Πατερικές αναφορές στο ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ 4:15

Διότι, λέει η Γραφή, ούτε τη φωνή του έχετε ποτέ ακούσει, ούτε τη μορφή του έχετε δει. Γι' αυτό και προς τους Ισραηλίτες λέει ο Μωυσής: Και να προσέχετε πάρα πολύ τις ψυχές σας, διότι δεν είδατε κανένα ομοίωμα. Εάν λοιπόν είναι παντελώς αδύνατο να φανταστεί κανείς την ομοιότητα, άραγε η διάνοια θα μπορέσει να προσεγγίσει την υπόσταση;

Κάνουν καλύτερα, βέβαια, εκείνοι που απεικονίζουν το θείο σύμφωνα με το καλύτερο μέρος του ανθρώπου, δηλαδή τη λογική ψυχή. Διότι εκείνοι που θεωρούν ότι αυτό είναι ανθρωπόμορφο, είναι εντελώς ανόητοι, επειδή μπερδεύονται με τα όσα έχουν λεχθεί συγκαταβατικά και δεν ανέχονται να εννοήσουν τίποτα πιο θεϊκό. Πώς, δηλαδή, έχει γραφτεί: «Στη σκέπη των πτερύγων σου θα με σκεπάσεις», και: «Επτά οφθαλμοί του Κυρίου επιβλέπουν σε όλη τη γη», εφόσον ο άνθρωπος δεν έχει ούτε φτερά ούτε επτά μάτια; Και πώς ο Παύλος αποφάνθηκε ότι το θείο δεν είναι όμοιο ούτε καν με τη σκέψη του ανθρώπου; Και πώς ο Ησαΐας είπε: «Εάν όλα τα έθνη θεωρήθηκαν σαν σταγόνα από κουβά, και σαν σταγόνα σάλιου, και ο Λίβανος δεν είναι αρκετός για καύση, και όλα τα τετράποδα δεν είναι αρκετά για ολοκαύτωμα, με ποιον θα παρομοιάσετε τον Κύριο;» Και πώς ο Μωυσής, του οποίου τα λόγια προσπαθούν να ερμηνεύσουν κακόβουλα, είπε: «Και να προφυλάξετε πάρα πολύ τις ψυχές σας, διότι δεν είδατε κανένα ομοίωμα κατά την ημέρα που σας μίλησε;» Όμως, ούτε και εκείνοι, όπως τουλάχιστον νομίζω, δογματίζουν με απόλυτη ακρίβεια.

Αλλά ισχυρίζονται: Είπε ο Θεός διά του νομοθέτη Μωυσή: «Τον Κύριο και Θεό σου θα προσκυνήσεις και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις», και «δεν θα κατασκευάσεις κανένα ομοίωμα, από όσα υπάρχουν στον ουρανό και όσα υπάρχουν στη γη». Αδελφοί, πράγματι πλανώνται όσοι δεν γνωρίζουν τις Γραφές, όσοι δεν γνωρίζουν πως «το γράμμα αποκτείνει, το δε πνεύμα ζωοποιεί», όσοι δεν ερευνούν το πνεύμα που είναι κρυμμένο κάτω από το γράμμα. Προς αυτούς θα μπορούσα δίκαια να πω: Εκείνος που σας δίδαξε αυτό, ας σας διδάξει και το επόμενο. Μάθε πώς τα ερμηνεύει ο νομοθέτης, λέγοντας κάπως έτσι στο Δευτερονόμιο: «Και μίλησε ο Κύριος σε εσάς μέσα από τη φωτιά· ακούσατε ήχο λόγων, αλλά δεν είδατε κανένα ομοίωμα, παρά μόνο φωνή», και λίγο πιο κάτω: «και να προφυλάξετε πάρα πολύ τις ψυχές σας, διότι δεν είδατε κανένα ομοίωμα την ημέρα που σας μίλησε ο Κύριος στο όρος Χωρήβ μέσα από τη φωτιά, μήπως τυχόν παρανομήσετε και κατασκευάσετε για τους εαυτούς σας γλυπτό ομοίωμα, οποιαδήποτε εικόνα, ομοίωμα αρσενικού ή θηλυκού, ομοίωμα οποιουδήποτε ζώου από όσα υπάρχουν στη γη, ομοίωμα οποιουδήποτε φτερωτού πτηνού» και τα εξής, και μετά από λίγο: «μήπως τυχόν, υψώνοντας το βλέμμα σου στον ουρανό και βλέποντας τον ήλιο, τη σελήνη, τα άστρα και όλο τον κόσμο του ουρανού, παραπλανηθείς και τα προσκυνήσεις και τα λατρεύσεις».

Και ότι αυτά έτσι έχουν, άκου: «Δεν θα κατασκευάσεις για τον εαυτό σου», λέει, «γλυπτό ούτε κανένα ομοίωμα». Και ενώ ο Θεός τα πρόσταξε αυτά, «κατασκεύασαν», λέει, «το καταπέτασμα της σκηνής του μαρτυρίου από γαλάζιο, πορφυρό και κόκκινο στριμμένο νήμα και από στριμμένη βύσσο, υφαντό έργο με χερουβίμ», και «κατασκεύασαν το ιλαστήριο πάνω από την κιβωτό από καθαρό χρυσό καθώς και τα δύο χερουβίμ». Τι κάνεις, ω Μωυσή; Εσύ λες: «Δεν θα κατασκευάσεις για τον εαυτό σου γλυπτό ούτε κανένα ομοίωμα», και εσύ ο ίδιος κατασκευάζεις καταπέτασμα, «υφαντό έργο με χερουβίμ» και «δύο χερουβίμ από καθαρό χρυσό»; Αλλά άκου τι σου απαντά μέσα από τα ίδια τα πράγματα ο θεράπων του Θεού, Μωυσής: «Ω τυφλοί και μωροί, κατανοήστε τη δύναμη των όσων λέγονται “και φυλάξτε πάρα πολύ τις ψυχές σας”». Είπα: «επειδή κανένα ομοίωμα δεν είδατε την ημέρα κατά την οποία σας μίλησε ο Κύριος στο όρος Χωρήβ μέσα από τη φωτιά, προσέξτε μήπως παρανομήσετε και κατασκευάσετε για τους εαυτούς σας γλυπτό ομοίωμα, οποιαδήποτε εικόνα», και «χυτούς θεούς δεν θα κατασκευάσεις για τον εαυτό σου».

Έλα λοιπόν, μάθε εύκολα. Διότι ο ίδιος ο θεοφάντωρ Μωυσής, εάν βέβαια έχεις αυτιά για να ακούς, στο βιβλίο του Δευτερονομίου θα στο αποσαφηνίσει λέγοντας: «Προσέξτε πάρα πολύ τις ψυχές σας, διότι δεν είδατε κανένα ομοίωμα την ημέρα κατά την οποία ο Κύριος σας μίλησε στο όρος Χωρήβ μέσα από τη φωτιά· να μην παρανομήσετε και κατασκευάσετε για τους εαυτούς σας γλυπτό ομοίωμα, οποιαδήποτε εικόνα, ομοίωμα αρσενικού ή θηλυκού, ομοίωμα οποιουδήποτε ζώου από όσα υπάρχουν πάνω στη γη, ομοίωμα οποιουδήποτε φτερωτού πουλιού που πετά κάτω από τον ουρανό, ομοίωμα οποιουδήποτε ερπετού που σέρνεται πάνω στη γη, ομοίωμα οποιουδήποτε ψαριού από όσα βρίσκονται στα νερά κάτω από τη γη· και να μην κοιτάξεις ψηλά στον ουρανό, και βλέποντας τον ήλιο και τη σελήνη και τα άστρα και όλο τον κόσμο του ουρανού, πλανηθείς και τα προσκυνήσεις και τα λατρεύσεις, τα οποία ο Κύριος ο Θεός σου τα μοίρασε σε όλα τα έθνη που βρίσκονται κάτω από τον ουρανό.» Επομένως, είναι φανερό ότι το θείο πρόσταγμα δεν προβάλλεται απλώς ούτε αόριστα, αλλά προσθέτει ότι δεν θα κατασκευάσεις ομοίωμα του τάδε ή του δείνα, δηλαδή αυτών που έχουν απαριθμηθεί εδώ· το να νομίζει όμως κανείς ότι το ομοίωμα του Χριστού μοιάζει με ομοίωμα πουλιού ή ερπετού ή ψαριού και των παρόμοιων, και γι' αυτόν τον λόγο να το αποκλείει μαζί με αυτά ακόμη και από την ίδια την κτίση, αποτελεί την υπερβολή της έσχατης κατηγορίας.

Ας τα ακούσουν αυτά οι πολέμιοι της χάριτος, και όσοι ανόητα αντιμάχονται τα σύμβολα της χάριτος. Και ας μας διαβάσουν ξανά τον νόμο, και εμείς πάλι θα τον αναπτύξουμε εύστοχα και αρμονικά, με όποιον τρόπο κι αν έχει τεθεί. Διότι ας μάθουν ότι η αιτία όσων έχουν νομοθετηθεί είναι απολύτως καταφανής. Και ποια είναι αυτή; Εκείνος που νομοθέτησε ας την ερμηνεύσει και τώρα: «Επειδή», λέει, «δεν είδατε κανένα ομοίωμα την ημέρα που σας μίλησε ο Κύριος στο όρος Χωρήβ μέσα από τη φωτιά, μην παρανομήσετε και κατασκευάσετε για τους εαυτούς σας γλυπτό ομοίωμα, οποιαδήποτε εικόνα», και όσα είναι γραμμένα στη συνέχεια. Για ποιον λόγο, λοιπόν, δεν θα κατασκευάσεις; Επειδή δεν είδες, λέει, επομένως, αν είχες δει, θα σου επιτρεπόταν να το κάνεις. Γι' αυτό, επειδή εμείς είδαμε, για τον λόγο αυτό εναπόκειται σε εμάς να κατασκευάζουμε. Και στους παλαιούς Ιουδαίους, βεβαίως, ορθώς ο νόμος το παρήγγειλε αυτό. Διότι πώς είναι δυνατόν να επιχειρήσει κανείς, ή πώς γενικότερα να του επιτρέπεται, να φτιάξει απομίμημα εκείνου που δεν έχει έρθει ακόμη προ των οφθαλμών του;

Δεν θα υπάρχουν για εσένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα. Δεν θα κατασκευάσεις για τον εαυτό σου είδωλο, ούτε ομοίωμα κανενός από όσα υπάρχουν ψηλά στον ουρανό, και από όσα υπάρχουν κάτω στη γη, και από όσα υπάρχουν στα νερά κάτω από τη γη. Δεν θα τα προσκυνήσεις, ούτε θα τα λατρεύσεις. Και βέβαια και αλλού αναφέρει: Να φυλάξετε πάρα πολύ καλά τις ψυχές σας, διότι δεν είδατε κανένα ομοίωμα την ημέρα που σας μίλησε ο Κύριος στο όρος Χωρήβ, μέσα από τη φωτιά, μήπως και παρανομήσετε και κατασκευάσετε για τους εαυτούς σας γλυπτό ομοίωμα και οποιαδήποτε εικόνα. Και μήπως, υψώνοντας το βλέμμα σου στον ουρανό, και βλέποντας τον ήλιο και τη σελήνη και τα αστέρια, και όλο τον στολισμό του ουρανού, παρασυρθείς και τα προσκυνήσεις και τα λατρεύσεις. Ο λόγος για τον οποίο λέγονται αυτά είναι φανερός. Διότι απαγορεύει να προσφέρεται στην κτίση η λατρεία και η προσκύνηση που αρμόζει μόνο στον Θεό, ενώ παράλληλα τους έχει προσταχθεί να καταστρέψουν τα σεβάσματα των εθνών. Επειδή το ότι δεν έχει απαγορεύσει εντελώς την προσκύνηση χειροποίητων αντικειμένων, αποδεικνύεται από όσα αφορούσαν την παλαιά Σκηνή του Μαρτυρίου. Διότι προς αυτήν ατένιζε και προσκυνούσε όλος ο λαός. Και αυτή έφερε την εικόνα των επουρανίων και της κτίσεως, της οποίας ο τύπος υποδείχθηκε από τον Θεό στον ιεροφάντη, και περιείχε τα σύμβολα των αληθινών σεβασμάτων.