Πατερικές αναφορές στο ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΣ 1:10

Και ότι λένε πως αυτό είναι που λέει ο Απόστολος: «Ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει αυτό σύμμορφο με το σώμα της δόξας του.» Και πάλι λένε, ο Απόστολος είπε ότι «Σάρκα και αίμα δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού», υποστηρίζοντας με αυτό ότι δεν ενδέχεται αυτό το σώμα να ζήσει αιώνια, διότι συντηρείται από τροφή, και στον μέλλοντα αιώνα δεν υπάρχει φαγητό και ποτό. Και πάλι λένε ότι για τον Κύριό μας Ιησού Χριστό λέει ο Απόστολος: «Όταν υποταχθούν σε αυτόν τα πάντα, τότε και ο ίδιος ο Υιός θα υποταχθεί σε αυτόν που του υπέταξε τα πάντα, ώστε να είναι ο Θεός τα πάντα σε όλους.» Και πάλι, προβάλλοντας αυτό που ελέχθη στον Εκκλησιαστή: «Έχει ήδη γίνει στους αιώνες που υπήρξαν πριν από εμάς», θεμελιώνουν από αυτό την προΰπαρξη. Και για το χωρίο στο Ευαγγέλιο ότι «Δεν πρόκειται να βγεις από εκεί, έως ότου αποδώσεις και τον τελευταίο κοδράντη», μας διαβεβαιώνουν ότι υποδηλώνει το τέλος της κολάσεως.

Ιʹ. ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΟΝΤΟΣ, ΤΟΥ ΜΩΥΣΗ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ Εφόσον ο Μωυσής στις ιερές αποκαλύψεις του ανέφερε χρησμό εκ προσώπου του Θεού, λέγοντας: «Εγώ ειμι ο Ων. Έτσι θα πεις στους υιούς του Ισραήλ: Ο Ων με απέστειλε σε εσάς», παραθέτοντας ξεκάθαρα ότι μόνο ο Θεός είναι το πραγματικό Ον και αποφαίνοντας ότι Αυτός αξιώθηκε κυρίως και αρμοδίως αυτής της ονομασίας· και εφόσον πάλι ο Σολομών, σχετικά με τη γένεση και τη φθορά των αισθητών και σωματικών πραγμάτων, διακήρυξε: «Τι είναι αυτό που έχει γίνει; Το ίδιο με αυτό που θα γίνει. Και τι είναι αυτό που έχει κατασκευαστεί; Το ίδιο με αυτό που θα κατασκευαστεί. Και δεν υπάρχει τίποτε πρόσφατο κάτω από τον ήλιο, για το οποίο κάποιος θα μιλήσει και θα πει: Δες, αυτό είναι καινούργιο· έχει ήδη γίνει στους αιώνες που υπήρξαν πριν από εμάς»· και επειδή, ακολουθώντας αυτά, και εμείς διαιρούμε το σύμπαν σε δύο, στο νοητό και στο αισθητό, και ορίζουμε αφενός ότι το νοητό είναι ασώματο και λογικό κατά τη φύση, άφθαρτο και αθάνατο, και αφετέρου ότι το αισθητό υπόκειται σε ροή και φθορά, σε μεταβολή και τροπή της ουσίας, ενώ τα πάντα ανακεφαλαιώνονται σε μία αρχή, και δογματίζουμε ότι ένα είναι το αγένητο και το κυρίως και αληθώς Ον, το αίτιο όλων των ασωμάτων και των σωμάτων· δες με ποιον τρόπο ο Πλάτων, παραφράζοντας όχι μόνο το νόημα, αλλά και τις ίδιες τις λέξεις και τις ρήσεις της Γραφής των Εβραίων, οικειοποιείται το δόγμα, διασαφηνίζοντάς το κάπως ευρύτερα ως εξής: «Τι είναι αυτό που υπάρχει πάντοτε και δεν έχει γένεση; Και τι είναι αυτό που γίνεται πάντοτε, αλλά δεν υπάρχει ποτέ;»

Γι' αυτό, στα προηγούμενα προσθέτει και το ακόλουθο, λέγοντας ότι δεν υπάρχει τίποτα έξω από το αρχαίο. Διότι δεν υπάρχει, λέει, τίποτα το πρόσφατο κάτω από τον ήλιο, σαν να έλεγε ότι, αν κάτι δεν είναι σύμφωνο με το αρχαίο, δεν υφίσταται καθόλου, αλλά μόνο νομίζεται ότι υφίσταται. Διότι, λέει, δεν υπάρχει τίποτα το πρόσφατο κάτω από τον ήλιο, ώστε να μπορέσει κάποιος να μιλήσει και να υποδείξει κάτι από τα μεταγενέστερα λέγοντας ότι αυτό είναι καινούργιο και έχει πραγματική υπόσταση. Αυτό είναι το νόημα των όσων ειπώθηκαν, και η διατύπωση έχει ως εξής: «Και δεν υπάρχει τίποτα το πρόσφατο κάτω από τον ήλιο, για το οποίο να μιλήσει κάποιος και να πει: δες, αυτό είναι καινούργιο». Και ενισχύει τα λεγόμενά του με τα εξής λόγια: αν κάτι έγινε αληθινά, λέει, είναι αυτό που έγινε στους αιώνες πριν από εμάς. Διότι αυτό ακριβώς το νόημα υποδεικνύουν τα ίδια τα λόγια της Γραφής, τα οποία έχουν ως εξής: «Έχει ήδη γίνει στους αιώνες που υπήρξαν πριν από εμάς». Αν πάλι επικράτησε λήθη για όσα έγιναν, μην απορείς καθόλου· διότι και τα όσα υπάρχουν τώρα θα συγκαλυφθούν από τη λήθη. Επειδή, όταν η φύση έρρεψε προς την κακία, περιπέσαμε σε λήθη των αγαθών· όταν όμως επέλθει πάλι η επιστροφή μας προς το αγαθό, τότε πάλι το κακό θα συγκαλυφθεί από τη λήθη.

Δηλαδή, εκείνος που, χάρη στην τελειότητα του νου, περιφρόνησε τη ματαιότητα της ασταθούς πορείας των όντων και ερεύνησε όλους τους καθολικούς λόγους της φύσης τους, αφού κοπιάσει πολύ, μόλις και μετά βίας, αποκλειστικά με τον νου και μέσα από διαδοχικές φαντασίες, θα καταφέρει να συλλέξει κάποιο ίνδαλμα της αλήθειας, το οποίο φεύγει πριν καν συγκρατηθεί και διαφεύγει πριν καν νοηθεί. Διότι, λόγω της φύσης που έχει η αλήθεια, ούτε ο ίδιος θα μπορέσει να την περιγράψει με τον λόγο και να διδάξει όσους την αγνοούν, ούτε ο οφθαλμός εκείνου που ασχολείται με τη φυσική θεωρία θα καταφέρει να υπερβεί το μέτρο της δικής του ενέργειας και να διαπεράσει το χρώμα που εμφανίζεται στην επιφάνεια των ορατών πραγμάτων για να χορτάσει από την ίδια τη θέα μέσω της άμεσης αντίληψης, ούτε η ακοή εκείνου που διαπαιδαγωγείται ηθικά μέσω της πράξης θα χορτάσει να ακούει γι' αυτήν, εφόσον δεν υφίσταται προς το παρόν κανένας διδακτικός λόγος που να περιλαμβάνει μέσα του την αλήθεια με ακρίβεια. Επομένως, εδάφια 9-11: Τι είναι αυτό που έχει γίνει; Αυτό που πρόκειται να γίνει. Και τι είναι αυτό που έχει κατασκευαστεί; Αυτό που πρόκειται να κατασκευαστεί. Και δεν υπάρχει τίποτε απολύτως νέο κάτω από τον ήλιο, για το οποίο κάποιος θα μιλήσει και θα πει: «Δες, αυτό είναι καινούργιο»· έχει ήδη γίνει στους αιώνες που υπήρξαν πριν από εμάς. Δεν υπάρχει ανάμνηση για τα προγενέστερα, και για τα μεταγενέστερα που πρόκειται να γίνουν δεν θα υπάρξει ανάμνηση μεταξύ εκείνων που θα υπάρξουν στο έσχατο μέλλον.

Τι είναι, λοιπόν, πάλι ο άνθρωπος που πλάστηκε από το χέρι του Θεού; Όχι αυτός που υπάρχει τώρα εξαιτίας της αμαρτίας, τρεπτός και φθαρτός, αλλά αυτός που κάποτε πρόκειται να γίνει, άτρεπτος και άφθαρτος. Και δεν υφίσταται κυριολεκτικά ό,τι είναι πρόσκαιρο και χρονικό, έστω κι αν νομίζεται πως υπάρχει. Εάν, μάλιστα, κάποιος πει και διδάξει ότι «ιδού, αυτό είναι πράγματι κάτι νέο», αυτό δεν είναι νέο, αλλά έχει ήδη δημιουργηθεί από τον Θεό στους αιώνες που προηγήθηκαν από εμάς. Διότι οι αναλλοίωτοι όροι και οι λόγοι των φύσεων, σύμφωνα με τους οποίους τα πάντα δημιουργήθηκαν από τον Δημιουργό, προϋπήρχαν σε Αυτόν πριν από την παραγωγή των όντων· και αν έχουμε περιέλθει σε λήθη αυτών των λόγων, από τότε που η φύση μας έρρεψε προς την κακία, μην απορήσεις καθόλου που και αυτά τα οποία τώρα φαίνεται πως υπάρχουν, όταν θα αναχθούμε προς το όντως υπάρχον αγαθό, θα συγκαλυφθούν από τη λήθη.