Πατερικές αναφορές στο ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΣ 2:12

Εύλογα, λοιπόν, αφού προχώρησε την έρευνα γύρω από τέτοια ζητήματα και ασχολήθηκε με τον ανθρώπινο βίο, βλέποντας τα πολλά και ποικίλα συμβάντα των ανθρώπων, αποδεικνύει ότι τα πάντα διοικούνται από την πρόνοια, λέγοντας: «Ο δρόμος δεν ανήκει στους ταχείς, και ούτε ο πόλεμος στους δυνατούς, και βέβαια ούτε ο άρτος στους σοφούς, ούτε ο πλούτος στους συνετούς, αλλά ούτε και η χάρη σε αυτούς που γνωρίζουν· διότι ο καιρός και το απρόοπτο συμβάν θα συναντήσει όλους αυτούς. Διότι παντού υπάρχει βασιλιάς καλλιεργημένου αγρού. Διότι κανείς, λέγει, δεν είναι κύριος της δικής του βούλησης σε αυτά. Επειδή, ποιος είναι ο άνθρωπος που θα ακολουθήσει πίσω από τη βουλή του όλα όσα αυτή έχει πράξει; Και ότι ο άνθρωπος τίποτα περισσότερο δεν θα μπορούσε να εξουσιάσει σε τούτη τη ζωή παρά το να πράττει το πονηρό και το αγαθό, και να ετοιμάζει τα έργα του για την έξοδο. Διότι και το ότι θα φάει και θα πιει, κι αυτό αποτελεί δώρο του Θεού. Επομένως, είτε πρόκειται για την έρευνα γύρω από το πώς δημιουργήθηκαν τα ορατά πράγματα, είτε για την απόκτηση χρημάτων, είτε για την απόλαυση της περιουσίας, όλα αυτά είναι ματαιότης ματαιοτήτων, και τίποτα περισσότερο από περίσσεια επιθυμιών και εγχείρημα της προαίρεσης». Και με το να ονομάζει αυτά τα πράγματα ματαιότητα, φανερώνει τον αιώνιο χαρακτήρα των μελλόντων.

Διότι, λέει, έστρεψα την προσοχή μου στο να δω τη σοφία. Και προκειμένου να διακρίνω με ακρίβεια το ποθούμενο, είδα προηγουμένως και την παραφορά και την αφροσύνη. Διότι από την αντιπαραβολή προς το αντίθετο, γίνεται ακριβέστερη η θεώρηση όσων μελετώνται. Τη σοφία, μάλιστα, την ονομάζει και βουλή λέγοντας: «Διότι ποιος είναι ο άνθρωπος που θα ακολουθήσει τα ίχνη της βουλής, σε όλα όσα αυτή εποίησε;» Διδάσκει, λοιπόν, ποια είναι η ανθρώπινη σοφία, ότι δηλαδή το να ακολουθεί κανείς την όντως σοφία —την οποία ονομάζει και βουλή που δημιουργεί τα αληθινά και υπαρκτά όντα και όχι εκείνα που θεωρούνται μέσα στη ματαιότητα— αυτό αποτελεί το κεφάλαιο της ανθρώπινης σοφίας. Η δε όντως σοφία και βουλή δεν είναι τίποτε άλλο, κατά τη δική μου τουλάχιστον άποψη, παρά η σοφία που προνοεί για το σύμπαν. Και αυτή είναι η σοφία μέσω της οποίας ο Θεός εποίησε τα πάντα, καθώς λέει ο προφήτης: «Τα πάντα εν σοφίᾳ ἐποίησας», και ο Χριστός είναι η δύναμη του Θεού και η σοφία του Θεού, διά της οποίας τα πάντα δημιουργήθηκαν και διακοσμήθηκαν. Εάν λοιπόν η ανθρώπινη σοφία συνίσταται στο να εμβαθύνει κανείς στα αληθινά έργα της όντως σοφίας και βουλής, και εάν έργο εκείνης της βουλής, δηλαδή της σοφίας, κατά τη δική μου κρίση, είναι η αφθαρσία και η μακαριότητα της ψυχής, καθώς και η ανδρεία, η δικαιοσύνη, η φρόνηση και κάθε όνομα και νόημα που νοείται σύμφωνα με την αρετή, τότε ίσως κατ' ακολουθίαν οδηγούμαστε με αυτόν τον τρόπο στη γνώση των αγαθών.

Ήτοι, αφού ανάνηψα εγώ και ανέβλεψα, παρατήρησα όλα τα έργα των χειρών μου και τον ζήλο μου για αυτά, και τα βρήκα όλα συλλήβδην ανώφελα, να μην έχουν την ύπαρξή τους σε τίποτε άλλο παρά μόνο σε μια παράλογη προαίρεση της ψυχής. Διότι δεν προκύπτει κανένα όφελος για όσους ταλαιπωρούνται για τα ορατά πράγματα, επειδή όλα όσα αφορούν τις αισθήσεις εμπεριέχουν την απόλαυση μόνο κατά τη στιγμή της ενέργειάς τους· όταν όμως παύσει η ενέργεια, συνεξαλείφεται μαζί της και η απόλαυση, και δεν απομένει σε όσους αισθάνθηκαν την ηδονή κανένα ίχνος ή υπόλειμμα ευφροσύνης, αλλά και επειδή ο αισθητός πλούτος, μαζί με την πενία, βρίσκουν το τέλος τους στον θάνατο. Γι' αυτό θέλησα να εξετάσω τη διαφορά μεταξύ αρετής και κακίας. Και έστρεψα εγώ το βλέμμα μου για να δω τη σοφία, την παραφορά και την αφροσύνη· διότι ποιος είναι ο άνθρωπος που θα βαδίσει πίσω από τη βουλή, σε όλα σύμπαντα όσα αυτή έχει πράξει;

Δηλαδή, εξέτασα με σκοπό να αποκτήσω πείρα τόσο των έργων της σοφίας όσο και αυτών της παρανοίας και της ανοίας. Και δεν επέλεξα μόνο τα έργα της σοφίας, αλλά και εκείνα της πονηρίας και της αφροσύνης, διότι ένας μόνο είναι αναμάρτητος, αυτός που θα εκπληρώσει ολόκληρη τη βουλή του Θεού και Πατρός, φέρνοντας εις πέρας όλα τα έργα της ανελλιπώς με το να γίνει άνθρωπος για τη σωτηρία μας. Έτσι λοιπόν εξέτασα 13-142. Και είδα εγώ ότι υπάρχει υπεροχή της σοφίας απέναντι στην αφροσύνη, όπως η υπεροχή του φωτός απέναντι στο σκοτάδι· οι οφθαλμοί του σοφού βρίσκονται στο κεφάλι του, ενώ ο άφρων πορεύεται στο σκοτάδι.