Πατερικές αναφορές στο ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΣ 11:1

Εάν κάποιος ανεβασμένος σε άλογο απλώσει το χέρι του προς εσένα για να λάβει ελεημοσύνη, μην τον αποστραφείς, διότι οπωσδήποτε εκείνη τη στιγμή βρέθηκε σε ανάγκη σαν ένας από τους φτωχούς. Όταν δε δίνεις, να δίνεις με μεγαλοψυχία και ιλαρότητα προσώπου, και να του παρέχεις περισσότερα από όσα ζήτησε· διότι λέει: «Ρίξε τον άρτο σου πάνω στην επιφάνεια του νερού, και μετά από πολύ καιρό θα βρεις την ανταπόδοση».

Και οίνο και έλαιο για να ευφραίνονται οι ζωντανοί. Αυτά λέει· διότι έχουν δοθεί για ευφροσύνη. «Στείλε τον άρτο σου πάνω στην επιφάνεια του νερού, διότι στο πλήθος των ημερών σου θα τον βρεις». Ακούστε τι λέει. Επειδή ο καρπός δεν αποδίδεται αμέσως και την ίδια στιγμή, αλλά μετά από αυτά, έπειτα από πολύ χρόνο, οπωσδήποτε θα αποδοθεί. Διότι, όπως ακριβώς ο άρτος που ρίχνεται στο νερό αμέσως παρασύρεται και χάνεται, έτσι και στην ελεημοσύνη, έδωσες και δεν έλαβες αμέσως τίποτα, αλλά οπωσδήποτε θα λάβεις. Τι γίνεται λοιπόν, λέει, εάν δεν πείθομαι αμέσως, αλλά στον μελλοντικό καιρό;

Έτσι ευδόκησε σοφά ο Θεός, ώστε στο παρόν να παραμένει καλυμμένη η άβυσσος των κριμάτων Του. Και γνωρίζοντας αυτό ο σοφός Παροιμιαστής, προέτρεψε να ρίχνουμε τον άρτο ακόμη και πάνω στο νερό χωρίς υπολογισμό· με την πεποίθηση ότι δεν πρόκειται να παρασυρθεί ούτε να χαθεί, αλλά ότι στο μέλλον θα επιστρέψει με μεγαλύτερη καρποφορία σε όσους, χάριν του αγαθού, ασκούν με απλότητα καρδιάς την προσφορά, από τον Θεό και Σωτήρα μας Χριστό, ο οποίος αναδέχεται στον Εαυτό Του όλα όσα γίνονται από εμάς προς αλλήλους, όποια και αν τυγχάνει να είναι αυτά. Διότι, εάν καταδέχθηκε ως φιλάνθρωπος να πάθει υπέρ ημών, τι δεν θα γινόταν πρόθυμα για όσους μιμούνται τη δική Του φιλανθρωπία προς εμάς;

Δηλαδή, ακόμη και αν είναι τέτοιοι αυτοί που ασκούν την εξουσία, εσύ ούτε και στα κρυφά να μην ζητήσεις από τον Θεό να επέλθει κακό σε βασιλιά ή σε κάποιον από αυτούς που βρίσκονται σε ευπορία και δύνανται να σε βλάψουν μέσω δώρων προς τους άρχοντες. Διότι η φήμη, διατρέχοντας ταχέως, σαν κάποιο εναέριο και φτερωτό πουλί, θα μεταφέρει τη φωνή σου στα αυτιά τους, και αφού εξάψεις ακόμη περισσότερο την οργή τους, θα στιλβώσεις τη μάχαιρα εναντίον σου. Επιπλέον δε, 1-2. Απόστειλε τον άρτο σου στο πρόσωπο του ύδατος, διότι μέσα σε πλήθος ημερών θα τον βρεις· δώσε μερίδιο στους επτά και μάλιστα στους οκτώ, διότι δεν γνωρίζεις τι κακό θα υπάρξει πάνω στη γη.

Τι θέλει να δηλώσει αυτό που ειπώθηκε στον Εκκλησιαστή, «στείλε τον άρτο σου πάνω στην επιφάνεια του νερού, διότι μετά από πολλές ημέρες θα τον βρεις»; Η Γραφή συνηθίζει να υποδηλώνει το έργο της ελεημοσύνης με πολλούς τρόπους, και μάλιστα με την παροχή και το μοίρασμα του άρτου. Διότι η ανάγκη αυτού συγκρατεί την ανθρώπινη ζωή περισσότερο από καθετί άλλο, γι' αυτό και ξεκινώντας από το πιο ζωτικό στοιχείο, τον άρτο, συμπεριλαμβάνει ολόκληρο το κατόρθωμα της ελεημοσύνης. Έχει γραφτεί, άλλωστε: «μοίραζε τον άρτο σου στους πεινασμένους». Και τώρα ο Σολομών, λέγοντας «στείλε τον άρτο σου πάνω στην επιφάνεια του νερού», υπέδειξε την ελεημοσύνη, την οποία πρέπει κανείς να χορηγεί σε εκείνους που βρίσκονται σε ένδεια και οι οποίοι έχουν στηρίξει την ελπίδα της ζωής τους αποκλειστικά και μόνο σε ένα φιλάνθρωπο χέρι.

Αυτήν δε την ελεημοσύνη, λέει, πρέπει να την προσφέρει κανείς από διάθεση συμπονετική που συνοδεύεται από δάκρυα, και να μην εκμεταλλεύεται τη συμφορά του πλησίον ως αφορμή για επίδειξη και αλαζονεία· διότι ένας τέτοιος άνθρωπος δεν άφησε τον άρτο του πάνω στην επιφάνεια του νερού, αλλά τον πέταξε υβρισμένο από την αλαζονεία και φθαρμένο από την κενοδοξία. Επειδή το έλεος που προσφέρεται με έπαρση, φιλαυτία και επίδειξη, μετατρέπεται περισσότερο σε προσβολή παρά σε παρηγοριά για εκείνον που έχει ανάγκη· διότι το να μην παραβλέψει κανείς τον αδελφό του που φθείρεται από τη φτώχεια και χάνεται από την ανέχεια, ο συνετός άνθρωπος θα το θεωρήσει χρέος και μάλιστα το πιο απαραίτητο από τα χρέη, και θα σπεύσει να το εξοφλήσει ώστε να μην βρεθεί ποτέ υπερήμερος. Το να κυνηγά όμως τη δόξα και να προσπαθεί να περιβληθεί τον τίτλο του ευεργέτη μέσω μιας τέτοιας πράξης, είναι γνώρισμα των αγνωμόνων και εκείνων που επιδιώκουν το καλό με κακό τρόπο. Γι' αυτό ακριβώς, ο μεν ένας στο πλήθος των ημερών, δηλαδή στον μέλλοντα αιώνα, θα βρει τον άρτο του, λαμβάνοντας το έλεος ως αντάλλαγμα της ελεημοσύνης, ενώ ο άλλος δεν θα τον βρει· διότι έχει ήδη αναλωθεί από την κενοδοξία και το εμπόριο της επίδειξης.

Αποστέλλει βεβαίως τον επιούσιο και μυστικό άρτο και ο μυσταγωγός στην επιφάνεια του ύδατος της παλιγγενεσίας, παρέχοντάς τον σε όσους μυσταγωγούνται και έχουν ανάγκη από ουράνια τροφή που στηρίζει την ψυχή. Διότι, μετά τη θεία αναγέννηση μέσω του ύδατος, ο ουράνιος και ζωοποιός άρτος προσφέρεται σε όσους αναγεννήθηκαν· και όποιος τον διανέμει με σοφία και τον διαχειρίζεται επάξια, βρήκε τον άρτο που πραγματικά κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο, ο οποίος πάντοτε τον ζωοποιεί, τον στηρίζει και τον τρέφει, και μάλιστα κατά τον καιρό της ανταπόδοσης των πεπραγμένων.

Υπάρχουν, βέβαια, και κάποιοι που νομίζουν ότι το ρητό υποβάλλει μια τέτοια έννοια: δεν πρέπει να περιεργαζόμαστε αυτόν που τρέφεται ή ελεείται —και για αυτούς, προφανώς, το νερό εκλαμβάνεται ότι σημαίνει το σύνολο των ανθρώπων— δεν πρέπει λοιπόν, λένε, να κρίνουμε αυτόν που έχει ανάγκη ελεημοσύνης, εξετάζοντας αν είναι άξιος του ελέους και της ευεργεσίας ή όχι, αλλά να παρέχουμε τη φιλανθρωπία σε αυτόν που ζητά να την αποκτήσει, χωρίς διστακτικούς λογισμούς. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που ρίχνει τον άρτο του στο πέλαγος τον έριξε στο άγνωστο και δεν γνωρίζει πού τον παρασύρει το ρεύμα, αλλά από Εκείνον που έχει τη γνώση των πάντων οράται καθαρά και περιλαμβάνεται στην παντοκρατορική Του σύλληψη, με τον ίδιο τρόπο και εκείνος που παρέχει το έλεος, χωρίς να κάνει διακρίσεις και χωρίς να αμφιβάλλει, σε όσους το ζητούν, τώρα μεν δεν γνωρίζει ποιος είναι αυτός που το έλαβε, αλλά στο πλήθος των ημερών, δηλαδή στον μέλλοντα αιώνα, θα το γνωρίσει. Και βρίσκοντας εκείνον τον άρτο στο χέρι του Δεσπότη, ο οποίος θα τον επιδεικνύει και θα λέει «επείνασα, και μου δώσατε να φάω», προφανώς θα γεμίσει από κάθε ευφροσύνη και αγαλλίαση, όχι μόνο επειδή βρήκε τον άρτο που έστειλε πάνω στην επιφάνεια του νερού, αλλά και επειδή έγινε για αυτόν κατά πολύ πιο πολύτιμος και επωφελής.