Πατερικές αναφορές στο ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ 5:14

Ο δε Δανιήλ, ο ανήρ των επιθυμιών, που επί τρεις εβδομάδες δεν έφαγε ψωμί και δεν ήπιε νερό, όταν κατέβηκε στον λάκκο δίδαξε και τα λιοντάρια να νηστεύουν. Διότι, σαν να ήταν συντεθειμένος από πέτρα ή από χαλκό ή από κάποια άλλη πιο σκληρή ύλη, τα λιοντάρια δεν μπορούσαν να μπήξουν τα δόντια τους πάνω του. Έτσι η νηστεία, αφού ατσάλωσε το σώμα του ανδρός σαν να του έδωσε τη βαφή του σιδήρου, το έκανε αδάμαστο στα λιοντάρια· διότι δεν άνοιγαν το στόμα τους εναντίον του αγίου. Η νηστεία έσβησε τη δύναμη της φωτιάς, έφραξε στόματα λιονταριών. Η νηστεία αναπέμπει την προσευχή στον ουρανό, γινόμενη σαν φτερό για αυτήν προς την ανοδική της πορεία. Η νηστεία είναι η προκοπή των οίκων, η μητέρα της υγείας, ο παιδαγωγός της νεότητας, το στολίδι των ηλικιωμένων, η καλή σύντροφος για τους οδοιπόρους, ο ασφαλής συγκάτοικος για εκείνους που συζούν. Δεν υποπτεύεται ο άνδρας επιβουλή κατά του γάμου του, όταν βλέπει τη γυναίκα του να ζει με νηστείες. Δεν λιώνει από ζηλοτυπία η γυναίκα, βλέποντας τον άνδρα της να αποδέχεται τη νηστεία. Ποιος ελάττωσε ποτέ τον οίκο του εξαιτίας της νηστείας; Καταμέτρησε σήμερα τα υπάρχοντά σου μέσα στο σπίτι, και καταμέτρησέ τα και έπειτα από αυτήν· τίποτα δεν θα λείψει από όσα υπάρχουν στον οίκο εξαιτίας της νηστείας. Κανένα ζώο δεν θρηνεί για τον θάνατό του, πουθενά δεν χύνεται αίμα, πουθενά δεν εκδίδεται καταδικαστική απόφαση εις βάρος των ζώων από την αδυσώπητη κοιλιά. Το μαχαίρι των μαγείρων έχει σταματήσει· το τραπέζι αρκείται στα αυτοφυή αγαθά. Το Σάββατο δόθηκε στους Ιουδαίους, για να αναπαυθεί, λέγει η Γραφή, το υποζύγιό σου και ο δούλος σου.

Πώς, λοιπόν, κατηγορείς τον Χριστό επειδή θέλει να ελεήσει και να ευεργετήσει μια ψυχή ακόμη και την ημέρα του Σαββάτου; Και όταν θελήσουμε να εξετάσουμε προσεκτικά τον νόμο που θεσπίστηκε για το Σάββατο, θα διαπιστώσουμε ότι ορίστηκε από τον Θεό για λόγους ελέους· διότι πρόσταξε να αργούν το Σάββατο και να μην καταπιάνονται με κανέναν απολύτως κόπο, αλλά μάλλον να αναπαύονται μαζί τους και τα ίδια τα άλογα ζώα· διότι είπε: «Για να αναπαυθεί ο δούλος σου και η δούλη σου, το βόδι σου, και το υποζύγιό σου, και κάθε ζώο σου». Εκείνος, λοιπόν, που σπλαγχνίζεται και το βόδι και τα υπόλοιπα ζώα, πώς δεν θα ελεούσε έναν άνθρωπο το Σάββατο που είχε περιπέσει σε δεινή και αναπόφευκτη ασθένεια; <Αυτοί όμως κυριεύτηκαν από άνοια.> (A f. 93, G f. 13, H f. 280 b) Δεν σου αρκεί το παράδοξο θαύμα για να πιστέψεις; Τον βλέπεις να ενεργεί θεοπρεπώς και με την ύψιστη εξουσία να θεραπεύει τους ασθενείς, και εσύ από φθόνο και βασκανία κυοφορείς φόνο; <Εξήλθε στο όρος για να προσευχηθεί.> (A f. 93 a b, B f. 62, G f. 13 b, H f. 290 b sq.) Όλα για τη δική μας οικοδομή και για την ωφέλεια όσων πιστεύουν σε αυτόν τα έπραττε ο Χριστός, και καθιστώντας τον εαυτό του κατά κάποιον τρόπο εικόνα της πνευματικής πολιτείας, ήθελε να αναδείξει αληθινούς προσκυνητές.

Αυτή κατέστησε τον Ηλία θεατή του μεγάλου θαύματος. Διότι, αφού καθάρισε την ψυχή του με νηστεία σαράντα ημερών, έτσι αξιώθηκε να δει μέσα στο σπήλαιο στο Χωρήβ, όσο είναι δυνατόν σε άνθρωπο να δει τον Κύριο. Η νηστεία αναπέμπει την προσευχή στον ουρανό, γινόμενη σαν φτερό για αυτήν προς την ανοδική πορεία. Η νηστεία είναι προκοπή των οίκων, μητέρα της υγείας, παιδαγωγός της νεότητας, στολίδι για τους γέροντες, καλή συνοδοιπόρος για τους οδοιπόρους, ασφαλής συγκάτοικος για όσους συζούν. Δεν υποπτεύεται επιβουλή του γάμου ο άνδρας, βλέποντας τη γυναίκα του να ζει με νηστείες. Δεν φθείρεται από ζηλοτυπία η γυναίκα, βλέποντας τον άνδρα της να αποδέχεται τη νηστεία. Ποιος ζημίωσε τον οίκο του με τη νηστεία; Μέτρησε σήμερα τα υπάρχοντα μέσα στο σπίτι, και μέτρησέ τα και έπειτα· τίποτα δεν λείπει από το σπίτι εξαιτίας της νηστείας, κανένα ζώο δεν θρηνεί τον θάνατό του· πουθενά αίμα, πουθενά απόφαση καταδικαστική που να εκδίδεται κατά των ζώων από την αμείλικτη κοιλιά· σταμάτησε το μαχαίρι των μαγείρων· το τραπέζι αρκείται στα αυτοφυή αγαθά. Το Σάββατο δόθηκε στους Ιουδαίους, «για να αναπαυθεί», λέει, «το υποζύγιό σου και ο δούλος σου». Ας γίνει η νηστεία ανάπαυση από τους συνεχείς κόπους για τους υπηρέτες που σας υπηρετούν καθ' όλη τη διάρκεια του έτους.

Για κάποιους μεν το Άγιο Πνεύμα είναι ύδωρ, επειδή καθαρίζει τους εξωτερικούς μολυσμούς του σώματος, για άλλους είναι μόνο πνεύμα, ως ενεργητικό αίτιο των αγαθών της αρετής, για άλλους πυρ, επειδή καθαρίζει τις εσωτερικές κηλίδες στο βάθος της ψυχής, και για άλλους, σύμφωνα με τον μέγα Δανιήλ, Άγιο Πνεύμα, ως χορηγός σοφίας και γνώσης. Διότι το ένα και το αυτό Πνεύμα λαμβάνει διαφορετικές ονομασίες εξαιτίας της διαφορετικής ενέργειάς του ως προς το εκάστοτε υποκείμενο. Ξδ. Ο νόμος έδωσε το Σάββατο, για να αναπαυθεί, όπως λέει, το υποζύγιό σου και ο υπηρέτης σου. Και τα δύο αυτά δηλώνουν αινιγματικά το σώμα. Διότι για τον πρακτικό νου, το σώμα είναι υποζύγιο που εξαναγκάζεται να σηκώνει με βία τα βάρη κατά την έμπρακτη εφαρμογή των αρετών, ενώ για τον θεωρητικό νου είναι υπηρέτης, επειδή έχει ήδη λογικοποιηθεί από τα πνευματικά θεωρήματα και υπηρετεί λογικά τις γνωστικές επιταγές του νου. Και για τα δύο, Σάββατο είναι το πέρας των καλών έργων που αυτά επιτελούν, τόσο κατά την πράξη όσο και κατά τη θεωρία, το οποίο προσφέρει στο καθένα την κατάλληλη ανάπαυση. Ξε. Εκείνος που κατορθώνει την αρετή με την πρέπουσα γνώση, έχει το σώμα ως υποζύγιο, το οποίο καθοδηγεί με τον λόγο προς την εκτέλεση των καθηκόντων, και ως υπηρέτη έχει τον πρακτικό τρόπο της αρετής, δηλαδή αυτόν ακριβώς τον τρόπο με τον οποίο από τη φύση της γεννιέται η αρετή, ο οποίος εξαγοράστηκε, σαν με άργυρο, με τους διακριτικούς λογισμούς, ενώ Σάββατο είναι η σύμφωνη με την αρετή απαθής και ειρηνική κατάσταση τόσο της ψυχής όσο και του σώματος, δηλαδή η αναλλοίωτη έξη.