Πατερικές αναφορές στο ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΣ 2:4

Τι θα μπορούσες να πεις στον Ιερεμία, ο οποίος μέσα στον πόνο του κατακρίνει ακόμη και τη μητέρα του για τη γέννησή του, και μάλιστα για σφάλματα άλλων; «Τα είδα όλα», λέει ο Εκκλησιαστής, «όλα τα ανθρώπινα τα εξέτασα με τον λογισμό μου: τον πλούτο, την τρυφή, την εξουσία, την άστατη δόξα, τη σοφία που περισσότερο διαφεύγει παρά κατακτάται, πάλι την τρυφή, πάλι τη σοφία, επιστρέφοντας κυκλικά πολλές φορές στα ίδια, τις ηδονές της γαστέρας, τους κήπους, το πλήθος των υπηρετών, το πλήθος των κτημάτων, τους οινοχόους και τις οινοχόους, τους τραγουδιστές και τις τραγουδίστριες, τα όπλα, τους δορυφόρους, τα έθνη που υποτάσσονταν, τους φόρους που συλλέγονταν, την αλαζονεία της βασιλείας, όσα είναι περιττά στον βίο, όσα ανήκουν στα αναγκαία, πράγματα με τα οποία ξεπέρασα όλους τους προγενέστερους βασιλείς· και τι απομένει μετά από όλα αυτά;»

Ας δούμε, λοιπόν, τι λέει ότι έχει πάθει αυτός που με τον δικό του βίο θεραπεύει τον δικό μας βίο. «Εμεγάλυνα», λέει, «το έργο μου, οικοδόμησα για τον εαυτό μου οίκους». Αμέσως ο λόγος αρχίζει με κατηγορία. Διότι δεν λέει ότι εμεγάλυνε το έργο του Θεού, το οποίο είμαι εγώ, αλλά «το δικό μου εμεγάλυνα». Και δικό μου έργο δεν είναι τίποτε άλλο παρά εκείνο που φέρνει ηδονή στις αισθήσεις. Και αυτό το έργο, κατά γενικό μεν λόγο είναι ένα, αλλά με τη λεπτομερή διαίρεση καταμερίζεται σε πολλά σύμφωνα με τις ανάγκες της τρυφηλότητας. Διότι εκείνος που έχει βρεθεί άπαξ μέσα στον βυθό της ύλης, έχει απόλυτη ανάγκη να περιφέρει το βλέμμα του παντού, αναζητώντας από πού θα μπορούσε να βλαστήσει ηδονή. Διότι, όπως το νερό διοχετεύεται από μία πηγή σε πολλά μέρη μέσω σωλήνων, και εντούτοις είναι ένα το νερό που μοιράζεται από την ίδια πηγή, ακόμη και αν τυγχάνει να ρέει από μύριους κρουνούς, έτσι και η ηδονή, αν και είναι μία κατά τη φύση της, διεισδύοντας ποικιλοτρόπως μέσα από τις διαφορές των ανθρωπίνων ενασχολήσεων, ρέει παντού και εισχωρεί στις ανάγκες του βίου. Για παράδειγμα, ο βίος κατέστησε αναγκαία στη φύση την κατοικία· διότι η ανθρώπινη φύση είναι υπερβολικά ασθενής για να μπορεί να υποφέρει τις ανωμαλίες που προέρχονται από τη ζέστη και το κρύο· μέχρι αυτού του σημείου ο οίκος παρέχει το ωφέλιμο για τη ζωή. Όμως η ηδονή εξανάγκασε τον άνθρωπο να υπερβεί τα όρια της ανάγκης.

Διότι θα κατασκευάσει για τον εαυτό του ένα τόσο μικρό οίκημα, ώστε μόνο να ζεσταίνεται, εάν παραστεί τέτοια ανάγκη, και πάλι να σκιάζεται, όταν τα σώματα καταφρύγονται από τη φλόγα των ακτίνων. Και τη σκέπη του ενδύματός του θα την κατασκευάσει αποβλέποντας στον ίδιο σκοπό, ώστε να καλυφθεί η γύμνια του σώματος, χωρίς να αναζητά πορφυρά και κατακόκκινα ενδύματα, ούτε αυτούς που με τεχνάσματα μετατρέπουν τη φύση του χρυσού σε νήμα, ούτε να περιεργάζεται τους μεταξοσκώληκες των Σηρών και με το νήμα τους, μέσω της υφαντικής πολυπλοκότητας, να φτιάχνει ένδυμα συνυφασμένο με χρυσό και πορφύρα. Αλλά και το κενό της ανάγκης θα το αναπληρώσει με την τυχούσα τροφή, αφήνοντας κατά μέρος τις περίτεχνες μαγειρικές επινοήσεις. Αφού δε υπηρετήσει τη σάρκα με ολιγάρκεια μέσω των απολύτως απαραίτητων, θα αφιερώσει ολόκληρη τη ζωή του στην επιμέλεια της ψυχής, μεγαλύνοντας το δημιούργημα του Θεού, και όχι το δικό του, για να μην περιέλθει ποτέ και αυτός στην ανάγκη να φανερώσει μέσω εξομολογήσεως τη μάταιη μέριμνά του, όπως ακριβώς διδαχθήκαμε τώρα από εκείνον που είπε: «Εμεγάλυνα το ποίημά μου», όχι το δημιούργημα του Θεού, το οποίο ήταν ο ίδιος, αλλά το δικό του, το οποίο ήταν το κατοικητήριο της σαρκός, που δεν καθορίζεται από τις ανάγκες, αλλά επεκτείνεται συμπορευόμενο με τις μάταιες επιθυμίες.

Σε αυτά προσθέτει ο λόγος και την εξομολόγηση ενός άλλου πράγματος, το οποίο αν κάποιος το χαρακτήριζε γενεσιουργό αιτία της παραφοράς των λογισμών και της εκτροπής από τη φυσιολογική κατάσταση, δεν θα έσφαλλε. Αυτό δε είναι η φθορά της διάνοιας που προκαλείται από τον οίνο. Διότι, αφού είπε ότι «Εμεγάλυνα το έργο μου και οικοδόμησα για τον εαυτό μου οίκους», προσθέτει σε αυτά και το «Εφύτευσα για τον εαυτό μου αμπελώνες». Είναι προφανές δηλαδή ότι το «Εμεγάλυνα» εννοείται από κοινού και για όσα απαριθμούνται στη συνέχεια. Έδωσε, λοιπόν, να εννοηθεί μέσα από αυτό, ότι και η φύτευση των αμπελώνων, έχοντας λάβει μεγάλες διαστάσεις, ξεπέρασε τα όρια της ανάγκης. «Εφύτευσα για τον εαυτό μου αμπελώνες», το οποίο ισοδυναμεί με το να λέει ότι «ετοίμασα τις ύλες για τη φωτιά, μέσω των οποίων αύξησα τη φλόγα των ηδονών, ή ότι έθαψα βαθιά τον νου, επιρρίπτοντας στη διάνοια τη μέθη σαν ένα επιτύμβιο χώμα». «Εφύτευσα για τον εαυτό μου αμπελώνες· δεν συνετίστηκα», λέει, «από τη διήγηση της παραφοράς του Νώε, διότι και εκείνον μια παρόμοια φύτευση, αφού τον απογύμνωσε από το κόσμημα της ευπρέπειας, τον κατέστησε ταυτόχρονα αξιοθρήνητο και γελοίο στα μάτια όσων τον έβλεπαν. Επειδή, για μεν τους πιο συνετούς από τους γιους του, το άσχημο αυτό θέαμα θεωρήθηκε άξιο ελέους, για δε τον αυθάδη και απαίδευτο, το θέαμα της μέθης έγινε αφορμή για γέλιο». Έναν μεγάλο, όμως, κατάλογο παθών περιλαμβάνει η εξομολόγηση για τη φύτευση των αμπελώνων. Διότι όσα και οιαδήποτε είναι τα πάθη που προκαλούνται από τον οίνο, όλα εν δυνάμει τα εμπεριέχει ο λόγος αυτός.

Και ενώ υπάρχουν τέτοια παραδείγματα και τόσα πολλά κακά από τον οίνο αναφύονται καθημερινά στη ζωή, αναφέρει ότι έπραξε και αυτό εκείνος που ανερυθρίαστα μέσω της ομολογίας του στηλιτεύει τον ίδιο του τον εαυτό: το να μην κάνει δηλαδή απλώς χρήση οίνου, αλλά και να μεριμνήσει ώστε να πλεονάζει η παροχή ενός τέτοιου κτήματος. «Διότι φύτεψα για τον εαυτό μου», λέει, «αμπελώνες», τους οποίους δεν θα είχε ανάγκη, εάν γινόταν ο ίδιος μια άμπελος που θάλλει, άμπελος πνευματική, εύρωστη και πολύκλαδη, η οποία περιπλέκεται προς τους ομοίους της με τους κλάδους του βίου και τους έλικες της αγάπης, και η οποία κοσμείται, αντί για φύλλα, με την ευπρέπεια των τρόπων, ενώ εκτρέφει τον γλυκύ και ώριμο βότρυ της αρετής. Εκείνος που τα φυτεύει αυτά στη δική του ψυχή και καλλιεργεί τον οίνο που ευφραίνει την καρδιά και εργάζεται τη δική του γη, σύμφωνα με την παροιμιώδη φωνή, όπως ακριβώς απαιτεί ο νόμος μιας τέτοιας γεωργίας, σαν να σκαλίζει τον βίο του με τους λογισμούς και να ξεριζώνει τα νόθα βλαστάρια που παραφυτρώνουν δίπλα στις ρίζες των αρετών, αρδεύοντας με τα διδάγματα την ψυχή και περικόπτοντας με το δρεπάνι του κριτικού λόγου τη ροπή της διάνοιας προς τα περιττά και τα ανώφελα, αυτός θα ήταν μακάριος για τη γεωργία του, εκθλίβοντας τον δικό του βότρυ στον κρατήρα της σοφίας.

Διότι εκείνος που διάκειται εξ ολοκλήρου εχθρικά προς την ηδονή, δεν θα υποκύψει στις μερικές προσβολές του πάθους, ενώ εκείνος που αποδέχθηκε την αρχή του πάθους, δέχθηκε μέσα του ολόκληρο το θηρίο. Γι' αυτό, αφού εξέτασε τα πάντα αυτός που φανερώνει τέτοιου είδους πάθη, ανακεφαλαιώνει τον λόγο του. Διότι, αφού είπε εξ αρχής ότι «Εμεγάλυνα το έργο μου», και τώρα προσθέτει, μετά τη μερική έκθεση των γεγονότων, ότι «Εμεγαλύνθην», δείχνοντας ότι η γνώση των αντίθετων πραγμάτων δεν του έγινε μέσα από κάποια μικρά πράγματα, αλλά ότι η εμπειρία του προχώρησε στο ύψιστο μέγεθος, ώστε καμία ανάμνηση παρόμοιων πραγμάτων σε όσους υπήρξαν πριν από αυτόν να μην μπορεί να συγκριθεί. Λέει δηλαδή: «Εμεγαλύνθην και υπερέβην όλους όσοι υπήρξαν πριν από εμένα στην Ιερουσαλήμ», και τον λόγο για τον οποίο, έχοντας προπαιδευθεί με κάθε σοφία, κατήλθε στην εμπειρία αυτών των πραγμάτων, τώρα τον αποκάλυψε. «Διότι η σοφία μου», λέει, «παρέμεινε σε εμένα». Εννοεί δε με τα λόγια αυτά, ότι μέσω της σοφίας ερεύνησα κάθε επινόηση απόλαυσης, και η διάνοιά μου στάθηκε στο ύψιστο σημείο αυτών που ανακαλύπτονται σε αυτά. Διότι και η όραση συνεργάστηκε με την επιθυμία, και η προαίρεση χόρτασε τις επιθυμίες της καρδιάς μέσω της ηδονής των ματιών· ώστε να μην παραληφθεί τίποτα από όσα επινοούνται για απόλαυση, αλλά η συμμετοχή στις ηδονές να γίνει για εμένα μερίδιο κτήσης.

Το να ασχολείται κανείς με τα μάταια. Και ποια είναι τα μάταια, παρά όλα τα παρόντα; Για τα οποία λέει ο Εκκλησιαστής: «Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης». Αλλά θα πει κάποιος: Αν είναι μάταια και ματαιότητα, για ποιο σκοπό έγιναν; Αν είναι έργα του Θεού, πώς είναι μάταια; Και γίνεται πολύς λόγος γι' αυτά. Αλλά άκουσε, αγαπητέ: Δεν ονόμασε τα έργα του Θεού μάταια, μη γένοιτο· ούτε ο ουρανός είναι μάταιος, ούτε η γη είναι μάταιη, μη γένοιτο· ούτε ο ήλιος, ούτε η σελήνη και τα άστρα, ούτε το σώμα μας. Διότι όλα αυτά είναι πάρα πολύ καλά. Τότε λοιπόν τι είναι μάταιο; Ας ακούσουμε τον ίδιο τον Εκκλησιαστή να λέει: «Φύτεψα για τον εαυτό μου αμπέλια, απέκτησα τραγουδιστές και τραγουδίστριες, κατασκεύασα δεξαμενές υδάτων, απέκτησα ποίμνια και κοπάδια, συγκέντρωσα χρυσό και άργυρο· και είδα ότι όλα είναι ματαιότητα»· και πάλι: «Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης». Άκουσε και τον Προφήτη που λέει: «Θησαυρίζει και δεν γνωρίζει για ποιον τα συγκεντρώνει». Σύμφωνα με αυτό, ματαιότης ματαιοτήτων είναι τα λαμπρά οικοδομήματα, ο πολύς και άφθονος χρυσός, τα πλήθη των δούλων που περιφέρονται επιδεικτικά στην αγορά, η αλαζονεία και η κενοδοξία, η υπεροψία και ο κομπασμός. Διότι όλα αυτά είναι μάταια· επειδή δεν έχουν γίνει από τον Θεό, αλλά έχουν δημιουργηθεί από εμάς.

Γνωρίζω ότι προοιωνίζονται και εκείνοι που λέγουν: «Ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε». Αλλά αναλογίσου ότι: «Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης»· δεν το λέγω εγώ, αλλά ο ίδιος που απέκτησε την πείρα όλων των πραγμάτων, αυτός τα λέγει: «Έκτισα για τον εαυτό μου οικίες, φύτεψα για τον εαυτό μου αμπελώνες, κατασκεύασα για τον εαυτό μου δεξαμενές υδάτων, απέκτησα οινοχόους άνδρες και γυναίκες»· και έπειτα από όλα αυτά τι ακριβώς λέγει; «Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης». Ας πενθήσουμε λοιπόν, αγαπητοί, ας πενθήσουμε, για να γελάσουμε πραγματικά, για να χαρούμε πραγματικά στον καιρό της ειλικρινούς χαράς. Διότι αυτή μεν η παρούσα χαρά είναι οπωσδήποτε αναμεμειγμένη με λύπη, και ποτέ δεν είναι δυνατόν να τη βρει κανείς εντελώς καθαρή· εκείνη όμως είναι ειλικρινής και άδολη, και δεν περιέχει τίποτα το ύπουλο, ούτε κάτι το αναμεμειγμένο· εκείνη τη χαρά ας γευθούμε, εκείνην ας επιδιώξουμε. Με άλλον τρόπο όμως δεν είναι δυνατόν να την επιτύχουμε, παρά μόνο εάν στην παρούσα ζωή δεν επιλέγουμε τα ευχάριστα, αλλά τα ωφέλιμα, και εάν θλιβόμαστε λιγάκι με τη θέλησή μας, και εάν υπομένουμε με ευχαριστία όλα όσα συμβαίνουν. Διότι έτσι θα μπορέσουμε να επιτύχουμε και τη βασιλεία των ουρανών, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία, και τα εξής.

δʹ. Άκουσε τι λέει ο Σολομών, ο οποίος απέκτησε έμπρακτη πείρα των παρόντων πραγμάτων: «Οικοδόμησα για τον εαυτό μου σπίτια», λέει, «φύτεψα κήπους και παραδείσους, αμπελώνες και δεξαμενές υδάτων, απέκτησα ασήμι και χρυσό, πήρα στην υπηρεσία μου τραγουδιστές και τραγουδίστριες, ποίμνια και κοπάδια βοοειδών». Διότι κανένας δεν έζησε με τόση τρυφηλότητα, κανένας δεν υπήρξε τόσο ένδοξος, κανένας τόσο σοφός, κανένας τέτοιος άρχοντας, κανένας δεν είδε όλα τα πράγματα να εξελίσσονται τόσο πολύ σύμφωνα με τις επιθυμίες του. Τι συνέβη λοιπόν; Δεν αποκόμισε κανένα όφελος από αυτά. Αλλά τι λέει ύστερα από όλα αυτά; «Ματαιότης ματαιοτήτων», λέει, «τα πάντα ματαιότης»· και όχι απλώς ματαιότητα, αλλά σε υπερβολικό βαθμό. Ας τον πιστέψουμε, σας παρακαλώ, αυτόν που έφτασε στη γνώση μέσα από την εμπειρία του· ας τον πιστέψουμε, και ας αφοσιωθούμε στα πράγματα εκείνα, όπου δεν υπάρχει πλέον ματαιότητα, όπου υπάρχει η αλήθεια, όπου τα πάντα είναι σταθερά και βέβαια, όπου τα πάντα είναι οικοδομημένα πάνω στην πέτρα, όπου δεν υπάρχει γήρας, ούτε παρέλευση, όπου τα πάντα ανθίζουν, όπου τα πάντα ακμάζουν, όπου τίποτα δεν παλιώνει, ούτε γερνάει, ούτε πλησιάζει στον αφανισμό. Ας ποθήσουμε, παρακαλώ, αληθινά τον Θεό, όχι από τον φόβο της γέεννας, αλλά από την επιθυμία της βασιλείας.

Διότι δοκίμασε κάθε είδος τρυφής, και επινόησε κάθε λογής τρόπους ψυχαγωγίας, και βρήκε ποικίλες και πολύτροπες ιδέες τέρψεων, και διηγούμενος αυτά έλεγε: Έχτισα για τον εαυτό μου οίκους, φύτεψα για τον εαυτό μου αμπελώνες, έφτιαξα για τον εαυτό μου κήπους και παραδείσους, έφτιαξα για τον εαυτό μου δεξαμενές υδάτων, απέκτησα δούλους και δούλες, και απέκτησα δούλους γεννημένους μέσα στο σπίτι μου· απέκτησα κοπάδια βοοειδών και προβάτων· συγκέντρωσα ασήμι και χρυσάφι άφθονο σαν την άμμο· απέκτησα τραγουδιστές και τραγουδίστριες, άνδρες και γυναίκες οινοχόους. Τι έκανε λοιπόν αυτός ο ίδιος μετά από τόση περιουσία χρημάτων, κτημάτων, τρυφής και ανέσεως; «Μακάρισα», λέγει, «τους πεθαμένους περισσότερο από τους ζωντανούς, και θεώρησα καλύτερο από αυτούς εκείνον που δεν έχει γεννηθεί ακόμη». Πράγματι αξιόπιστος είναι αυτός ο κατήγορος της τρυφής, ο οποίος εκφέρει τέτοια κρίση γι' αυτήν. Διότι, εάν κάποιος από εκείνους που έχουν ζήσει μέσα στην πενία και τη φτώχεια εξέφερε αυτήν την κρίση κατά της τρυφής, θα φαινόταν ότι την κατηγορεί όχι από γνώση της αλήθειας, αλλά εξαιτίας της απειρίας του· όταν όμως εκείνος που την έχει γευθεί εξ ολοκλήρου και έχει διερευνήσει κάθε οδό της, αυτός την απαξιώνει, τότε η κατηγορία είναι πλέον υπεράνω πάσης υποψίας. Ίσως νομίζετε ότι ο λόγος μας έχει απομακρυνθεί από την παρούσα υπόθεση· αλλά εάν προσέξουμε, θα διαπιστώσουμε ότι τα όσα ελέχθησαν συνδέονται απολύτως με αυτήν. Διότι, κατά τις εορτές της μνήμης των μαρτύρων, είναι αναγκαίο και επακόλουθο να κάνουμε και λόγο περί φιλοσοφίας.

«Απόστρεψε τα μάτια μου, για να μη βλέπουν τη ματαιότητα· στον δρόμο σου δώσε μου ζωή.» ΣΤ΄. Παρακαλεί ο προφήτης να μην αποσπάται η προσοχή των ματιών από διάφορα θεάματα, από αγώνες δρόμου αλόγων και συνομηλίκων, και από χορευτικά λυγίσματα, τα οποία αποτελούν ματαιότητα, δεν προσφέρουν κανένα κέρδος και είναι ανωφελή· επειδή και όλα τα πράγματα και οι πολλές μέριμνες τούτου του κόσμου που κατατείνουν στα σαρκικά πάθη, είναι ματαιότητες. Γι' αυτό και στον Εκκλησιαστή έχει ειπωθεί: «Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα είναι ματαιότης», δηλαδή τα γήινα· διότι προσθέτει: «Ποιο είναι το όφελος για τον άνθρωπο από όλο τον κόπο του, με τον οποίο κοπιάζει κάτω από τον ήλιο; Γενεά φεύγει και γενεά έρχεται»· και πάλι: «Οικοδόμησα για τον εαυτό μου οίκους, φύτεψα για τον εαυτό μου αμπελώνες, έφτιαξα για τον εαυτό μου κήπους και παραδείσους, δεξαμενές υδάτων για να ποτίζω από αυτές».

Γνωρίζω ότι το θεωρούν και ως οιωνό εκείνοι που λένε: «Ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε». Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης. Δεν το λέω εγώ αυτό, αλλά εκείνος που απέκτησε την πείρα όλων των πραγμάτων τα λέει αυτά: «Έκτισα για τον εαυτό μου σπίτια, φύτεψα αμπελώνες, κατασκεύασα δεξαμενές υδάτων, απέκτησα οινοχόους άνδρες και γυναίκες». Και τι λοιπόν προέκυψε μετά από όλα αυτά; Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης. Ας πενθήσουμε λοιπόν, αγαπητοί μου, ας πενθήσουμε, για να γελάσουμε πραγματικά, για να χαρούμε αληθινά στον καιρό της ειλικρινούς χαράς. Διότι σε τούτη εδώ τη χαρά είναι οπωσδήποτε αναμειγμένη η λύπη, και ποτέ δεν είναι δυνατόν να τη βρει κανείς καθαρή. Εκείνη όμως είναι εντελώς ειλικρινής και άδολη, και δεν έχει τίποτα το ύπουλο, ούτε κάτι αναμειγμένο σε αυτήν· εκείνη τη χαρά ας γευθούμε, εκείνην ας επιδιώξουμε. Διαφορετικά, δεν είναι δυνατόν να την επιτύχουμε, παρά μόνον εάν επιλέγουμε εδώ όχι τα ευχάριστα, αλλά τα ωφέλιμα, και εάν θλιβόμαστε για λίγο εκούσια, και εάν υπομένουμε τα πάντα με ευχαριστία. Διότι έτσι θα μπορέσουμε να επιτύχουμε και τη βασιλεία των ουρανών, την οποία είθε όλοι μας να αξιωθούμε να κληρονομήσουμε, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, μαζί με τον οποίο ανήκει η δόξα στον Πατέρα, καθώς και στο Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Όντας δε αμφιρρεπής, όπως ειπώθηκε, θέλησα να αποκτήσω πείρα των αισθητών απολαύσεων. Και εμεγάλυνα το έργο μου, οικοδόμησα για τον εαυτό μου οίκους, φύτεψα για τον εαυτό μου αμπελώνες, έφτιαξα για εμένα κήπους και παραδείσους, και φύτεψα σε αυτούς κάθε λογής καρποφόρο δέντρο· κατασκεύασα δεξαμενές υδάτων για να ποτίζω από αυτές δάσος που βλαστάνει δέντρα· απέκτησα δούλους και δούλες, και είχα δούλους γεννημένους στον οίκο μου· απέκτησα επίσης μεγάλη περιουσία από κοπάδια βοδιών και προβάτων, περισσότερη από όλους όσοι υπήρξαν πριν από εμένα στην Ιερουσαλήμ· συγκέντρωσα για τον εαυτό μου ακόμη άργυρο και χρυσό, καθώς και τις περιουσίες των βασιλέων και των χωρών· απέκτησα τραγουδιστές και τραγουδίστριες, και τις απολαύσεις των υιών των ανθρώπων, άνδρες και γυναίκες οινοχόους· και έγινα μεγάλος και αυξήθηκα περισσότερο από όλους όσοι υπήρξαν πριν από εμένα στην Ιερουσαλήμ.

Έπειτα πάλι διηγείται στη συνέχεια, από όσα γνώρισε με τη σοφία του, πώς διδάχθηκε με έργα και με λόγια τη ματαιότητα του βίου. «Μεγάλυνα», λέει, «το έργο μου», δηλαδή έκανα φαιδρό, λάμπρυνα κάθε δημιούργημά μου, «έχτισα για τον εαυτό μου σπίτια, φύτεψα για τον εαυτό μου αμπελώνες, έφτιαξα για μένα κήπους και παραδείσους και φύτεψα σε αυτούς κάθε είδους καρποφόρο δέντρο. Έφτιαξα για τον εαυτό μου δεξαμενές υδάτων για να ποτίζω από αυτές το δάσος που βλαστάνει δέντρα. Απέκτησα δούλους και δούλες, και απέκτησα δούλους γεννημένους στο σπίτι μου, και απέκτησα κοπάδια από βόδια και πρόβατα, περισσότερα από όλους όσους υπήρξαν πριν από μένα στην Ιερουσαλήμ. Συγκέντρωσα για τον εαυτό μου και ασήμι και χρυσάφι, δημιουργώντας πάρα πολύ μεγάλη περιουσία. Απέκτησα τραγουδιστές και τραγουδίστριες και τις απολαύσεις των ανθρώπων, οινοχόους άνδρες και γυναίκες. Και μεγάλωσα και έγινα ανώτερος από όλους όσους υπήρξαν πριν από μένα στην Ιερουσαλήμ. Και η σοφία μου στάθηκε δίπλα μου». Τι σημαίνει το «στάθηκε δίπλα μου»; Δηλαδή ενώθηκε μαζί μου, παρέμεινε σε μένα, και μέσω αυτής ολοκλήρωνα κάθε έργο μου. «Και καθετί που ζήτησαν τα μάτια μου δεν τους το στέρησα, δεν εμπόδισα την καρδιά μου από καμία ευφροσύνη, διότι η καρδιά μου ευφράνθηκε σε κάθε μόχθο μου, και αυτό έγινε το μερίδιό μου από κάθε μόχθο μου. Και έστρεψα το βλέμμα μου σε όλα τα έργα μου, τα οποία έφτιαξαν τα χέρια μου, και στον μόχθο με τον οποίο κόπιασα για να τα φτιάξω, και ιδού τα πάντα ήταν ματαιότητα και επιδίωξη του ανέμου».

Διότι σε τι ωφέλησα εγώ τον εαυτό μου, λέγει, επειδή έγινα βασιλιάς και ξεπέρασα όλους όσους βασίλευσαν πριν από εμένα στη σοφία, τον πλούτο, τη δόξα και την τρυφή, και «δεν εμπόδισα την καρδιά μου από κάθε ευφροσύνη, και καθετί που ζήτησαν τα μάτια μου δεν το στέρησα από αυτά», και «μεγάλωσα το έργο μου», δηλαδή σπίτια και κήπους και παραδείσους και αμπελώνες και ποίμνια και πολυπληθή κοπάδια βοοειδών και πάρα πολλές απολαύσεις, και άνδρες και γυναίκες οινοχόους, και τραγουδιστές και τραγουδίστριες, και δούλους και δούλες, και μάλιστα συγκέντρωσα για τον εαυτό μου πολύ χρυσό και άργυρο; Και μετά από όλα αυτά «έστρεψα το βλέμμα μου σε όλα τα έργα μου, τα οποία έκαναν τα χέρια μου, και στον μόχθο με τον οποίο κοπίασα για να τα πράξω, και ιδού, τα πάντα είναι ματαιότητα και προαίρεση πνεύματος».