Πατερικές αναφορές στο ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΣ 1:15

Εκείνου που σώζει τους ευθείς στην καρδιά. Ευθύς στην καρδιά είναι εκείνος του οποίου ο λογισμός δεν ρέπει ούτε προς την υπερβολή ούτε προς την έλλειψη, αλλά κατευθύνεται προς τη μεσότητα της αρετής. Διότι όποιος παρεκκλίνει από την ανδρεία προς το έλαττον, διαστρέφεται προς τη δειλία· ενώ όποιος υπερεκτείνεται προς το πλέον, αποκλίνει προς το θράσος. Γι' αυτό η Γραφή ονομάζει αυτούς τους ανθρώπους «σκολιούς», εκείνους δηλαδή που αστοχούν ως προς το μέσον με τις υπερβολές και τις ελλείψεις. Διότι, όπως ακριβώς σχηματίζεται η σκολιά γραμμή, όταν η ευθεία κάμπτεται πότε προς το κυρτό και πότε προς το κοίλο, έτσι συμβαίνει και με τη σκολιά καρδιά, η οποία πότε υψώνεται λόγω αλαζονείας και πότε ταπεινώνεται λόγω λυπών και συστολών. Γι' αυτό λέει ο Εκκλησιαστής ότι το διεστραμμένο δεν πρόκειται να γίνει ευθύ.

Διότι το διεστραμμένο, λέγει, δεν θα μπορέσει να διακοσμηθεί, δηλαδή το διεστραμμένο δεν θα μπορούσε να γίνει οικείο στην κτίση που έχει διακοσμηθεί από τον Θεό. Διότι, όπως ακριβώς ο τεχνίτης που κατασκευάζει κάτι σύμφωνα με τον σκοπό του, ευθυγραμμίζει με τον κανόνα και το νήμα τα μέρη τα οποία, μέσω της τεχνικής τοποθέτησής τους του ενός προς το άλλο, ολοκληρώνουν την κατασκευή του σκεύους· εάν δε κάποιο από αυτά δεν ευθυγραμμιστεί σύμφωνα με το νήμα, η ευθεία αρμονία δεν αποδέχεται σε καμία περίπτωση τη στρέβλωση, αλλά πρέπει και εκείνο να υποταχθεί στο νήμα και να γίνει ευθύ, εάν πρόκειται να συναρμοστεί με το ευθύ. Έτσι, λέγει ο Εκκλησιαστής, η φύση που έχει διαστραφεί από την κακία δεν μπορεί να ενταχθεί στην κτίση που έχει κοσμηθεί από τον ορθό λόγο. Και το υστέρημα, λέγει, δεν θα μπορέσει να αριθμηθεί. Η συνήθεια της Γραφής μάς διδάσκει να εννοούμε το «υστερείσθαι» ως έλλειψη, και αυτό μπορεί να επιβεβαιωθεί από πολλά χωρία. Διότι ο Παύλος, που ήταν μυημένος στα πάντα και σε όλα, γνωρίζει «και να υστερείται και να περισσεύει»· και εκείνος που σπατάλησε την πατρική περιουσία μέσα από την ασωτία, όταν ενέσκηψε λιμός, «άρχισε να υστερείται»· και ο Παύλος, αναφερόμενος στους αγίους, λέγει μεταξύ άλλων γι' αυτούς σχετικά με το πώς κακοπαθούσαν στο σώμα, και προσθέτει και τούτο, ότι ήταν «υστερούμενοι και θλιβόμενοι». Επομένως και εδώ, η Γραφή λέγοντας «Υστέρημα», υπέδειξε μέσω αυτής της λέξης αυτό που λείπει· και αυτό που λείπει δεν μπορεί να συνυπολογιστεί ανάμεσα σε εκείνα που υπάρχουν.

Διότι και οι μαθητές, όσο μεν βρίσκονταν όλοι στη δική τους πληρότητα, ήταν δώδεκα στον αριθμό, όταν όμως χάθηκε ο υιός της απώλειας, ελαττώθηκε ο αριθμός, με το να μη συνυπολογίζεται μαζί με τους υπάρχοντες αυτός που έλειπε· διότι έντεκα, μετά τον Ιούδα, και ήταν και ονομάζονταν. «Το Υστέρημα λοιπόν», λέγει, «δεν θα μπορέσει να αριθμηθεί». Τι εννοεί με αυτόν τον λόγο; Ότι κάποτε και η δική μας φύση συγκαταλεγόταν στο σύνολο του παντός· διότι και εμείς συμπληρώναμε την ιερή εκατοντάδα των λογικών προβάτων. Επειδή όμως το ένα πρόβατο, η δική μας φύση, αποπλανήθηκε από την ουράνια διαγωγή, αφού παρασύρθηκε εξαιτίας της κακίας σε τούτον τον αλμυρό και άνυδρο τόπο, δεν μνημονεύεται πλέον ο ίδιος αριθμός για το ποίμνιο των απλανών, αλλά γίνεται λόγος για ενενήντα εννέα. Διότι το μάταιο τίθεται εκτός του αριθμού εκείνων που υφίστανται, επειδή «το Υστέρημα δεν θα μπορέσει να αριθμηθεί». Ήλθε λοιπόν για να αναζητήσει και να σώσει το απολωλός και, αφού το πήρε στους ώμους Του, να επαναφέρει σε όσα υφίστανται αυτό που χανόταν μέσα στη ματαιότητα των ανύπαρκτων πραγμάτων, ώστε να γίνει και πάλι άρτιος ο αριθμός της δημιουργίας του Θεού, με τη διάσωση του απολωλότος και την προσθήκη του σε εκείνα που δεν είχαν χαθεί.

Δηλαδή, παρατήρησα όλα όσα πράττονται από τους ανθρώπους πάνω στη γη, και όλα αυτά είναι ανωφελή και μάταια και αποτελούν την πλέον παράλογη προαίρεση της ψυχής· διότι: 15. Το διεστραμμένο δεν θα μπορέσει να διορθωθεί, και το υστέρημα δεν θα μπορέσει να καταμετρηθεί.

ΚΑΝΟΝΑΣ Δ' Σε εκείνους δε που είναι εντελώς απεγνωσμένοι και αμετανόητοι, και έχουν αποκτήσει αμετάβλητο δέρμα Αιθίοπα και κηλίδες λεοπάρδαλης, θα λεχθεί το παράδειγμα της άλλης συκιάς: «Ποτέ πια να μην υπάρξει καρπός από εσένα στον αιώνα. Γι' αυτό και αμέσως ξεράθηκε». Εκπληρώνεται λοιπόν σε αυτούς και το λεχθέν από τον Εκκλησιαστή: «Το διεστραμμένο δεν είναι δυνατόν να τακτοποιηθεί. Και το υστέρημα δεν θα μπορέσει να αριθμηθεί». Διότι, εάν δεν διορθωθεί πρώτα το διεστραμμένο, είναι αδύνατον αυτό να κοσμηθεί. Και εάν δεν αναπληρωθεί πρώτα το υστέρημα, είναι αδύνατον να αριθμηθεί. Επομένως, στο τέλος θα συμβεί σε αυτούς το λεχθέν από τον προφήτη Ησαΐα: «Διότι θα δουν», λέει, «τα πτώματα των ανθρώπων που έχουν παραβεί τις εντολές μου. Διότι το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει, και η φωτιά τους δεν θα σβήσει, και θα γίνουν θέαμα σε κάθε σάρκα», επειδή, όπως ακριβώς έχει προλεχθεί από αυτόν, οι άδικοι έτσι θα κλυδωνιστούν και δεν θα μπορέσουν να αναπαυθούν· δεν υπάρχει χαρά για τους ασεβείς, είπε ο Θεός.»

Ερμηνεία. Οι μεν προαναφερθέντες Κανόνες περί αρνησιχρίστων ειπώθηκαν για αυτούς που μετανοούν, ο δε παρών ορίζει για τους αρνησίχριστους που δεν μετανοούν, οι οποίοι όντας απελπισμένοι και έχοντας κακό φρόνημα, διατηρούν αμετάβλητη τη μαυρίλα της κακίας τους, όπως ο Αιθίοπας το μαύρο δέρμα του και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της. Σε αυτούς λοιπόν θα ειπωθεί η κατάρα, που είπε ο Κύριος στην άκαρπη συκιά: «Ποτέ πια να μη βγει από εσένα καρπός στον αιώνα», και αμέσως ξεράθηκε η συκιά. Και εκπληρώνεται σε αυτούς εκείνο που λέει ο Εκκλησιαστής, ότι το στρεβλό πράγμα δεν μπορεί να διορθωθεί, αν δηλαδή πρώτα δεν ισιώσει, και το ελλιπές πράγμα δεν μπορεί να υπολογιστεί ως τέλειο, χωρίς δηλαδή πρώτα να αναπληρωθεί. Επομένως, στο τέλος της ζωής θα συμβεί σε αυτούς εκείνο που λέει ο Ησαΐας, ότι θα δουν οι άνθρωποι τα οστά των ανθρώπων που παρέβηκαν τα λόγια μου και με αρνήθηκαν, και το σκουλήκι τους δεν θα πάψει να τους κατατρώει, και το πυρ που τους καίει δεν θα σβήσει. Θα εκπληρωθεί δε σε αυτούς και το άλλο ρητό, που πριν από αυτά τα λόγια είπε ο ίδιος Ησαΐας: Οι άδικοι θα κλυδωνιστούν και δεν θα βρουν ανάπαυση· διότι για τους ασεβείς δεν υπάρχει χαρά, λέει ο Θεός.