Πατερικές αναφορές στο ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ 32:30

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ, ΣΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗ ΩΣΗΕ, ΤΟΜΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟΣ. <Και είδε ο Εφραΐμ την ασθένειά του και ο Ιούδας την οδύνη του· και πορεύθηκε ο Εφραΐμ προς τους Ασσυρίους και απέστειλε πρέσβεις προς τον βασιλιά Ιαρείμ, και αυτός δεν μπόρεσε να σας ιατρεύσει, και δεν θα παύσει από εσάς η οδύνη.> Επειδή ο Θεός έγινε σαν ταραχή για τον Εφραΐμ, και μάλιστα σαν κεντρί για τον οίκο του Ιούδα, είδε ο Εφραΐμ τη δική του ασθένεια, δηλαδή την ανανδρία και την αδυναμία του· και βέβαια και ο Ιούδας τη δική του οδύνη· διότι καταστρέφονταν μαζί, όπως είπα, με αυτούς στη Σαμάρεια και τα όρια του Βενιαμίν. Έπειτα, έχοντας απελπιστεί από αυτό ο Εφραΐμ και μη έχοντας τη δυνατότητα με τις δικές του δυνάμεις να αντιμετωπίσει όσα συνέβησαν, ούτε βέβαια μπορώντας να αποτινάξει τις βλάβες από τον πόλεμο, ήρθε πάλι σε σύγκρουση με τον παντοδύναμο Θεό, μη έχοντας κατανοήσει το συμφέρον του ούτε μέσα σε αυτές, για να το πω έτσι, τις τιμωρίες. Ενώ είχε έρθει ο καιρός κατά τον οποίο έπρεπε μάλλον να επιστρέψει προς τον Θεό, τότε ακριβώς προτίμησε να Τον λυπεί και να απομακρύνεται πιο άγρια. Διότι δεν αγνοούσε βέβαια Εκείνον που ήταν και χορηγός και κυβερνήτης κάθε δόξας τους, τον Θεό που πάντοτε παρέχει την ικανότητα να επικρατούν επί των αντιπάλων· αλλά δεν έδωσε καμία σημασία σε αυτό, αν και ο πάνσοφος Μωυσής είχε διακηρύξει φωναχτά: «Ο Κύριος συντρίβει πολέμους, Κύριος είναι το όνομά Του», και δίδασκε σαφώς ότι δι' Αυτού και εν Αυτώ: «Ένας θα καταδιώξει χίλιους, και δύο θα μετακινήσουν μυριάδες».

Αλλά ήταν εντελώς ανόητο να αδιαφορήσουν για τη βοήθεια του Θεού εξαιτίας του πλήθους των σωμάτων (των στρατευμάτων). Έπρεπε, μάλλον, σκεπτόμενοι ορθά, να κατανοήσουν ότι μαζί με Αυτόν και μέσω Αυτού «ένας θα καταδιώξει χίλιους, και δύο θα τρέψουν σε φυγή μυριάδες». Υπερηφανεύονται, λοιπόν, λέγει, όχι πλέον για τον Θεό, αλλά θεωρούν δόξα τις γεννήσεις, τις συλλήψεις και τις ωδίνες των γυναικών τους. Ας γνωρίζουν, λοιπόν, ότι ακόμη κι αν γεννήσουν γιους, ακόμη κι αν κοπιάσουν να αναθρέψουν τέκνα, θα μετανιώσουν που κόπιασαν μάταια. Διότι θα θρηνήσουν ολοκληρωτικά και με κάθε τρόπο την ατεκνία. Θα τους είναι αρκετό το βαβυλωνιακό ξίφος για να εξολοθρεύσει εύκολα ολόκληρο το γένος τους. Διότι είναι «ουαί» (συμφορά) γι' αυτούς. Που είναι σαν να λέει: εφόσον ο Θεός ρίχνει σε αυτούς το «ουαί», ποιος θα τους προσφέρει χαρά; «Διότι εάν Εκείνος κλείσει (τον δρόμο) για τον άνθρωπο, ποιος θα ανοίξει;» σύμφωνα με τα γεγραμμένα.

Επομένως, όταν ο Θεός καταβάλλει σε αδυναμία όσους επιλέγει να ταλαιπωρήσει, τίποτα δεν θα μπορούσε να τους προσφέρει βοήθεια. Και αυτό νομίζω είναι που ειπώθηκε σε εμάς με διαφορετικό τρόπο μέσω της φωνής του ψαλμωδού: «Δεν επιθυμεί τη δύναμη του αλόγου, ούτε ευαρεστείται στις κνήμες του ανδρός», και πάλι: «Απατηλό είναι το άλογο για τη σωτηρία, και με το πλήθος της δύναμής του δεν θα σωθεί». Διότι τέτοια πράγματα είναι εντελώς ανώφελα, εάν δεν συμπαραστέκεται ο Θεός. Διότι Αυτός είναι ο Κύριος των δυνάμεων, ο Οποίος δίνει δύναμη στους ασθενείς και παραλύει όσους έχουν προκαλέσει λύπη, και μαζί Του «ένας θα καταδιώξει χίλιους, και δύο πάλι θα τρέψουν σε φυγή μυριάδες», ενώ θα αφανιστεί ένα μεγάλο και αμέτρητο πλήθος ακόμα και από δύο ή τρεις που θα αντισταθούν, εάν δεν προσφέρει προστασία ο Θεός.

Επομένως, είθε να τα επιτυγχάνεις αυτά για πολύ· αν μάλιστα ήταν φυσικώς δυνατόν, δεν θα δίσταζα να ευχηθώ να τα επιτυγχάνεις πάντοτε. Ίσως θέλεις να πληροφορηθείς και τα δικά μας, σε ποια κατάσταση βρισκόμαστε; Μάθε λοιπόν ότι βρισκόμαστε σε δυσχερή θέση· από πού προέρχεται αυτό; Από την ανοησία των φιλοταράχων, οι οποίοι, έχοντας καταστήσει τρόπον τινά συνήθειά τους το να μη λέγουν ούτε να φρονούν τίποτε το συμφιλιωτικό προς την Εκκλησία, θεωρούν φοβερό το να αποστούν από αυτή τη συνήθεια. Διότι δεν εξετάζουν αν η εναντίωσή τους είναι καλή και αρεστή στον Θεό, αλλά θεωρούν ότι, αντί πάσης άλλης αρετής, αρκεί μόνο τούτο: το να ανθίστανται και να προκαλούν διαιρέσεις. Αυτό ακριβώς και συμβαίνει, και έτσι το σώμα του Χριστού κατασπαράσσεται άθλια και καταστρέφεται. Πάσχουμε και εμείς βλέποντάς το αυτό, και ενώ μπορούμε να βοηθήσουμε, το αναβάλλουμε, αναμένοντας τόσο την παρουσία όσο και τη συμμαχία σας. Αλλά αφυπνιστείτε, εσείς που είστε πρεσβύτες μεν κατά την ηλικία, αλλά πάντοτε ακμάζετε ως προς τον ζήλο υπέρ της ευσέβειας και της αλήθειας· αφυπνιστείτε και, αναλαμβάνοντας την πανοπλία του πνεύματος, αγωνιστείτε, και δεν υπάρχει τίποτε το φοβερό, αν αντιπαραταχθείτε απέναντι σε τόσους πολλούς, έστω κι αν εμείς είμαστε μόνο δύο ή τρεις. Διότι θα έχετε και τον Θεό μέσα σας, και μαζί Του, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, θα μετακινήσετε μυριάδες, είτε τρέποντας σε φυγή όσους παραμένουν απειθείς, είτε μεταστρέφοντας προς την αρετή και προς την καλύτερη έξη όσους εγκαταλείπουν την κακή.

Τα μεν πρώτα στάδια των αγώνων εναντίον του Ευνομίου έχουν ήδη ολοκληρωθεί επαρκώς με τη συμμαχία του Θεού στους κόπους που προηγήθηκαν, όπως μπορούν όσοι το επιθυμούν να διαπιστώσουν από τα ίδια τα έργα που έχουμε εκπονήσει, βλέποντας πώς στον προηγούμενο λόγο η απάτη ανασκευάστηκε κατά κράτος, και ότι, στα ζητήματα που εξετάστηκαν, το ψεύδος δεν έχει πλέον καμία ισχύ έναντι της αλήθειας, τουλάχιστον για εκείνους που δεν αναίσχυντούν με υπερβολικό πάθος απέναντι στην αλήθεια. Επειδή όμως έχει συγκροτηθεί από αυτόν και δεύτερο σύγγραμμα εναντίον της ευσεβείας, σαν κάποια ληστρική συμμορία, πάλι, με σύμμαχο τον Θεό, μέσω ημών η αλήθεια εξοπλίζεται και ανθίσταται στην παράταξη των εχθρών, καθοδηγώντας τους λόγους μας σαν στρατηγός και κατευθύνοντάς τους εναντίον των πολεμίων όπως η ίδια κρίνει ορθό. Ακολουθώντας τα ίχνη της με θάρρος, θα αποτολμήσουμε τη δεύτερη φάση των αγώνων, χωρίς να πτοηθούμε καθόλου από την παράταξη του ψεύδους, ακόμη κι αν αυτή εμφανίζεται με μεγάλο πλήθος λόγων. Διότι είναι αξιόπιστος Εκείνος που υποσχέθηκε ότι χίλιοι θα καταδιωχθούν από έναν και μυριάδες θα τραπούν σε φυγή από δύο, αποδεικνύοντας ότι η ευσέβεια, και όχι η πολυαριθμία, είναι αυτή που κατέχει την ισχύ στον πόλεμο.

«Δόντια»: Γίνονταν τροφή για τα άγρια ζώα. «Μετά θυμού»: Εννοεί τους δράκοντες, τα μεγάλα φίδια. «Έξωθεν»: Διότι έσφαζαν τα παιδιά τους στους δαίμονες. «Και εκ των»: Διότι από εκεί που ήλπιζαν ειρήνη, από εκεί δέχονταν πόλεμο. «Νεανίσκος»: Νέος και νέα πέθαιναν μαζί. «Θηλάζων»: Τα βρέφη μαζί με τους γέροντες πέθαιναν μαζί. «Είπα»: Διότι οι Ιουδαίοι διασκορπίστηκαν σε όλη τη γη. «Θα παύσω»: Διότι δεν υπάρχει ούτε η ανάμνησή τους ανάμεσα στους ανθρώπους. «Ει μη»: Διότι εξαιτίας των εχθρών τους διατηρήθηκε κάποια ανάμνησή τους. «Και ίνα μη»: Για να μην εξυψωθούν υπέρμετρα οι αντίπαλοι. «Μη είπωσιν»: Για να μην καυχηθούν οι εχθροί τους ότι με τη δική τους δύναμη κατέστρεψαν τους Ιουδαίους. «Και ουχί»: Διότι επρόκειτο να πουν ότι με τη δική τους δύναμη το έκαναν. «Ότι έθνος»: Το έθνος των Ιουδαίων, διότι εξέπεσαν από το σχέδιο του Θεού με το δικό τους θέλημα. «Και ουκ έστιν»: Διότι στερήθηκαν κάθε σύνεση. «Ουκ εφρόνησαν»: Δεν θέλησαν να θυμηθούν όσα έπραξε σε αυτούς ο Θεός από την αρχή. «Καταδεξάσθωσαν»: Δηλαδή να αναμένουν την παρουσία του Χριστού. «Πώς διώξεται»: Πώς καθένας από τους αποστόλους θα αφήσει πίσω του πολλές χιλιάδες. Και εννοεί τον Παύλο. «Και δύο»: Όπως ο Πέτρος και ο Ιωάννης που μετέστρεψαν πολλούς στην πίστη του Χριστού και Θεού. «Ει μη ο Θεός»: Διότι ο Θεός παρέδωσε τα έθνη στα χέρια των αποστόλων, για να σωθούν μέσω της πίστης.

Αυτή, αφού βγήκε από την πόλη, ενώ είχε ήδη πέσει η νύχτα, μαζί με μία υπηρέτρια, και αφού πήρε μαζί της τρόφιμα σύμφωνα με τις επιταγές της πίστης της (διότι δεν ήθελε να καταναλώσει εθνικά εδέσματα, ούσα Ιουδαία και εμποδιζόμενη από τον νόμο), παρουσιάστηκε στον Ολοφέρνη ως πρόσφυγας, με καθαρή ενδυμασία και με ευπρεπή γυναικείο στολισμό, και αφού υποδούλωσε τον αλλόφυλο μέσω της σαρκικής του επιθυμίας, διαφύλαξε τον εαυτό της αμόλυντο· διότι χάρη στη σωφροσύνη της δεν μολύνθηκε. Κατά τη διάρκεια της νύχτας, ενώ το στρατόπεδο κοιμόταν και ο Ολοφέρνης ήταν βυθισμένος σε λήθαργο από το πολύ κρασί, πήρε με θάρρος το δίκοπο μαχαίρι του και τον αποκεφάλισε· είναι προφανές ότι ο Θεός ενδυνάμωσε το δεξί χέρι της νέας. Εκείνη ακριβώς τη νύχτα κατά την οποία ανδραγάθησε, επέστρεψε τρέχοντας νικηφόρα στην πόλη, και κρεμώντας το κεφάλι του έξω από το τείχος, το επιδείκνυε ως θρίαμβο σε όλους τους αλλοφύλους, με αποτέλεσμα την επομένη, όταν οι αλλόφυλοι είδαν τον στρατοπεδάρχη τους να έχει φονευθεί από μία γυναίκα, κυριευμένοι από πολλή δειλία και μεγάλο φόβο, να τραπούν σε φυγή μπροστά από τους Εβραίους, και να εκπληρωθεί το γεγραμμένο: «Πώς ένας θα καταδιώξει χίλιους, και δύο θα μετακινήσουν μυριάδες;». Διότι διαπιστώνεται ότι ο μεν ανδρειότατος Σαμψών κατεδίωξε μόνος του χίλιους, ενώ η ανδρειότατη Ιουδίθ, μαζί με τη δική της υπηρέτρια, έτρεψαν σε φυγή τις μυριάδες των αλλοφύλων.

Αλλά μήπως η ένωση που πραγματοποιήθηκε από αυτούς θα συντελέσει στη σύσταση και την πρόοδο του γένους; — Βεβαιότατα! Δεν βλέπεις τους εχθρούς του σταυρού να τρέπονται σε φυγή, και ένας από εμάς να καταδιώκει χίλιους, και δύο να τρέπουν σε φυγή μυριάδες; Το ακριβώς αντίθετο βέβαια βλέπουμε να συμβαίνει. Εάν ο Κύριος δεν οικοδομήσει την αρχή μας, εις μάτην κοπίασαν οι οικοδομούντες· εάν ο Κύριος δεν φυλάξει την πόλη μας, εις μάτην αγρύπνησαν αυτοί που την φυλάσσουν μέσω των χρυσών νομισμάτων του Πάπα. Αλλά έλα λοιπόν, στρέψε ολόκληρο τον εαυτό σου προς τον Κύριο· άφησε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς· άφησε τα του Καίσαρος στον Καίσαρα· δώσε στον Θεό την ψυχή που Εκείνος έκτισε και κόσμησε· αναλογίσου πόσα Του οφείλεις· απόδωσε την ανταπόδοση. Ναι, σε παρακαλώ, φίλτατε και σοφότατε, δώσε μου την ευκαιρία να χαρώ για σένα· δώσε μου την ευκαιρία να αναπέμψω δόξα στον Θεό, ο Οποίος είθε να σε διαφυλάττει ανώτερο από κάθε οδυνηρή περίσταση. ☩ Ο ταπεινός μητροπολίτης Εφέσου και πάσης Ασίας Μάρκος.

Οι Ιουδαίοι όμως «δεν φρόντισαν να κατανοήσουν», για ποια αιτία «δεν διασκορπίστηκαν, ούτε έπαψε από τους ανθρώπους η μνήμη τους» και επειδή δεν κατανόησαν, θα τα υποστούν όλα αυτά «στον επερχόμενο χρόνο». Πράγμα το οποίο και υπέστησαν σε διάφορους καιρούς και μετά τη σφαγή του Χριστού. «Πώς θα καταδιώξει ένας χίλιους και δύο θα μετακινήσουν μυριάδες;» Αυτός που ρωτά, ο ίδιος και απαντά, ότι κανένας δεν είναι ικανός για την καταδίωξη χιλίων ούτε δύο είναι ικανοί να μετακινήσουν μυριάδες, «εάν ο Κύριος δεν παραδώσει τους καταδιωκόμενους, εξαιτίας της αμαρτίας τους, στα χέρια εκείνων που τους καταδιώκουν, του ενός έναντι των χιλίων και των δύο έναντι των μυριάδων».

Χαίρε, εσύ που αξιώθηκες την ατελεύτητη χαρά και είσαι συνοδοιπόρος των πιστών βασιλέων. Το ότι, βέβαια, ηττάται η παράταξή μας σε καιρό πολέμου, το γνωρίζω και εγώ. Αλλά δεν αποδίδουμε την ήττα στην αδράνεια αυτών των στρατηγών, αλλά οι καρποί των πονηρών μας πράξεων καθιστούν τους εχθρούς μας ισχυρότερους εναντίον μας. «Διότι πώς», λέει, «ένας θα καταδιώξει χιλίους και δύο θα τρέψουν σε φυγή μυριάδες;» και τα εξής.

Επομένως, εσείς οι συνετοί θυμηθείτε με ποιον τρόπο «ένας θα καταδιώξει χίλιους και δύο θα μετακινήσουν μυριάδες», και πώς πάλι «πέντε θα καταδιώξουν εκατό και εκατό θα καταδιώξουν μυριάδες», και ας δώσουμε δόξα στον Θεό. Εμείς όμως, αν και μιλήσαμε πολύ για αυτά, ας τα αφήσουμε και ας επανέλθουμε στο προκείμενο θέμα μας· το προκείμενο ήταν ότι αντλούσαμε τον λόγο μας από το βιβλίο του Λευιτικού και ότι βλέπουμε αυτά για τα οποία είχαμε απειληθεί τότε να συμβαίνουν και σε εμάς τώρα.

Και έχοντας λάβει το παιδί τέτοιου είδους γέννηση και από τις δύο πλευρές, είχε ανάλογη και προς τις δύο και την ανατροφή του, και από την πρώτη κιόλας ηλικία αναδείχθηκε θρέμμα της σοφίας, όχι τόσο της αισθητής όσο της νοητής μητέρας, έχοντας θηλάσει στον κατάλληλο καιρό το γάλα και των δύο. Διότι δεν έτυχε να έχει ιδιαίτερα επιδέξια φύση για την εύκολη αφομοίωση των πιο στοιχειωδών μαθημάτων της καθ' ημάς σοφίας· η υπερβολική του όμως επιμέλεια αναπλήρωνε το υστέρημα της φύσης του. Επιπλέον δε, εφηύρε και ένα πολύ σοφό τέχνασμα, πραγματικά άξιο της θείας χάρης που επρόκειτο να του δοθεί αργότερα, μέσω του οποίου ανόρθωσε την αδυναμία της φύσης του. Διότι, αφού ζήλωσε την πίστη της αιμορροούσας και πίστεψε χωρίς κανένα δισταγμό ότι, αν αγγίξει μόνο και αυτός το κράσπεδο των ιματίων του Ιησού, θα αποβάλει αμέσως την ασθένεια της φύσης του, όπως εκείνη την αρρώστια της, προσέρχεται κρυφά στην εκκλησία, και αφού τρύπωσε κάτω από την ιερή τράπεζα την ώρα που ο ιερέας επρόκειτο να τελέσει τη θεία μυσταγωγία, και παραμένοντας εκεί μέχρι την ολοκλήρωση της τελετής, αφού άγγιξε με το κεφάλι του το θείο πέπλο το οποίο ονομάζουμε ενδυτή, αποχώρησε έπειτα από εκεί κρυφά και πάλι, έχοντας λάβει τη χάρη ακριβώς όπως πίστεψε, σε τέτοιο βαθμό ώστε αμέσως να αποστηθίσει τη δεύτερη ωδή του Μωυσή με μία μόνο μελέτη.