Πατερικές αναφορές στο ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ 32:2

Τέτοιοι ήταν και οι Προφήτες, οι οποίοι προέρχονταν μεν από την κοινή φύση, αλλά εξαιτίας της καθαρότητας της ψυχής τους ανυψώνονταν με τη δύναμη του Πνεύματος και ενστάλαζαν σταγόνες γόνιμων λόγων στις αγαθές και καρποφόρες ψυχές. Τέτοιος ήταν ο Μωυσής, ο οποίος έλεγε: «Ας προσδοκάται σαν τη βροχή το απόφθεγμά μου»· και πάλι: «Σαν νεροποντή πάνω στη χλόη και σαν νιφάδες χιονιού πάνω στο χόρτο».

Επομένως, ό,τι βγει από το στόμα του αληθινού Θεού, αυτό οπωσδήποτε και εξάπαντος θα φτάσει στην εκπλήρωσή του· διότι σε Αυτόν υπάρχει η δύναμη να κατορθώνει τα πάντα, και επιπλέον το να είναι αψευδής. Όμως, ο Θεός και Πατέρας έστειλε σε εμάς που είμαστε επί της γης, σαν μια θεϊκή και νοητή βροχή, την παρηγοριά μέσω του Χριστού, δηλαδή τη χορηγία των ευαγγελικών κηρυγμάτων, δια της οποίας έγινε εύκαρπη και γονιμότατη ολόκληρη η γη. Γι' αυτό άλλωστε ψάλλει ο θεσπέσιος Δαβίδ και λέει: «Επισκέφθηκες τη γη και την πότισες άφθονα, την πλούτισες σε μεγάλο βαθμό· πότισε τα αυλάκια της, πλήθυνε τα γεννήματά της, με τις σταγόνες της θα ευφρανθεί καθώς θα αναβλαστάνει». Και βέβαια, και δια της φωνής του Μωυσή λέει: «Ας κατέβει σαν βροχή το απόφθεγμά μου, και ας κατέλθουν σαν δροσιά τα λόγια μου». Επίσης, ο πάνσοφος Παύλος γράφει σε κάποιους: «Ο δε Θεός της ειρήνης είθε να αυξήσει τον σπόρο σας και να πληθύνει τα γεννήματα της δικαιοσύνης σας». Επομένως, αποκτήσαμε την πνευματική ευκαρπία, έχοντας δεχθεί στον νου μας τη χορηγία δια του Χριστού, ώστε όχι μόνο να συλλέξουμε την ιερή τροφή, δηλαδή να έχουμε εμείς τον ζωοποιό άρτο, αλλά βεβαίως και σπόρο για εκείνον που σπέρνει.

Όπως δε είπε ο Μωυσής «ας κατέβει σαν βροχή ο λόγος μου» και ο Δαβίδ «ας κατέβει σαν βροχή πάνω στον πόκο και σαν σταγόνες που στάζουν πάνω στη γη» (το μαλλί, λοιπόν, δεχόμενο τη δροσιά αυξάνει την παραγωγή του πόκου, και η γη δεχόμενη τη βροχή αυξάνει τον καρπό της ελπίδας των γεωργών, παραδίδοντας πρόθυμα τη φύση της για να αποδεχθεί το πρόσταγμα του Δεσπότη, και δείχνοντας μεγαλύτερη σπουδή στο να λαμβάνει από Αυτόν), έτσι ακριβώς και η Παρθένος Μαρία, όταν λέει «από πού θα γνωρίσω ότι θα μου γίνει αυτό;», άκουσε τα εξής: «Πνεύμα Κυρίου θα έλθει επάνω σου και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει· γι' αυτό και το γεννώμενο από εσένα θα είναι άγιο και θα ονομαστεί Υιός Υψίστου».

Διότι η θεότητά του βρίσκεται πάντοτε στον Πατέρα και ο Πατέρας στον Υιό και ο Υιός στο Άγιο Πνεύμα, κατέχοντας τα πάντα τέλεια, και σε τίποτε δεν διαφέρει το φρόνημα του Υιού προς τον Πατέρα ούτε του Πατέρα προς τον Υιό ούτε του Αγίου Πνεύματος προς τον Πατέρα και τον Υιό. Διότι, εάν ο Υιός θέλει εκείνα που δεν θέλει ο Πατέρας, τότε και αυτός θα είναι σαν κι εμάς ένας ψιλός άνθρωπος, που υποτάσσεται στο θέλημα του Πατέρα λόγω κατωτερότητας. Αλλά δεν έχουν έτσι τα πράγματα, μη γένοιτο. Το γεγονός δε ότι διηγείται τα γεγονότα με τρόπο ανθρωποπαθή αποδεικνύει την αλήθεια της ένσαρκης παρουσίας του και το τέλειο της ενανθρωπήσεώς του, προκειμένου να επιτευχθεί πλήρως η σωτηρία μας, ώστε να μην εννοούμε άλλα αντί άλλων και εκπέσουμε από την αλήθεια. 62. Όσο για το ότι εθεάθη να ενισχύεται από αγγέλους, τι είναι πιο σημαντικό από αυτό; Και τι πιο αναγκαίο; Διότι ιδού, βρήκαμε να εκπληρώνεται το ρητό της μεγάλης ωδής που γράφτηκε από τον Μωυσή, όπου λέει: «Ας αναμένεται σαν βροχή ο λόγος μου»· και, αφού είπε λίγα ακόμη, πάλι λέει: «Ας τον προσκυνήσουν όλοι οι υιοί του Θεού, και ας τον ενισχύσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού»· όχι για να του δώσουν οι άγγελοι ισχύ· διότι δεν είχε ανάγκη από την ενίσχυση των αγγέλων· αλλά για να τον ενισχύσουν, δηλαδή, αποδίδοντάς του τη δική του ισχύ, να την ομολογήσουν.

Και ενώ στην ελιά παράγεται πλούσιο έλαιο, προσλαμβάνοντας από αυτήν το ουσιώδες, στο αμπέλι αποκτά το χρώμα του ο γλυκύς οίνος, στη συκιά γλυκαίνει το σύκο, και σε καθένα από τα σπέρματα αναπτύσσεται η βλάστηση σύμφωνα με το είδος του· έτσι, νομίζω, ο Λόγος του Θεού μέσα στη Μαρία έγινε σάρκα και μέσα στο σπέρμα του Αβραάμ βρέθηκε ως άνθρωπος, σύμφωνα με την υπόσχεση: «διότι βρήκαμε τον Μεσσία, για τον οποίο έγραψε ο Μωυσής». Όπως δε είπε ο Μωυσής: «Ας κατέλθει σαν βροχή ο λόγος μου», και ο Δαβίδ: «Ας κατέλθει σαν δροσιά πάνω σε μαλλί προβάτου, και σαν σταγόνες που στάζουν πάνω στη γη», (όπως δηλαδή το μαλλί δεχόμενο τη δροσιά αυξάνει την παραγωγή του, και η γη δεχόμενη τη βροχή αυξάνει τον καρπό που ελπίζουν οι γεωργοί, αποδεχόμενη το πρόσταγμα του Δεσπότη, παρέχοντας πρόθυμα τη φύση της, επιδεικνύοντας δε μεγαλύτερη σπουδή στο να λαμβάνει από Αυτόν), έτσι ακριβώς και η παρθένος Μαρία, όταν λέει «πώς θα γνωρίσω ότι θα μου συμβεί αυτό;», άκουσε: «Πνεύμα Κυρίου θα έλθει επάνω σου και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει· γι' αυτό και το γεννώμενο από εσένα θα είναι άγιο και θα ονομαστεί Υιός Υψίστου». Ο Χριστός λαλεί μέσω του αγγέλου, και ο Δεσπότης αναπλάθει τον Εαυτό Του μέσα στο δικό Του πλάσμα, «αφού έλαβε μορφή δούλου»· και η μεν Μαρία αντλεί τον Λόγο για σύλληψη, όπως η γη τη βροχή, ενώ ο Λόγος του Θεού αναδεικνύει τον Εαυτό Του ως άγιο καρπό, προσλαμβάνοντας τη θνητή φύση.

«Ας αναμένεται»: Διότι ο λόγος του Θεού κατέρχεται άφθονος και ωφέλιμος [ως βροχή]. «Και ας κατέλθει»: Δηλαδή, με πραότητα και ησυχία. «Σαν τη βροχή»: Διότι τα λόγια του Θεού δεν πλήττουν, αλλά ωφελούν. «Ότι το όνομα»: Διότι δεν εισάγω όνομα άλλου θεού. «Δώστε»: Δηλαδή, δώστε δόξα και κατανοήστε τα λεγόμενα. «Ο Θεός»: Διότι ο Θεός ποτέ δεν ψεύδεται ούτε έπραξε κάτι ψευδές. «Και όλες»: Διότι τίποτα δεν είναι άκριτο [στον Θεό] ή ατελές. «Ο Θεός είναι πιστός»: Διότι τι άδικο έγινε ποτέ από τον Θεό προς εσάς, ω Ιουδαίοι; «Δίκαιος»: Διότι οι Ιουδαίοι, αν και πάντοτε ευεργετούνταν με δικαιοσύνη και οσιότητα, δεν παρέμειναν σταθεροί. «Αμάρτησαν»: Σε αυτόν. <Διότι σε ποιον>, λέει, αμάρτησαν τα γεμάτα ψεγάδια τέκνα; «Γενεά»: Εννοεί τη γενεά των Ιουδαίων, διότι αν και ευεργετούνταν διαρκώς, διαστρέφονταν από την πονηρία. «Αυτά»: Τέτοια, λέει, ανταποδώσατε στον Θεό, σαν αυτά που λάβατε από αυτόν. «Λαός»: Ο Θεός μέμφεται τον λαό των Ιουδαίων, επειδή παραφρόνησε απέναντι στον Θεό. «Δεν είναι αυτός»: Δεν εξέλεξε εσένα <εσάς> ο Θεός από όλα τα έθνη, και εσύ δεν αθέτησες τον Θεό <αυτόν>; «Και εποίησε»: Διότι πλάστηκες από τον Θεό και δημιουργήθηκες, και ούτε έτσι δεν υποτάχθηκες στον Θεό. «Θυμηθείτε»: Θυμηθείτε, λέει, από την αρχή της κτίσεως όσα έκανε ο Θεός στους πατέρες σας και σε εσάς, και παρ' όλα αυτά τον αθετήσατε. «Κατανοήστε»: Αναλογιστείτε, λέει, όσα έκανε σε εσάς ο Θεός από γενεά σε γενεά.

Κύριε ο Θεός μας <Οι απόστολοι έκραξαν προς τον Κύριο>. — Κάνε μας κτήμα σου, εξαγοράζοντάς μας με το δικό σου αίμα. Κύριε, εκτός από εσένα: Διότι ούτε γνωρίσαμε άλλον Θεό, λένε οι πιστοί, ούτε ονομάζουμε ούτε προσκυνούμε κανέναν, παρά μόνο εσένα. Οι δε νεκροί: Όσοι νεκρώθηκαν από την απιστία, αυτοί δεν βλέπουν την αιώνια ζωή. Ούτε ιατροί: Πώς ένας αισθητός ιατρός θα αναστήσει έναν νεκρό; Για τον λόγο αυτό: Διότι επέφερε σε αυτούς παιδαγωγία και αφαίρεσε από αυτούς κάθε ανδρείο λογισμό, τον οποίο νόμιζαν υποκριτικά ότι διέθεταν. Πρόσθεσε: Ώστε να ποθήσουν την αληθινή δόξα, πιεζόμενοι από το πλήθος των κακών. Κύριε: Διότι οι δίκαιοι στην θλίψη δεν προσφεύγουν σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό. Στη θλίψη: Διότι οποιαδήποτε μικρή θλίψη κι αν συμβεί στον άνθρωπο, γίνεται αιτία για παιδαγωγία. Και όπως η επίτοκος: Δηλαδή όταν επρόκειτο να γεννήσουμε τη δική μας σωτηρία, με κραυγή στην προσευχή προσήλθαμε στον Παίδα σου. Εξαιτίας του φόβου: Κυοφορήσαμε την αρετή, λέει. Και κοιλοπονήσαμε: Διότι η γέννηση της αρετής είναι καρπός σωτηρίας του Αγίου Πνεύματος. Δεν θα πέσουμε: Όσοι έχουν στηρίξει το θάρρος τους στην πρόσκαιρη δυναστεία της γης, μέσα στην αφθονία τους. Θα αναστηθούν: Θα εγερθούν, λέει, οι άπιστοι διά της μετανοίας και διά της εκ νεκρών αναστάσεως. Και θα ευφρανθούν: Διότι η χαρά του κοινού γένους είναι η μετάνοια και η ανάσταση. Διότι η δρόσος: Ο νόμος, για τον οποίο λέει ο Μωυσής: και ας κατέβουν σαν δρόσος τα λόγια μου.

Είπε τα προσταχθέντα, έσπειρε σαν δροσιά τα λόγια του, σύμφωνα με τον προφητικό λόγο που αναφέρει: «και ας κατέβουν σαν δροσιά τα λόγια μου», «και απήλθε από αυτήν ο άγγελος»· η δε Παρθένος συνέλαβε «αυτόν που αίρει την αμαρτία του κόσμου».

«Υιούς γέννησα και μεγάλωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν· γνώρισε το βόδι τον κτήτορά του και το γαϊδούρι τη φάτνη του κυρίου του, ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε και ο λαός μου δεν κατάλαβε». «Ας αναμένεται σαν τη βροχή ο λόγος μου και ας κατέβουν σαν τη δροσιά τα ρήματά μου· σαν δυνατή βροχή πάνω σε αγριάδα και σαν χιονόνερο πάνω στο χορτάρι. Διότι επικαλέστηκα το όνομα του Κυρίου· αποδώστε μεγαλοσύνη στον Θεό μας». Τέτοια, λέει, είναι η ενέργεια του λόγου μου, όπως της δροσιάς και του χιονόνερου, δηλαδή του χιονιού πάνω σε αγριάδα υπό τη δροσιά. Έτσι και η ψυχή που επικαλείται και μεγαλύνει τον Κύριο θάλλει, ποτιζόμενη με τον λόγο του Θεού. «Ο Θεός, αληθινά είναι τα έργα του» και τίποτα σε αυτά δεν είναι απατηλό «και όλοι οι δρόμοι του είναι κρίση» αδέκαστη. «Θεός πιστός», δηλαδή αληθινός, «και δεν υπάρχει αδικία σε αυτόν, δίκαιος και όσιος είναι ο Κύριος», δηλαδή κριτής δίκαιος και άγιος. «Αμάρτησαν, δεν είναι δικά του τέκνα, αλλά μεμπτά», δηλαδή φαύλα. «Γενεά σκολιά και διεστραμμένη, αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο;» αντί για αγαθά πονηρά; «Αυτός ο λαός είναι μωρός και όχι σοφός». Αυτός που κατέχεται από ασέβεια και αμαρτία, ακόμη κι αν φαίνεται σοφός, είναι μωρός για τον Θεό. «Δεν είναι αυτός ο Πατέρας σου, που σε απέκτησε, σε έκανε και σε έπλασε;» και εσύ τον απορρίπτεις και καταφεύγεις σε ξένους θεούς; «Θυμηθείτε τις ημέρες του αιώνα και κατανοήστε», όσα αγαθά έχετε δεχθεί από τον Θεό «από γενιά σε γενιά». «

Ούτε έλειπε από εκεί ο επιδέξιος στο δόρυ Ιταλός ιππότης και ο μεγαλόψυχος Κέλτης και ο ακμαίος Γερμανός, ούτε όσοι πίνουν από την Αρέθουσα και κατοικούν γύρω από τον Ιόνιο κόλπο· τότε που μπορούσε κανείς να σε δει, για εμάς μεν σαν βροχή που ψιχαλίζει απαλά πάνω στο χορτάρι, ενώ για τους αντιπάλους να ξεσπάς σαν χείμαρρος που κατακλύζει τη δόξα των εθνών, και ξεπλύναμε νερό με νερό, δηλαδή τις αλμυρές συγκεντρώσεις των εχθρών με εσένα, που είσαι το ζωντανό νερό που αναβλύζει για τη ζωή.

ο΄. Άλλα είναι τα δάκρυα της μετανοίας, και άλλα εκείνα που αναβλύζουν από τη θεία κατάνυξη· διότι τα μεν μοιάζουν με ποταμό που κατακλύζει και παρασύρει όλα τα οχυρώματα της αμαρτίας, ενώ τα δε γίνονται για την ψυχή σαν βροχή πάνω στη χλόη και σαν χιόνι πάνω στο χορτάρι, που τρέφουν το στάχυ της γνώσης και τον καθιστούν πλούσιο και καρποφόρο.

Και έχοντας λάβει το παιδί τέτοιου είδους γέννηση και από τις δύο πλευρές, είχε ανάλογη και προς τις δύο και την ανατροφή του, και από την πρώτη κιόλας ηλικία αναδείχθηκε θρέμμα της σοφίας, όχι τόσο της αισθητής όσο της νοητής μητέρας, έχοντας θηλάσει στον κατάλληλο καιρό το γάλα και των δύο. Διότι δεν έτυχε να έχει ιδιαίτερα επιδέξια φύση για την εύκολη αφομοίωση των πιο στοιχειωδών μαθημάτων της καθ' ημάς σοφίας· η υπερβολική του όμως επιμέλεια αναπλήρωνε το υστέρημα της φύσης του. Επιπλέον δε, εφηύρε και ένα πολύ σοφό τέχνασμα, πραγματικά άξιο της θείας χάρης που επρόκειτο να του δοθεί αργότερα, μέσω του οποίου ανόρθωσε την αδυναμία της φύσης του. Διότι, αφού ζήλωσε την πίστη της αιμορροούσας και πίστεψε χωρίς κανένα δισταγμό ότι, αν αγγίξει μόνο και αυτός το κράσπεδο των ιματίων του Ιησού, θα αποβάλει αμέσως την ασθένεια της φύσης του, όπως εκείνη την αρρώστια της, προσέρχεται κρυφά στην εκκλησία, και αφού τρύπωσε κάτω από την ιερή τράπεζα την ώρα που ο ιερέας επρόκειτο να τελέσει τη θεία μυσταγωγία, και παραμένοντας εκεί μέχρι την ολοκλήρωση της τελετής, αφού άγγιξε με το κεφάλι του το θείο πέπλο το οποίο ονομάζουμε ενδυτή, αποχώρησε έπειτα από εκεί κρυφά και πάλι, έχοντας λάβει τη χάρη ακριβώς όπως πίστεψε, σε τέτοιο βαθμό ώστε αμέσως να αποστηθίσει τη δεύτερη ωδή του Μωυσή με μία μόνο μελέτη.

Σαν βροχή πάνω στο χορτάρι. Με ψαλμούς ας αλαλάξουμε, ας χτυπήσουμε τα χέρια μας με χαρά, ο ζωοδότης αναστήθηκε από τους νεκρούς. Ανέβηκες στον σταυρό σου, Χριστέ, ζωσμένος με δύναμη, και αναστήθηκες από τους νεκρούς, όπως ακριβώς είχες προειπεί.

Προς τον Μακάριο ηγούμενο. Είναι για μένα χαρά να επικοινωνώ μέσω επιστολής με κάθε άλλον ευσεβή, πόσο μάλλον με έναν τέτοιον και τόσο σπουδαίο πατέρα, του οποίου η αγάπη μέσα μου είναι ισχυρή και η προσευχή ευπρόσδεκτη σαν τη βροχή στο διψασμένο χορτάρι. Διότι πραγματικά, οσιότατέ μου, έχω ανάγκη να μετέχω πάντοτε στις ικεσίες σου, εξαιτίας του ότι είμαι ανέτοιμος και ευάλωτος, ώστε να μπορέσω να ξεφύγω και από τον αόρατο και από τον ορατό διωγμό. Του οποίου βλέπεις ποιες είναι οι ταραχές και τα βασανιστήρια, τα οποία ίσως δεν χύνουν αίματα αισθητά από φθόνο, για να μη θεωρηθούν οι πάσχοντες ότι είναι μάρτυρες (αν και ο Θεός δεν κρίνει τα πράγματα σύμφωνα με τη δική τους γνώμη, αλλά με το κριτήριο της αλήθειας), ωστόσο μέσα από τον σταδιακό βασανισμό και τη συντριβή προκαλούν αληθινά αιματοχυσία. Διότι όταν κανείς δοκιμάζεται σε πείνα και δίψα, σε εξορίες και φυλακές, με δεσμά στα πόδια και απομονώσεις, σε αρπαγές των υπαρχόντων και εκδιώξεις, σε διαμονή σε ερημικές κατοικίες, σε βουνά και σπήλαια κατά τη Γραφή (και δεν αναφέρω καν την έχυση αίματος από τα μαστιγώματα), πώς αυτά να μην είναι μαρτύρια; Πόσοι είναι οι στεφανωμένοι; Σήκωσε ολόγυρα τα μάτια του νου, ω μακαριότατε, και δες τα όλα αυτά και ακόμη παραπέρα, επιβεβαιώνοντας τον λόγο μου και από τον δικό σου αγώνα.

Προς τον Επίσκοπο Κερκύρας Και πάλι λάβαμε θεία επίσκεψη από ψηλά, διότι πάλι έλαβα γράμματά σου, τιμιότατε δέσποτα, των οποίων η δύναμη κατέβηκε στη διάνοιά μου πιο δροσιστικά από ό,τι το χιόνι στο χορτάρι ή η βροχή στην αγριάδα. Διότι με γλύκανε ο λόγος σου που είναι αρτυμένος με φιλαδελφία, χάρη και αλάτι, και σαν να ήσουν παρών αγκάλιασα και ασπάστηκα τον δεσπότη και πατέρα μου με στόμα αγάπης. Αλλά, ω φθόνε, πώς μας χώρισες με τόσο μεγάλα τείχη, ώστε να πληγώνεις τον καθένα κατά μόνας, και να ισχύει το «αλίμονο στον έναν» χωριστά και πάλι στον άλλον, και να μη γίνει άρρηκτο το μεταξύ μας σχοινί, δυναμώνοντας μέσα από το πλέξιμό του; Ευλογημένος ο Θεός, ο Λόγος του Θεού, ο οποίος κάνει όσους βρίσκονται μακριά να είναι κοντά με τη δύναμη του λόγου και τη χάρη των γραμμάτων, και κάνει να διαψεύδονται τα σοφίσματα του φθόνου. Διότι, αν και μείναμε ορφανοί ο ένας από τον άλλον, αυτό έγινε κατά πρόσωπο και όχι κατά την καρδιά· αντίθετα, συνομιλούμε μεταξύ μας διαμέσου του στόματος των επιστολών, και από τον καύσωνα των λυπηρών πραγμάτων ο ένας δροσίζει τον άλλον, επιτελώντας το έργο της ηχούς και ανταποδίδοντας τις φωνές που λαμβάνουμε σχετικά με αυτά που μας θλίβουν, ανακουφίζοντας ωστόσο τους εαυτούς μας μέσω των εκφράσεων του λόγου από το βαρύ πνεύμα της καρδιάς. Επομένως, επειδή μου προσέφερες πρώτος το ποτήρι της διήγησης των όσων σε αφορούν, σου ανταποδίδω και εγώ την πρόποση. Είθε να καταστραφεί η άμπελος από την οποία προέρχονται για εμάς τέτοιου είδους ποτά.