Πατερικές αναφορές στο ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΣ 2:9

Τι θα μπορούσες να πεις στον Ιερεμία, ο οποίος μέσα στον πόνο του κατακρίνει ακόμη και τη μητέρα του για τη γέννησή του, και μάλιστα για σφάλματα άλλων; «Τα είδα όλα», λέει ο Εκκλησιαστής, «όλα τα ανθρώπινα τα εξέτασα με τον λογισμό μου: τον πλούτο, την τρυφή, την εξουσία, την άστατη δόξα, τη σοφία που περισσότερο διαφεύγει παρά κατακτάται, πάλι την τρυφή, πάλι τη σοφία, επιστρέφοντας κυκλικά πολλές φορές στα ίδια, τις ηδονές της γαστέρας, τους κήπους, το πλήθος των υπηρετών, το πλήθος των κτημάτων, τους οινοχόους και τις οινοχόους, τους τραγουδιστές και τις τραγουδίστριες, τα όπλα, τους δορυφόρους, τα έθνη που υποτάσσονταν, τους φόρους που συλλέγονταν, την αλαζονεία της βασιλείας, όσα είναι περιττά στον βίο, όσα ανήκουν στα αναγκαία, πράγματα με τα οποία ξεπέρασα όλους τους προγενέστερους βασιλείς· και τι απομένει μετά από όλα αυτά;»

Διότι εκείνος που διάκειται εξ ολοκλήρου εχθρικά προς την ηδονή, δεν θα υποκύψει στις μερικές προσβολές του πάθους, ενώ εκείνος που αποδέχθηκε την αρχή του πάθους, δέχθηκε μέσα του ολόκληρο το θηρίο. Γι' αυτό, αφού εξέτασε τα πάντα αυτός που φανερώνει τέτοιου είδους πάθη, ανακεφαλαιώνει τον λόγο του. Διότι, αφού είπε εξ αρχής ότι «Εμεγάλυνα το έργο μου», και τώρα προσθέτει, μετά τη μερική έκθεση των γεγονότων, ότι «Εμεγαλύνθην», δείχνοντας ότι η γνώση των αντίθετων πραγμάτων δεν του έγινε μέσα από κάποια μικρά πράγματα, αλλά ότι η εμπειρία του προχώρησε στο ύψιστο μέγεθος, ώστε καμία ανάμνηση παρόμοιων πραγμάτων σε όσους υπήρξαν πριν από αυτόν να μην μπορεί να συγκριθεί. Λέει δηλαδή: «Εμεγαλύνθην και υπερέβην όλους όσοι υπήρξαν πριν από εμένα στην Ιερουσαλήμ», και τον λόγο για τον οποίο, έχοντας προπαιδευθεί με κάθε σοφία, κατήλθε στην εμπειρία αυτών των πραγμάτων, τώρα τον αποκάλυψε. «Διότι η σοφία μου», λέει, «παρέμεινε σε εμένα». Εννοεί δε με τα λόγια αυτά, ότι μέσω της σοφίας ερεύνησα κάθε επινόηση απόλαυσης, και η διάνοιά μου στάθηκε στο ύψιστο σημείο αυτών που ανακαλύπτονται σε αυτά. Διότι και η όραση συνεργάστηκε με την επιθυμία, και η προαίρεση χόρτασε τις επιθυμίες της καρδιάς μέσω της ηδονής των ματιών· ώστε να μην παραληφθεί τίποτα από όσα επινοούνται για απόλαυση, αλλά η συμμετοχή στις ηδονές να γίνει για εμένα μερίδιο κτήσης.

Το να ασχολείται κανείς με τα μάταια. Και ποια είναι τα μάταια, παρά όλα τα παρόντα; Για τα οποία λέει ο Εκκλησιαστής: «Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης». Αλλά θα πει κάποιος: Αν είναι μάταια και ματαιότητα, για ποιο σκοπό έγιναν; Αν είναι έργα του Θεού, πώς είναι μάταια; Και γίνεται πολύς λόγος γι' αυτά. Αλλά άκουσε, αγαπητέ: Δεν ονόμασε τα έργα του Θεού μάταια, μη γένοιτο· ούτε ο ουρανός είναι μάταιος, ούτε η γη είναι μάταιη, μη γένοιτο· ούτε ο ήλιος, ούτε η σελήνη και τα άστρα, ούτε το σώμα μας. Διότι όλα αυτά είναι πάρα πολύ καλά. Τότε λοιπόν τι είναι μάταιο; Ας ακούσουμε τον ίδιο τον Εκκλησιαστή να λέει: «Φύτεψα για τον εαυτό μου αμπέλια, απέκτησα τραγουδιστές και τραγουδίστριες, κατασκεύασα δεξαμενές υδάτων, απέκτησα ποίμνια και κοπάδια, συγκέντρωσα χρυσό και άργυρο· και είδα ότι όλα είναι ματαιότητα»· και πάλι: «Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης». Άκουσε και τον Προφήτη που λέει: «Θησαυρίζει και δεν γνωρίζει για ποιον τα συγκεντρώνει». Σύμφωνα με αυτό, ματαιότης ματαιοτήτων είναι τα λαμπρά οικοδομήματα, ο πολύς και άφθονος χρυσός, τα πλήθη των δούλων που περιφέρονται επιδεικτικά στην αγορά, η αλαζονεία και η κενοδοξία, η υπεροψία και ο κομπασμός. Διότι όλα αυτά είναι μάταια· επειδή δεν έχουν γίνει από τον Θεό, αλλά έχουν δημιουργηθεί από εμάς.

Όντας δε αμφιρρεπής, όπως ειπώθηκε, θέλησα να αποκτήσω πείρα των αισθητών απολαύσεων. Και εμεγάλυνα το έργο μου, οικοδόμησα για τον εαυτό μου οίκους, φύτεψα για τον εαυτό μου αμπελώνες, έφτιαξα για εμένα κήπους και παραδείσους, και φύτεψα σε αυτούς κάθε λογής καρποφόρο δέντρο· κατασκεύασα δεξαμενές υδάτων για να ποτίζω από αυτές δάσος που βλαστάνει δέντρα· απέκτησα δούλους και δούλες, και είχα δούλους γεννημένους στον οίκο μου· απέκτησα επίσης μεγάλη περιουσία από κοπάδια βοδιών και προβάτων, περισσότερη από όλους όσοι υπήρξαν πριν από εμένα στην Ιερουσαλήμ· συγκέντρωσα για τον εαυτό μου ακόμη άργυρο και χρυσό, καθώς και τις περιουσίες των βασιλέων και των χωρών· απέκτησα τραγουδιστές και τραγουδίστριες, και τις απολαύσεις των υιών των ανθρώπων, άνδρες και γυναίκες οινοχόους· και έγινα μεγάλος και αυξήθηκα περισσότερο από όλους όσοι υπήρξαν πριν από εμένα στην Ιερουσαλήμ.

Έπειτα πάλι διηγείται στη συνέχεια, από όσα γνώρισε με τη σοφία του, πώς διδάχθηκε με έργα και με λόγια τη ματαιότητα του βίου. «Μεγάλυνα», λέει, «το έργο μου», δηλαδή έκανα φαιδρό, λάμπρυνα κάθε δημιούργημά μου, «έχτισα για τον εαυτό μου σπίτια, φύτεψα για τον εαυτό μου αμπελώνες, έφτιαξα για μένα κήπους και παραδείσους και φύτεψα σε αυτούς κάθε είδους καρποφόρο δέντρο. Έφτιαξα για τον εαυτό μου δεξαμενές υδάτων για να ποτίζω από αυτές το δάσος που βλαστάνει δέντρα. Απέκτησα δούλους και δούλες, και απέκτησα δούλους γεννημένους στο σπίτι μου, και απέκτησα κοπάδια από βόδια και πρόβατα, περισσότερα από όλους όσους υπήρξαν πριν από μένα στην Ιερουσαλήμ. Συγκέντρωσα για τον εαυτό μου και ασήμι και χρυσάφι, δημιουργώντας πάρα πολύ μεγάλη περιουσία. Απέκτησα τραγουδιστές και τραγουδίστριες και τις απολαύσεις των ανθρώπων, οινοχόους άνδρες και γυναίκες. Και μεγάλωσα και έγινα ανώτερος από όλους όσους υπήρξαν πριν από μένα στην Ιερουσαλήμ. Και η σοφία μου στάθηκε δίπλα μου». Τι σημαίνει το «στάθηκε δίπλα μου»; Δηλαδή ενώθηκε μαζί μου, παρέμεινε σε μένα, και μέσω αυτής ολοκλήρωνα κάθε έργο μου. «Και καθετί που ζήτησαν τα μάτια μου δεν τους το στέρησα, δεν εμπόδισα την καρδιά μου από καμία ευφροσύνη, διότι η καρδιά μου ευφράνθηκε σε κάθε μόχθο μου, και αυτό έγινε το μερίδιό μου από κάθε μόχθο μου. Και έστρεψα το βλέμμα μου σε όλα τα έργα μου, τα οποία έφτιαξαν τα χέρια μου, και στον μόχθο με τον οποίο κόπιασα για να τα φτιάξω, και ιδού τα πάντα ήταν ματαιότητα και επιδίωξη του ανέμου».