Πατερικές αναφορές στο ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ 4:39

Και ο Πέτρος είπε: Άκουσε πιο σύντομα για όσα έχεις πει. Ο ίδιος ο νόμος, που πολλές φορές αναφέρθηκε σε θεούς, ο ίδιος λέει στο ιουδαϊκό πλήθος: «Ιδού, στον Κύριο τον Θεό σου ανήκει ο ουρανός του ουρανού, και όλα όσα υπάρχουν σε αυτούς», συμπεριλαμβάνοντας έτσι ότι, ακόμα και αν υπάρχουν θεοί, βρίσκονται υπό την εξουσία του, δηλαδή υπό τον Θεό των Ιουδαίων. Και πάλι: «Διότι Κύριος ο Θεός σου, αυτός είναι Θεός άνω στον ουρανό και κάτω στη γη, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από αυτόν». Και κάπου αλλού η Γραφή λέει στο ιουδαϊκό πλήθος: «Κύριος ο Θεός σου, αυτός είναι ο Θεός των θεών», που σημαίνει ότι, ακόμα και αν υπάρχουν θεοί, υπόκεινται στον Θεό των Ιουδαίων. Και κάπου αλλού η Γραφή λέει γι' αυτόν: «Ο Θεός ο μέγας και αληθινός, ο οποίος δεν προσωποληπτεί ούτε δωροδοκείται, που αποδίδει δικαιοσύνη σε ορφανό και χήρα». Και αποκαλώντας η Γραφή τον Θεό των Ιουδαίων «μέγα» και «αληθινό» και ότι «αποδίδει δικαιοσύνη», υπέδειξε ότι οι άλλοι είναι μικροί και όχι αληθινοί. Αλλά και κάπου αλλού λέει η Γραφή: «Ζω εγώ, λέει ο Κύριος, δεν υπάρχει έτερος θεός πλην εμού. Εγώ είμαι ο πρώτος, εγώ και μετά από αυτά, πλην εμού θεός δεν υπάρχει». Και πάλι: «Κύριον τον Θεό σου θα φοβηθείς και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις». Και πάλι: «Άκουε, Ισραήλ, Κύριος ο Θεός υμών είναι ένας Κύριος». Και ομοίως πολλές φωνές με όρκο επισφραγίζουν ότι ένας είναι ο Θεός και εκτός από αυτόν δεν υπάρχει θεός. Γι' αυτό απορώ πώς, ενώ τόσες φωνές μαρτυρούν ότι ο Θεός είναι ένας, εσύ λες ότι είναι πολλοί.

Αν και τα δικά μας ιερά λόγια μάς διδάσκουν ότι Αυτός είναι παρών στα πάντα και προνοεί για τον κόσμο, θεολογώντας επάξια και θεοπρεπώς μέσα από όσα αναφέρουν: «Μήπως τον ουρανό και τη γη δεν τα γεμίζω εγώ; λέγει ο Κύριος». Και πάλι: «Διότι ο Θεός βρίσκεται επάνω στον ουρανό και κάτω στη γη». Και πάλι: «Διότι μέσα σε αυτόν ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε», αλλά όχι ως ευρισκόμενος σε κάποιο μέρος του κόσμου, ούτε ως ψυχή και νους του. Αλλά, αν πρέπει να χρησιμοποιήσουμε κάποιο παράδειγμα, πιο θεοπρεπώς και πιο οικεία προς την αλήθεια αναφώνησε κάπου ο ιερός λόγος λέγοντας: «Ο ουρανός είναι για μένα θρόνος και η γη υποπόδιο των ποδιών μου». Διότι, αν έπρεπε οπωσδήποτε να προσωποποιήσουμε τα πράγματα με πιο ανθρώπινο λόγο, δες τη διαφορά της θεολογίας. Διότι ο λόγος, αποκαλώντας τον ουρανό θρόνο, τοποθέτησε τον παμβασιλέα Θεό επέκεινα του θρόνου και υπεράνω όλων, χωρίς να εξαιρέσει ούτε τη γη από την πρόνοιά του· επειδή διδάσκει ότι οι προνοητικές δυνάμεις της θεότητάς του συγκαταβαίνουν και στα επίγεια, γι' αυτό λέει: «η δε γη είναι υποπόδιο των ποδιών μου». Αλλά ούτε το υποπόδιο ούτε βέβαια ο θρόνος θα μπορούσαν ποτέ να θεωρηθούν ότι είναι το σώμα Εκείνου που κάθεται σε αυτόν, ούτε καν μέλη του. Ενώ εκείνος που ισχυρίστηκε ότι κεφάλι του Θεού είναι ο ουρανός και όσα βρίσκονται σε αυτόν, και νους του ο αιθέρας, και μέλη και σώμα του τα υπόλοιπα μέρη του κόσμου, αποδεικνύεται ότι δεν γνωρίζει ούτε τον Δημιουργό ούτε τον Θεό. Διότι δεν θα μπορούσε να δημιουργήσει ο ίδιος τον εαυτό του ούτε θα μπορούσε πλέον να ονομάζεται Νους, αυτός του οποίου νους ήταν ο αιθέρας.

Και αναπτύσσει ακόμη περισσότερο τη σκέψη του, φανερώνοντάς την με όσα αναφέρει στη συνέχεια ως εξής: «Διότι βέβαια ο Θεός δεν είχε ανάγκη από άλλη προετοιμασία, όπως από ύλη ή κάτι άλλο ανθρώπινο, για τη δημιουργία, παρά μόνο από αυτήν την προετοιμασία που υπήρχε στη διάνοιά του. Επειδή λοιπόν ήταν αδύνατον να σκεφθεί ο Θεός περί της δημιουργίας του ουρανού χωρίς τον Λόγο και τη σοφία που ενυπάρχει στον Λόγο, ευλόγως ειπώθηκε: "όταν ετοίμαζε τον ουρανό, ήμουν παρούσα μαζί του"». Και προσθέτει πάλι, εξομοιώνοντας τον Λόγο του Θεού με τον ανθρώπινο λόγο, ώστε να τον παρουσιάσει ως ανυπόστατο, και γράφει ως εξής: «Εδώ το "εγώ ειμι ο ων" το λέει μεν στον Μωυσή ο Πατέρας, αλλά είναι προφανές ότι το λέει μέσω του Λόγου. Διότι όλα όσα λέει ο Πατέρας, φαίνεται παντού ότι τα λέει μέσω του Λόγου. Και αυτό είναι φανερό και από εμάς τους ίδιους, στον βαθμό που τα μικρά μπορούν να παρομοιαστούν με τα μεγάλα και θεία· διότι και εμείς, όλα όσα θέλουμε, στο μέτρο του δυνατού, να λέμε και να πράττουμε, τα πράττουμε με τον δικό μας λόγο». Έπειτα, αφού αναφέρει ορισμένα ενδιάμεσα, προσθέτει συμπερασματικά: «Πώς λοιπόν ο Αστέριος, ενώ προσποιείται ότι ακολουθεί με απλότητα και φόβο τις Άγιες Γραφές, αγνόησε αυτό το χωρίο που λέει "Κύριος ο Θεός σου, αυτός είναι ο Θεός στον ουρανό επάνω και στη γη κάτω, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από αυτόν", και ότι "ένας είναι" και εκτός από αυτόν άλλος "δεν υπάρχει";»

Σε αυτά προσθέτει, επιχειρηματολογώντας μέσω αυτών ότι ένας είναι ο Θεός και ότι δεν υπάρχει Υιός: το ότι δε η Θεία Γραφή γνωρίζει να ονομάζει τη μονάδα Κύριο και Θεό, έχει ήδη γίνει φανερό και από τα προλεχθέντα, μέσω των οποίων ο Θεός είπε προς τον θεράποντά του Μωυσή: «Και είπε πάλι ο Θεός προς τον Μωυσή: Έτσι θα πεις στους υιούς Ισραήλ: Ο Κύριος ο Θεός των πατέρων σας, ο Θεός του Αβραάμ και ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ, με απέστειλε προς εσάς». Βλέπεις πώς, υποδεικνύοντάς μας εδώ ένα πρόσωπο, το προσαγορεύει ταυτόχρονα Κύριο και Θεό. Και πάλι ομοίως η Γραφή λέγει: «Και ελάλησε ο Κύριος όλους αυτούς τους λόγους λέγοντας: Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου, ο οποίος σε έβγαλε από τη γη της Αιγύπτου, από οίκο δουλείας. Δεν θα υπάρξουν για σένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα». Ακούς πώς, μέσω της αντωνυμίας, αποφαίνεται ότι ο Θεός είναι μόνο ένας. Και πάλι λίγο αργότερα λέγει: «Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου», αποκαλώντας τον εαυτό του Κύριο και Θεό. Τι μαθαίνουμε δε και από άλλο χωρίο της Γραφής; «Και θα γνωρίσεις σήμερα», λέγει, «και δεν θα διαστραφείς στη διάνοια, ότι ο Κύριος ο Θεός σου, αυτός είναι ο Θεός στον ουρανό άνω και επί της γης κάτω, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από αυτόν». Και πάλι στο ίδιο το Δευτερονόμιο λέγει: «Άκουε, Ισραήλ: Ο Κύριος ο Θεός ημών είναι ένας Κύριος· και θα αγαπήσεις τον Κύριο τον Θεό σου εξ όλης της καρδίας σου και εξ όλης της ψυχής σου και εξ όλης της διανοίας σου».

Και πάλι στο ίδιο βιβλίο: «Δείτε, δείτε ότι εγώ είμαι, και δεν υπάρχει Θεός εκτός από εμένα· εγώ θα θανατώσω και θα δώσω ζωή· εγώ θα πατάξω και εγώ θα θεραπεύσω». Πώς λοιπόν ο Αστέριος, που προσποιείται ότι ακολουθεί τις άγιες Γραφές με απλότητα και φόβο Θεού, δεν γνώριζε αυτό το χωρίο που λέει: «Κύριος ο Θεός σου, αυτός είναι Θεός στον ουρανό άνω και στη γη κάτω, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από αυτόν», και ότι «ένας είναι» και εκτός από αυτόν άλλος «δεν υπάρχει»; Και μετά από άλλα, προσθέτει ξανά σε αυτά λέγοντας: Πώς λοιπόν ο ιερός προφήτης Ιερεμίας δεν θα τον ελέγξει φανερά ως ετεροδιδάσκαλο; Διότι, προφητεύοντας σε εμάς τα σχετικά με τον Σωτήρα, είπε τα εξής: «Αυτός είναι ο Θεός μας, κανένας άλλος δεν θα λογαριαστεί ίσος με αυτόν. Βρήκε κάθε οδό επιστήμης και την έδωσε στον Ιακώβ τον δούλο του και στον Ισραήλ τον αγαπημένο του. Μετά από αυτά, εμφανίστηκε στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους». Και πάλι προσθέτει λέγοντας: Αλλά φαίνεται ότι μέσα στον Λόγο βρίσκεται ο Πατέρας, έστω κι αν δεν το νομίζει ο Αστέριος και όσοι φρονούν τα ίδια με αυτόν. Διότι αυτό φρονεί ο θεσπέσιος προφήτης Ησαΐας, ο οποίος λέει μέσω του Αγίου Πνεύματος: «Και θα σε προσκυνήσουν, και σε εσένα θα προσευχηθούν· διότι μέσα σε εσένα είναι ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από εσένα. Διότι εσύ είσαι ο Θεός». Βλέπεις πώς ανατρέπει συθέμελα την έντεχνη κακουργία όσων ετεροδιδασκαλούν;

Για να επανέλθουμε όμως πάλι στο προκείμενο, αυτά που άκουσε ο Ισραήλ, ο οποίος περιστοιχιζόταν από τόσα πολλά θαύματα και διαπαιδαγωγούνταν από έναν τόσο σπουδαίο νόμο, και ωστόσο τα αρνήθηκε, αυτά ακριβώς κηρύττει η Ραάβ, αν και βρισκόταν κλεισμένη στο πορνείο. Διότι λέει στους κατασκόπους: «Μάθαμε όσα έκανε ο Θεός σας στους Αιγυπτίους». Ο Ιουδαίος λέει: «Αυτοί είναι οι θεοί σου, που σε έβγαλαν από τη γη της Αιγύπτου», ενώ η πόρνη αποδίδει τη σωτηρία όχι σε θεούς, αλλά στον Θεό: «Μάθαμε όσα έκανε ο Θεός σας στους Αιγυπτίους στην έρημο, και τα ακούσαμε, και έλιωσε η καρδιά μας, και δεν υπάρχει πλέον δύναμη μέσα μας. Μάθαμε όσα έκανε ο Θεός σας». Βλέπεις πώς υιοθετεί τον λόγο του νομοθέτη διά της πίστεως; «Και γνωρίζω ότι ο Θεός σας είναι πάνω στον ουρανό και κάτω στη γη, και εκτός από Αυτόν δεν υπάρχει άλλος Θεός».