Πατερικές αναφορές στο ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΣ 1:8

Όσα βλέπει ο οφθαλμός, τόσα επιθυμεί ο πλεονέκτης. Δεν θα χορτάσει ο οφθαλμός να βλέπει, και δεν θα κορεσθεί ο φιλάργυρος να λαμβάνει. Ο άδης δεν είπε ποτέ: «Αρκεί», ούτε ο πλεονέκτης είπε ποτέ: «Αρκεί». Πότε θα κάνεις χρήση αυτών που έχεις; Πότε θα τα απολαύσεις, εφόσον διαρκώς κατατρύχεσαι από τους κόπους της απόκτησής τους; Ουαί σε εκείνους που ενώνουν οικία με οικία, και προσθέτουν αγρό στον αγρό, ώστε να αφαιρέσουν κάτι από τον πλησίον τους. Εσύ όμως τι κάνεις; Δεν προφασίζεσαι χίλια δυο, για να πάρεις τα υπάρχοντα του πλησίον σου; «Μου κρύβει το φως», λέει, «το σπίτι του γείτονα, προκαλεί θορύβους ή δέχεται μέσα τον κάθε περιπλανώμενο», ή προβάλλοντας ως αιτία οτιδήποτε τύχει, ταλαιπωρώντας και εκδιώκοντας, σέρνοντας και κατασπαράζοντάς τους διαρκώς, δεν σταματά, μέχρις ότου τους επιβάλει την ανάγκη να μετοικήσουν.

Δεν θα χορτάσει το μάτι να βλέπει, και δεν θα κορεστεί ο φιλάργυρος να λαμβάνει. Ο άδης δεν είπε: «Αρκεί», ούτε ο πλεονέκτης είπε ποτέ: «Αρκεί». Και ποιο είναι το κέρδος από αυτό; Αγρυπνίες, μέριμνες, φροντίδες. Αναμένεται δικαστής, και αυτός κοιτάζει ολόγυρα μήπως παρασυρθεί σε δικαστήρια. Σχεδιάζει μέσα στη νύχτα ποιους από τους σκληρούς συνηγόρους θα προετοιμάσει, για να εξαγοράσει ψευδείς μαρτυρίες· πώς θα εκπολιορκήσει αυτόν που είναι έρημος, πώς θα τον καταδυναστεύσει, και, κλέβοντας την αλήθεια μέσα στο δικαστήριο, θα εξοντώσει και τους δύο, και τον δικαστή εξαπατώντας, και τον αδικηθέντα εκμεταλλευόμενος.

Η επιθυμία, λοιπόν, της δοξολογίας του Θεού είναι εκ φύσεως σπαρμένη σε όλα τα λογικά όντα· στο να μιλήσουν, όμως, επάξια γι' Αυτόν, όλοι ομοίως υστερούν. Ως προς την προθυμία για την ευσέβεια, διαφέρουμε ο ένας από τον άλλον. Κανείς ωστόσο δεν έχει τόσο τυφλωθεί και δεν εξαπατά τον εαυτό του, ώστε να νομίζει ότι έχει ανέλθει στο ύψιστο σημείο της κατανοήσεως· απεναντίας, όσο νομίζει κανείς ότι προοδεύει στη γνώση, τόσο περισσότερο θα αισθάνεται την αδυναμία του. Τέτοιος ήταν ο Αβραάμ, τέτοιος ήταν ο Μωυσής. Όταν μπόρεσαν να δουν τον Θεό, στον βαθμό που είναι δυνατόν να Τον δει άνθρωπος, τότε ακριβώς ο καθένας τους ταπείνωνε τον εαυτό του βαθύτατα. Ο μεν Αβραάμ ονομάζοντας τον εαυτό του χώμα και στάχτη, ο δε Μωυσής αποκαλώντας τον εαυτό του ισχνόφωνο και βραδύγλωσσο. Διότι έβλεπε την αδυναμία της γλώσσας του, η οποία δεν μπορούσε να εκφράσει και να υπηρετήσει το μεγαλείο των όσων είχε συλλάβει ο νους του. Πλην όμως, επειδή κάθε ακοή είναι τώρα ανοιχτή στην ακρόαση της θεολογίας και δεν υπάρχει κορεσμός στην Εκκλησία για τέτοιου είδους ακούσματα, επιβεβαιώνοντας τον λόγο του Εκκλησιαστή ότι «δεν θα χορτάσει το αυτί από την ακοή», είναι αναγκαίο να μιλήσουμε στο μέτρο των δυνατοτήτων μας. Θα μιλήσουμε δε, όχι για το πόσο μεγάλος είναι ο Θεός, αλλά για όσο μας είναι εφικτό. Διότι, αν και αδυνατούμε να διατρέξουμε με τα μάτια μας ολόκληρο τον χώρο μεταξύ ουρανού και γης, δεν παραιτούμαστε ωστόσο από το να βλέπουμε όσο μπορούμε· έτσι και τώρα, με φτωχά λόγια ας εκπληρώσουμε το χρέος της ευσέβειας, και ας αναγνωρίσουμε στο μεγαλείο της θείας φύσεως ότι κατέχει τα νικητήρια έναντι παντός λόγου.

«Όλοι οι λόγοι», λέει, «είναι κοπιαστικοί, και ο άνθρωπος δεν θα μπορέσει να τους εκφράσει». Και όμως, εκ πρώτης όψεως, τίποτε δεν θεωρείται ευκολότερο από την ομιλία. Διότι ποιος κόπος υπάρχει για εκείνον που λέει ό,τι επιθυμεί; Η γλώσσα είναι υγρή και ευέλικτη και προσαρμόζεται ακούραστα σε όποιο είδος λέξεων θελήσει· ανεμπόδιστη είναι η εισπνοή του αέρα, με τη χρήση του οποίου παράγει τους φθόγγους· ανώδυνη είναι η υπηρεσία των παρειών, όπως και η συνεργασία των χειλέων για την εκφώνηση των λεγομένων. Ποιον κόπο, λοιπόν, διακρίνει στον λόγο, εφόσον ο σωματικός μόχθος δεν προκαλεί κόπο στην ομιλία; Διότι δεν εκφέρουμε τον λόγο σκάβοντας τη γη, ή κυλώντας πέτρες, ή μεταφέροντας βάρη στους ώμους, ή εκτελώντας κάποια άλλη από τις κοπιαστικές εργασίες, αλλά το νόημα που σχηματίστηκε μέσα μας, όταν αποκαλυφθεί μέσω της φωνής, γίνεται λόγος. Αλλά, επειδή αυτού του είδους ο λόγος δεν εμπεριέχει κόπο, θα πρέπει να κατανοήσουμε ποιοι είναι οι κοπιαστικοί λόγοι, τους οποίους δεν θα μπορέσει ο άνθρωπος να εκφράσει. «Οι πρεσβύτεροι», λέει, «ας αξιώνονται διπλής τιμής, ιδίως εκείνοι που κοπιάζουν στο έργο του λόγου». Πρεσβύτερος δε, κατά την κοινή συνήθεια, ονομάζεται εκείνος που έχει παρέλθει την άτακτη ηλικία της νεότητας και έχει φτάσει στο στάδιο του γήρατος, ώστε, εάν κάποιος είναι ασταθής στον λογισμό και διάγει τον βίο του εν αταξία, ένας τέτοιος δεν είναι ακόμη πρεσβύτερος, έστω και αν τυγχάνει να εμφανίζεται με λευκά μαλλιά, αλλά παραμένει ακόμη άνδρας.

Επομένως, οι λόγοι, εκείνοι δηλαδή που είναι αληθινά λόγοι, οι οποίοι εκφέρονται προς ψυχική ωφέλεια και χρησιμότητα των ανθρώπων, είναι γεμάτοι από ιδρώτα και μόχθο και συνεπάγονται πολύν κόπο, προκειμένου να καταστούν πραγματικοί λόγοι. Διότι «ο γεωργός που κοπιάζει πρέπει πρώτος να μεταλαμβάνει από τους καρπούς», αναφέρει ο τεχνίτης τέτοιου είδους λόγων, υποδεικνύοντας ότι ο λόγος δεν πρέπει να κατανοείται ως απλή λέξη, αλλά η έμπρακτη αρετή, η οποία προβάλλεται ενώπιον όσων την παρατηρούν ως διδασκαλία βίου, αυτή να λειτουργεί αντί λόγου για εκείνους που διδάσκονται. Όλοι λοιπόν αυτοί οι λόγοι απαιτούν κόπο, καθώς εκείνοι που καθοδηγούν στην αρετή εφαρμόζουν πρώτα στον ίδιο τους τον εαυτό αυτά τα οποία διδάσκουν. Διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το ότι πρέπει να γευόμαστε πρώτοι τους καρπούς, τους οποίους πριν από τους άλλους καλλιεργούμε για τους εαυτούς μας μέσω της αρετής.

Ή ίσως ο λόγος ερμηνεύει και την αδυναμία της λογικής φύσεως. Διότι, όταν η διάνοια βρεθεί έξω από τις αισθήσεις, οι οποίες βεβαίως έχουν ονομαστεί ματαιότητα, και, εισδύοντας με κάποιον τρόπο στη θεωρία των αοράτων, επιχειρήσει να εκφράσει με τον λόγο αυτό που έχει νοήσει, τότε δημιουργείται πολύς κόπος στον λόγο, καθώς αυτή η ερμηνευτική φωνή δεν ανακαλύπτει κανένα μέσο για τη διασαφήνιση των ανεκφωνήτων. Βλέπουμε τον ουρανό, δεχόμαστε με την αίσθηση τις ακτίνες των φωστήρων, πατάμε πάνω στη γη, αναπνέουμε με το στόμα τον αέρα, χρησιμοποιούμε το νερό σύμφωνα με τις ανάγκες της φύσης μας, δεχόμαστε τη φωτιά για την εξυπηρέτηση του βίου μας· και αν θελήσουμε να κατανοήσουμε κάτι για αυτά, δηλαδή ποιο είναι από τη φύση του το καθένα από τα φαινόμενα σύμφωνα με τον λόγο της ουσίας του ή πώς έλαβε την υπόστασή του, δεν θα μπορέσει άνθρωπος να μιλήσει γι' αυτά, ακόμη κι αν τυγχάνει να υπερέχει των άλλων, καθώς κάθε καταληπτική επιστήμη ατονεί μπροστά στην εξαγόρευση των ανεφίκτων. Εάν λοιπόν ο λόγος για τα πράγματα αυτά αποτελεί κόπο που υπερβαίνει την ανθρώπινη δύναμη της ομιλίας και τη φύση, τι θα μπορούσε να πει κανείς ότι παθαίνουν οι λόγοι περί του ίδιου του Λόγου ή περί του Πατρός του Λόγου;

Πράγματι, κάθε υψηγορία και μεγαλοφωνία είναι ένα είδος αφασίας και σιωπής, εάν κριθεί ως προς την αληθινή σημασία του ζητουμένου, ώστε μόνο τούτο να μπορεί να πει κανείς κυριολεκτικά γι' αυτό: ότι, ακόμη και αν κινήσει κάποιος όλους τους λογισμούς και δεν παραλείψει κανένα από τα θεοπρεπή νοήματα, εάν η ανθρώπινη φωνή κριθεί με βάση την ίδια την αξία του προκειμένου, ό,τι και αν πει, δεν αποτελεί λόγο· διότι ο άνθρωπος δεν θα μπορέσει να μιλήσει. Διότι η όραση δεν οριοθέτησε πλήρως τη θεωρία για το φαινόμενο που γεννιέται στην ψυχή μέσω των ματιών, αλλά βλέποντας διαρκώς, σαν να μην έχουμε δει ποτέ, εξακολουθούμε να κατέχουμε με άγνοια αυτό που προσλαμβάνεται μέσω της αίσθησης. Επειδή η όραση δεν μπορεί να διαπεράσει το χρώμα, αλλά έχει ως μέτρο της δικής της ενέργειας αυτό που προβάλλει ενώπιόν της στην επιφάνεια των όντων. Γι' αυτό λέει: «Δεν θα χορτάσει το μάτι να βλέπει, και δεν θα γεμίσει το αυτί από την ακοή»· η ακουστική δύναμη, όταν δέχεται τον λόγο για το καθένα από αυτά, δεν έχει από τη φύση της την ικανότητα να γεμίσει. Διότι δεν πρόκειται να βρεθεί κανένας λόγος που να περιλαμβάνει με ακρίβεια μέσα του το ζητούμενο. Πώς, λοιπόν, θα γεμίσει η ακοή από την ακρόαση των ζητουμένων, εφόσον δεν υπάρχει αυτό που θα την γεμίσει;

Το να αγαπάτε ο ένας τον άλλον ας είναι για εσάς ένα χρέος που ποτέ δεν εξοφλείται· διότι λέει ο Παύλος: «Σε κανέναν να μην οφείλετε τίποτα, παρά μόνο το να αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Διότι, όπως ακριβώς αναζητούμε την τροφή καθημερινά, και ο προηγούμενος χορτασμός δεν μας αποτρέπει από το να αναζητούμε κάθε μέρα τροφές, αλλά επειδή αυτό απαιτείται από τη φύση μας το οφείλουμε ως χρέος· έτσι ας τηρήσουμε τον ίδιο κανόνα και στο ζήτημα της αγάπης. «Δεν θα χορτάσει», λέει, «το μάτι να βλέπει, ούτε το αυτί να ακούει». Γλυκό είναι το φως στα μάτια, και κανείς δεν κουράστηκε βλέποντας με τα μάτια, ούτε κουράστηκε κανείς ακούγοντας με τα αυτιά· έτσι οφείλουμε και εμείς να επιτελούμε ακούραστα το αξιαγάπητο έργο της αγάπης, και ποτέ να μην το χορταίνουμε. Διότι «πολύ νερό δεν θα μπορέσει να σβήσει την αγάπη»· «Μένουν», λέει, «αυτά τα τρία, η πίστη, η ελπίδα, η αγάπη». Διότι, όπως ακριβώς ήταν από την αρχή, έτσι θα διαφυλαχθεί και στον αιώνα. Ακολουθώντας την, είθε να αξιωθούμε να επιτύχουμε τα αιώνια αγαθά, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Αυτή δε είπε: «Να καθίσουν αυτοί οι δύο υιοί μου, ένας στα δεξιά σου και ένας στα αριστερά σου στη βασιλεία σου». Και αποκρινόμενος ο Ιησούς είπε: «Δεν γνωρίζετε τι ζητάτε. Μπορείτε να πιείτε το ποτήριο που εγώ πίνω, και να βαπτιστείτε το βάπτισμα που εγώ βαπτίζομαι;» Του λέγουν: «Μπορούμε». Τους λέγει: «Το μεν ποτήριό μου θα το πιείτε, και το βάπτισμα θα το βαπτιστείτε· το να καθίσετε όμως στα δεξιά μου και στα αριστερά μου, δεν ανήκει σε μένα να το δώσω, αλλά θα δοθεί σε εκείνους για τους οποίους έχει ετοιμαστεί από τον Πατέρα μου.» ΤΙΤΛΟΣ ΜΓ΄. — Περί απληστίας· και ότι διακατεχόμαστε από άπληστη διάθεση στην επιθυμία μας για τα περισσότερα. «Ο άδης και η απώλεια δεν χορταίνουν· ομοίως και οι οφθαλμοί των ανθρώπων είναι άπληστοι.» «Δεν θα χορτάσει ο οφθαλμός να βλέπει, και δεν θα γεμίσει το αυτί από το να ακούει.» «Εξαιτίας της απληστίας πολλοί πέθαναν.» Η απληστία του σώματος μπορεί να εξωθήσει στην παραφροσύνη ακόμη και όσους είναι κατά τα άλλα σοφοί, και τους εξαναγκάζει να σκέπτονται με τον χειρότερο τρόπο, παρασύροντας τον λογισμό σαν ένα ατίθασο πουλάρι.

Όσα βλέπει ο οφθαλμός, τόσα επιθυμεί ο πλεονέκτης. Δεν θα χορτάσει ο οφθαλμός να βλέπει, και δεν θα κορεστεί ο φιλάργυρος να λαμβάνει. Ο Άδης δεν είπε: «Αρκεί», ούτε ο πλεονέκτης είπε ποτέ το: «Αρκεί». Πότε θα χρησιμοποιήσεις τα παρόντα αγαθά; Και πότε θα τα απολαύσεις, εφόσον διαρκώς συνέχεσαι από τους κόπους της απόκτησης;

Όλα τα λόγια είναι κοπιαστικά· δεν θα μπορέσει ο άνθρωπος να τα εκφράσει, και δεν θα χορτάσει το μάτι να βλέπει, και δεν θα γεμίσει το αυτί από το να ακούει.

Δηλαδή, εκείνος που, χάρη στην τελειότητα του νου, περιφρόνησε τη ματαιότητα της ασταθούς πορείας των όντων και ερεύνησε όλους τους καθολικούς λόγους της φύσης τους, αφού κοπιάσει πολύ, μόλις και μετά βίας, αποκλειστικά με τον νου και μέσα από διαδοχικές φαντασίες, θα καταφέρει να συλλέξει κάποιο ίνδαλμα της αλήθειας, το οποίο φεύγει πριν καν συγκρατηθεί και διαφεύγει πριν καν νοηθεί. Διότι, λόγω της φύσης που έχει η αλήθεια, ούτε ο ίδιος θα μπορέσει να την περιγράψει με τον λόγο και να διδάξει όσους την αγνοούν, ούτε ο οφθαλμός εκείνου που ασχολείται με τη φυσική θεωρία θα καταφέρει να υπερβεί το μέτρο της δικής του ενέργειας και να διαπεράσει το χρώμα που εμφανίζεται στην επιφάνεια των ορατών πραγμάτων για να χορτάσει από την ίδια τη θέα μέσω της άμεσης αντίληψης, ούτε η ακοή εκείνου που διαπαιδαγωγείται ηθικά μέσω της πράξης θα χορτάσει να ακούει γι' αυτήν, εφόσον δεν υφίσταται προς το παρόν κανένας διδακτικός λόγος που να περιλαμβάνει μέσα του την αλήθεια με ακρίβεια. Επομένως, εδάφια 9-11: Τι είναι αυτό που έχει γίνει; Αυτό που πρόκειται να γίνει. Και τι είναι αυτό που έχει κατασκευαστεί; Αυτό που πρόκειται να κατασκευαστεί. Και δεν υπάρχει τίποτε απολύτως νέο κάτω από τον ήλιο, για το οποίο κάποιος θα μιλήσει και θα πει: «Δες, αυτό είναι καινούργιο»· έχει ήδη γίνει στους αιώνες που υπήρξαν πριν από εμάς. Δεν υπάρχει ανάμνηση για τα προγενέστερα, και για τα μεταγενέστερα που πρόκειται να γίνουν δεν θα υπάρξει ανάμνηση μεταξύ εκείνων που θα υπάρξουν στο έσχατο μέλλον.

έλεγαν, αποκαλώντας το παρόν σύγγραμμα και τον έπαινο προς αυτούς αλήθεια. Αν θελήσουμε να τα γράψουμε όλα, θα εξαντλήσουμε τους αναγνώστες. Γι' αυτό, αρκούμαστε να δηλώσουμε, μέσω αυτών και μόνο, τη συχνή βοήθεια που μας παρείχαν, έχοντας τον Θεό και τους ίδιους ως μάρτυρες της αλήθειας ως προς αυτά. Πρώτα, λοιπόν, γράψαμε για τον μαρτυρικό τους αγώνα και για την τοποθέτησή τους στον ναό του θείου Μάρκου, καθώς και τη μετακομιδή τους από εκεί στον ναό των Ευαγγελιστών, συλλέγοντας τις αφορμές και τα ψήγματα αυτών από τα λόγια του αγίου Κυρίλλου. Μετά από αυτά, καταγράψαμε εβδομήντα θαύματα, παρότι είχαμε να καταγράψουμε πολλές δεκάδες χιλιάδες, εάν εμείς είχαμε τη δυνατότητα να τα διηγηθούμε και οι ακροατές είχαν τη δύναμη να τα ακούσουν. Διότι επαληθεύεται και σε αυτά ο σοφός Εκκλησιαστής, όταν λέει: «Όλοι οι λόγοι είναι κοπιαστικοί. Δεν θα μπορέσει ο άνθρωπος να τα εκφράσει. Και το μάτι δεν θα χορτάσει να βλέπει, και το αυτί δεν θα γεμίσει από την ακοή».

Διότι ζωγραφίζεται όπως ακριβώς διαβάζεται και δεν θα χορτάσει το αυτί από την ακοή, ούτε βέβαια το μάτι από την όραση: ότι ο Θεός έγινε άνθρωπος και ότι ο αιώνιος εμφανίστηκε ως βρέφος· και τρέφεται με γάλα Αυτός που τρέφει τα σύμπαντα και κρατιέται στην αγκαλιά ο απερίληπτος και ζει ως άνδρας ο υπέρθεος και βαπτίζεται η άβυσσος της σοφίας και ενεργεί τα θεοπρεπή και τα ανθρωποπρεπή ο υπερούσιος και σταυρώνεται ο Κύριος της δόξης και θάπτεται και ανασταίνεται Αυτός που ζωοποιεί τα σύμπαντα και αναλαμβάνεται ανθρωποπρεπώς Εκείνος που δεν χωράει πουθενά. Ας σταματήσει, λοιπόν, να απαγορεύει αυτή την τόσο σωτήρια για τον κόσμο φανέρωση και με τους δύο τρόπους, θεωρώντας τη δόξα του Κυρίου ως αδοξία και υπολαμβάνοντας την εκούσια ταπεινοφροσύνη ως ακούσια· ας σταματήσει επίσης να εναντιώνεται στον Μέγα Βασίλειο, του οποίου η φωνή είναι φωνή Θεού, ο οποίος κάπου προστάζει τα εξής: Ας ζωγραφιστεί στον πίνακα και ο αγωνοθέτης των παλαισμάτων, ο Χριστός.

Κατήχηση ΡΗ'. Περί της αποδράσεως του αδελφού Ελπιδίου και της επιστροφής του Ευθαλίου, και περί του να εκτελούμε τις εργασίες με προθυμία, σύμφωνα με τη δύναμη που μας αναλογεί. Αδελφοί και πατέρες, όπως αληθινά έχει γραφτεί, «δεν θα χορτάσει το αυτί από το να ακούει και το μάτι από το να βλέπει». Διότι, όσα και αν προείπαμε περί πνευματικής ωφελείας και καλής καταστάσεως, τίποτα στο παρόν δεν βρίσκουμε να συγκρατείται μέχρι τέλους και να διασώζεται, αλλά μόλις εισήλθε στις ακοές αμέσως απομακρύνθηκε, ή, αφού παρέμεινε για λίγο ο λόγος σε εκείνους που νήφουν, γλίστρησε και από τη μνήμη τους. Έτσι η φύση μας δεν επαρκεί στο να συγκρατεί όσα της παρακατατίθενται, αλλά έχει πάλι ανάγκη, όπως ακριβώς συμβαίνει με τη σωματική βρώση και πόση. Και για αυτόν τον λόγο υπάρχει πάντοτε ανάγκη να σπέρνουμε τον λόγο και να εναποθέτουμε τις αγαθές υπενθυμίσεις, είτε λαμβάνοντάς τες εμείς από τη θεόπνευστη Γραφή, είτε προσφέροντάς τες από μόνοι μας. Διότι και τώρα δεν θα υπήρχε ανάγκη για κάποια ομιλία, εάν διατηρούνταν όσα είχαν αποφασιστεί και θεσπιστεί ως κανόνες άνωθεν και εξ αρχής.