Πατερικές αναφορές στο ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ 4:26

Και όχι μόνο αυτός, αλλά γενικώς και όλοι όσοι έχουν επιφορτιστεί με κάποια διακονία του λόγου, δεν παύουν σε καμία εποχή να καταθέτουν τη μαρτυρία τους, αλλά επικαλούνται και τον ουρανό και τη γη· επειδή και τώρα κάθε πράξη συντελείται εντός αυτών, και κατά την εξέταση των πεπραγμένων του βίου θα είναι παρόντες μαζί με εκείνους που θα κρίνονται. «Διότι θα προσκαλέσει», λέει, «τον ουρανό άνω και τη γη, για να κρίνει τον λαό του». Γι' αυτό ο Μωυσής, όταν επρόκειτο να παραθέσει τα λόγια του Θεού στον λαό, λέει: «Επικαλούμαι σήμερα ως μάρτυρες ενώπιόν σας και τον ουρανό και τη γη». Και πάλι, αναπέμποντας την ωδή, αναφέρει: «Πρόσεχε, ουρανέ, και θα μιλήσω, και ας ακούσει η γη τα λόγια από το στόμα μου». Και ο Ησαΐας: «Άκουε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη». Ο Ιερεμίας, μάλιστα, περιγράφει και μία έκσταση του ουρανού στο άκουσμα των ανόσιων έργων του λαού: «Εξεπλάγη ο ουρανός γι' αυτό, και έφριξε πάρα πολύ, διότι δύο πονηρά έργα έπραξε ο λαός μου». Επομένως, και ο Απόστολος, γνωρίζοντας ότι οι άγγελοι έχουν οριστεί στους ανθρώπους ως κάποιοι παιδαγωγοί ή επιτηρητές, τους επικαλέστηκε για μαρτυρία.

Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και τη γη, για να κρίνει τον λαό του. Συγκεντρώστε σε αυτόν τους αγίους του, αυτούς που συνάπτουν τη Διαθήκη του με θυσίες. Κατά άλλον τρόπο, παρουσιάζει ως ξεχωριστή την κρίση του παλαιού λαού, προσκαλώντας τον ουρανό και τη γη· διότι όταν παρέδιδε τον νόμο μέσω του Μωυσή, έλεγε: Καθιστώ σήμερα μάρτυρες σε σας τον ουρανό και τη γη· και πάλι στη μεγάλη ωδή: Πρόσεχε, ουρανέ, και θα μιλήσω· και ας ακούσει η γη τα λόγια από το στόμα μου. Γι' αυτό και ο Ησαΐας λέει: Άκουε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος μίλησε· Υιούς γέννησα και ύψωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν. Και τώρα, λοιπόν, θα επικαλεστεί τους ίδιους μάρτυρες· και όπως ο Σωτήρας στα Ευαγγέλια διαχωρίζει το ποίμνιό του, δηλαδή εκείνους της Εκκλησίας, τοποθετώντας τα μεν πρόβατα στα δεξιά, τα δε ερίφια στα αριστερά, με τον ίδιο τρόπο ο ίδιος Κύριος και τώρα διακρίνει τον λαό του. Το Εβραϊκό κείμενο και οι υπόλοιποι μεταφραστές, λένε: Συγκεντρώστε σε εμένα· διότι όπως έχει ειπωθεί στα Ευαγγέλια: Και θα αποστείλει τους αγγέλους του και θα συνάξουν όλα τα έθνη· έτσι και τώρα προστάζει τους ίδιους. Επιθυμεί δε να διαχωριστούν πρώτοι, πριν από τους ασεβείς, οι όσιοί του, εφόσον οφείλουν να επιτύχουν τις επαγγελίες.

Διατήρησε τον εαυτό σου αγνό. Μην πίνεις πλέον μόνο νερό, αλλά να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και για τις συχνές σου ασθένειες. Αφού μίλησε για επισκόπους, για διακόνους, άνδρες, γυναίκες, για χήρες, για πρεσβυτέρους και για όλα τα υπόλοιπα, και αφού έδειξε σε πόσα ζητήματα είναι κύριος ο επίσκοπος, όταν μιλούσε για κρίση, πρόσθεσε: Σε εξορκίζω ενώπιον του Θεού και του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και των εκλεκτών αγγέλων, να τα τηρήσεις αυτά χωρίς προκατάληψη, μη κάνοντας τίποτα με μεροληψία. Και του δίνει λοιπόν μια φοβερή παραγγελία· διότι δεν δίστασε επειδή ο Τιμόθεος ήταν το αγαπητό του τέκνο. Διότι αυτός που δεν ντράπηκε να πει για τον εαυτό του, «Φοβάμαι μήπως, αφού κήρυξα σε άλλους, γίνω ο ίδιος αδόκιμος», πολύ περισσότερο δεν θα δίσταζε ούτε θα ντρεπόταν για τον Τιμόθεο. Αλλά τον μεν Πατέρα και τον Υιό πολύ ορθά τους λαμβάνει ως μάρτυρες· τους εκλεκτούς αγγέλους όμως για ποιο λόγο; Από πολλή συγκατάβαση· επειδή και ο Μωυσής έτσι λέει: Διαμαρτύρομαι και βάζω ως μάρτυρες απέναντί σας τον ουρανό και τη γη, λόγω της πολλής συγκατάβασης του Δεσπότη· και πάλι: Ακούστε, φάραγγες, θεμέλια της γης. Καλεί δε ως μάρτυρα των λεγομένων τον Πατέρα και τον Υιό, απολογούμενος σε αυτούς για τη μελλοντική ημέρα, εάν τυχόν γίνει κάτι αντίθετο προς το πρέπον, απεκδυόμενος έτσι κάθε ευθύνη.

Και πρόσεξε πότε προφητεύεται αυτό. Ακριβώς κατά την άνοδό τους, όταν τα πράγματά τους βρίσκονταν σε ακμή και άνθιζαν. Όπως ακριβώς και ο Μωυσής, ενώ επρόκειτο να τους εισαγάγει στη γη της επαγγελίας, τη στιγμή ακριβώς της απόλαυσης των αγαθών, τους προφητεύει τα δεινά ωσάν να ήταν παρόντα, λέγοντας: «Θέτω μάρτυρες απέναντί σας τον ουρανό και τη γη»· τοποθετώντας την τιμωρία που προέρχεται από την απειλή ως αντίβαρο στην απάθεια που προκαλεί η ευημερία. Έτσι και αυτός τους συγκρατεί στον φόβο. Γι' αυτό και ο Ζαχαρίας ενδιατρίβει περισσότερο σε αυτά, και λέει τα ίδια πράγματα με μεγαλύτερη σαφήνεια. Διότι τίποτε δεν καθίσταται τόσο άχρηστο, όσο η ανθρώπινη φύση όταν βρίσκεται σε ευημερία και άνεση.

Όσο για το «Απένειμε», δεν σημαίνει ότι ο ίδιος το πρόσταξε· μη γένοιτο· αλλά, καθώς λέει ο μακάριος Παύλος: «Τους παρέδωσε ο Θεός σε αδόκιμο νου», όχι ότι τους παρέδωσε πραγματικά, αλλά ότι τους άφησε, επειδή οι ίδιοι το επέλεξαν και παρέμεναν αμετανόητοι. Έτσι και εδώ το «Απένειμε σε αυτούς», σημαίνει ότι τους άφησε, επειδή επέλεξαν την πλάνη και δεν ήθελαν να επιστρέψουν. Εδώ, προχωρώντας λίγο παρακάτω, λέει: «Καλώ ως μάρτυρες ενώπιόν σας τον ουρανό και τη γη, ότι θα καταστραφείτε ολοσχερώς, εάν αποστατήσετε από τον Θεό». Έπειτα αποδεικνύει ότι σε κανέναν δεν παρέσχε ο Θεός όσα προσέφερε σε εκείνους. Και ορίζει τρεις πόλεις του Ιορδάνη ως τόπους καταφυγής. Ακόμη τους υπενθυμίζει τα παλαιότερα και λέει: «Θα τα δέσεις αυτά πάνω στα χέρια σου, και θα τα γράψεις στους παραστάτες των θυρών σου, και θα τα διδάξεις στον υιό σου».

Σας θέτω ως μάρτυρες, λέει ο Μωυσής, Ιουδαίοι, τον ουρανό και τη γη, ότι εάν εισέλθετε στη γη της επαγγελίας και εγκαταλείψετε τον Κύριο τον Θεό, θα σκορπιστείτε σε όλα τα έθνη. Ήλθε λοιπόν ο Ησαΐας· η απειλή επρόκειτο να πραγματοποιηθεί. Δεν μπορούσε να καλέσει τον Μωυσή που είχε ήδη πεθάνει ούτε εκείνους που είχαν ακούσει τότε· γι' αυτό καλεί τα στοιχεία της φύσης, τα οποία επικαλέστηκε ως μάρτυρες προς αυτούς και ο Μωυσής. Καίτοι εκείνος θα μπορούσε να καλέσει ως μάρτυρα και τον Ααρών και πολλούς άλλους· αλλά, θα μπορούσε να πει, δεν κάλεσα αυτούς για τον εξής λόγο, επειδή εκείνοι επρόκειτο να πεθάνουν και δεν θα ήταν παρόντες ως μάρτυρες όταν ο Ισραήλ εξέκλινε στην παρανομία. Γι' αυτό εύλογα καλώ ως μάρτυρες τα στοιχεία που παραμένουν. Έτσι πράττει και ο Ησαΐας, όχι μόνο για όσα αναφέρθηκαν, αλλά και επειδή, αφού μίλησε στους Ιουδαίους, διαπίστωσε ότι δεν τον άκουγαν, στρέφεται προς τα στοιχεία της φύσης και τα λαμβάνει ως μάρτυρές του. «Άκουε, ουρανέ», διότι εσύ έφερες το μάννα· «Δώσε προσοχή, γη», διότι εσύ έδωσες τα ορτύκια. «Άκουε, ουρανέ», διότι τους χορήγησες τα υπερφυσικά αγαθά· έμενες ψηλά με τον τρόπο που στερεώθηκες και δεν αρνήθηκες να μιμηθείς το αλώνι. «Δώσε προσοχή, γη», διότι εσύ βρισκόσουν κάτω και τους παρέθετες ένα αυτοσχέδιο τραπέζι.