Πατερικές αναφορές στο ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ 32:5

Αν όμως και κάποιοι Χριστιανοί αρνήθηκαν, πάντως δεν ήταν τόσοι πολλοί όσοι εσείς στη Βαβυλώνα· και μάλιστα ούτε αφού τυφλωθήκατε ούτε αφού δαρθήκατε, αλλά με έναν και μόνο λόγο όλοι αρνηθήκατε και προσκυνήσατε εικόνα ανθρώπου. Και αν δεν κράτησαν οι τρεις παίδες την πίστη προς τον Θεό, πού, πες μου, κρατήσατε εσείς πίστη προς τον Θεό; Κι όμως, ενώ είδατε τόσα σημεία σε κάθε τόπο — στην Αίγυπτο από τον Μωυσή, στην Ερυθρά θάλασσα, στην έρημο, στη στήλη του πυρός, στη νεφέλη του φωτός, στο όρος Σινά — πότε έκανε ο Θεός σε κάποιον τέτοια αγαθά; Πότε μίλησε ο Θεός έτσι σε κάποιον, δίνοντάς σας νόμο με τέτοιους νόμους, με αγγελικές σάλπιγγες και με τέτοια σημεία, βρέχοντας μάννα, στέλνοντας ανάμεσά σας προφήτες, υποτάσσοντας τα έθνη, εξολοθρεύοντας αλλοφύλους, παραδίδοντας τις πλάκες, ορίζοντας ο ίδιος το πρότυπο της σκηνής σας, και καθιστώντας τον Μωυσή, που τον προεικόνιζε, σαν δεύτερο θεό προς εσάς; Ω, πόση είναι η πώρωσή σας! Ω, πόσο κακή η γνώμη σας! Ω, πόσο αχάριστη η προαίρεσή σας και πόσο θεληματική η τύφλωσή σας! Επάνω στο βουνό ο Μωυσής αγωνιζόταν για σας, και κάτω εσείς χωνεύατε το μοσχάρι· επάνω εκείνος παρακαλούσε τον Θεό, και κάτω εσείς παροργίζατε τον Θεό και προσκυνούσατε το μοσχάρι· τρώγατε το μάννα και ονειδίζατε τον Θεό. Διότι λέγει ο Δαβίδ ότι: «Ενώ ακόμη η τροφή ήταν στο στόμα τους, η οργή του Θεού ανέβηκε επάνω τους.» Και τι έχετε εσείς να πείτε εναντίον μας των Χριστιανών, επειδή προσκυνούμε τον Υιό του Θεού; Αλλά πείτε: γιατί εσείς θυσιάσατε τους γιους και τις θυγατέρες σας, όπως λέγει ο Δαβίδ, στα δαιμόνια, στον Βεελφεγώρ; Τι λοιπόν; Έχετε εσείς καθόλου πίστη; Μη γένοιτο! Άκουσε τον Μωυσή που λέγει προς τον λαό — αν και τότε ο λαός των Εβραίων ήταν θεοσεβής· αλλά άκουσε τι λέγει ο Μωυσής: «Διότι είναι γενεά διεστραμμένη, στην οποία δεν υπάρχει πίστη.» Και πάλι: «Γενεά σκολιά και διεστραμμένη, αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο;» Και άλλες μυριάδες μαρτυρίες κακές υπάρχουν εναντίον σας μέσα στις προφητείες σας, ειρημένες από τον Θεό. «Διότι, λέγει, γιους γέννησα και ύψωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν· γνώρισε το βόδι εκείνον που το απέκτησε, και ο όνος τη φάτνη του κυρίου του, ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε, και ο λαός μου δεν κατάλαβε. Ουαί, έθνος αμαρτωλό, λαός γεμάτος αμαρτίες.» Και πάλι ο ίδιος ο προφήτης Ησαΐας λέγει προς εσάς: «Ακούστε λόγο Κυρίου, οίκος Σοδόμων· προσέξτε στον νόμο του Θεού, λαέ των Γομόρρων.» Βλέπετε ότι ο Θεός αποκαλεί τους Ιουδαίους και Σοδομίτες, και απίστους, και λαό μωρό, και ειδωλοθύτες, και αχαρίστους, και γενεά πονηρή και διεστραμμένη, και τέκνα μωμητά; «Και θυσίασαν σε δαιμόνια και όχι στον Θεό, και εγκατέλειψαν τον Θεό που τους έπλασε, και αποστάτησαν από τον Θεό, τον Σωτήρα τους.»

Ας ερευνήσουμε λοιπόν πλέον τις Γραφές, αν ο Θεός προανήγγειλε τόσα για οποιοδήποτε άλλο έθνος. Διότι και στα Ιεροσόλυμα επί πενήντα δύο χρόνια θυσιάζατε μέσα στον ναό του Θεού στα είδωλα, επί του βασιλέως σας Μανασσή, βεβηλώνοντας τον ναό και την πόλη του Θεού· γι’ αυτό και στη Βαβυλώνα ανέβηκε επάνω τους η οργή του Θεού. Και για εμάς τους Χριστιανούς τι έχετε να πείτε εσείς, επειδή προσκυνούμε τον Υιό του Θεού; Αλλά πείτε: γιατί εσείς θυσιάσατε τους γιους και τις θυγατέρες σας, όπως λέει ο Δαβίδ, στα δαιμόνια, στον Βεελφεγώρ; Τι λοιπόν; Έχετε εσείς καθόλου πίστη; Μη γένοιτο! Άκουσε τον Μωυσή να λέει προς τον λαό — αν και τότε ο λαός των Εβραίων ήταν θεοσεβής· όμως άκουσε τι λέει ο Μωυσής: «Διότι είναι γενεά διεστραμμένη, στην οποία δεν υπάρχει πίστη». Και πάλι: «Γενεά σκολιά και διεστραμμένη, έτσι ανταποδίδετε στον Κύριο;» Και αμέτρητες άλλες μαρτυρίες υπάρχουν στις προφητείες σας, ειπωμένες από τον Θεό, εναντίον σας: «Διότι γιους γέννησα και τους ύψωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν· γνώρισε το βόδι εκείνον που το απέκτησε, και ο όνος τη φάτνη του κυρίου του, αλλά ο Ισραήλ δεν με γνώρισε και ο λαός μου δεν κατάλαβε. Ουαί, έθνος αμαρτωλό, λαός γεμάτος αμαρτίες». Και πάλι ο ίδιος ο προφήτης Ησαΐας προς εσάς: «Ακούστε λόγο Κυρίου, οίκος Σοδόμων· προσέξτε στον νόμο του Θεού, λαέ της Γομόρρας». Βλέπετε ότι ο Θεός ονομάζει τους Ιουδαίους και Σοδομίτες, και απίστους, και λαό μωρό, και ειδωλοθύτες, και αχάριστους, και γενεά πονηρή και διεστραμμένη, και τέκνα μωμητά. «Και θυσίασαν στα δαιμόνια και όχι στον Θεό, και εγκατέλειψαν τον Θεό που τους έπλασε, και αποστάτησαν από τον Θεό, τον Σωτήρα τους».

Γι' αυτό στην αρχή των προκειμένων έλεγε: «Προσέξτε, λαέ μου, τον νόμο μου»· πλην όμως τον παλαιό νόμο και την παλαιά διαμαρτυρία (διότι έτσι ερμήνευσε ο Σύμμαχος λέγοντας: «Και έστησε διαμαρτυρία στον Ιακώβ») τα παρέδωσε στον προηγούμενο λαό, δίνοντάς τους την εντολή να τα κάνουν γνωστά στους υιούς και στους απογόνους τους, ώστε να μη διαφύγουν από την προσοχή καμίας γενεάς, αλλά να παραμείνει η διδασκαλία του νόμου και σε όσους επρόκειτο να γεννηθούν μετά από αυτούς. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Για να γνωρίσει μια άλλη γενεά, οι υιοί που πρόκειται να γεννηθούν και να εγερθούν, και θα τα αναγγείλουν στους δικούς τους υιούς». Το δε συμπέρασμα της μελέτης του νόμου και ο σκοπός της ήταν αυτός: Να εναποθέτουν στον Θεό την ελπίδα τους, και να μην ξεχνούν τα έργα του Θεού, και να εκζητούν τις εντολές του· για να μη γίνουν σαν τους πατέρες τους, γενεά σκολιά και παραπικραίνουσα· μια γενεά η οποία δεν κατηύθυνε ορθά την καρδιά της, και δεν στάθηκε πιστό απέναντι στον Θεό το πνεύμα της. Και ποια ήταν η προηγούμενη γενεά των πατέρων, παρά εκείνη που υπήρξε κατά την εποχή του ίδιου του Μωυσή; Εξαιτίας της οποίας ο Μωυσής, αφού έλαβε τις πλάκες της νομοθεσίας, τις συνέτριψε· έτσι λοιπόν και ο ίδιος ο Μωυσής γενεά σκολιά και διεστραμμένη τους αποκαλούσε, απευθυνόμενος πρόσωπο με πρόσωπο σε αυτούς και λέγοντας: «Τέκνα γεμάτα ψεγάδια, γενεά σκολιά και διεστραμμένη, αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο; Τέτοιος, λοιπόν, μωρός και καθόλου σοφός λαός είστε;»

Οι υιοί του Εφραίμ, ενώ τέντωναν και έριχναν με τα τόξα, υποχώρησαν σε ημέρα πολέμου. Ο μεν αγαθός και φιλάνθρωπος Κύριος επιδείκνυε στους πρώτους προπάτορες του ιουδαϊκού έθνους έργα ανώτερα από κάθε λόγο (απερίγραπτα), αυτά δηλαδή που έγιναν μέσω του Μωυσή· εκείνοι όμως γίνονταν σκληροτράχηλοι και αληθινά λαός μωρός και όχι σοφός, και γενεά σκολιά και διεστραμμένη. Αλλά, επειδή οι πρώτοι αποδείχθηκαν τέτοιοι, παρέδιδε νόμο στους μεταγενέστερους, προστάζοντας και διαμαρτυρόμενος σε αυτόν για τα όσα έπρεπε να πράττουν και όσα όχι, προτρέποντάς τους να μη μιμούνται τους πατέρες τους, ούτε τη σκολιά και παραπικραίνουσα γενεά, η οποία δεν κατηύθυνε σωστά την καρδιά της, και της οποίας το πνεύμα δεν στάθηκε πιστό στον Θεό. Αυτοί, όμως, έχοντας γίνει χειρότεροι από τους πατέρες τους, δεν ωφελούνταν καθόλου από τη γραφή του νόμου που τους παραδόθηκε, καθώς προχωρούσαν όλο και περισσότερο στο βάθος της κακίας. Και πρώτοι βέβαια από αυτούς ήταν οι υιοί του Εφραίμ, οι οποίοι αν και είχαν τιμηθεί με εξαιρετική τιμή επειδή η φυλή τους και ο κλήρος τους προτιμήθηκαν από ολόκληρο το έθνος, και ήταν οι πρώτοι που υποδέχθηκαν την κιβωτό του Θεού και τη σκηνή του μαρτυρίου που κατασκευάστηκε από τον Μωυσή στην έρημο (εξάλλου, ο τόπος στη Σηλώ, όπου βρισκόταν η σκηνή και το αγίασμα πριν από την Ιερουσαλήμ, ανήκε στη φυλή του Εφραίμ), αν και έτυχαν πρώτοι αυτής της τιμής, έγιναν ειδωλολάτρες. Και μπορεί κανείς να διαβάσει την ιστορία των πεπραγμένων τους από το βιβλίο των Κριτών.

Οι προφήτες, λοιπόν, του ιουδαϊκού έθνους δεν έψαλλαν τέτοια άσματα, ούτε κήρυτταν χαρμόσυνα ευαγγέλια αγαθών στους συγχρόνους τους· αλλά [έλεγαν] τέτοια λόγια σαν αυτά που διακηρύττει ο Μωυσής στη μεγάλη του ωδή προς τον λαό: «Τέκνα με ψεγάδια, γενεά σκολιά και διεστραμμένη, αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο; Τόσο μωρός και καθόλου σοφός λαός;» και τα όσα ακολουθούν αυτά· ανάμεσα στα οποία είναι και το: «Με παρόξυναν με ξένους [θεούς], με τα βδελύγματά τους με πίκραναν. Θυσίασαν σε δαιμόνια, και όχι στον Θεό»· και το: «Αυτοί με έκαναν να παραζηλέψω για κάποιον που δεν είναι Θεός, με εξόργισαν με τα είδωλά τους». Και ο Ησαΐας, επίσης, ψάλλοντας ανάλογο με αυτά άσμα, έλεγε: «Θα ψάλω στον αγαπημένο το άσμα του αγαπητού μου, για τον αμπελώνα του»· στα οποία προσθέτει: «Τι [άλλο] να κάνω στον αμπελώνα μου; Διότι περίμενα να βγάλει σταφύλια, αλλά αυτός έκανε αγκάθια. Θα γκρεμίσω τον φραγμό του, και θα παραδοθεί σε λεηλασία· και θα κατεδαφίσω τον πύργο του, και θα παραδοθεί σε καταπάτηση· και θα εγκαταλείψω τον αμπελώνα μου», και τα όσα ακολουθούν αυτά.

«Ας αναμένεται»: Διότι ο λόγος του Θεού κατέρχεται άφθονος και ωφέλιμος [ως βροχή]. «Και ας κατέλθει»: Δηλαδή, με πραότητα και ησυχία. «Σαν τη βροχή»: Διότι τα λόγια του Θεού δεν πλήττουν, αλλά ωφελούν. «Ότι το όνομα»: Διότι δεν εισάγω όνομα άλλου θεού. «Δώστε»: Δηλαδή, δώστε δόξα και κατανοήστε τα λεγόμενα. «Ο Θεός»: Διότι ο Θεός ποτέ δεν ψεύδεται ούτε έπραξε κάτι ψευδές. «Και όλες»: Διότι τίποτα δεν είναι άκριτο [στον Θεό] ή ατελές. «Ο Θεός είναι πιστός»: Διότι τι άδικο έγινε ποτέ από τον Θεό προς εσάς, ω Ιουδαίοι; «Δίκαιος»: Διότι οι Ιουδαίοι, αν και πάντοτε ευεργετούνταν με δικαιοσύνη και οσιότητα, δεν παρέμειναν σταθεροί. «Αμάρτησαν»: Σε αυτόν. <Διότι σε ποιον>, λέει, αμάρτησαν τα γεμάτα ψεγάδια τέκνα; «Γενεά»: Εννοεί τη γενεά των Ιουδαίων, διότι αν και ευεργετούνταν διαρκώς, διαστρέφονταν από την πονηρία. «Αυτά»: Τέτοια, λέει, ανταποδώσατε στον Θεό, σαν αυτά που λάβατε από αυτόν. «Λαός»: Ο Θεός μέμφεται τον λαό των Ιουδαίων, επειδή παραφρόνησε απέναντι στον Θεό. «Δεν είναι αυτός»: Δεν εξέλεξε εσένα <εσάς> ο Θεός από όλα τα έθνη, και εσύ δεν αθέτησες τον Θεό <αυτόν>; «Και εποίησε»: Διότι πλάστηκες από τον Θεό και δημιουργήθηκες, και ούτε έτσι δεν υποτάχθηκες στον Θεό. «Θυμηθείτε»: Θυμηθείτε, λέει, από την αρχή της κτίσεως όσα έκανε ο Θεός στους πατέρες σας και σε εσάς, και παρ' όλα αυτά τον αθετήσατε. «Κατανοήστε»: Αναλογιστείτε, λέει, όσα έκανε σε εσάς ο Θεός από γενεά σε γενεά.

Πρόσφεραν πάνω στον σταυρό και αγκάθια, πρόσφεραν και χολή. Και επειδή τα είχε προβλέψει αυτά ο Μωυσής, αναφωνούσε: «Γενεά σκολιά και διεστραμμένη, αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο; Σε Αυτόν που έδωσε το μάννα στην έρημο, σε Αυτόν προσφέρεις χολή;». Πολύ σωστά, λοιπόν, λέει και ο Ησαΐας: «Περίμενα να παραγάγει σταφύλια, αλλά παρήγαγε αγκάθια». Σε Αυτόν που έκανε να ανθίσουν για χάρη σου τα αγαθά, σε Αυτόν προσφέρεις στεφάνι από αγκάθια. Ο Πιλάτος δείχνει επιείκεια, και οι Ιουδαίοι [λένε]: «Το αίμα του ας πέσει πάνω μας και πάνω στα παιδιά μας».

Το δε «και διαλογισμών», αυτό δηλώνει, το να ενεργεί κανείς χωρίς δισταγμούς και χωρίς ενδοιασμούς, και χωρίς καμία απολύτως αμφισβήτηση. Διότι εκείνος που τα πράττει με αυτόν τον τρόπο, λέγει, θα είναι άμεμπτος. Χάριν της αγάπης, χάριν της ευαρέσκειας [προς τον Θεό]. «Εν μέσω γενεάς σκολιάς και διεστραμμένης.» Ως γενεά σκολιά εννοεί αυτήν των Ιουδαίων, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε προς αυτούς από τον Κύριο: Γενεά σκολιά και διεστραμμένη. «Ανάμεσα στους οποίους φαίνεσθε ως φωστήρες στον κόσμο, κατέχοντας τον λόγο της ζωής.» Διότι εκείνοι που μπορούν να πουν, «Σημειώθηκε επάνω μας το φως του προσώπου σου, Κύριε», αυτοί μπορούν να γίνουν φωστήρες. Και λόγο ζωής, εννοεί τον ευαγγελικό λόγο.

«Υιούς γέννησα και μεγάλωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν· γνώρισε το βόδι τον κτήτορά του και το γαϊδούρι τη φάτνη του κυρίου του, ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε και ο λαός μου δεν κατάλαβε». «Ας αναμένεται σαν τη βροχή ο λόγος μου και ας κατέβουν σαν τη δροσιά τα ρήματά μου· σαν δυνατή βροχή πάνω σε αγριάδα και σαν χιονόνερο πάνω στο χορτάρι. Διότι επικαλέστηκα το όνομα του Κυρίου· αποδώστε μεγαλοσύνη στον Θεό μας». Τέτοια, λέει, είναι η ενέργεια του λόγου μου, όπως της δροσιάς και του χιονόνερου, δηλαδή του χιονιού πάνω σε αγριάδα υπό τη δροσιά. Έτσι και η ψυχή που επικαλείται και μεγαλύνει τον Κύριο θάλλει, ποτιζόμενη με τον λόγο του Θεού. «Ο Θεός, αληθινά είναι τα έργα του» και τίποτα σε αυτά δεν είναι απατηλό «και όλοι οι δρόμοι του είναι κρίση» αδέκαστη. «Θεός πιστός», δηλαδή αληθινός, «και δεν υπάρχει αδικία σε αυτόν, δίκαιος και όσιος είναι ο Κύριος», δηλαδή κριτής δίκαιος και άγιος. «Αμάρτησαν, δεν είναι δικά του τέκνα, αλλά μεμπτά», δηλαδή φαύλα. «Γενεά σκολιά και διεστραμμένη, αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο;» αντί για αγαθά πονηρά; «Αυτός ο λαός είναι μωρός και όχι σοφός». Αυτός που κατέχεται από ασέβεια και αμαρτία, ακόμη κι αν φαίνεται σοφός, είναι μωρός για τον Θεό. «Δεν είναι αυτός ο Πατέρας σου, που σε απέκτησε, σε έκανε και σε έπλασε;» και εσύ τον απορρίπτεις και καταφεύγεις σε ξένους θεούς; «Θυμηθείτε τις ημέρες του αιώνα και κατανοήστε», όσα αγαθά έχετε δεχθεί από τον Θεό «από γενιά σε γενιά». «

Ο μέγας Μωυσής, καταδικάζοντας εκ των προτέρων την αυθάδεια των Ιουδαίων κατά του Χριστού, φώναζε: «Τέκνα γεμάτα ψεγάδια, γενεά διεφθαρμένη και διεστραμμένη, αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο;» αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο, «κακά αντί για αγαθά;» «Αυτός είναι λαός μωρός και όχι σοφός; Δεν είναι αυτός ο πατέρας σου που σε απέκτησε, σε δημιούργησε και σε έπλασε;» Και εσύ, σαν να έλεγε, ξεσηκώθηκες εναντίον του για να τον καταδικάσεις σε σταυρό; «Θυμηθείτε τις αρχαίες ημέρες», όσα αγαθά σας έκανε, «αναλογιστείτε τα έτη παλαιών γενεών», πώς σας έβγαλε από τον οίκο της δουλείας του Φαραώ και σας χάρισε τη γη της επαγγελίας, στην οποία χύσατε κάθε δίκαιο αίμα και, αφού σταυρώσατε τον Δεσπότη σας, τον θανατώσατε. «

Ας τα ακούσουν αυτά οι Ρωμαίοι, οι οποίοι ταυτόχρονα χρίουν και συλλαμβάνουν στον νου τους εκείνον που γρήγορα θα καθαιρέσει τον χριόμενο. Εύλογα λοιπόν, ως μητροκτόνες έχιδνες και γένος που έχει στερηθεί τη σύνεση και τέκνα επιλήψιμα και γιοι άνομοι αποκαλούνται από όλα τα έθνη αυτοί που έχουν στραφεί με όπλα εναντίον μας.

Αχ, αμαρτωλέ αδελφέ μου! Και αν ένας άνθρωπος όμοιός σου, σου έκανε έστω και μία μόνο χάρη από όλες αυτές, δεν θα ήξερες τι να κάνεις για να τον ευχαριστήσεις· και ενώ, όχι ένας άνθρωπος, αλλά ο Ύψιστος Θεός, ο Ποιητής όλων των Αγγέλων, σου έκανε τόσες και τόσες χάρες, εσύ αντίθετα να φαίνεσαι απέναντί Του τόσο αχάριστος; Θαύμαζε, αδελφέ, θαύμαζε, πώς σε βάσταξε η γη και δεν σχίστηκε για να σε καταπιεί ζωντανό. Θαύμαζε, πώς ο Ουρανός δεν έριξε αστροπελέκια για να σε κατακάψει· πώς ο αέρας, που μόλυνες με τις αμαρτίες σου, δεν φύσηξε φαρμακερές πνοές για να σε φαρμακώσει, και πώς όλα τα στοιχεία της φύσης δεν σηκώθηκαν εναντίον σου, σαν θηρία, για να σε καταπιούν ζωντανό, μην υποφέροντας να βλέπουν εσένα, τον αποστάτη και επίβουλο, να ανταποδίδεις με τις αμαρτίες σου τόση αχαριστία προς τον Κτίστη τους και έναν τέτοιο υπέρτατο ευεργέτη σου· «Γενεά σκολιά και διεστραμμένη, αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο;».

Και έχοντας λάβει το παιδί τέτοιου είδους γέννηση και από τις δύο πλευρές, είχε ανάλογη και προς τις δύο και την ανατροφή του, και από την πρώτη κιόλας ηλικία αναδείχθηκε θρέμμα της σοφίας, όχι τόσο της αισθητής όσο της νοητής μητέρας, έχοντας θηλάσει στον κατάλληλο καιρό το γάλα και των δύο. Διότι δεν έτυχε να έχει ιδιαίτερα επιδέξια φύση για την εύκολη αφομοίωση των πιο στοιχειωδών μαθημάτων της καθ' ημάς σοφίας· η υπερβολική του όμως επιμέλεια αναπλήρωνε το υστέρημα της φύσης του. Επιπλέον δε, εφηύρε και ένα πολύ σοφό τέχνασμα, πραγματικά άξιο της θείας χάρης που επρόκειτο να του δοθεί αργότερα, μέσω του οποίου ανόρθωσε την αδυναμία της φύσης του. Διότι, αφού ζήλωσε την πίστη της αιμορροούσας και πίστεψε χωρίς κανένα δισταγμό ότι, αν αγγίξει μόνο και αυτός το κράσπεδο των ιματίων του Ιησού, θα αποβάλει αμέσως την ασθένεια της φύσης του, όπως εκείνη την αρρώστια της, προσέρχεται κρυφά στην εκκλησία, και αφού τρύπωσε κάτω από την ιερή τράπεζα την ώρα που ο ιερέας επρόκειτο να τελέσει τη θεία μυσταγωγία, και παραμένοντας εκεί μέχρι την ολοκλήρωση της τελετής, αφού άγγιξε με το κεφάλι του το θείο πέπλο το οποίο ονομάζουμε ενδυτή, αποχώρησε έπειτα από εκεί κρυφά και πάλι, έχοντας λάβει τη χάρη ακριβώς όπως πίστεψε, σε τέτοιο βαθμό ώστε αμέσως να αποστηθίσει τη δεύτερη ωδή του Μωυσή με μία μόνο μελέτη.