Πατερικές αναφορές στο ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ 32:7

Απόκριση του Ιωάννη: Αδελφέ, μας έδωσε ο Θεός μέσω των θείων Γραφών, όπως και οι Πατέρες, την οδό της σωτηρίας, λέγοντας: «Ρώτησε τον πατέρα σου και θα σου αναγγείλει, τους πρεσβυτέρους σου και θα σου πουν.» Ώστε, αν θέλεις να μην πλανηθείς με το πρόσχημα της ταπεινώσεως, για να μην απομακρυνθείς από εκεί που αντλείς ωφέλεια, χωρίς ερώτηση και χωρίς πνευματικούς Πατέρες να μην κάνεις τίποτα, και έτσι δεν πρόκειται να πλανηθείς χάριτι του Θεού, «ο οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας.» Ο ίδιος αδελφός είπε στον Γέροντα: Ο λογισμός μού λέει ότι, εάν φύγω κάπου και ησυχάσω, θα φτάσω σε τέλεια ησυχία. Διότι είμαι χρεώστης πολλών αμαρτιών και θέλω να ελευθερωθώ από αυτές. Πώς λοιπόν να πράξω, Πάτερ;

Και παραβαίνει κανείς την εντολή που λέει: «Υιέ μου, να κάνεις τα πάντα κατόπιν συμβουλής», και το «Ρώτησε τον πατέρα σου και θα σου αναγγείλει, τους πρεσβυτέρους σου και θα σου πουν.» Και πουθενά δεν θα βρεις τη Γραφή να επιτρέπει σε κάποιον να κάνει κάτι από μόνος του. Διότι το να μη λαμβάνει κανείς συμβουλή αποτελεί υπερηφάνεια, και ο άνθρωπος αυτός καθίσταται πολέμιος του Θεού. «Διότι ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερηφάνους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη.» Και ποιος θα μπορούσε να είναι ταπεινός, αν όχι αυτός που κλίνει τον αυχένα στους Γέροντες και λαμβάνει τη γνώμη τους με φόβο Θεού;

Προοίμιο των Κατ' Επιτομήν Όρων. Ο φιλάνθρωπος Θεός, που διδάσκει στον άνθρωπο τη γνώση, σε εκείνους μεν που έχει εμπιστευθεί το χάρισμα της διδασκαλίας παραγγέλλει διά του Αποστόλου να εμμένουν στη διδασκαλία, σε εκείνους δε που έχουν ανάγκη από την οικοδομή των θείων διδαγμάτων προτρέπει διά του Μωυσέως λέγοντας: «Ρώτησε τον πατέρα σου, και θα σου αναγγείλει· τους πρεσβυτέρους σου, και θα σου πουν». Γι' αυτό, είναι ανάγκη εμείς, στους οποίους έχει εμπιστευθεί η διακονία του λόγου, να είμαστε σε κάθε καιρό πρόθυμοι για τον καταρτισμό των ψυχών· και ορισμένα μεν να τα διακηρύττουμε δημόσια σε ολόκληρη την Εκκλησία, ενώ ιδιαιτέρως να προσφέρουμε τον εαυτό μας στον καθένα από όσους προσέρχονται, δίνοντάς τους την ελευθερία να μας ρωτούν, τόσο για την υγεία της πίστεως όσο και για την αλήθεια του βίου σύμφωνα με το Ευαγγέλιο του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στοιχεία διά των οποίων αμφοτέρων ο άνθρωπος του Θεού φθάνει με ασφάλεια στην τελειότητα. Εσείς, από την άλλη πλευρά, είναι ανάγκη να μην αφήνετε τίποτε άκαρπο, και κανέναν χρόνο αδρανή για τον εαυτό σας, αλλά πέρα από όσα μαθαίνετε στις κοινές συνάξεις, να ρωτάτε και ιδιαιτέρως για τα πνευματικά ωφέλιμα ζητήματα, και να διαθέτετε κάθε ελεύθερο χρόνο της ζωής σας σε ό,τι είναι ωφέλιμο.

Εάν κάποιος δεν δεχθεί ότι το μέγα και άγιο πνεύμα της προγνώσεως του Θεού, ο οποίος εποίησε τα πάντα, δόθηκε στον άνθρωπο που πλάστηκε από τα ίδια Του τα χέρια, πώς αυτός που το αποδίδει σε κάποιον άλλον, γεννημένο από μια ρυπαρή σταγόνα, δεν αμαρτάνει τα μέγιστα; Και δεν νομίζω ότι αυτός θα τύχει συγγνώμης, ακόμη και αν παραπλανήθηκε από κάποια νόθα γραφή ώστε να σκεφτεί δεινά πράγματα κατά του Πατέρα των πάντων. Διότι η αμαρτία εκείνου που υβρίζει την εικόνα (και μάλιστα του αιώνιου Βασιλιά) αναφέρεται σε Εκείνον του οποίου ομοίωμα αποτελούσε η εικόνα. Αλλά (θα πει κάποιος) το θείο πνεύμα τον εγκατέλειψε αφού αμάρτησε. Άρα λοιπόν συναμάρτησε. Και πώς δεν κινδυνεύει πνευματικά αυτός που λέει κάτι τέτοιο; Αλλά (ίσως πουν) έλαβε το πνεύμα μετά την αμαρτία. Άρα έχει δοθεί σε αδίκους. Και πού βρίσκεται η δικαιοσύνη; Αλλά (θα πουν) χορηγείται και σε δικαίους και σε αδίκους. Αυτό είναι το πιο άδικο από όλα. Έτσι, κάθε ψέμα, ακόμη και αν υποστηρίζεται από χιλιάδες επινοήσεις, πρόκειται έστω και μετά από μακρύ χρόνο να ελεγχθεί. Μην απατάσθε. Ο πατέρας μας δεν αγνοούσε τίποτα. Οπότε και ο δημόσια τεθειμένος νόμος, ενώ τον προστατεύει από την κατηγορία της άγνοιας εξαιτίας των αναξίων, παραπέμπει σε αυτόν εκείνους που ποθούν την αλήθεια, λέγοντας: «Ρώτησε τον πατέρα σου και θα σου πει, τους πρεσβυτέρους σου και θα σου αναγγείλουν». Αυτόν τον πατέρα έπρεπε να αναζητήσουν, αυτούς τους πρεσβυτέρους να επιζητήσουν.

Και η μεν θλίψη του κόσμου είναι βαριά και χωρίς ανταμοιβή, ενώ η κατά Θεόν έχει την ελπίδα της αιώνιας ζωής. Εσύ, λοιπόν, ως σοφός, κλίνε προς εκείνη που προτίμησες, και μην ακολουθείς τους λογισμούς σου, διότι δεν σε πολεμούν χωρίς τη συγκατάθεσή σου. Αλλά πρώτα μεν να επικαλείσαι τον Κύριο, όταν ενοχλείσαι από αυτούς, και έπειτα να ζητάς συμβουλή από κάθε άνθρωπο που φοβάται τον Κύριο. Εάν δεν δεχθείς με υπομονή τη νουθεσία εκείνων που φοβούνται τον Κύριο, η ψυχή σου θα γίνει σαν ατείχιστη πόλη, και όποτε το θελήσει ο βάρβαρος, θα εισέλθει και θα την αιχμαλωτίσει. Διότι είναι γραμμένο: «Ρώτησε τον πατέρα σου και θα σου αναγγείλει, τους πρεσβυτέρους σου και θα σου πουν». Και ο σοφός θα δεχθεί συμβουλή. Ας αποφύγουμε δε τη μέθη· ας αποφύγουμε και τη συναναστροφή με γυναίκες, όσο είναι δυνατόν· διότι ο λόγος της γυναίκας είναι σαν θηλιά στην καρδιά, και ελκύει αυτόν που τον αποδέχεται σε αισχρή μίξη.

Θυμήθηκα αρχαίες ημέρες. Επειδή και ο Μωυσής προστάζει λέγοντας: «Θυμηθείτε ημέρες των περασμένων αιώνων»· και ο Δαβίδ πάλι λέει: «Και έτη αιώνια θυμήθηκα, και μελέτησα»· εύλογα, λοιπόν, θεραπεύοντας τον εαυτό του εκείνος που ταράχθηκε στην καρδιά, ανατρέχει στις παλιές του ημέρες, σε εκείνες πριν από την ταραχή, κατά τις οποίες ζούσε ενάρετα, ή στις παλαιές ιστορίες· και ανακαλώντας τες στη μνήμη του, μελετά τα έργα του Θεού, και τα δημιουργήματα των χεριών Του, αντλώντας όχι μικρή παρηγοριά από τα παλαιά αναγνώσματα, μαθαίνοντας από αυτά ότι ο Θεός επισκεπτόταν τους παλαιούς έπειτα από αναρίθμητες θλίψεις και πειρασμούς, και πόσες θεραπείες και ευεργεσίες τούς προσέφερε. Αλλά και μελετώντας τους λόγους περί της δημιουργίας θεράπευε την ψυχή του, διδασκόμενος πως ο βίος των ανθρώπων δεν στερείται θείας πρόνοιας, ούτε είναι αθεράπευτη η ψυχή εκείνου που ταράχθηκε· αντιθέτως, ο Λόγος του Θεού επιβλέπει και προνοεί για τα πάντα, θεραπεύοντας τους συντετριμμένους στην καρδιά.

Διότι, μη έχοντας τη δυνατότητα να τεκμηριώσει τη δική του βούληση μέσα από τις θείες Γραφές, καταφεύγει στους σοφότατους, όπως νομίζει, πατέρες λέγοντας: 〈«όπως ακριβώς αποφάνθηκαν στα δικά τους συγγράμματα οι σοφότατοι από τους πατέρες»〉. Ο Αστέριος ισχυρίζεται ότι οι δικοί του πατέρες έλαβαν απόφαση και έγραψαν δόγμα περί του Θεού με βάση τη δική τους προαίρεση. Διότι η λέξη «δόγμα» σχετίζεται με την ανθρώπινη βούληση και γνώμη. Το ότι αυτό έχει πράγματι έτσι, μας το μαρτυρεί επαρκώς η δογματική τέχνη των ιατρών, το μαρτυρούν όμως και τα ονομαζόμενα 〈δόγματα〉 των φιλοσόφων· και νομίζω πως κανείς δεν αγνοεί ότι και οι αποφάσεις της συγκλήτου ακόμη και σήμερα ονομάζονται δόγματα της συγκλήτου. Αυτά παρακινήθηκε να τα πει ο Μάρκελλος, έχοντας λησμονήσει τον αποστολικό λόγο που λέει για τον Σωτήρα ότι «κατήργησε τον νόμο των εντολών με τα δόγματα», αλλά και κατακρίνει την υποχρέωση να ακολουθούμε τους πατέρες, ενώ η θεία Γραφή λέει: «ρώτησε τον πατέρα σου, και θα σου το αναγγείλει· τους πρεσβυτέρους σου, και θα σου πουν» και «μη μετακινείς τα αιώνια όρια τα οποία έθεσαν οι πατέρες σου».

Εκείνα μεν που ανήκουν στην ορατή θεοφάνεια έγιναν αντιληπτά· εκείνα δε που δεν απέβλεπαν μόνο στο ορώμενο, αλλά καταυγάστηκαν από το ίδιο το φως του Πνεύματος και αναγνώρισαν τον Θεό Λόγο εν σώματι, γνώρισαν το θείο σωτήριο, το οποίο ετοιμάστηκε ενώπιον όλων των λαών. Πόσο μακάρια είναι τα χέρια σου που ψηλάφησαν τον Λόγο της ζωής! Πόσο μακάρια είναι η γλώσσα σου που ευαγγελίστηκε την αποκάλυψη του ζωοποιού φωτός! Και γιατί βιάζομαι να σου αποδώσω έπαινο ξεχωριστά για το καθένα από τα μέλη σου, εφόσον ο ευαγγελιστής έχει ήδη προδιδάξει ότι είσαι ολόκληρος αξιέπαινος και μακάριος, και κατεχόμενος από το Άγιο Πνεύμα; Αλλά έλα, ω μακάριε Πατέρα, με την απήχηση του Πνεύματος που υπάρχει μέσα σου, δίδαξε στα θρέμματα ως τέκνα της Εκκλησίας τον κρυμμένο θησαυρό, όπως μέσα σε πήλινα σκεύη, με τα λίγα σου λόγια. Επειδή ακριβώς προς εσάς και προς τους ομοίους σας, που είστε στολισμένοι με την πολιά της άνωθεν φρονήσεως και είστε πράγματι πρεσβύτεροι και αναδεικνύεστε Πατέρες της Εκκλησίας, μας οδηγεί ο θείος λόγος για να διδαχθούμε τα σωτηριώδη διδάγματα, λέγοντας: «Ερώτησε τον πατέρα σου, και θα σου αναγγείλει· τους πρεσβυτέρους σου, και θα σου πουν».

«Ας αναμένεται»: Διότι ο λόγος του Θεού κατέρχεται άφθονος και ωφέλιμος [ως βροχή]. «Και ας κατέλθει»: Δηλαδή, με πραότητα και ησυχία. «Σαν τη βροχή»: Διότι τα λόγια του Θεού δεν πλήττουν, αλλά ωφελούν. «Ότι το όνομα»: Διότι δεν εισάγω όνομα άλλου θεού. «Δώστε»: Δηλαδή, δώστε δόξα και κατανοήστε τα λεγόμενα. «Ο Θεός»: Διότι ο Θεός ποτέ δεν ψεύδεται ούτε έπραξε κάτι ψευδές. «Και όλες»: Διότι τίποτα δεν είναι άκριτο [στον Θεό] ή ατελές. «Ο Θεός είναι πιστός»: Διότι τι άδικο έγινε ποτέ από τον Θεό προς εσάς, ω Ιουδαίοι; «Δίκαιος»: Διότι οι Ιουδαίοι, αν και πάντοτε ευεργετούνταν με δικαιοσύνη και οσιότητα, δεν παρέμειναν σταθεροί. «Αμάρτησαν»: Σε αυτόν. <Διότι σε ποιον>, λέει, αμάρτησαν τα γεμάτα ψεγάδια τέκνα; «Γενεά»: Εννοεί τη γενεά των Ιουδαίων, διότι αν και ευεργετούνταν διαρκώς, διαστρέφονταν από την πονηρία. «Αυτά»: Τέτοια, λέει, ανταποδώσατε στον Θεό, σαν αυτά που λάβατε από αυτόν. «Λαός»: Ο Θεός μέμφεται τον λαό των Ιουδαίων, επειδή παραφρόνησε απέναντι στον Θεό. «Δεν είναι αυτός»: Δεν εξέλεξε εσένα <εσάς> ο Θεός από όλα τα έθνη, και εσύ δεν αθέτησες τον Θεό <αυτόν>; «Και εποίησε»: Διότι πλάστηκες από τον Θεό και δημιουργήθηκες, και ούτε έτσι δεν υποτάχθηκες στον Θεό. «Θυμηθείτε»: Θυμηθείτε, λέει, από την αρχή της κτίσεως όσα έκανε ο Θεός στους πατέρες σας και σε εσάς, και παρ' όλα αυτά τον αθετήσατε. «Κατανοήστε»: Αναλογιστείτε, λέει, όσα έκανε σε εσάς ο Θεός από γενεά σε γενεά.

«Επερώτησον»: Δηλαδή, επιγνώστε και μάθετε όσα έκανε ο Θεός στην εποχή των πατέρων σας, και δεν κατανύχθηκαν οι καρδιές σας. «Τους πρεσβυτέρους»: Δηλαδή μάθετε για τους παλαιότερους. «Ότε διεμέριζεν»: Όταν διαχωρίζει και κληροδοτεί τη γη στις φυλές, ούτε αυτά δεν σας προκαλούν κατάνυξη; «Ους διέσπειρεν»: Πώς από τον έναν άνθρωπο φύτεψε πολλά έθνη. «Έστησεν»: Όλων των αγίων· διότι άγγελοι επί της γης είναι οι άγιοι. «Και εγενήθη»: Και από όλα εκείνα τα έθνη εξέλεξα εσάς ως αγαθή μερίδα, αλλά δεν το θυμηθήκατε· για αυτόν τον λόγο εισήλθε ο πιστός λαός, ο οποίος είναι ο Ιακώβ. «Σχοίνισμα»: Διότι, όπως ακριβώς με ένα σχοινί, έτσι με την πίστη είλκυσε ο Θεός τα έθνη προς το δικό Του θέλημα. «Αυτάρκησεν»: Διότι ήταν θαύμα αυτό που γινόταν στην έρημο, το πώς δηλαδή τρεφόταν ο λαός χωρίς να κοπιάζει; «Εν δίψη»: Διότι, ενώ είχαν τον μέγιστο καύσωνα στην έρημο, ο λαός δεν διψούσε. Ονομάζει δε έρημο την Εκκλησία, η οποία έλιωνε διψώντας για τον Χριστό και τα μυστήριά Του. «Εκύκλωσεν»: Διότι τους περιέβαλλε με τη δύναμή Του και τους παιδαγωγούσε μέσω της υπομονής. «Και διεφύλαξεν»: Τόσο μεγάλη ήταν η αγάπη του Θεού προς τον λαό, αλλά επειδή αθέτησαν, αποβλήθηκαν. «Ως αετός»: Διότι κανένα από τα πτηνά δεν φυλάει τη φωλιά του όπως ο αετός, ως βασιλιάς όλων των πτηνών. Ο λόγος αυτός υποδηλώνει τον Χριστό. «Και επί τοις»: Έτσι πόθησε ο Θεός τον Ισραήλ, αλλά δεν συνέτισαν.

Ας ζητήσουμε, ας ερευνήσουμε, ας εξετάσουμε, ας ρωτήσουμε· «διότι καθένας που ζητά λαμβάνει και εκείνος που αναζητά βρίσκει και σε εκείνον που κρούει θα του ανοιχθεί». Και «ρώτησε τον πατέρα σου και θα σου το αναγγείλει, τους πρεσβυτέρους σου και θα σου το πουν με γνώση». Εάν λοιπόν είμαστε φιλομαθείς, θα γίνουμε και πολυμαθείς· διότι τα πάντα εκ φύσεως μπορούν να κατακτηθούν με την επιμέλεια και τον κόπο, αλλά πριν από όλα και μετά από όλα, με τη χάρη του Θεού που τα χορηγεί.

Αλλά ας μην κρούουμε επιπόλαια, αλλά μάλλον πρόθυμα και επίμονα· ας μην αποκάμουμε να κρούουμε. Διότι έτσι θα μας ανοιχτεί. Εάν διαβάσουμε μία και δύο φορές και δεν κατανοήσουμε αυτά που διαβάζουμε, ας μην αποκάμουμε, αλλά ας επιμείνουμε, ας ενδιατρίψουμε, ας ρωτήσουμε· διότι λέγει, «ρώτησε τον πατέρα σου, και θα σου αναγγείλει, τους πρεσβυτέρους σου, και θα σου πουν». Διότι η γνώση δεν ανήκει σε όλους. Ας αντλήσουμε από την πηγή αυτού του παραδείσου αέναα και καθαρότατα νάματα που αναβλύζουν εις ζωήν αιώνιον, ας εντρυφήσουμε, ας τα απολαύσουμε αχόρταγα· διότι κατέχουν χάρη ανεξάντλητη.

ΤΙΤΛΟΣ Δ΄. — Περί γερόντων και ηλικιωμένων ανδρών· και πώς πρέπει να τιμώνται. «Να σηκώνεσαι μπροστά στον ασπρομάλλη, και να τιμάς το πρόσωπο του πρεσβυτέρου.» «Ρώτησε τον πατέρα σου, και θα σου αναγγείλει, τους πρεσβυτέρους σου, και θα σου πουν.» «Στα πολλά χρόνια υπάρχει η σοφία, και στον μακρύ βίο η γνώση.» «Εγώ μεν είμαι νεότερος στην ηλικία, ενώ εσείς μεγαλύτεροι· γι' αυτό σιώπησα επειδή φοβήθηκα να σας αναγγείλω τη δική μου γνώση.» «Στεφάνι καυχήσεως είναι τα γηρατειά· και βρίσκονται στους δρόμους της δικαιοσύνης.» «Δόξα των πρεσβυτέρων είναι τα λευκά μαλλιά.» «Τίμια γηρατειά δεν είναι τα πολυχρόνια, ούτε μετριούνται με τον αριθμό των ετών. Αλλά λευκά μαλλιά για τον άνθρωπο είναι η φρόνηση, και ηλικία γήρατος είναι ο αμόλυντος βίος.» «Να στέκεσαι ανάμεσα σε πλήθος πρεσβυτέρων· και αν κάποιος είναι σοφός, να προσκολληθείς σε αυτόν.» «Μην παραβλέπεις τις διηγήσεις των γερόντων· διότι και αυτοί έμαθαν από τους πατέρες τους.» —«Μην ατιμάζεις άνθρωπο στα γηρατειά του.» «Στεφάνι των γερόντων είναι η πολυπειρία· και το καύχημά τους ο φόβος του Κυρίου.» «Μίλησε, πρεσβύτερε· διότι σου ταιριάζει.» «Πόσο ωραία είναι η κρίση στους ασπρομάλληδες, και στους πρεσβυτέρους το να γνωρίζουν να δίνουν συμβουλές.» Κάθε τι που διακρίνεται για την παλαιότητά του, είναι αξιοσέβαστο.

Ο ενάρετος έχει λίγες ανάγκες, αποτελώντας το μεθόριο μεταξύ αθάνατης και θνητής φύσης, έχοντας από τη μία ανάγκες εξαιτίας του θνητού σώματος, και από την άλλη έχοντας ελάχιστες ανάγκες εξαιτίας της ψυχής που επιθυμεί την αθανασία. ΤΙΤΛΟΣ ΙΑʹ. — Περί των μαθητευομένων· και ότι πρέπει αυτοί να προσέρχονται στη μάθηση επιμελώς και προθύμως, και να μην αποφεύγουν τον κόπο της διδασκαλίας, αλλά να ρωτούν και να μαθαίνουν από εκείνους που γνωρίζουν. «Ρώτησε τον πατέρα σου, και θα σου αναγγείλει, τους πρεσβυτέρους σου, και θα σου πουν.» «Υιέ μου, ας μη σε κυριεύσει κακή βουλή, η οποία εγκαταλείπει τη διδασκαλία των νεανικών χρόνων.» «Στον ανόητο που θα ρωτήσει για τη σοφία, αυτό θα του καταλογιστεί ως σοφία.» «Λάβετε παιδεία, και όχι ασήμι, και γνώση παρά δοκιμασμένο χρυσάφι.» «Απόκτησε σοφία, απόκτησε σύνεση· μην ξεχνάς, για να δώσει στο κεφάλι σου στεφάνι χαρίτων.» «Ποθήστε, και θα παιδαγωγηθείτε.» «Υιέ μου, δώσε την καρδιά σου στην παιδεία.» «Τέκνο μου, στα νιάτα σου επίλεξε την παιδεία, και όπως αυτός που οργώνει και σπέρνει πλησίασέ την, και περίμενε τον καλό καρπό της. Διότι κατά την καλλιέργειά της λίγο θα κοπιάσεις, και γρήγορα θα γευτείς τα γεννήματά της. Πόσο τραχιά είναι η σοφία για τον απαίδευτο, και ο άμυαλος δεν θα παραμείνει σε αυτήν. Ιχνηλάτησέ την, και θα σου γίνει γνωστή, και αφού την κατακτήσεις, μην την αφήσεις. Διότι στο τέλος θα βρεις την ανάπαυση που προσφέρει, και θα μετατραπεί για σένα σε χαρά.»

«Υιούς γέννησα και μεγάλωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν· γνώρισε το βόδι τον κτήτορά του και το γαϊδούρι τη φάτνη του κυρίου του, ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε και ο λαός μου δεν κατάλαβε». «Ας αναμένεται σαν τη βροχή ο λόγος μου και ας κατέβουν σαν τη δροσιά τα ρήματά μου· σαν δυνατή βροχή πάνω σε αγριάδα και σαν χιονόνερο πάνω στο χορτάρι. Διότι επικαλέστηκα το όνομα του Κυρίου· αποδώστε μεγαλοσύνη στον Θεό μας». Τέτοια, λέει, είναι η ενέργεια του λόγου μου, όπως της δροσιάς και του χιονόνερου, δηλαδή του χιονιού πάνω σε αγριάδα υπό τη δροσιά. Έτσι και η ψυχή που επικαλείται και μεγαλύνει τον Κύριο θάλλει, ποτιζόμενη με τον λόγο του Θεού. «Ο Θεός, αληθινά είναι τα έργα του» και τίποτα σε αυτά δεν είναι απατηλό «και όλοι οι δρόμοι του είναι κρίση» αδέκαστη. «Θεός πιστός», δηλαδή αληθινός, «και δεν υπάρχει αδικία σε αυτόν, δίκαιος και όσιος είναι ο Κύριος», δηλαδή κριτής δίκαιος και άγιος. «Αμάρτησαν, δεν είναι δικά του τέκνα, αλλά μεμπτά», δηλαδή φαύλα. «Γενεά σκολιά και διεστραμμένη, αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο;» αντί για αγαθά πονηρά; «Αυτός ο λαός είναι μωρός και όχι σοφός». Αυτός που κατέχεται από ασέβεια και αμαρτία, ακόμη κι αν φαίνεται σοφός, είναι μωρός για τον Θεό. «Δεν είναι αυτός ο Πατέρας σου, που σε απέκτησε, σε έκανε και σε έπλασε;» και εσύ τον απορρίπτεις και καταφεύγεις σε ξένους θεούς; «Θυμηθείτε τις ημέρες του αιώνα και κατανοήστε», όσα αγαθά έχετε δεχθεί από τον Θεό «από γενιά σε γενιά». «

«Ρώτησε τον πατέρα σου» τον Αβραάμ, «τους πρεσβυτέρους σου» τους προφήτες, «και θα σου πουν». «Όταν ο Ύψιστος διαμοίραζε τα έθνη και διασκόρπιζε τους γιους του Αδάμ, καθόρισε τα όρια των εθνών». Διότι και μετά τον κατακλυσμό, από τους τρεις γιους του Νώε γέμισε η γη και πάλι με ανθρώπους· «Όρια εθνών»· δηλαδή σύνορα, ώστε να μην καταπατά το ένα έθνος το μερίδιο του άλλου, επειδή όλος ο κόσμος χωρίστηκε σε τρία μερίδια, στον Σημ, στον Χαμ και στον Ιάφεθ, στους τρεις γιους του Νώε. Όσο για το «σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του Θεού», σημαίνει σύμφωνα με την τάξη των αγγελικών ταγμάτων, επειδή κάθε τάγμα αρκείται στον χώρο που του έχει κληρωθεί και δεν σφετερίζεται τον τόπο άλλου τάγματος. «Και έγινε μερίδα του Κυρίου», δηλαδή ως δικό του μερίδιο εξέλεξε ο Κύριος, ανάμεσα σε όλα τα έθνη, αυτόν τον λαό εξαιτίας των πατέρων του, και ιδού, έγινε και αυτός λαός μωρός, αντί για σοφός.

Ο μέγας Μωυσής, καταδικάζοντας εκ των προτέρων την αυθάδεια των Ιουδαίων κατά του Χριστού, φώναζε: «Τέκνα γεμάτα ψεγάδια, γενεά διεφθαρμένη και διεστραμμένη, αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο;» αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο, «κακά αντί για αγαθά;» «Αυτός είναι λαός μωρός και όχι σοφός; Δεν είναι αυτός ο πατέρας σου που σε απέκτησε, σε δημιούργησε και σε έπλασε;» Και εσύ, σαν να έλεγε, ξεσηκώθηκες εναντίον του για να τον καταδικάσεις σε σταυρό; «Θυμηθείτε τις αρχαίες ημέρες», όσα αγαθά σας έκανε, «αναλογιστείτε τα έτη παλαιών γενεών», πώς σας έβγαλε από τον οίκο της δουλείας του Φαραώ και σας χάρισε τη γη της επαγγελίας, στην οποία χύσατε κάθε δίκαιο αίμα και, αφού σταυρώσατε τον Δεσπότη σας, τον θανατώσατε. «

«Ρώτησε τον πατέρα σου» τον Αβραάμ, «και θα σου αναγγείλει» «για το σπέρμα του», μέσω του οποίου ευλογήθηκαν «όλες οι φυλές της γης», «τους πρεσβυτέρους σου» τους προφήτες, «και θα σου πουν» μέσα από τα βιβλία τους ποιος είναι ο Χριστός, ότι αυτός είναι «ο ύψιστος», ο οποίος και «διαμέρισε τα έθνη, τα οποία διέσπειρε ως υιούς του Αδάμ», ο οποίος και «έθεσε τα όρια των εθνών σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του Θεού, και έγινε μερίδα του Κυρίου ο λαός του ο Ιακώβ, μερίδιο της κληρονομιάς του ο Ισραήλ»· διότι, αφού έθεσε τα όρια των εθνών και τα διέσπειρε σε όλο τον κόσμο, εξέλεξε εσένα ως κληρονόμο υιό «ξεχωρίζοντάς σε από όλα τα έθνη» και σου δώρισε τη γη της επαγγελίας και σου μιλούσε μέσω των προφητών για «τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας» του, και εσύ ξεσηκώθηκες εναντίον του, καρφώνοντάς τον στον σταυρό;

προς αυτόν} «Ρώτησε τον πατέρα σου και θα σου αναγγείλει» είναι το παράγγελμα του θεόπτη Μωυσή, του νομοθέτη και πρώτου ηγέτη του λαού κατά Κύριον, ή μάλλον του Πνεύματος που τον καθοδηγούσε και τον καθιστούσε σοφό, το οποίο θεσπίζει τις διασαφηνίσεις των όσων αγνοούνται από εκεί από όπου προέρχονται οι αρχές της υποστάσεως, και μάλιστα της πιο τέλειας και ανώτερης, και όσης καυχάται για το φως της ημέρας και τη μονιμότητα, η οποία έχει εγκατασταθεί πολύ υψηλότερα από εκείνην που προβάλλεται στο σκοτάδι της νύχτας και συνυφαίνεται με το εφήμερο, και εξαιτίας αυτών είναι συγκεχυμένη και καταλύεται, και βρίσκεται σε τέτοια κατάσταση ώστε, όταν υπερισχύσει το καλύτερο, το πίπτον να μεταστοιχειωθεί στο μόνιμο, όπως πιστεύουμε. Επειδή, λοιπόν, και εμείς, εγκωμιάζοντας τον μέγα Ιωάννη τον Ευαγγελιστή και Θεολόγο, προφθάσαμε να πούμε ότι τα πάντα έγιναν μέσω του Λόγου από τον Πατέρα, επειδή ο Λόγος λαμβάνει από τον Πατέρα και το είναι και το δημιουργείν, και συνεπώς δεν είναι άναρχος και αναίτιος· η πατρική και δεσποτική κρίση της πολλής σου Αγιότητος απέπεμψε συνοδικώς το ρητό αυτό στο Κυνόσαργες, μαζί με τα νόθα, ακόμη και αν είναι διογενή, γνωρίζοντας ότι η αλήθεια δεν μεροληπτεί υπέρ κανενός προσώπου. Ρωτούμε, λοιπόν: είναι το δόγμα αυτό γενικώς από τα απορριπτέα, ή απορρίπτεται εξαιτίας μας; Εγώ βέβαια, αν έτσι έχουν τα πράγματα, νομίζω το πρώτο, διότι εμείς δεν ανήκουμε καν σε αυτούς που τους φθονούν· αν όμως συμβαίνει και αυτό, πώς δεν θα κατακαυχηθεί ο πονηρός εις βάρος της ίδιας της πίστεως;

Και προς αυτούς που ρέπουν προς την αίρεση και αξιώνουν να τα ζητούν αυτά, αποφαινόμαστε λέγοντας ότι: «Ρώτησε τον πατέρα σου, και θα σου αναγγείλει». Αν, δηλαδή, σου είχε συμβεί να συναντήσεις κάποιον χριστιανό, θα είχες την ευκαιρία να φρονείς τα ορθά. «Ρώτησε τους πρεσβυτέρους σου, και θα σου πουν». Ανέβα βαδίζοντας τον δρόμο προς τα άνω. Ρώτησε τους πιο θερμούς και πιο σπουδαίους σχετικά με την ένδοξη και αμώμητη πίστη μας, εννοώ τους βασιλείς που κοσμούνται με ευσέβεια, και τους σοφούς ιερομύστες και διδασκάλους της Εκκλησίας που έχουν λαμπρυνθεί με ορθοδοξία και οσιότητα, καθώς και τους αποστόλους, αλλά και τον ίδιο τον Χριστό, ο οποίος, αφού σχεδίασε ο ίδιος το δικό Του θεοειδέστατο μόρφωμα, το έστειλε σε αυτόν που το ζήτησε, εκτός αν κατηγορήσεις και Αυτόν, και δεν τον αφήσεις απαλλαγμένο από κατηγορίες. Και όλοι αυτοί θα πουν ότι αυτά υπήρχαν εξαρχής, και θα υπάρχουν έως τη συντέλεια του αιώνος, έστω κι αν δεν το θέλεις ούτε το επιθυμείς εσύ, ο κατήγορος της ορθής πίστεως των χριστιανών. «Διότι οι πύλες του άδη», είπε η Αλήθεια, «ποτέ δεν θα κατισχύσουν της Εκκλησίας», οι οποίες πύλες φαίνεται ότι είναι τα αχαλίνωτα και ασυγκράτητα στόματα των αιρετικών, τα οποία ξερνούν προς τα ύψη πολλή και δυσώδη αδικία. Διότι η Εκκλησία έχει εδραιωθεί και έχει στηριχθεί με ασφάλεια, παραμένοντας ασάλευτη και ακατάσειστη από την προσβολή των εναντίων.

Από πού καταβαίνει και από ποιον προς ποιον έρχεται, παρά προφανώς από τον Πατέρα των φώτων; Αυτών δηλαδή που είναι ομοούσια με αυτόν και μεταξύ τους, του Υιού και του Πνεύματος· σύμφωνα με το οποίο έχει ειπωθεί: «κάθε τέλειο δώρημα είναι άνωθεν, καταβαίνοντας από τον Πατέρα των φώτων». Εάν όμως λες «και εκ του Υιού» σύμφωνα με την καινοφωνία που επικρατεί τώρα σε εσάς, πώς θα συνδυάσεις με αυτό το «που έρχεται και μένει πάνω στον Ιησού»; Εκτός εάν, σύμφωνα με τον διπρόσωπο Νεστόριο, διαιρέσεις τον έναν Χριστό σε δύο, ώστε έτσι να πεις και «Πνεύμα που καταβαίνει από τον Πατέρα και τον Υιό» και «που έρχεται και μένει» οπωσδήποτε σε κάποιο άλλο πρόσωπο, τον Ιησού. Βλέπεις σε πόσες και πόσο μεγάλες αιρέσεις σε κατακρημνίζει αυτή η φαινομενικά μικρή φράση; Απόφυγέ την λοιπόν· όπως είσαι, φύγε μακριά· «αμάρτησες, ησύχασε». Μην ντραπείς να πεις μαζί με τον Δαβίδ: «ας επιστρέψουν σε εμένα αυτοί που σε φοβούνται και αυτοί που γνωρίζουν τα μαρτύριά σου»· δέξου ως σύμβουλο τον μέγα Μωυσή: «ρώτησε τον πατέρα σου και θα σου αναγγείλει, τους πρεσβυτέρους σου και θα σου πουν». Ποιος είναι ο πατέρας; Εκείνος που προφητικά ονομάστηκε πατέρας του μέλλοντος αιώνος, ο πρώτος και μόνος καθηγητής και δάσκαλός μας, ο οποίος είναι ταυτόχρονα και Θεός και εξηγητής της θεολογίας, από τον οποίο ήδη έμαθες για το Πνεύμα, ότι εκπορεύεται εκ του Πατρός. Και ποιοι είναι οι πρεσβύτεροι;

Τι λες, σε πείθουμε με αυτά που ειπώθηκαν; Έλα λοιπόν, άφησε τα υπερνέφελα ύψη και το να φαντάζεσαι πράγματα που ξεπερνούν τον άνθρωπο, και στάσου μαζί με εμάς τους ανθρώπους· αποδέξου το διδασκαλείο του Πνεύματος· ρώτησε τον πατέρα σου και θα σου αναγγείλει· τους πρεσβυτέρους σου και θα σου πουν. Τι θα πουν; Ή μάλλον, τι θα αναγγείλει πρώτα αυτός ο Πατέρας; Εκείνος που από παλιά ονομάζεται Πατέρας του μέλλοντος αιώνος, ο πρώτος και μόνος για εμάς καθηγητής και διδάσκαλος, ο οποίος είναι ταυτόχρονα και Θεός και εξηγητής της θεολογίας, θα αναγγείλει αυτά.

Και έχοντας λάβει το παιδί τέτοιου είδους γέννηση και από τις δύο πλευρές, είχε ανάλογη και προς τις δύο και την ανατροφή του, και από την πρώτη κιόλας ηλικία αναδείχθηκε θρέμμα της σοφίας, όχι τόσο της αισθητής όσο της νοητής μητέρας, έχοντας θηλάσει στον κατάλληλο καιρό το γάλα και των δύο. Διότι δεν έτυχε να έχει ιδιαίτερα επιδέξια φύση για την εύκολη αφομοίωση των πιο στοιχειωδών μαθημάτων της καθ' ημάς σοφίας· η υπερβολική του όμως επιμέλεια αναπλήρωνε το υστέρημα της φύσης του. Επιπλέον δε, εφηύρε και ένα πολύ σοφό τέχνασμα, πραγματικά άξιο της θείας χάρης που επρόκειτο να του δοθεί αργότερα, μέσω του οποίου ανόρθωσε την αδυναμία της φύσης του. Διότι, αφού ζήλωσε την πίστη της αιμορροούσας και πίστεψε χωρίς κανένα δισταγμό ότι, αν αγγίξει μόνο και αυτός το κράσπεδο των ιματίων του Ιησού, θα αποβάλει αμέσως την ασθένεια της φύσης του, όπως εκείνη την αρρώστια της, προσέρχεται κρυφά στην εκκλησία, και αφού τρύπωσε κάτω από την ιερή τράπεζα την ώρα που ο ιερέας επρόκειτο να τελέσει τη θεία μυσταγωγία, και παραμένοντας εκεί μέχρι την ολοκλήρωση της τελετής, αφού άγγιξε με το κεφάλι του το θείο πέπλο το οποίο ονομάζουμε ενδυτή, αποχώρησε έπειτα από εκεί κρυφά και πάλι, έχοντας λάβει τη χάρη ακριβώς όπως πίστεψε, σε τέτοιο βαθμό ώστε αμέσως να αποστηθίσει τη δεύτερη ωδή του Μωυσή με μία μόνο μελέτη.