Πατερικές αναφορές στο ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ 6:7

Είπε ο Σολομών για τους γονείς του: «Οι οποίοι με δίδασκαν και έλεγαν: ας στερεωθεί ο λόγος μας στην καρδιά σου.» Έτσι κι εγώ σου λέω, αδελφέ: Ας στερεωθούν οι λόγοι μου στην καρδιά σου, και να μελετάς πάντοτε όλα όσα σου γράφω, όπως είπε ο Θεός δια στόματος του Μωυσή: «Να τα δέσεις στο δεξί σου χέρι, και να είναι πάντοτε ασάλευτα μπροστά στα μάτια σου, και να τα μελετάς όταν κοιμάσαι και όταν σηκώνεσαι, και όταν περπατάς στον δρόμο και όταν κάθεσαι στο σπίτι.» Δείξε τα, λοιπόν, αυτά με την τελειότητα των έργων σου, και ο Θεός μου θα είναι μαζί σου στους αιώνες. Αμήν.

ΛΟΓΟΣ ΤΡΙΤΟΣ. Ότι ο Υιός είναι αληθινός Θεός, όπως ακριβώς και ο Πατέρας. Α. Είναι άριστο βέβαια, ω Ερμεία, και γνωρίζω πως και εσύ ίσως θα έλεγες ότι πρέπει να κοσμούμαστε με ασχολίες που αποβλέπουν στην αρετή, και μάλιστα να ενδιατρίβουμε στους λόγους της ευσέβειας, τέτοιοι δε είναι οι λόγοι περί Θεού. Γι' αυτό άλλωστε και η ιερή Γραφή λέει: «Και θα ομιλείς γι' αυτά καθήμενος στο σπίτι και βαδίζοντας στον δρόμο, όταν πλαγιάζεις και όταν σηκώνεσαι». Διότι, νομίζω, το να έχουμε αδιάκοπα τον θείο λόγο στα χείλη μας συντελεί στην ωφέλειά μας και δεν θα ταίριαζε σε άλλους περισσότερο, παρά σε αυτούς που έχουν ως μέλημά τους να ζουν θεοφιλώς. Β. Συμφωνώ και εγώ· διότι δεν υπάρχει τίποτε καλύτερο από αυτό. Επειδή όμως, τουλάχιστον προς το παρόν, έχει εξεταστεί από εμάς επαρκώς το ζήτημα περί της θείας και άρρητης γεννήσεως, ότι δηλαδή ο Υιός δεν προήλθε με κανέναν τρόπο από αλλού, αλλά ανέτειλε σε εμάς από την ίδια την ουσία του Θεού και Πατρός· διότι έτσι φάνηκε ότι έχει το πράγμα· τι είναι λοιπόν αυτό που πείθει ακόμη τους αντιφρονούντες να νομίζουν ότι ένας υπάρχει Θεός από τη φύση του και αληθινός, ο Πατέρας, και να μην συγκαταλέγουν σε αυτόν απολύτως κανέναν, αλλά μαζί με τα άλλα να απωθούν κάπου μακριά από την αληθινή θεότητα και αυτήν την ίδια τη φύση του μόνου και αληθινού Υιού; Α. Τι είναι αυτό που τους πείθει; Επειδή θεωρείς σωστό να ρωτήσεις, εγώ θα έλεγα γι' αυτούς που έχουν τέτοιες αντιλήψεις, ότι «από το κλήμα των Σοδόμων είναι το κλήμα τους, και η κληματίδα τους από τα Γόμορρα».

Το ότι όμως δεν μένει χωρίς αμοιβή ο κόπος γι' αυτό, το κάνει σαφές ο μαθητής του Χριστού λέγοντας: «Ότι εκείνος που επιστρέφει έναν αμαρτωλό από την πλάνη της οδού του, θα σώσει την ψυχή του από τον θάνατο και θα καλύψει πλήθος αμαρτιών». Αν, βέβαια, κάποιος νομίζει ότι το να αποκρίνεται κανείς σε αυτά φανερώνει ότι πρέπει να τα μελετά, ας το κατανοήσει με αυτόν τον τρόπο. Διότι και ο νόμος του Μωυσή έχει προστάξει για τα λόγια του Θεού, ότι «και θα μιλάς γι' αυτά καθήμενος, και πορευόμενος στον δρόμο, όταν ξαπλώνεις και όταν σηκώνεσαι». Και ο Δαβίδ ψάλλει: «Και θα μελετώ τα δικαιώματά σου διαπαντός». <Διότι η Γάζα θα είναι λεηλατημένη, και η Ασκάλων θα αφανιστεί, και η Άζωτος θα εκδιωχθεί το μεσημέρι, και η Ακκαρών θα εκριζωθεί.> Ο λόγος πάλι οικονομεί κάτι και προαναγγέλλει σαφώς όσα πρόκειται να συμβούν στους μελλοντικούς καιρούς προς παρηγοριά και παραμυθία εκείνων που προέρχονται από τον Ισραήλ. Και τι είναι αυτό, θα το πω. Όταν πορθήθηκαν τα Ιεροσόλυμα, και όλη η Ιουδαία καταλήφθηκε από τον Ναβουχοδονόσορα, οι γειτονικές πόλεις των αλλοφύλων χαίρονταν με όσα είχαν πάθει και χλεύαζαν τους καταστραμμένους, και θυσίαζαν μάλιστα στους δικούς τους θεούς, επειδή είχαν εξολοθρεύσει το γένος που ήταν μισητό σε όλους· τολμούσαν δε να λένε ότι αποδείχθηκε από τα ίδια τα πράγματα πως τους ήταν ανώφελο το να έχουν εμπιστοσύνη στον Θεό, και νόμιζαν ότι η ισχύς των Βαβυλωνίων αποδείχθηκε πιο δυνατή και ανώτερη από την άνωθεν βοήθεια.

Γράφει, λοιπόν, ο μακάριος Μωυσής «όλα τα λόγια του Κυρίου», για τα οποία και ο ίδιος απευθυνόταν με έμφαση σε αυτούς που παιδαγωγούνταν από τον ίδιο, ή μάλλον και σε εμάς τους ίδιους: «Και θα μιλάς γι' αυτά όταν κάθεσαι στο σπίτι, και όταν βαδίζεις στον δρόμο, και όταν πλαγιάζεις, και όταν σηκώνεσαι». Αφού δε σηκώθηκε πολύ νωρίς το πρωί, οικοδόμησε θυσιαστήριο. Και τοποθετεί γύρω από αυτό δώδεκα λίθους για τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ.

Αφού λοιπόν πρώτα μας παρήγγειλε πολύ σωστά να καταγράφουμε τον νόμο στις καρδιές μας, έπειτα, επειδή γνώριζε ότι η λήθη είναι βαρύ αρρώστημα του νου, προστάζει να σημειώνουμε τις εντολές στους παραστάτες των θυρών σαν σε πίνακα. Και ακόμη λέει πως δεν είναι καθόλου ανώφελο να δένουμε στο δεξί χέρι μικρές πινακίδες που φέρουν τον νόμο και έχουν γραμμένο τον θείο χρησμό, καθώς και να κρέμονται από τα ίδια τα ενδύματα τα κράσπεδα και η υακίνθινη κλωστή. ΠΑΛΛ. Και ποια υπενθύμιση των θείων νόμων θα μπορούσε να προκύψει για εμάς μέσα από τα κράσπεδα και την υακίνθινη κλωστή; ΚΥΡ. Δεν παραδέχεσαι άραγε ότι ο νόμος μιλούσε με αινίγματα στους παλαιούς και μάλιστα σαν μέσα σε σκιές; ΠΑΛΛ. Το παραδέχομαι. ΚΥΡ. Αποτελεί λοιπόν αίνιγμα που δηλώνει ότι πρέπει να προτιμούμε, να φρονούμε και να πράττουμε τα επουράνια, και να θυμόμαστε διαρκώς τους άνωθεν νόμους, η εντολή να δένεται στα κράσπεδα και στο ίδιο το χέρι η υακίνθινη κλωστή. Διότι νομίζω πως με τον ινδικό λίθο, εννοώ τον υάκινθο, παρομοιάζεται κατά κάποιο τρόπο το αιθέριο σώμα, που σμίγει το φως με το σκοτάδι και έχει στο βάθος του κάτι το υδαρές, παρουσιάζοντας μια όψη που τρεμοφέγγει και διαχέεται εύκολα. Επομένως, ο νόμος πρόσταξε κατ' οικονομίαν να κρέμεται η υακίνθινη κλωστή από τα ίδια τους τα ενδύματα και από το χέρι, σαν να τους υπαγορεύει: Ένδυμα του νου και περιβολή της διάνοιάς σου ας είναι ο επουράνιος λόγος, και ο νόμος ας είναι ο ρυθμιστής των ορθών σου έργων.

Και δεν το λέω αυτό επειδή θεωρώ ότι δεν πρέπει να θυμόμαστε πάντοτε τον Θεό. Ας μη μας κατακρίνουν πάλι αυτοί που είναι πάντοτε εύκολοι και βιαστικοί. Διότι πρέπει να θυμόμαστε τον Θεό περισσότερο και από το να αναπνέουμε· και, αν είναι δυνατόν να το πούμε αυτό, δεν πρέπει να κάνουμε τίποτε άλλο παρά μόνον αυτό. Κι εγώ ανήκω σε εκείνους που επαινούν τον λόγο, ο οποίος παραγγέλλει να μελετούμε ημέρα και νύχτα, και το βράδυ και το πρωί και το μεσημέρι να διηγούμαστε, και να ευλογούμε τον Κύριο σε κάθε καιρό· αν μάλιστα πρέπει να πούμε και τον λόγο του Μωυσή, και όταν πλαγιάζουμε, και όταν σηκωνόμαστε, και όταν οδοιπορούμε, και οτιδήποτε άλλο κι αν πράττουμε, πρέπει με τη μνήμη αυτή να διαπλάθουμε τον εαυτό μας προς την καθαρότητα. Ώστε, δεν εμποδίζω τη συνεχή μνήμη του Θεού, αλλά το να θεολογεί κανείς· ούτε τη θεολογία, σαν να ήταν κάτι ασεβές, αλλά το παράκαιρο αυτής· ούτε τη διδασκαλία, αλλά την αμετρία. Ή μήπως το πολύ μέλι και ο κορεσμός προκαλούν εμετό, παρόλο που είναι μέλι, και για κάθε πράγμα υπάρχει ο κατάλληλος καιρός, όπως φαίνεται σωστό και στον Σολομώντα και σε μένα, και το καλό δεν είναι καλό όταν δεν γίνεται με τον σωστό τρόπο, όπως ακριβώς ένα άνθος τον χειμώνα είναι εντελώς παράκαιρο, και για τις γυναίκες ο ανδρικός στολισμός, ή για τους άνδρες ο γυναικείος, και στο πένθος η γεωμετρία, και στο συμπόσιο το δάκρυ, και μόνο σε αυτό το ζήτημα θα περιφρονήσουμε τον καιρό, όπου περισσότερο από οπουδήποτε αλλού πρέπει να τιμάται το επίκαιρο;

<ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ> ΔΕΚΑΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΑ ΧΡΙΣΤΟΝ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ, ΔΗΛΑΔΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ. α΄. Κύριος ο Θεός σου είναι ένας Κύριος, ο οποίος γνωρίζεται ως Πατέρας, Υιός και Άγιο Πνεύμα· Πατέρας αγέννητος, Υιός γεννητός, ανάρχως και αχρόνως και απαθώς ως Λόγος ο οποίος, έχοντας χρίσει δι' εαυτού το ανθρώπινο πρόσλημμα που έλαβε από εμάς, ονομάστηκε Χριστός, και Πνεύμα Άγιο, που και αυτό προέρχεται από τον Πατέρα, όχι γεννητώς αλλά εκπορευτώς. Αυτός μόνος είναι ο Θεός, και αυτός είναι ο αληθινός Θεός, ο ένας Κύριος εν Τριάδι υποστάσεων, ο οποίος δεν διαιρείται ως προς τη φύση, τη βούληση, τη δόξα, τη δύναμη, την ενέργεια και όλα τα γνωρίσματα της θεότητας. Αυτόν μόνο θα αγαπήσεις και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις με όλη σου τη διάνοια, με όλη σου την καρδιά και με όλη σου τη δύναμη. Και τα λόγια του και τα προστάγματά του θα βρίσκονται στην καρδιά σου, για να τα πράττεις, να τα μελετάς και να μιλάς για αυτά, είτε κάθεσαι είτε περπατάς, είτε πλαγιάζεις να κοιμηθείς είτε σηκώνεσαι. Και θα θυμάσαι πάντοτε τον Κύριο τον Θεό σου και θα φοβάσαι αυτόν μόνο, και δεν θα λησμονήσεις αυτόν ούτε τις εντολές του· διότι έτσι θα σου δώσει αυτός δύναμη για να κάνεις το θέλημά του. Επειδή τίποτε άλλο δεν ζητάει από εσένα, παρά να τον φοβάσαι, να τον αγαπάς και να πορεύεσαι σε όλους τους δρόμους του. Αυτός είναι το καύχημά σου και αυτός είναι ο Θεός σου.

Διότι, όπως ακριβώς στα αναμμένα κάρβουνα, αν βάλεις κάτι εύοσμο, ελκύεις και συγκρατείς κοντά σου όσους πλησιάζουν, αν όμως βάλεις κάτι βαρύοσμο και δυσώδες, τους απωθείς και τους απομακρύνεις, έτσι συμβαίνει και με τη διάνοια. Αν μεν έχεις ιερή μελέτη και ζήλο, καθιστάς τον εαυτό σου άξιο της θείας επισκοπής, διότι αυτή είναι η οσμή ευωδίας την οποία οσφραίνεται ο Κύριος. Αν όμως τρέφεις μέσα σου λογισμούς πονηρούς, ρυπαρούς και γήινους, απομακρύνεσαι από τη θεία επισκοπή, καθιστώντας τον εαυτό σου, αλίμονο, άξιο της αποστροφής του Θεού! «Διότι δεν θα σταθούν οι παράνομοι μπροστά στα μάτια σου», λέει προς τον Θεό ο ψαλμωδός προφήτης. Εφόσον, λοιπόν, ο νόμος προστάζει, «να θυμάσαι πάντοτε τον Κύριο τον Θεό σου, και όταν κάθεσαι και όταν περπατάς, και όταν πλαγιάζεις και όταν σηκώνεσαι», και το Ευαγγέλιο λέει, «να ερευνάτε τις Γραφές» και σε αυτές θα βρείτε την αιώνια ζωή, και ο Απόστολος παραγγέλλει «να προσεύχεστε αδιαλείπτως», εκείνος που διατρίβει σε γήινους λογισμούς είναι οπωσδήποτε παράνομος. Και εκείνος που παραμένει σε πονηρούς και ρυπαρούς, πόσο μάλλον;

Και πράγματι έτσι έχουν τα πράγματα· διότι, όταν κάποιος τρωθεί από εκείνον τον έρωτα και τείνει τον εαυτό του προς τον πόθο του Θεού, δεν βλέπει τίποτε από τα ορατά πράγματα, αλλά διηνεκώς φέρνει στον νου του εκείνον τον οποίο ποθεί, και τη νύχτα και την ημέρα, και όταν πλαγιάζει και όταν εγείρεται. Ας μη σε ξενίζει, λοιπόν, εάν και αυτός ο δίκαιος, έχοντας στρέψει άπαξ τη διάνοιά του προς τα εκεί, δεν έδινε καμία σημασία σε όσους επιχειρούσαν να τον υποσκελίσουν.

Διότι πιο εύκολα θα μπορούσε κανείς να μετρήσει πόσες φορές την ημέρα ανέπνευσες παρά πόσες φορές ελέησες· διότι για εσένα το να αναπνέεις και το να ελεείς είναι το ίδιο. Και πόση είναι η πραότητα, ενώ η φιλομάθεια ξεπερνά κάθε ανθρώπινη αντίληψη. Ποιο βιβλίο άραγε, ακόμη και από τα πιο πυκνογραμμένα και βαθυστόχαστα, διέφυγε από την προσοχή της; Και ποια πατερική διήγηση; Την οποία άλλοτε μεν θα βρει κανείς να ενδιατρίβει στα τελειότερα, προσλαμβάνοντας τα δόγματα σαν κάποια στερεά τροφή, και άλλοτε να ασχολείται με τα απλούστερα, σαν σε άνθη ενός τερπνού και χαριτωμένου λειμώνα. Και, για να το πω σύντομα, μελετά τον νόμο του Κυρίου νύχτα και μέρα, και όταν πλαγιάζει και όταν εγείρεται και όταν περπατά, καταγίνεται με τα θεία λόγια, και τα αποτυπώνει αυτά τριπλά στις πλάκες της καρδιάς της, όπως αποφάνθηκαν ο Δαβίδ, ο Μωυσής και ο Σολομών.