Πατερικές αναφορές στο ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΣ 1:16

Ο σκοπός λοιπόν των όσων έχουν γραφεί μετά τα όσα εξετάστηκαν προηγουμένως είναι αυτός. Θα ήταν πλέον καιρός να παραθέσουμε με τη σειρά, ακολουθώντας τη ροή του κειμένου, και την ίδια την κατά λέξη ερμηνεία. «Εγώ μίλησα στην καρδιά μου λέγοντας, ιδού, εγώ μεγαλύνθηκα». Επειδή, λέει, είδα να περιέρχεται αθρόα σε εμένα το μεγαλείο της εξουσίας και ο όγκος της βασιλείας, δεν αρκέστηκα στα παρόντα, ούτε θεώρησα ότι αυτό που μου δόθηκε χωρίς κόπο είναι αρκετό για την ευημερία του βίου μου, αλλά, πάνω από όλα αυτά, έθεσα ως υπέρτατη προτεραιότητα την απόκτηση της σοφίας, την οποία δεν είναι δυνατόν να αποκτήσει κανείς διαφορετικά, παρά μόνο με κόπους και ιδρώτα. Γι' αυτό, αφού είπε το «Εγώ μίλησα στην καρδιά μου λέγοντας, ιδού, εγώ μεγαλύνθηκα», πρόσθεσε το «Και προσέθεσα σοφία». Διότι τον όγκο της εξουσίας, που μου δόθηκε από μόνος του, τον αύξησα με την προσθήκη της σοφίας, σκεπτόμενος μέσα μου αυτά, ότι δηλαδή πρέπει κυρίως μέσω αυτού του τρόπου να αναδειχθώ ανώτερος από τους προηγούμενους βασιλιάδες και να υπερτερώ στη σοφία. «Διότι προσέθεσα σοφία περισσότερο από όλους όσους υπήρξαν πριν από εμένα στην Ιερουσαλήμ», και κατανόησα πώς θα μπορούσαν να γίνουν αυτά. Διότι, ποιος δεν γνωρίζει ότι για τους φιλόπονους η σοφία συνίσταται στη γνώση των όσων έχουν προηγουμένως ερευνηθεί με κόπο από άλλους;

Γι' αυτό λέει: «Η καρδιά μου είδε πολλά, σοφία και γνώση», όχι επειδή η γνώση τέτοιων πραγμάτων προήλθε αυτόματα και ακοπίαστα, αλλά επειδή, όπως λέει, «Έδωσα την καρδιά μου στο να γνωρίσει σοφία και γνώση», αφού δεν θα τα είχε μάθει αυτά, εάν δεν είχε προηγηθεί ο μόχθος και η μελέτη για τη γνώση τους. Αλλά λέει: «Γνώρισα και παραβολές και επιστήμη», δηλαδή την κατανόηση του υπερβατικού που επιτυγχάνεται αναλογικά, μέσω της παράθεσης των ήδη γνωστών πραγμάτων. Και αναφέρει ότι τα έχει διδαχθεί αυτά· διότι λέει: «Γνώρισα παραβολές και επιστήμη», όπως ακριβώς και στο Ευαγγέλιο ο Κύριος, διδάσκοντας τους ακροατές του, παρουσιάζει τον λόγο περί της βασιλείας χρησιμοποιώντας ως διήγηση το μαργαριτάρι, τον θησαυρό, τον γάμο, τον σπόρο, το προζύμι ή κάτι παρόμοιο, όχι λέγοντας ότι αυτά τα ίδια είναι η βασιλεία, αλλά μέσω της ομοιότητας των εννοιών που αυτά υποδηλώνουν, υποδεικνύει παραβολικά στους ακροατές ορισμένα εναύσματα και αινίγματα για τα πράγματα που υπερβαίνουν την ανθρώπινη κατανόηση. Και σε αυτόν τον σκοπό, λέει, κατευθύνθηκε η προαίρεση του πνεύματός μου, στο να αποκτήσω πλήθος σοφίας, ώστε, με το να γίνω σοφός, να μην αποτύχω να γνωρίσω τα όντα ούτε να μείνω μακριά από την ανακάλυψη του ωφέλιμου. Διότι η γνώση πηγάζει από τη σοφία, και η γνώση μάς καθιστά ευκολότερη την κρίση για τα ανώτερα πράγματα.

Δηλαδή, όσα πράττονται καθ' υπερβολήν της αρετής εξαιτίας της κενοδοξίας, επειδή προέρχονται από μια προαίρεση διεστραμμένη από το ευθύ προς το αντίθετο, έστω και αν υποκρίνονται την αρετή, δεν μπορούν να περιβληθούν τον στολισμό της· διότι αποτελεί κακία και ακοσμία της ψυχής αυτό που δεν πράττεται για τον Θεό, αλλά για τη μάταιη δόξα. Από την άλλη πλευρά, όσα ενεργούνται κατά έλλειψη της αρετής εξαιτίας της ηδονής της σάρκας, επειδή προέρχονται από μια προαίρεση στερημένη του καλού, δεν θα μπορέσουν να συγκαταλεχθούν στα όντα· διότι το κακό είναι ανυπόστατο. Αλλά και 16-18. Μίλησα εγώ στην καρδιά μου λέγοντας: Ιδού, εγώ μεγάλωσα και απέκτησα περισσότερη σοφία από όλους όσοι υπήρξαν πριν από εμένα στην Ιερουσαλήμ, και η καρδιά μου είδε πολλή σοφία και γνώση· και έδωσα την καρδιά μου στο να γνωρίσω σοφία και γνώση· παραβολές και επιστήμη γνώρισα εγώ, ότι και αυτό ακόμη είναι προαίρεση του πνεύματος· διότι στο πλήθος της σοφίας υπάρχει πλήθος γνώσης, και αυτός που προσθέτει γνώση, προσθέτει πόνο.

Δηλαδή, καθώς συλλογιζόμουν ότι, ιδού, εγώ μεγάλωσα με το μέγεθος της δύναμης της βασιλικής εξουσίας, και το αύξησα με την προσθήκη της σοφίας περισσότερο από όλους όσοι βασίλευσαν πριν από εμένα στην Ιερουσαλήμ, και η ψυχή μου αντίκρισε νοερά τον πλούτο της σοφίας και της γνώσης, και παρέδωσα την ψυχή μου σε επίπονη μελέτη προκειμένου να γνωρίσω τη σοφία και τη γνώση, και μέσω της συμβολικής παράθεσης των γνωστών πραγμάτων κατανόησα κατ' αναλογίαν την επιστήμη των πραγμάτων που βρίσκονται πάνω από εμάς, είπα μέσα στην ψυχή μου ότι και ο πλούτος της σοφίας και της γνώσης αποτελεί πάντως αγαθή προαίρεση της ψυχής, όπως ακριβώς τα αντίθετα αποτελούν κακή προαίρεση, διότι με μεγάλη δύναμη σοφίας ενεργείται και μεγάλη γνώση του ωφελίμου. Διότι, ως προς τον νου, η μεν σοφία αποτελεί δύναμη, η δε γνώση ενέργεια· ενώ ως προς το καλό, η μεν γνώση αποτελεί έξη, η δε αρετή και πάλι ενέργεια. Επομένως, εκείνος που αυξάνει μέσα του τη γνώση, επαυξάνει μαζί με αυτήν και τον κόπο της αρετής. Εξαιτίας αυτού του κόπου, 1. Είπα εγώ στην καρδιά μου: «Έλα λοιπόν να σε δοκιμάσω με την ευφροσύνη, και δες το αγαθό». Και ιδού, και αυτό ακόμη είναι ματαιότητα.

Και: «Εγώ ο Εκκλησιαστής έγινα βασιλιάς του Ισραήλ στην Ιερουσαλήμ· και αφοσίωσα την καρδιά μου στο να ερευνήσω και να εξετάσω με σοφία όλα όσα γίνονται κάτω από τον ουρανό· και είδα όλα τα έργα που έχουν γίνει κάτω από τον ήλιο, και ιδού τα πάντα είναι ματαιότητα και προαίρεση πνεύματος». Έπειτα διηγείται τους στοχασμούς της καρδιάς του, αφού έδειξε ότι τίποτα από τα παρόντα ευχάριστα πράγματα δεν είναι μόνιμο, και λέει: «Μίλησα εγώ μέσα στην καρδιά μου λέγοντας, ιδού, εγώ μεγάλωσα και απέκτησα περισσότερη σοφία από όλους όσους υπήρξαν πριν από εμένα στην Ιερουσαλήμ, και η καρδιά μου γνώρισε πολλή σοφία. Και αφοσίωσα την καρδιά μου στο να γνωρίσω τη σοφία και τη γνώση, παραβολές και επιστήμη γνώρισα εγώ, αλλά και αυτό είναι προαίρεση πνεύματος». Ποιο είναι αυτό; Το να λέω, λέει, ότι μεγάλωσα και ξεπέρασα όλους τους βασιλιάδες πριν από εμένα και στη σοφία και στον πλούτο και στη δόξα· αυτό, λέει, είναι «προαίρεση πνεύματος», δηλαδή συγκατάθεση της ψυχής.