Πατερικές αναφορές στο ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ 4:9

Όταν δεις εκείνους που έχουν προχωρήσει στο μοναχικό σχήμα να δείχνουν αμέλεια, τότε χρειάζεσαι πολλή προσοχή, μήπως τους μιμηθείς και ακολουθήσεις τον ίδιο δρόμο· μήπως πάλι, γινόμενος εγκρατής, υπερηφανευτείς απέναντί τους, πράγμα που αποτελεί πτώση εξαιτίας της υψηλοφροσύνης. Αλλά άκουγε εκείνον που λέει: πρόσεχε τον εαυτό σου και φύλαξε την ψυχή σου πάρα πολύ, διότι ούτε εμείς δικαιωνόμαστε από τα έργα των άλλων, ούτε οι άλλοι θα καταδικαστούν από τα δικά μας έργα. Διότι, όταν παρουσιαστούμε ενώπιον του Κριτού γυμνοί και εκτεθειμένοι, για να δώσουμε λόγο για όσα πράξαμε, δεν θα κατακριθεί ο ένας για τον άλλον· διότι ο καθένας θα σηκώσει το δικό του φορτίο.

Χωρίς να ξεχνάς τα προαναφερθέντα, αγαπητέ, πρόσεχε τον εαυτό σου και φύλαξε την ψυχή σου με μεγάλη προσοχή, για να μη χάσεις το μαργαριτάρι που αναζητάς. Να αγαπάς την ευλάβεια και την εγκράτεια, για να ωφεληθείς τα μέγιστα. Εάν όμως αρχίσεις να αδιαφορείς κάνοντας κραιπάλες και μεθώντας, θα αφανιστείς μαζί με εκείνους που καταναλώνουν τα πάντα στις απολαύσεις, και πρώτον μεν, με αυτά θα αποστρέψεις τη χάρη του Θεού, δεύτερον δε, θα κατακριθείς από αυτούς που σε βλέπουν να συμπεριφέρεσαι αναίσχυντα, και τρίτον, ούτε το εργόχειρο του καθενός από εμάς δεν θα επαρκεί για τόσα έξοδα. Από εδώ λοιπόν ξεφυτρώνουν περισπασμοί, δοσοληψίες, ψέματα, αδικίες, περιπλανήσεις και κολακείες προς τους ισχυρούς, και όσα είναι παρόμοια με αυτά. Επομένως, το μέγιστο αγαθό είναι η ευλάβεια και η εγκράτεια. Διότι η λαιμαργία καταστρέφει, ενώ η εγκράτεια οικοδομεί.

Πρόσεχε, λοιπόν, τον εαυτό σου και φύλαξε την ψυχή σου πάρα πολύ, μήπως τυχόν υπάρξει κάποιος κρυφός λόγος στην καρδιά σου ή ανόμημα· διότι ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπο σπαθί, και εισχωρεί μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και κρίνει τους διαλογισμούς και τις έννοιες της καρδιάς· και δεν υπάρχει κανένα κτίσμα αφανές ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και ξεσκεπασμένα στα μάτια του· προς αυτόν οφείλουμε να δώσουμε λόγο. Και σε άλλο σημείο λέει: γυμνός είναι ο άδης ενώπιόν του, και δεν υπάρχει κάλυμμα για την απώλεια. Δυνατός όμως είναι ο Θεός, ο οποίος δεν θα επιτρέψει να καταποθείς τελείως από τον σάλο της απιστίας, αλλά θα σε ελκύσει προς τον εαυτό του, στερεώνοντάς σε στην αληθινή πίστη, ώστε με παρρησία να πεις χωρίς ντροπή μαζί με τον Απόστολο: τον αγώνα τον καλό αγωνίστηκα, τον δρόμο τελείωσα, την πίστη διατήρησα· στο εξής με περιμένει το στεφάνι της δικαιοσύνης, το οποίο θα μου αποδώσει ο Κύριος, ο δίκαιος κριτής, εκείνη την ημέρα, και όχι μόνο σε εμένα, αλλά και σε όλους όσους έχουν αγαπήσει την επιφάνειά του. Διότι ο ίδιος έχει πει: μακάριος είναι όποιος δεν σκανδαλιστεί εξαιτίας μου.

Διότι, επιπλέον του ότι συστρέφει τον εαυτό του κυκλικά σαν από έξω, όσο είναι εφικτό, παρόμοια με την κυκλική κίνηση του νου που επιδιώκεται μέσα του, θα στείλει επίσης στο εσωτερικό της καρδιάς, μέσω αυτού του σχήματος του σώματος, τη δύναμη του νου που διαχέεται προς τα έξω μέσω της όρασης. Αν πάλι η δύναμη του νοητού θηρίου βρίσκεται στον ομφαλό της κοιλιάς, καθώς ο νόμος της αμαρτίας έχει εκεί την κυριαρχία και του παρέχει τροφή, γιατί να μην επιστήσουμε εκεί «τον νόμο του νου που του αντιστρατεύεται», οπλισμένο εκεί μέσω της προσευχής, ώστε να μην επιστρέψει το πονηρό πνεύμα, που διώχθηκε με «το λουτρό της παλιγγενεσίας», μαζί με άλλα επτά πονηρότερα πνεύματα, και κατοικήσει και πάλι εκεί, «και γίνουν τα τελευταία χειρότερα από τα πρώτα»; «Πρόσεχε τον εαυτό σου», λέει ο Μωυσής· προφανώς σε όλο σου το είναι, όχι σε κάτι δικό σου ναι και σε κάτι άλλο όχι. Μέσω τίνος; Μέσω του νου, βεβαίως.

ΤΙΤΛΟΣ Βʹ. — Περί του «Γνώρισε τον εαυτό σου», δηλαδή «Πρόσεχε τον εαυτό σου»· και ότι πρέπει ο καθένας να εξετάζει προσεκτικά τα δικά του, και να μην περιεργάζεται τα ξένα. «Πρόσεχε τον εαυτό σου και φύλαξε την ψυχή σου με μεγάλη επιμέλεια, μήπως ξεχάσεις όλα τα λόγια που είδαν τα μάτια σου· και ας μην απομακρυνθούν από την καρδιά σου.» «Όσοι έχουν επίγνωση του εαυτού τους, είναι σοφοί.» «Να φυλάγεσαι και να προσέχεις πάρα πολύ, γιατί περπατάς μαζί με την πτώση σου.» «Σε φίλο και σε εχθρό μην διηγείσαι βίους, αλλά επαίνους.»

Και θα θέσω τη διαθήκη μου ανάμεσά σας, και η ψυχή μου δεν θα σας αποστραφεί. Και θα περιπατώ ανάμεσά σας, και θα είμαι Θεός σας.» «Πρόσεχε τον εαυτό σου και φύλαξε την ψυχή σου με πολλή προσοχή. Να μην ξεχάσεις όλα τα λόγια που είδαν τα μάτια σου, και να μην απομακρυνθούν από την καρδιά σου.» «Να τηρείς με συνέπεια τις εντολές του Κυρίου του Θεού σου, τις μαρτυρίες και τα προστάγματα, όσα σου παρήγγειλε.» «Δεν θα παρεκκλίνεις ούτε δεξιά ούτε αριστερά, σε όλη την οδό που σου παρήγγειλε ο Κύριος.» «Εάν ακούσετε τα προστάγματά μου αυτά, και τα φυλάξετε, και τα εφαρμόσετε, ο Κύριος ο Θεός θα διαφυλάξει σε εσάς τη διαθήκη και το έλεος που υποσχέθηκε στους πατέρες σας, και θα σε αγαπήσει ο Κύριος, και θα ευλογήσει τα γεννήματα της κοιλιάς σου, και τον καρπό της γης σου, και το σιτάρι σου, και το κρασί σου, και το λάδι σου· και θα είσαι ευλογημένος περισσότερο από όλα τα έθνη.» «Εάν ακούσεις με προσοχή τη φωνή του Κυρίου, ευλογημένος θα είσαι στον αγρό, και ευλογημένη θα είναι η αποθήκη σου και τα αποθέματά σου. Ευλογημένος θα είσαι όταν εισέρχεσαι· ο Κύριος θα αποστείλει σε εσένα την ευλογία σε οτιδήποτε κι αν βάλεις το χέρι σου, και θα ευλογήσει όλα τα έργα των χεριών σου, και θα δανείζεις σε πολλά έθνη, ενώ εσύ δεν θα δανειστείς· και θα εξουσιάζεις πολλά έθνη.»