Πατερικές αναφορές στο ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΣ 12:7

Και θα ανθίσει η αμυγδαλιά. Είτε εννοεί την ερήμωση, είτε ότι, όπως ακριβώς ο καρπός αυτός αφού ανθίσει μαραίνεται πάλι, έτσι και ο άνθρωπος. Και θα συντριβεί η υδρία στην πηγή, 〈και θα κατρακυλήσει ο τροχός στον λάκκο〉. Όπως ακριβώς αυτή, όταν καταστραφεί, δεν θα παρέχει πλέον νερό, και ο τροχός, όταν πέσει μέσα στο φρέαρ, δεν περιστρέφεται πια, έτσι [συμβαίνει] και με τον άνθρωπο όταν αποθάνει. Και το πνεύμα θα επιστρέψει προς τον Θεό.

Διότι το χώμα θα επιστρέψει στη γη, όπως ήταν, και το πνεύμα θα επιστρέψει στον Θεό, ο οποίος το έδωσε. Αυτός, λοιπόν, θα παραλάβει το πνεύμα, και όχι μόνο το χώμα.

Και με το να ανατείλει κατ' αυτόν τον τρόπο θερμότερος ο Ήλιος της δικαιοσύνης, θα λάμψει χαρμόσυνη η άνοιξη των ψυχών, η οποία αφενός θα απαλλάξει από τον χειμώνα των ακούσιων πειρασμών, αφετέρου δεν θα επιτρέψει να ενσκήψει ο καύσωνας των εκούσιων παθών. Και ο καρπός του πνεύματος, ο οποίος κατά τον χειμώνα των πειρασμών είχε εναποτεθεί στις ψυχές των δικαίων, θα αναδειχθεί σαν το άνθος του εαρινού καρπού. Και η αγαπητική τους σχέση προς τον Θεό θα ενδυναμωθεί, αφού πλέον δεν θα υπόκεινται σε καμία μεταβολή. Και η κακία, η οποία δίκην κάππαρης είναι γεμάτη πίκρα, θα διαλυθεί, αποκαλυπτόμενη από τον αναπολόγητο έλεγχο της δικαιότατης κρίσης του Θεού. 55-7. Διότι πορεύθηκε ο άνθρωπος στην αιώνια κατοικία του, και τον περικύκλωσαν στην αγορά εκείνοι που θρηνούν, προτού κοπεί το ασημένιο σχοινί, και συντριβεί το χρυσό ανθέμιο, και συντριβεί η υδρία πάνω στην πηγή, και κατρακυλήσει ο τροχός μέσα στον λάκκο, και επιστρέψει το χώμα στη γη όπως ακριβώς ήταν, και το πνεύμα επιστρέψει προς τον Θεό, ο Οποίος και το έδωσε.

Δηλαδή, διότι μετά το τέλος της παροικίας στον παρόντα κόσμο ο άνθρωπος απήλθε στο αιώνιο οικητήριό του, την ουράνια μονή, και επειδή ο Θεός δημιούργησε το ανθρώπινο γένος αθάνατο, αλλά εξαιτίας της παραβάσεως της εντολής από τον πρωτόπλαστο καταδικαστήκαμε σε φθορά και θάνατο, αφού ελευθερωθήκαμε πάλι από τον θάνατο και επιστρέψαμε στην αθανασία κατά την ανάσταση, οι άνθρωποι που ταλαιπωρούνται στην πανήγυρη του παρόντος βίου διέγραψαν έναν κύκλο, αρχίζοντας από αυτήν και καταλήγοντας σε αυτήν, προτού κοπεί ο δεσμός της προσκολλήσεως στο ασήμι και διαφθαρεί ο θησαυρός του χρυσού, και συμφθαρεί με τον τροχό του βίου το δικό μας σώμα που συμπεριφέρεται με αυτόν, το οποίο, λαμβάνοντας τη γένεσή του από τη φθορά των καθολικών στοιχείων, σε αυτά πάλι αναλύεται μέσω της φθοράς, όπως ακριβώς ένα δοχείο που ανασύρει νερό από μια πηγή, και μετά τη συντριβή του το μεν ίδιο αποδίδεται στη γη από την οποία έλαβε την ύπαρξή του, το δε νερό που αντλήθηκε αποδίδεται πάλι στην πηγή από την οποία αφαιρέθηκε. Να συνθλιβεί δε μαζί με το προαναφερθέν σώμα και ο ίδιος ο τροχός του βίου, αφού καταπέσει και παύσει τη δική του κίνηση στον κατώτατο χώρο της φθοράς, όπως ακριβώς ο τροχός που καταρρέει μαζί με τα υδροφόρα δοχεία που φέρει, και συντριβόμενος μέσα στον ίδιο τον λάκκο του φρέατος σταματά την κίνησή του. Και έπειτα από αυτό, το μεν σώμα, που έλαβε τη γένεσή του από τη γη, να αποδοθεί πάλι στη γη, όπως ακριβώς υπήρχε προτού ληφθεί από εκεί, το δε θείο εμφύσημα, η λογική μας ψυχή, να αναχθεί προς τον Δεσπότη που τη δώρισε. «

Β. Λοιπόν, σύμφωνα με εσένα, θα πούμε ότι υπάρχουν όρια ζωής και στα άλογα ζώα; Α. Πώς το λες αυτό; Β. Διότι έχει γραφτεί: «όπως ο θάνατος του ενός, έτσι και ο θάνατος του άλλου, και ένα πνεύμα υπάρχει σε όλα· και σε τι υπερτερεί ο άνθρωπος από το κτήνος; Σε τίποτα· διότι τα πάντα πορεύονται σε έναν τόπο, τα πάντα έγιναν από το χώμα, και τα πάντα επιστρέφουν στο χώμα.» Α. Έτσι βέβαια έχουν γραφτεί αυτά, δεν έχουν όμως αυτό το νόημα που υπέθεσες εσύ· διότι η συνέχεια του κειμένου, την οποία εσύ παρέλειψες, φανερώνει την αληθινή έννοια των γραφομένων. Τι λέει λοιπόν; «Και ποιος γνωρίζει αν το πνεύμα του ανθρώπου ανεβαίνει το ίδιο προς τα πάνω, και το πνεύμα του κτήνους κατεβαίνει κάτω στη γη;» Διότι το μεν πνεύμα του ανθρώπου, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Εκκλησιαστή, «επιστρέφει προς τον Θεό, ο οποίος το έδωσε», καθώς είναι ουσία άυλη, ζωντανή και νοερή, και γι' αυτό λέγεται ότι το ίδιο ανεβαίνει προς τα πάνω· ενώ το πνεύμα του κτήνους είναι υλικό, έχοντας λάβει τη σύστασή του από τη γη όμοια με το σώμα, έχοντας κινητική δύναμη, και για τον λόγο αυτόν είναι στη φύση του να διαλύεται στη γη μαζί με το σώμα. Ο Εκκλησιαστής, επομένως, δεν είπε εκείνα τα λόγια εκφέροντας τη δική του κατασταλαγμένη γνώμη, αλλά τη γνώμη των πολλών, οι οποίοι προτιμούν να ζουν με πιο σωματικό τρόπο και δεν αντιλαμβάνονται τίποτα υψηλότερο από τις αισθήσεις.

Και αυτό αποδεικνύεται από τα συμφραζόμενα του προκειμένου πιο σαφώς· διότι, αφού προείπε εκεί «είπα στην καρδιά μου περί των λόγων των υιών των ανθρώπων, ότι θα τους κρίνει ο Θεός, και για να δείξει ότι αυτοί είναι κτήνη», προσθέτει ποιος είναι ο λόγος για τον οποίο θα κριθούν και για τον οποίο θα καταταχθούν στη μοίρα των κτηνών: «επειδή η τύχη», λέει, «των υιών των ανθρώπων και η τύχη του κτήνους είναι μία σε αυτούς· όπως είναι ο θάνατος του ενός, έτσι είναι και ο θάνατος του άλλου». Και αυτή μεν είναι η δοξασία και η πεποίθηση των πολλών. Αυτός όμως, καταθέτοντας τη δική του γνώμη, διδάσκει ότι είναι ίδιον λίγων το να κάνουν την ορθή διάκριση αυτών, ώστε να γνωρίζουν ότι το μεν πνεύμα του κτήνους διαλύεται στη γη, από την οποία και συστάθηκε, ενώ το πνεύμα του ανθρώπου επιστρέφει στον Θεό, ο οποίος του το έδωσε, ενθέτοντας από τον εαυτό Του ζωή στο σώμα που ελήφθη από την ύλη, «την οποία ως ψυχή νοερή και εικόνα Θεού γνωρίζει ο Λόγος» κατά τον θεολόγο Γρηγόριο. Διότι και το «τις» (ποιος) στη Γραφή ως επί το πλείστον συνηθίζεται να χρησιμοποιείται για το σπάνιο· όπως το «ποιος θα αναβεί στο όρος του Κυρίου;» και «ποιος είναι ο άνθρωπος που θέλει ζωή;» και «ποιος άραγε είναι ο πιστός και φρόνιμος οικονόμος;» και τα παρόμοια.