Πατερικές αναφορές στο ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΣ 10:16

«Θα εγκαταστήσω νεανίσκους ως άρχοντές τους». Τα μεν αγαθά εξαγγέλλονταν στον ενικό αριθμό (ισχυρό άνδρα και ισχυρή γυναίκα, πολεμιστή, δικαστή, προφήτη, στοχαστή, πεντηκόνταρχο, θαυμαστό Σύμβουλο, σοφό Αρχιτέκτονα, τον συνετό ακροατή)· η απειλή όμως των κακών αυξήθηκε στον πληθυντικό: «Νεανίσκους άρχοντες, και Εμπαίκτες θα σας εξουσιάσουν». —Δεν κατακρίνεται αυτός που είναι νέος στην ηλικία, αλλά ο ανώριμος στο ήθος· διότι δεν είναι εξάπαντος αξιοκατάκριτος αυτός που υπολείπεται σε ηλικία, αλλά εκείνος που ζει σύμφωνα με τα πάθη. Τέτοιος ήταν ο Ροβοάμ, για τον οποίο έχει γραφεί ότι: «Και ο Ροβοάμ ήταν νεαρός και δειλός στην καρδιά». Γι' αυτό και ο Εκκλησιαστής λέει: «Αλίμονό σου πόλη, της οποίας ο βασιλιάς είναι νεαρός και οι άρχοντές σου τρώνε από το πρωί».

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟ, ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ Ανέγνωσα τις επιστολές της οσιότητάς σου, μέσα από τις οποίες αναστέναξες βαθιά για τον ηγεμόνα της Λιβύης, αυτόν τον δυσώνυμο άνδρα. Και θρηνήσαμε βέβαια για τη δική μας πατρίδα, επειδή είναι μητέρα και τροφός τέτοιων κακών. Θρηνήσαμε όμως και για τη γειτονική σας Λιβύη, η οποία υφίσταται τα δικά μας κακά και έχει παραδοθεί στο θηριώδες ήθος ενός άνδρα που συζεί ταυτόχρονα με την ωμότητα και την ακολασία. Αυτό εννοούσε λοιπόν το σοφό λόγιο του Εκκλησιαστή: «Αλίμονό σου, πόλη, της οποίας ο βασιλιάς είναι νεότερος (εδώ όμως υπάρχει και κάτι χειρότερο) και οι άρχοντές σου δεν γευματίζουν από τη νύχτα», αλλά εν μέσω της ημέρας ακολασταίνουν, με μεγαλύτερη αλογία και από τα κτήνη, επιδεικνύοντας μανία για ξένους γάμους. Εκείνον, λοιπόν, τον περιμένουν οι μάστιγες από τον δίκαιο Κριτή, οι οποίες θα του ανταποδοθούν με το ίδιο μέτρο με εκείνες που αυτός πρώτος επέβαλε στους αγίους Του. Έγινε επίσης γνωστός και στη δική μας Εκκλησία από τις επιστολές της θεοσεβείας σου, και όλοι θα τον θεωρήσουν αποτρόπαιο, χωρίς να μοιράζονται μαζί του ούτε φωτιά, ούτε νερό, ούτε στέγη, αν βέβαια προκύπτει κάποιο όφελος από την κοινή και ομόφωνη καταδίκη για ανθρώπους που έχουν κυριευθεί με αυτόν τον τρόπο. Αρκούν δε για αυτόν ως μνημείο στηλίτευσης αυτές ακριβώς οι επιστολές, οι οποίες αναγινώσκονται παντού.

ΟΓʹ. Αυτή όμως η βιασύνη και η επισφάλεια και η υπερβολική σπουδή, μήπως άραγε μοιάζει με εκείνους τους σπόρους που έπεσαν πάνω στις πέτρες και, επειδή δεν είχαν βάθος γης, βλάστησαν αμέσως, αλλά δεν άντεξαν ούτε την πρώτη θερμότητα του ήλιου; Ή με το θεμέλιο που τέθηκε πάνω στην άμμο, το οποίο δεν άντεξε ούτε στο ελάχιστο απέναντι στη βροχή και τους ανέμους; «Αλίμονό σου, πόλη, της οποίας ο βασιλιάς είναι νεαρός», λέει ο Σολομών· και το «Μην είσαι βιαστικός στα λόγια», είναι φωνή του ίδιου του Σολομώντα, ο οποίος λέει έτσι ότι η βιασύνη στον λόγο είναι μικρότερο πράγμα από την ορμητικότητα στην πράξη. Και ποιος, παρ' όλα αυτά, είναι εκείνος που απαιτεί την ταχύτητα εις βάρος της ασφάλειας και του συμφέροντος; Ποιος είναι αυτός που πλάθει, σαν να κατασκευάζει αυθημερόν πήλινα δημιουργήματα, τον προστάτη της αλήθειας; Αυτόν που πρόκειται να σταθεί μαζί με τους αγγέλους και να δοξολογήσει μαζί με τους αρχαγγέλους, και να αναπέμψει τις θυσίες στο άνω θυσιαστήριο, και να ιερουργήσει μαζί με τον Χριστό· αυτόν που πρόκειται να αναπλάσει το πλάσμα και να παραστήσει την εικόνα, και να δημιουργήσει για τον άνω κόσμο, και, για να πω το σπουδαιότερο, αυτόν που πρόκειται να γίνει Θεός και να θεοποιήσει;

Είναι δύσκολο να μεταδώσει κανείς υψηλά νοήματα σε αυτόν που είναι ακόμη αρχάριος και νήπιος στην ηλικία· αλίμονό σου πόλη της οποίας ο βασιλιάς είναι νέος. Όποιος υποτάξει τον εαυτό του, βρίσκεται κοντά στο να του υποταχθούν τα πάντα. Σε εκείνον που γνώρισε τον εαυτό του, δίδεται η γνώση των πάντων· το να γνωρίζει κανείς τον εαυτό του είναι το πλήρωμα της γνώσης των πάντων, και με την υποταγή της ψυχής σου θα υποταχθούν σε εσένα τα πάντα.

Ο νους δεν υποτάσσεται, εάν το σώμα δεν υποταχθεί σε αυτόν. Η βασιλεία του νου είναι η σταύρωση του σώματος, και ο νους δεν υποτάσσεται στον Θεό, εάν το αυτεξούσιο δεν υποταχθεί στο λογικό. Είναι δύσκολο να μεταδώσει κανείς υψηλά νοήματα σε εκείνον που είναι ακόμη αρχάριος και νήπιος στην ηλικία. «Αλίμονό σου πόλη, της οποίας ο βασιλιάς είναι νεότερος». Όποιος υποτάξει τον εαυτό του στον Θεό, βρίσκεται κοντά στο να υποταχθούν σε αυτόν τα πάντα. Σε εκείνον που γνώρισε τον εαυτό του, δίδεται η γνώση των πάντων. Διότι η επίγνωση του εαυτού είναι το πλήρωμα της γνώσης των πάντων. Και κατά την υποταγή της ψυχής σου θα υποταχθούν σε εσένα τα πάντα. Τον καιρό κατά τον οποίο η ταπείνωση βασιλεύει στη διαγωγή σου, υποτάσσεται σε εσένα η ψυχή σου και μαζί με αυτήν θα υποταχθούν σε εσένα τα πάντα· διότι γεννιέται στην καρδιά σου ειρήνη από τον Θεό. Όσο όμως βρίσκεσαι έξω από αυτήν, όχι μόνο από τα πάθη, αλλά και από τις περιστάσεις πρόκειται συνεχώς να καταδιώκεσαι.

Ο μόχθος του άφρονα θα τον καταπονήσει, αυτόν που δεν έμαθε να πορεύεται προς την πόλη. Μου φαίνεται ότι εδώ αναφέρεται σε αυτούς που διαπράττουν κακουργήματα στις ερήμους, οι οποίοι μηχανεύονται αναρίθμητα δεινά. Αλίμονό σου, πόλη, της οποίας ο βασιλιάς είναι νέος. Δεν αναφέρεται απλώς στον νέο ως προς την ηλικία· διότι διαφορετικά δεν θα έλεγε: «Είναι προτιμότερος ένας νέος, φτωχός και σοφός, παρά ένας βασιλιάς ηλικιωμένος και άφρονας»· διότι πουθενά δεν κατακρίνει την ηλικία καθαυτήν.

Και οι άρχοντές σου τρώνε από το πρωί. Σε τέτοιους αναφέρεται· διότι διαφορετικά δεν θα είχε διαχωρίσει εκείνον· επειδή έπρεπε να κάνει αντιδιαστολή προς τον πρεσβύτερο. Μακάρια η γη της οποίας ο βασιλιάς σου είναι υιός ελευθέρων, και οι άρχοντές σου τρώνε στον κατάλληλο καιρό με δύναμη και δεν θα ντροπιαστούν. Διότι εκείνοι δεν τρώνε με δύναμη ούτε με προθυμία, χωρίς να φέρνουν αντίρρηση.

Σκοτώνει δε πάρα πολύ εύκολα, και το σαλάχι, και ο σκορπιός. Οι δυνάστες, να φοβάστε τον ισχυρότερο. Η βασιλική εξουσία εξομαλύνει τις τραχύτητες των επίγειων πραγμάτων. Κάθε δίκαιος βασιλιάς κατέχει ιερατική τάξη. ΤΙΤΛΟΣ Ιʹ. — Περί του βασιλέως που δεν θαυμάζεται ιδιαίτερα. «Ο θρασύς βασιλιάς θα περιπέσει σε συμφορές.» «Βασιλιάς που στερείται εσόδων, είναι μέγας συκοφάντης.» «Όταν ο βασιλιάς υπακούει σε άδικο λόγο, όλοι οι υφιστάμενοί του είναι παράνομοι.» «Αλίμονό σου, πόλη της οποίας ο βασιλιάς είναι νεαρός, και οι άρχοντές σου τρώνε από το πρωί.» «Η κακοπραγία ανατρέπει τους θρόνους των δυναστών.»

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄ 26. Ο τρόπος λοιπόν της καθοδήγησης έχει ήδη περιγραφεί, και τώρα θα στρέψω τον λόγο σε κάτι πιο διαβόητο. Αλλά αλίμονο! Είναι να στενάζει κανείς, ορμώμενος αφενός να πει την αλήθεια, και αφετέρου αποφεύγοντας τη διήγηση από οίκτο για όσους τα έπραξαν. Όμως, επειδή δεν είναι δυνατόν να φανερωθούν με άλλον τρόπο όσα δεν πρέπει να κρυφτούν, παρόλο που παντού θρυλούνται, θα προχωρήσω στην αποκάλυψή τους· όχι επειδή επιθυμώ να διαπομπεύσω τους δράστες, αλλά για να αναδείξω σαν σε στήλη την αρετή του αειμάκαρου. «Αλίμονό σου, πόλη», λέει, «της οποίας ο βασιλιάς είναι πολύ νέος», κάτι που είχα ακούσει παλιά από τη Γραφή, αλλά τώρα το βίωσα στην πράξη. Ο Κωνσταντίνος, ο βλαστός της Ειρήνης, του οποίου η πίστη μεν ήταν ορθή, σφραγισμένη από τη μητρική ευσέβεια, ο βίος του όμως ήταν διεστραμμένος, παρασυρμένος από την αυτοκρατορική ακολασία. Διότι, μόλις ανέλαβε την εξουσία σε νεαρή ηλικία, αποτίναξε τον σεβασμό και την επιτήρηση της μητέρας του και παράλληλα περιφρόνησε τους νόμους του Θεού, και διώχνοντας τη νόμιμα συζευγμένη γυναίκα του, διέπραξε μοιχεία κατά το παράδειγμα του Ηρώδη. Αλλά για ποιο λόγο αναφέρεται αυτή η ιστορία; Διότι και ο δικός μας καθοδηγητής αποδείχθηκε κατά κάποιον τρόπο ομόζηλος του Προδρόμου, αφού, ενώ σχεδόν όλοι είχαν συναινέσει στην παρανομία, μόνος αυτός, θα μπορούσε να πει κανείς, μαζί με τα πνευματικά του τέκνα, δηλαδή τους μαθητές του, παρέμεινε ακλόνητος· και γι' αυτό τον λόγο, πόσοι και πόσο μεγάλοι ήταν καθ' όλη τη διάρκεια του έτους οι αγώνες του, μέσα σε φήμες επί φημών, απειλές επί απειλών για μαστιγώσεις, εξορίες και ακρωτηριασμούς.