Πατερικές αναφορές στο ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΣ 2:23

Διότι λέγει ότι για τον μεν έναν ο μόχθος συνίσταται σε σοφία, σε γνώση και σε ανδρεία, ενώ για τον άλλον σε οργή και σε πόνους που προκύπτουν εξαιτίας της μέριμνας για τον βίο. Το να τους εξισώνει λοιπόν αυτούς μεταξύ τους, λέγει ότι δεν αποτελεί μόνο ματαιότητα αλλά και πονηρία. Το δε χωρίο αυτό έχει ως εξής: «Και στράφηκα εγώ, ώστε να απαρνηθεί η καρδιά μου κάθε μόχθο μου, με τον οποίο μόχθησα κάτω από τον ήλιο, διότι υπάρχει άνθρωπος του οποίου ο μόχθος γίνεται με σοφία και με γνώση και με ανδρεία, και όμως θα δώσει το μερίδιό του σε άνθρωπο που δεν μόχθησε για αυτό. Και αυτό βεβαίως είναι ματαιότητα και πονηρία μεγάλη. Διότι γνωρίζει ο άνθρωπος σε κάθε του μόχθο και στην προαίρεση της καρδιάς του, για την οποία αυτός μοχθεί κάτω από τον ήλιο, ότι όλες οι ημέρες του είναι περισπασμός πόνων και οργής, και ακόμη και τη νύχτα δεν αναπαύεται η καρδιά του. Και αυτό βεβαίως είναι ματαιότητα». Πάλι, μια άλλη αντίρρηση εκείνων που θεωρούν τον απολαυστικό βίο προτιμότερο από την υψηλότερη ζωή, την προβάλλει ο ίδιος στον εαυτό του και ανατρέπει το προβαλλόμενο επιχείρημα, αναπτύσσοντας στο δικό του πρόσωπο και τα δύο, δηλαδή και τη λύση και την αντίθεση.

Διότι αυτό ακριβώς εννοεί με όσα λέγει: «Ότι τι γνωρίζει ο άνθρωπος σε όλο τον μόχθο του και στην προαίρεση της καρδιάς του, με τον οποίο αυτός μοχθεί κάτω από τον ήλιο;». Τι είναι λοιπόν αυτό που γνωρίζει; «Ότι όλες», λέγει, «οι ημέρες του είναι οδύνες και η μέριμνά του γεμάτη οργή, και μάλιστα ούτε τη νύχτα δεν αναπαύεται η καρδιά του». Πράγματι, για εκείνους που απασχολούν την ψυχή τους με αυτόν τον περισπασμό, η μεν ζωή είναι επώδυνη, σαν να μαστιγώνει την καρδιά με κάποια κεντριά λόγω των επιθυμιών για την απόκτηση περισσότερων αγαθών, η δε επιδίωξη της πλεονεξίας είναι οδυνηρή, διότι δεν ευφραίνεται τόσο με όσα κατέχει, όσο υποφέρει για όσα της λείπουν. Σε αυτούς ο πόνος μοιράζεται στη νύχτα και την ημέρα, ενεργώντας με τον κατάλληλο τρόπο σε καθεμία από αυτές, καθώς η μεν ημέρα καταναλώνεται σε μόχθους, η δε νύχτα διώχνει τον ύπνο από τα μάτια· διότι οι φροντίδες για το κέρδος απομακρύνουν τον ύπνο. Εκείνος λοιπόν που τα παρατηρεί αυτά, πώς να μην καταδικάσει τη ματαιότητα αυτής της επιδίωξης; Για τον λόγο αυτόν προσθέτει στα προηγούμενα ότι: «Και τούτο είναι ματαιότητα».

«Διότι επαίνεσα τους νεκρούς, αυτούς που έχουν ήδη πεθάνει, περισσότερο από τους ζωντανούς, και καλύτερος από αυτούς τους δύο είναι εκείνος που δεν γεννήθηκε ακόμη, ο οποίος δεν γνώρισε όλο το έργο που γίνεται κάτω από τον ήλιο.» «Όλος ο μόχθος του ανθρώπου προορίζεται για το στόμα του.» «Σε τι υπερτερεί ο άνθρωπος από το κτήνος; Σε τίποτα· διότι τα πάντα είναι ματαιότητα.» «Όλες οι ημέρες του είναι γεμάτες πόνους και η απασχόλησή του ταραχή και θυμός. Ακόμη και τη νύχτα δεν ησυχάζει η καρδιά του. Διότι και αυτό είναι ματαιότητα.» «Όπως ακριβώς βγήκε γυμνός από την κοιλιά της μητέρας του, έτσι θα επιστρέψει, φεύγοντας όπως ήρθε, και δεν θα πάρει τίποτα από τον μόχθο του στο χέρι του για να το πάρει μαζί του· και αυτό επίσης είναι μια θλιβερή αρρώστια· διότι ακριβώς όπως ήρθε, έτσι και θα απέλθει.» «Οι πατέρες σας και οι προφήτες πού είναι; Μήπως θα ζήσουν αιώνια;» «Κάθε σάρκα είναι χορτάρι, και κάθε δόξα ανθρώπου είναι σαν το άνθος του χορταριού. Ξεράθηκε το χορτάρι, και το άνθος του έπεσε.» «Ιδού, όλοι εσείς θα παλιώσετε σαν το ένδυμα, και ο σκόρος θα σας καταφάει.» «Μη φοβηθείτε τον ονειδισμό των ανθρώπων και μην καταβάλλεστε από τις προσβολές τους· διότι θα παλιώσουν σαν το ένδυμα και θα φαγωθούν από τον σκόρο.» «Καπνός είναι η πνοή στα ρουθούνια μας· και η ζωή μας θα παρέλθει σαν τα ίχνη της νεφέλης. Διότι η ζωή μας είναι πέρασμα μιας σκιάς.» «Τι μας ωφέλησε η υπερηφάνειά μας; Και τι μας προσέφερε ο πλούτος μαζί με την αλαζονεία;»

Δηλαδή, μεταστράφηκα από την προηγούμενη πλάνη, ώστε να αποβάλω και να απορρίψω από την ψυχή μου κάθε προσπάθεια που κατέβαλα για τα γήινα, διότι πράγματι υπάρχει άνθρωπος του οποίου η επιδίωξη είναι πρωτίστως μεν να αξιωθεί την εν σοφία τελειότητα, εάν όμως δεν μπορέσει να φτάσει σε αυτήν, να επιτύχει τον φωτισμό μέσω της γνώσης, και εάν ατονήσει και σε αυτό, τουλάχιστον να μην αποτύχει στην ανδρεία υπομονή τόσο των εκούσιων όσο και των ακούσιων πόνων και στην κάθαρση που επέρχεται μέσω αυτών. Σε αυτόν, όποιος δεν έχει κοπιάσει για αυτά τα πνευματικά αλλά για τα μάταια, θα του προσφέρει τα οφειλόμενα από τη γη για την αναγκαία χρεία του σώματος, νιώθοντας σεβασμό για την αρετή του. Και από αυτό αποδεικνύεται το ανωφελές της φροντίδας για τα σωματικά, καθώς και ότι τίποτε άλλο δεν προκύπτει σε όποιον μεριμνά για αυτά, παρά μόνο μεγάλη κάκωση, έννοια με την οποία ο Σύμμαχος απέδωσε τη λέξη «πονηρία». Διότι, εάν αυτός που κοπιάζει μόνο για τα όντως αγαθά και περιφρονεί όλα τα σωματικά δεν στερείται τα αναγκαία για το σώμα, δεν αποδεικνύεται ότι ματαιοπονεί σφόδρα εκείνος που δεν μοχθεί για τα αγαθά αλλά αποκλειστικά για τα γήινα; 22-23. Διότι, τι αποκομίζει ο άνθρωπος από όλο τον μόχθο του και από την επιδίωξη της καρδιάς του, με τα οποία ο ίδιος κοπιάζει κάτω από τον ήλιο; Επειδή όλες οι ημέρες του απαρτίζονται από πόνους και η ενασχόλησή του είναι θλίψη, και μάλιστα ούτε τη νύχτα δεν αναπαύεται η καρδιά του. Και βεβαίως και αυτό είναι ματαιότητα.