Πατερικές αναφορές στο ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ 6:5

Με τον όρο «δόγματα» πιθανώς να εννοεί τις νομικές διατάξεις, όπως εκείνες περί της περιτομής, περί των σαββάτων, περί των θυσιών, περί των νουμηνιών (εορτών της νέας σελήνης) και όσα είναι παρόμοια με αυτά, για να δηλώσει ότι δεν έχει καταργηθεί ολόκληρος ο νόμος των εντολών· διότι δεν καταργήθηκε το «θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου και τον πλησίον σου», ούτε το «δεν θα φονεύσεις, δεν θα μοιχεύσεις» και τα παρόμοια, αλλά καταργήθηκε ο νόμος των εντολών που περιλαμβάνονται σε τέτοιου είδους διατάξεις, οι οποίες θεωρήθηκαν κατάλληλες για εκείνον τον καιρό· ή, διαφορετικά, εννοεί τα δόγματα της πίστεως· διότι η δικαίωση της σωτηρίας μας δεν προήλθε από τα έργα του νόμου, αλλά από την πίστη στον Ιησού Χριστό, αφού ο νόμος των εντολών, η παράβαση του οποίου επέφερε την καταδίκη μας, καταργήθηκε από τον Χριστό μέσω των δογμάτων της πίστεως τα οποία μας δικαιώνουν δωρεάν.

Και τι άλλο είναι ο Μωυσής παρά ο παλαιός νόμος, όπως λέει στις Πράξεις ο Ιάκωβος ο αδελφόθεος: «Διότι ο Μωυσής από τις αρχαίες γενεές έχει σε κάθε πόλη εκείνους που τον κηρύττουν, καθώς διαβάζεται στις συναγωγές κάθε Σάββατο». Και ο Κύριος στα Ευαγγέλια λέει: «Έχουν τον Μωυσή και τους προφήτες». Επομένως, λέει, όλα όσα φυσικά και χωρίς διδασκαλία έχουν εξ αρχής σπαρθεί μέσα σας ως εντολές, τα οποία και εκείνοι που κατέχουν τη θέση του Μωυσή —δηλαδή του νόμου, ή μάλλον ο ίδιος ο νόμος— υποδεικνύουν να τηρούνται, αυτά να τα τηρείτε και εσείς και να τα εφαρμόζετε. Και αυτά ήταν το: «Να αγαπάς τον Κύριο τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου», και τα εξής.

(Ρωμ. 13,8-10) Πώς «εκείνος που αγαπά τον πλησίον έχει εκπληρώσει τον νόμο»; Ή είναι από μόνο του φανερό; Διότι αυτός που αγαπά δεν θα καταστρέψει τον γάμο του αγαπημένου του, επιβουλευόμενος και ζημιώνοντας τον αγαπημένο του στο ίδιο το κεφάλαιο της ζωής του, ούτε βέβαια θα οπλίσει φονικά χέρια εναντίον του. Ούτε πάλι θα επιχειρήσει να τον κλέψει, ούτε με άλλον τρόπο, επιθυμώντας κάτι από τα υπάρχοντά του, θα του το αφαιρέσει παίρνοντάς το με τη βία - διότι τίποτα από αυτά δεν χαρακτηρίζει αυτόν που αγαπά - ούτε βέβαια θα μαρτυρήσει ψευδή μαρτυρία κατά του πλησίον, ούτε θα ορκιστεί ψεύτικο όρκο. Και τον πατέρα και τη μητέρα πώς εκείνος που αγαπά τον πλησίον δεν θα τους αγαπήσει και δεν θα τους τιμήσει εξαιρετικά; Και πώς αυτός δεν θα αγαπήσει και δεν θα δοξολογήσει αληθινά το Θείο «εξ όλης της καρδίας» του και «εξ όλης της ψυχής» του; Αυτός δε που έχει περιφράξει τον εαυτό του με αυτά, ποια άλλη αρετή δεν θα συναυξήσει και δεν θα ολοκληρώσει μαζί με τις προαναφερθείσες; Ώστε «αυτός που αγαπά τον πλησίον θα έχει εκπληρώσει όλον τον νόμο». Επειδή όμως το όνομα της αγάπης συνηθίζουν οι άνθρωποι να το αποδίδουν και σε διαθέσεις ανάξιες αυτής της ονομασίας, ο ίδιος δίνει την περιγραφή της, προσδιορίζοντας ποια αγάπη εννοούσε όταν είπε ότι σε αυτήν περιέχεται ο νόμος και συγκεφαλαιώνεται το πλήθος των αρετών. Διότι η αγάπη, λέει, την οποία ανέφερα, συνδέοντας τους πλησίον μεταξύ τους, τους ενοποιεί τόσο πολύ, ώστε ο καθένας να μην θεωρεί τον άλλον με τον οποίο συνδέθηκε ως ξένο, αλλά να νομίζει ότι εκείνος είναι ένας άλλος εαυτός του.

Μτ 15, 1-6. Και ποια σχέση έχει η εντολή που παραγγέλλει να τιμώνται οι γονείς με την κατηγορία των Φαρισαίων που επικρίνουν τα άπλυτα χέρια; Πάσχοντας από φιλαργυρία, οι πρεσβύτεροι, οι Φαρισαίοι και οι γραμματείς έχαιραν με την πολυπλοκότητα των παραδόσεων και, βλέποντας ότι η εντολή που προστάζει την τιμή προς τους γονείς τούς προκαλούσε ζημιά και τους έκοβε το πολυπόθητο για αυτούς εισόδημα, τι μηχανεύονται; Αντιτάσσουν σε αυτήν τη μεγαλύτερη από όλες τις εντολές, το «θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου εξ όλης της καρδίας σου» και τα εξής. Διότι τα παιδιά δεν θεωρούσαν τίποτα από τους δικούς τους κόπους και πόρους ως δικό τους, αλλά τα παρείχαν όλα στους πατέρες τους, φοβούμενα μήπως παραβούν τον νόμο που απαιτεί να τιμούν τους γονείς. Επέτρεψαν λοιπόν οι πρεσβύτεροι στα παιδιά να διακηρύσσουν τέτοια πράγματα, να διαβεβαιώνουν τον πατέρα ή τη μητέρα και να λέγουν: καθετί από το οποίο θα μπορούσες να ωφεληθείς, δηλαδή να κερδίσεις από εμένα και να το θεωρήσεις προς όφελός σου, αυτό είναι δώρο που έχει ήδη αφιερωθεί στον Θεό από εμένα. Και έτσι οι γονείς βρίσκονταν να μάχονται απέναντι σε έναν ανώτερο νόμο, ο οποίος απαιτούσε να προτιμάται ο Θεός πάνω από όλα, και αναγκαστικά υποχωρούσαν, μη τολμώντας καν να αγγίξουν όσα είχαν προαναγγελθεί και αφιερωθεί ως ιερά. Και με αυτό το τέχνασμα, στερώντας από τους γονείς την οφειλόμενη τιμή, τα παιδιά γίνονταν συμμέτοχα στα ανόσια κέρδη με τους πρεσβυτέρους.

Διότι, όπως ακριβώς εάν εκείνος ο τυφλός δεν φώναζε και η αιμορροούσα δεν πλησίαζε τον Κύριο, δεν θα επιτύγχαναν τη θεραπεία, έτσι και, εάν κάποιος δεν έλθει προς τον Κύριο με το δικό του θέλημα και με όλη του την προαίρεση και δεν δεηθεί με πλήρη βεβαιότητα και πίστη, δεν επιτυγχάνει τη θεραπεία. Επειδή εκείνοι, έχοντας πιστέψει, θεραπεύονταν αμέσως, εμείς όμως δεν αναβλέψαμε ακόμη αληθινά και δεν θεραπευθήκαμε από τα κρυφά πάθη, παρόλο που ο Κύριος φροντίζει περισσότερο για την αθάνατη ψυχή παρά για το σώμα; Η οποία ψυχή, εάν αναβλέψει, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «αποκάλυψε τους οφθαλμούς μου», δεν πρόκειται ποτέ πλέον στους αιώνες να τυφλωθεί και, αφού θεραπευθεί, δεν πρόκειται ποτέ πλέον να τραυματιστεί. Διότι, εάν ο Κύριος, ερχόμενος στη γη, έδειξε μέριμνα για τα φθαρτά σώματα, πόσο μάλλον για τη θεία και αθάνατη και κατ' εικόνα πλασμένη ψυχή. Αλλά εξαιτίας της απιστίας και της διχόνοιάς μας, καθώς και επειδή δεν τον αγαπούμε με όλη μας την καρδιά ούτε τον πιστεύουμε αληθινά, δεν έχουμε επιτύχει ακόμη την πνευματική θεραπεία και σωτηρία.

Ο Χριστιανός, λοιπόν, οφείλει να έχει πάντοτε τη μνήμη του Κυρίου. Διότι είναι γραμμένο: «Θα αγαπάς Κύριον τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου», ώστε να μην αγαπά τον Κύριο μόνο όταν εισέρχεται στον ευκτήριο οίκο, αλλά και όταν περπατά και όταν ομιλεί και όταν τρώει, ώστε να έχει πάντοτε τη μνήμη του Κυρίου και την αγάπη και τη στοργή. Διότι λέγει: «Όπου είναι ο νους σου, εκεί είναι και ο θησαυρός». Διότι σε όποιο πράγμα είναι δεμένη η καρδιά κάποιου και όπου τον ελκύει η επιθυμία, αυτό είναι ο θεός του. Εάν η καρδιά του επιθυμεί πάντοτε τον Θεό, Εκείνος είναι ο Κύριος της καρδιάς του. Εάν όμως κάποιος, αφού έχει απαρνηθεί τα εγκόσμια και έχει γίνει ακτήμων και άπολις και νηστεύει, εξακολουθεί να είναι δεμένος είτε σε οικία είτε στην αγάπη προς τους γονείς του, όπου δεθεί η καρδιά του και αιχμαλωτιστεί ο νους του, εκείνο είναι ο θεός του, και αποδεικνύεται ότι, ενώ εξήλθε από τον κόσμο μέσα από την πλατιά θύρα, εισήλθε από το παράθυρο και έπεσε πάλι μέσα στον κόσμο.

Σε εσένα, όμως, είναι δυνατόν και στο σπίτι και στον δρόμο και στο κρεβάτι και στο στρώμα, ακόμη και όταν κάθεσαι στο τραπέζι, να ποιμαίνεις τα πρόβατά μου. Πώς; Με το να τα διδάσκεις να έχουν την προς εμένα πίστη αθόλωτη, ειλικρινή και αδίστακτη, και να με αγαπούν με όλη τους την ψυχή, με όλη τους τη διάνοια, όπως κι εγώ τους αγάπησα.

Ο δε Ιησούς αποκρίθηκε σε αυτόν ότι πρώτη από όλες τις εντολές είναι: Άκου, Ισραήλ, ο Κύριος ο Θεός μας είναι ένας Κύριος. Και θα αγαπήσεις τον Κύριο τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου, και με όλη την ψυχή σου, και με όλη τη διάνοιά σου, και με όλη τη δύναμή σου. Αυτή είναι η πρώτη εντολή. Και η δεύτερη είναι όμοια με αυτήν: Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου. Άλλη εντολή μεγαλύτερη από αυτές δεν υπάρχει.