Πατερικές αναφορές στο ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ 32:31

Διότι λένε ότι δεν είναι ομοούσιος με τον Θεό και Πατέρα, υποβιβάζοντάς τον δεν ξέρω πώς από την άρρητη φύση, ωστόσο έχουν διατηρήσει σε αυτόν κάτι το εξαιρετικό σε σχέση με την κτίση. Διότι λένε ότι δεν είναι ομοφυής με τα δημιουργήματα, αλλά ότι κατέχει κατά κάποιον τρόπο μια μέση θέση, ήτοι ότι υπερβαίνει τον ορισμό της φύσεως, ούτε συνδεόμενος απολύτως άμεσα και ουσιωδώς με Εκείνον που τον γέννησε, ούτε βεβαίως κατερχόμενος ολοκληρωτικά προς τα κάτω, δηλαδή ανάμεσα στα κτίσματα. Α. Επομένως, εάν επέλεγαν να μιλήσουν με σαφήνεια και ανοιχτά για τη φύση του Υιού, αποβάλλοντας κάθε ντροπή, νομίζω πως θα έλεγαν ότι ούτε Θεός είναι κατά φύση, ούτε βέβαια γενητός. Διότι, εάν αφενός απέχει από την ουσία του Θεού και Πατέρα, αφετέρου δε είναι ανώτερος από τη φύση των γενητών, τότε έχει μεν εκπέσει οριστικά από το να είναι αληθινά Θεός, θα αποφύγει δε δεν ξέρω πώς το να συγκαταλέγεται στα κτίσματα. Β. Καταλαβαίνεις πάρα πολύ καλά. Και μάλιστα, υπερασπιζόμενοι αυτόν τον ισχυρισμό, λένε ότι ονομάστηκε «μεσίτης Θεού και ανθρώπων» για κανέναν άλλο λόγο παρά γι' αυτόν ακριβώς, νομίζω. Α. Έπειτα, τι θα μπορούσε να είναι πιο παράλογο από αυτά; «Οι εχθροί μας είναι ανόητοι», σύμφωνα με τη Γραφή. Πώς λοιπόν να μη βρίσκονται όσο το δυνατόν πιο μακριά από κάθε σοφό και αδιάβλητο νου, έχοντας την ψευδαίσθηση ότι μπορούν να καταπολεμήσουν τα δόγματα της αληθείας με ψυχρές διανοητικές επινοήσεις;

Α: Για ποιο λόγο λοιπόν ο Ίδιος μόνος Του είναι ελεύθερος και ελευθερωτής, καίτοι όλη η κτίση υποτάσσει ως δούλη τον αυχένα στον Θεό; Θα ήμασταν ανόητοι και θα φλυαρούσαμε ασυνάρτητα, φίλε μου, εάν τον κατά φύσιν από τον Θεό και συναΐδιο με τον Θεό και Πατέρα Υιό τον κατατάσσαμε σε αυτούς που είναι υιοί κατά χάριν. Διότι πού θα βρισκόταν και ποιο θα ήταν πλέον το δικό μας αρχέτυπο, εάν υποβιβαζόταν μαζί μας στο επίπεδο του «κατά θέσιν» και της μίμησης και Εκείνος προς τον Οποίο έχουμε μορφωθεί; Β: Μου φαίνεται ότι με πολύ ξεκάθαρο και σαφή τρόπο ολοκληρώνεις τον λόγο γι' αυτό το ζήτημα. Νομίζω όμως εγώ ότι οι αντίπαλοι θα έλεγαν: «Μήπως, ω γενναίοι, δεν ανύμνησαν εξαρχής οι ιεροί λόγοι τον Υιό ως δημιούργημα, και ο θείος και μέγας χορός των αποστόλων έτσι τον εγνώρισε; Διότι ο Σολομών λέει, ζωγραφίζοντας προφητικά το πρόσωπο του Υιού: "Ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του για τα έργα του". Και βέβαια ο εκλεκτός ανάμεσα στους άλλους Πέτρος λέει: "Ας γνωρίζει λοιπόν με ασφάλεια όλος ο οίκος του Ισραήλ ότι ο Θεός τον έκανε και Κύριο και Χριστό". Τι λοιπόν θα μπορούσαμε να πούμε εάν και πάλι μας πολιορκούσαν με τέτοιους λόγους;» Α: Τι άλλο παρά αυτό που είναι το αληθινό να πούμε: «Οι δε εχθροί μας είναι ανόητοι;» Διότι ο νους που δεν καταλάμπεται από την άνωθεν σοφία, η οποία καταχέεται από τον Πατέρα των φώτων, είναι παχύς και σκοτεινός, και ανίκανος να διαπεράσει την ομίχλη της δυσμάθειας.

Γι' αυτό λοιπόν και ο θείος Δαβίδ, γνωρίζοντας ότι ο Υιός είναι ζωντανή και ενυπόστατη ενέργεια και δύναμη του Πατρός, παρακαλούσε θερμά λέγοντας: «Δώσε εντολή, Θεέ, στη δύναμή σου· δυνάμωσε, Θεέ, αυτό που κατήρτισες μέσα μας.» Ο δε σοφότατος Παύλος διακήρυττε σαφώς ότι ο Χριστός είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού. Β. Ούτε και αυτοί θα ισχυρίζονταν ότι ο Υιός στερείται δύναμης, αλλά ούτε και ότι, παρόμοια με τους προφήτες και τους αποστόλους, απέκτησε μέσα στον χρόνο τη δυνατότητα κατά χάριν, αλλά μάλλον ότι έλαβε ευθύς εξαρχής, συνυφασμένο με την ίδια την ύπαρξή Του, τη δύναμη να κατορθώνει το καθετί. Α. «Οι εχθροί μας είναι ανόητοι», σύμφωνα με το γεγραμμένο.

Παρόμοιο με αυτό νομίζω ότι είναι εκείνο που ειπώθηκε πολύ καθαρά με τη φωνή του Σωτήρα προς τον Πιλάτο: «Δεν θα είχες καμία εξουσία εναντίον μου, αν δεν σου είχε δοθεί άνωθεν». Δικαιολογημένα, λοιπόν, θα μπορούσε να πει και πάλι η νοητή Ιερουσαλήμ, δηλαδή η Εκκλησία, στον κόσμο που την διώκει: Δεν θα είχες καμία εξουσία εναντίον μου, αν δεν σου είχε δοθεί άνωθεν. <Εκείνη την ημέρα, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας, θα πατάξω κάθε άλογο με έκσταση και τον αναβάτη του με παραφροσύνη· ενώ πάνω στον οίκο του Ιούδα θα ανοίξω τα μάτια μου, και όλα τα άλογα των λαών θα τα πατάξω με τύφλωση.> Το ότι θα κατευνάσει κάθε πόλεμο και θα καταστήσει άπρακτες τις επιθέσεις των διωκτών, το δίνει να κατανοηθεί λέγοντας ότι θα πατάξει το άλογο και τον αναβάτη με έκσταση και παραφροσύνη, καθώς και με τύφλωση. Είναι δε, νομίζω, το ίδιο πράγμα το να πάθει κανείς έκσταση με το να υποστεί παραφροσύνη. Διότι το να βγει κανείς εκτός εαυτού θα θεωρούνταν έκσταση, και πολύ δικαιολογημένα. Όταν λοιπόν αυτό συμβεί και πλήξει αυτούς που διψούν για φόνο, θα εναπόκειται οπωσδήποτε στους αγίους να πουν για όσους τους πολέμησαν: «Οι εχθροί μας είναι ανόητοι», και ακόμη: «Αυτοί καυχώνται σε άρματα και αυτοί σε άλογα, εμείς όμως στο όνομα του Κυρίου του Θεού μας θα μεγαλυνθούμε. Αυτοί σκόνταψαν και έπεσαν, εμείς όμως σηκωθήκαμε και σταθήκαμε όρθιοι».

Και έχοντας λάβει το παιδί τέτοιου είδους γέννηση και από τις δύο πλευρές, είχε ανάλογη και προς τις δύο και την ανατροφή του, και από την πρώτη κιόλας ηλικία αναδείχθηκε θρέμμα της σοφίας, όχι τόσο της αισθητής όσο της νοητής μητέρας, έχοντας θηλάσει στον κατάλληλο καιρό το γάλα και των δύο. Διότι δεν έτυχε να έχει ιδιαίτερα επιδέξια φύση για την εύκολη αφομοίωση των πιο στοιχειωδών μαθημάτων της καθ' ημάς σοφίας· η υπερβολική του όμως επιμέλεια αναπλήρωνε το υστέρημα της φύσης του. Επιπλέον δε, εφηύρε και ένα πολύ σοφό τέχνασμα, πραγματικά άξιο της θείας χάρης που επρόκειτο να του δοθεί αργότερα, μέσω του οποίου ανόρθωσε την αδυναμία της φύσης του. Διότι, αφού ζήλωσε την πίστη της αιμορροούσας και πίστεψε χωρίς κανένα δισταγμό ότι, αν αγγίξει μόνο και αυτός το κράσπεδο των ιματίων του Ιησού, θα αποβάλει αμέσως την ασθένεια της φύσης του, όπως εκείνη την αρρώστια της, προσέρχεται κρυφά στην εκκλησία, και αφού τρύπωσε κάτω από την ιερή τράπεζα την ώρα που ο ιερέας επρόκειτο να τελέσει τη θεία μυσταγωγία, και παραμένοντας εκεί μέχρι την ολοκλήρωση της τελετής, αφού άγγιξε με το κεφάλι του το θείο πέπλο το οποίο ονομάζουμε ενδυτή, αποχώρησε έπειτα από εκεί κρυφά και πάλι, έχοντας λάβει τη χάρη ακριβώς όπως πίστεψε, σε τέτοιο βαθμό ώστε αμέσως να αποστηθίσει τη δεύτερη ωδή του Μωυσή με μία μόνο μελέτη.