Πατερικές αναφορές στο ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΣ 3:11

Ή ας τολμήσουν να απαντήσουν εκείνοι που μιλούν για τα πάντα με ευκολία, πώς συστάθηκε ο ουρανός, και από ποια ύλη, και ποια είναι η σύνθεσή του, ή πώς δημιουργήθηκε ο ήλιος και καθένας από τους αστέρες; Και τι το αξιοθαύμαστο είναι να ελέγχουμε την αφροσύνη τους από τα επουράνια, όταν ούτε καν είναι γνωστή η φύση των δέντρων εδώ κάτω, και τα συστήματα των υδάτων, καθώς και πώς γίνεται η πλάση και η σύσταση των ζώων; Αλλά δεν θα μπορούσαν να απαντήσουν, εφόσον και ο Σολομών, που μετείχε στη σοφία περισσότερο από όλους, βλέποντας ότι είναι αδύνατο για τους ανθρώπους να τα ανακαλύψουν, έλεγε: «Και ολόκληρο τον αιώνα έθεσε στην καρδιά τους, έτσι ώστε να μην μπορεί να ανακαλύψει ο άνθρωπος το έργο που εποίησε ο Θεός από την αρχή μέχρι το τέλος». Άραγε λοιπόν, επειδή δεν μπορούν να τα κατανοήσουν, μήπως αρνούνται και την ύπαρξή τους; Ναι, θα ομολογήσουν ότι υπάρχουν, αν και έχουν διεφθαρμένη τη διάνοιά τους. Επομένως, εύλογα θα μπορούσε κάποιος να τους πει: Ω ανόητοι και σε όλα παράτολμοι, γιατί δεν παύετε επιτέλους να περιεργάζεστε την Αγία Τριάδα, και απλώς να πιστεύετε ότι υπάρχει; Έχοντας μάλιστα ως προς αυτό διδάσκαλο τον Απόστολο που λέει: «Διότι πρέπει πρώτα να πιστέψει κανείς στον Θεό ότι υπάρχει, και ότι γίνεται μισθαποδότης σε εκείνους που τον εκζητούν». Διότι δεν είπε «πώς» είναι, αλλά μόνο «ότι υπάρχει». Αν όμως ούτε έτσι υποχωρούν, ας πουν πώς είναι ο Πατήρ, για να μάθουν κατ' αυτόν τον τρόπο πώς είναι και ο Λόγος Του.

Ή ας τολμήσουν να απαντήσουν αυτοί που τα λένε όλα με ευκολία, πώς συστάθηκε ο ουρανός, και από ποια ύλη, και ποια είναι η σύστασή του, ή πώς δημιουργήθηκε ο ήλιος και καθένα από τα άστρα; Και τι το παράδοξο είναι να ελέγχουμε την αφροσύνη τους από τα υπερκείμενα δημιουργήματα, από τη στιγμή που δεν είναι γνωστή ούτε η φύση των δέντρων εδώ κάτω, και τα συστήματα των υδάτων, ούτε πώς γίνεται η πλάση και η σύσταση των ζώων; Αλλά δεν θα μπορούσαν να απαντήσουν, αφού και ο Σολομών, ο οποίος μετείχε στη σοφία περισσότερο από όλους, βλέποντας ότι είναι αδύνατον στους ανθρώπους να βρουν την αλήθεια για αυτά, έλεγε: «Και μάλιστα έθεσε ολόκληρο τον κόσμο στην καρδιά τους, έτσι ώστε να μην μπορεί να ανακαλύψει ο άνθρωπος το έργο που εποίησε ο Θεός από την αρχή μέχρι το τέλος». Άραγε λοιπόν, επειδή δεν μπορούν να τα κατανοήσουν, δεν ομολογούν ούτε την ύπαρξή τους; Ναι, θα την ομολογήσουν, παρότι έχουν διεφθαρμένη τη διάνοια. Επομένως, δικαιολογημένα θα τους έλεγε κανείς: Ω ανόητοι και σε όλα θρασείς, γιατί δεν παύετε καλύτερα να περιεργάζεστε τα περί της Αγίας Τριάδος, και απλώς να πιστεύετε ότι υπάρχει; Έχοντας ως προς αυτό δάσκαλο τον Απόστολο που λέει: «Διότι πρέπει πρώτα να πιστέψει κανείς στον Θεό ότι υπάρχει, και ότι γίνεται μισθαποδότης σε αυτούς που τον εκζητούν». Διότι δεν είπε «πώς υπάρχει», αλλά μόνο «ότι υπάρχει». Αν όμως ούτε έτσι δεν υποχωρούν, ας μας πουν πώς υπάρχει ο Πατέρας, για να μάθουν με αυτόν τον τρόπο πώς υπάρχει και ο δικός Του Λόγος.

Εάν δε υπάρχει ανάγκη και για άλλη μαρτυρία, ας μνημονεύσουμε τον Δαβίδ που λέει: «Γι' αυτό θα προσευχηθεί σε εσένα κάθε όσιος σε κατάλληλο καιρό»· και τον Σολομώντα, ο οποίος διατύπωσε ως γενικό κανόνα ότι όλα είναι καλά στον καιρό τους.

Λέγω, λοιπόν, ότι πρέπει πριν από όλα τα άλλα να σκεφτόμαστε και να γνωρίζουμε σαφώς εκείνο, ότι σύμφωνα με τα γεγραμμένα, «Υπάρχει καιρός για κάθε πράγμα», και όλα είναι καλά στον καιρό τους. Ήταν, λοιπόν, παρών ωφέλιμα ο Κύριος σε αυτόν τον κόσμο κατά τους κατάλληλους καιρούς με σάρκα· και πάλι, στον πρέποντα καιρό, που ήταν εναρμονισμένος με τις θείες οικονομίες που επιτελούνταν για το καθένα από τα πράγματα, ωφέλιμα ανέβηκε προς τον Πατέρα. Και δεν θα κατηγορηθεί καθόλου, ως μη απολύτως επωφελές, το ότι συμπαρευρισκόταν με τους μαθητές Του, εξαιτίας της αναγκαίας αναχώρησης που συνέβη αργότερα, ούτε βεβαίως θα κατακριθεί καθόλου η χρησιμότητα της αναχώρησής Του, εξαιτίας του συμφέροντος που προέκυπτε από την παρουσία Του· διότι το καθένα από τα δύο έλαβε χώρα ωφέλιμα στον πρέποντα καιρό. Και για να αναπτύξουμε εν συντομία το νόημα αυτού του ζητήματος, ώστε να το καταστήσουμε πιο κατανοητό στους αδελφούς, εμπρός ας αναφέρουμε, ανασκοπώντας συνοπτικά με τον λόγο μας, τον σκοπό της ένσαρκης οικονομίας του Μονογενούς, και επιπλέον την ωφέλεια της αναχώρησής Του.

Είναι γεγραμμένο, ότι «Υπάρχει καιρός για κάθε πράγμα, και όλα είναι καλά στον καιρό τους.» Και επιπλέον, πώς δεν αξίζει να σκεφτούμε και το εξής; Άραγε, εάν κάποιος από αυτούς που βρίσκονται σε περίλαμπρη δόξα, και οι οποίοι τιμώνται με υπερβολικά αξιώματα, μας καλούσε να πάμε κοντά του για να συμμετάσχουμε σε μια γιορτή, την οποία θα επέλεγε να τελέσει για κάποιους από τους γνωστούς του, δεν θα προσέρχονταν οι συνδαιτυμόνες στην οικία του λαμπροί και με ωραία ενδύματα;

Ποιο είναι το όφελος εκείνου που εργάζεται, σε όσα ο ίδιος μοχθεί; Και μετά από αυτά λέει: Είδα τον περισπασμό που έδωσε ο Θεός στους υιούς των ανθρώπων, για να περισπώνται με αυτόν. Τα πάντα όσα δημιούργησε είναι καλά στον καιρό τους, και μάλιστα έθεσε τον αιώνα στην καρδιά τους, ώστε να μην μπορέσει ο άνθρωπος να ανακαλύψει το έργο που δημιούργησε ο Θεός από την αρχή μέχρι το τέλος. Τι εννοεί με αυτά; Αντιλήφθηκα, λέει, από πού προήλθε ο περισπασμός της ανθρώπινης φύσης στη ζωή, η οποία έλαβε τις αφορμές της από τις ίδιες τις θείες ευεργεσίες. Διότι Εκείνος τα δημιούργησε όλα για το αγαθό και έδωσε σε όσους μετέχουν στα όντα διακριτικό λογισμό για το καλύτερο, μέσω του οποίου, όταν αναγνωριστεί η κατάλληλη ευκαιρία για τη χρήση του κάθε πράγματος, χαρίζεται σε όσους τα χρησιμοποιούν η αίσθηση του καλού. Επειδή όμως ο λογισμός αστόχησε ως προς την ορθή κρίση για τα όντα, έχοντας εκτραπεί από τη φυσιολογική του κατάσταση εξαιτίας πονηρής συμβουλής, η αλλαγή του κατάλληλου καιρού μετέτρεψε τη χρησιμότητα του καθενός σε αντίθετη εμπειρία.

Αλλ’ όταν η όραση γίνεται υπηρέτρια του πάθους σε τέτοιους ανθρώπους, αυτό που δημιουργήθηκε προς ευεργεσία λέγεται ότι καθίσταται αιτία κακού· πράγμα που δεν είναι τίποτε άλλο παρά το ότι κάποιος, χρησιμοποιώντας άσχημα το καλό, μετέτρεψε τη χρήση του σε πάθος. Έτσι και όλα τα υπόλοιπα, όσα έχει λάβει η φύση από τον Θεό, εναπόκεινται στην προαίρεση εκείνων που τα χρησιμοποιούν να γίνουν ύλη είτε καλών είτε κακών πραγμάτων. Γι’ αυτό λέει: «Τα σύμπαντα, που εποίησε καλά στον καιρό τους, ακόμη και τον αιώνα έθεσε στην καρδιά τους». Ο δε αιώνας, όντας μια έννοια διαστήματος, υποδηλώνει μέσω του εαυτού του ολόκληρη την κτίση που δημιουργήθηκε μέσα σε αυτόν. Επομένως, μέσα από εκείνο που περιέχει, ο λόγος φανερώνει καθετί που εμπεριέχεται. Όλα λοιπόν όσα έγιναν μέσα στον αιώνα, ο Θεός τα έδωσε στην ανθρώπινη καρδιά για το καλό της, ώστε από το μέγεθος και την ομορφιά των κτισμάτων να γνωρίσουν μέσω αυτών τον Ποιητή. Εκείνοι όμως βλάφθηκαν από τα ίδια τα πράγματα μέσω των οποίων ευεργετήθηκαν, επειδή δεν τα χρησιμοποίησαν όπως έπρεπε και προς το συμφέρον του καθενός. Γι’ αυτό λέει: «Ώστε να μην ανακαλύψει ο άνθρωπος το ποίημα που εποίησε ο Θεός», το οποίο σημαίνει ότι γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο επικράτησε η πλάνη στην ανθρώπινη ψυχή, για να μην επιγνώσει το αγαθό Ποίημα που εποίησε ο Θεός με σκοπό την ωφέλεια, τη στιγμή που σε όλα όσα έγιναν από την αρχή της κτίσεως μέχρι την ολοκλήρωση του σύμπαντος δεν υπάρχει τίποτε κακό ανάμεσα στα όντα· διότι δεν είναι σύμφωνο με τη φύση να προκύψει κάτι κακό από το αγαθό.

170. Προς τον Πέτρο. Εις το ρηθέν: «Ποιος άραγε είναι ο πιστός και φρόνιμος δούλος;» Το ότι βέβαια αυτός που χάνει την κατάλληλη ευκαιρία των πραγμάτων αποτυγχάνει στην απόκτηση των αγαθών, είναι φανερό. Το ότι εξάλλου όλα είναι καλά στον καιρό τους, μας το δίδαξε ο Εκκλησιαστής. Εάν λοιπόν αυτά έχουν έτσι, γιατί παραξενεύεσαι που ο Σωτήρας είπε για τον φρόνιμο και πιστό οικονόμο, ότι θα δώσει την τροφή στον κατάλληλο καιρό; Διότι το άκαιρο είναι παντού δυσάρεστο, και η ευεργεσία που γίνεται σε ακατάλληλο καιρό, χάνει ακόμη και το όνομά της. Για παράδειγμα, το ίδιο ψωμί σε αυτόν που πεινά είναι γλυκό και επιθυμητό, ενώ σε αυτόν που έχει χορτάσει δεν είναι καθόλου. Και το ίδιο ποτήρι, σε αυτόν που διψά είναι πολύ ευχάριστο, ενώ σε αυτόν που είναι μεθυσμένος είναι εντελώς αηδιαστικό.

Γιατί; Διότι γνώριζαν εκείνον που είπε ότι όλα είναι καλά στον καιρό τους. Εισήλθες στην εκκλησία του Θεού, αξιώθηκες τη συνάντηση με τον Χριστό· εάν δεν γίνει η απόλυση, μην εξέλθεις· διότι, εάν εξέλθεις πριν από την απόλυση, πορεύεσαι τον δρόμο σου σαν δραπέτης. Έξι ημέρες αναλώνεις στα σωματικά, αφιέρωσε δύο ώρες στα πνευματικά. Μην είσαι εδώ σκυθρωπός, και έξω χαρωπός· ας μην είναι εδώ το βλέμμα, και έξω η σκέψη· μην επαινείς εδώ, και λοιδορείς έξω. Τα του Κυρίου παρουσιάζουμε· μήπως λέμε μύθους; Τα των προφητών αναγινώσκουμε· μήπως αποστρεφόμαστε τους δικαίους; Τους αποστόλους μνημονεύουμε· μήπως περιφρονούμε τους πατέρες;

Υπάρχει καιρός για να αγαπήσει κανείς και καιρός για να μισήσει· επομένως, καιρός για να αγαπηθεί και για να μισηθεί. Όλα όσα εποίησε είναι καλά στον καιρό τους. Γιατί, λοιπόν, μοχθείς; Τα πάντα είναι θαυμαστά, όλα όσα έγιναν είναι καλά στον καιρό τους. Μην αναφέρεις απλώς τη λύπη, αλλά δείξε μου την στον κατάλληλο καιρό της, και θα σου αποδείξω ότι είναι ανώτερη από την ηδονή και τον γέλωτα. Γι' αυτό και λέγει: είναι προτιμότερο να μεταβεί κανείς σε οίκο πένθους, παρά σε οίκο γέλωτος. Κανένα από αυτά δεν είναι καθ' εαυτό καλό, ούτε κακό· το να πεθάνει κανείς είναι προτιμότερο από το να γεννηθεί, όπως επί παραδείγματι στα γηρατειά. Διότι κανένα άλλο πράγμα δεν είναι καλό ανεξάρτητα από τον κατάλληλο καιρό του, έστω κι αν πρόκειται για την τροφή ή το ποτό.

Και μάλιστα έθεσε ολόκληρο τον αιώνα μέσα στην καρδιά τους, έτσι ώστε να μην μπορεί ο άνθρωπος να ανακαλύψει το έργο που εποίησε ο Θεός από την αρχή μέχρι το τέλος. Δεν επιθυμεί, λέγει, ο Θεός να είναι φανερά τα έργα Του στους ανθρώπους, καταστέλλοντας με αυτόν τον τρόπο την πολυπραγμοσύνη τους. Έτσι, λέγει, διευθέτησε σοφά τους χρόνους, ώστε να μην μπορούν οι άνθρωποι να εξιχνιάσουν τα όσα έχουν συμβεί· διότι το πλήθος των ημερών ίσως προκαλεί επισκότιση και επιφέρει λήθη. Ή εννοεί το εξής: ότι, μολονότι γνωρίζουν τον χρόνο κατά τον οποίο συντελούνται τα έργα, δεν είναι δυνατόν να τα κατανοήσουν πλήρως.

Αυτή είναι η ζωή, που νίκησε τον κόσμο· πώς λοιπόν δεν είναι καλό να μη χωρίζεται κανείς από το καλό; Δεν μίλησε λοιπόν άτοπα ο Πέτρος· αλλά, επειδή όλα είναι καλά στον καιρό τους και υπάρχει κατάλληλος καιρός για κάθε πράγμα, όπως αποφθέχθηκε ο Σολομών, έπρεπε το καλό να μην περιοριστεί μόνο σε εκείνους που βρίσκονταν εκεί, αλλά να διαχυθεί και να φθάσει σε όλους, δηλαδή στους πιστεύοντες, ώστε να είναι περισσότεροι εκείνοι που θα μετέχουν στην ευεργεσία. Και αφού αυτό επρόκειτο να το φέρουν εις πέρας ο σταυρός, το πάθος και ο θάνατος, δεν ήταν καλό να παραμείνει εκεί Αυτός που με το ίδιο Του το αίμα επρόκειτο να εξαγοράσει το δικό Του πλάσμα, για το οποίο άλλωστε και σαρκώθηκε. Αν παραμένατε στο όρος Θαβώρ, δεν θα είχε εκπληρωθεί η υπόσχεση προς εσένα. Διότι δεν θα είχες γίνει κλειδούχος της βασιλείας· δεν θα είχε ανοίξει ο παράδεισος στον ληστή· δεν θα είχε καταργηθεί η αλαζονική τυραννία του θανάτου· δεν θα είχαν παραδοθεί προς λεηλασία τα βασίλεια του Άδη· δεν θα είχαν ελευθερωθεί οι πατριάρχες, οι προφήτες και οι δίκαιοι από τα βάθη του Άδη· δεν θα είχε ντυθεί η ανθρώπινη φύση την αφθαρσία.

Απολογητικός λόγος του εν αγίοις πατρός ημών Ιωάννου του Δαμασκηνού προς εκείνους που διαβάλλουν τις άγιες εικόνες. Έπρεπε βέβαια εμείς, έχοντας πάντοτε συναίσθηση της δικής μας αναξιότητας, να σιωπούμε και να προσφέρουμε στον Θεό την εξομολόγηση των αμαρτιών μας. Αλλά, επειδή όλα είναι καλά στον καιρό τους, και επειδή βλέπω την Εκκλησία, την οποία οικοδόμησε ο Θεός πάνω στο θεμέλιο των αποστόλων και των προφητών με ακρογωνιαίο λίθο τον Χριστό, τον Υιό Του, να βάλλεται σαν από θαλάσσιο κλύδωνα από αλλεπάλληλα κύματα που κορυφώνονται, να αναταράσσεται και να κλυδωνίζεται από την εξαιρετικά σφοδρή ορμή των πονηρών πνευμάτων, και τον χιτώνα του Χριστού, που είναι υφαντός από πάνω, να διαιρείται – αυτόν που τα τέκνα των ασεβών αυθαδίασαν να κομματιάσουν –, και το σώμα Του, το οποίο είναι ο λαός του Θεού και η ανέκαθεν κρατούσα παράδοση της Εκκλησίας, να κατατέμνεται σε διάφορες δοξασίες, δεν θεώρησα σωστό να σιωπήσω και να επιβάλω δεσμά στη γλώσσα μου, τρέμοντας την επαπειλούμενη απόφαση που λέει: «Εάν υποχωρήσει, η ψυχή μου δεν ευαρεστείται σε αυτόν», και «Εάν δεις τη ρομφαία να έρχεται και δεν το αναγγείλεις στον αδελφό σου, από εσένα θα ζητήσω το αίμα του». Συνεχόμενος, λοιπόν, από αφόρητο φόβο, έφτασα στο σημείο να μιλήσω, χωρίς να θέσω το ύψος των βασιλέων πάνω από την αλήθεια· διότι άκουσα τον θεοπάτορα Δαβίδ να λέει: «Μιλούσα μπροστά σε βασιλιάδες και δεν ένιωθα ντροπή», αλλά παρακινούμενος εξαιτίας αυτού όλο και περισσότερο προς το να μιλήσω.

Δηλαδή, κατανόησα όλη την πολυμέριμνη ζωή στην οποία καταδικάστηκαν οι άνθρωποι από τον Θεό εξαιτίας της παράβασης της θείας εντολής, ώστε να διάγουν τον βίο τους οδυνηρά και να αναπολούν την πλέον ανώδυνη ζωή πριν από την παράβαση. Και γνώρισα ότι 11. Όλα όσα εποίησε ο Θεός είναι καλά στον καιρό τους· και μάλιστα έθεσε ολόκληρο τον αιώνα στην καρδιά τους, ώστε να μην ανακαλύψει ο άνθρωπος το έργο που εποίησε ο Θεός από την αρχή μέχρι το τέλος.

Τότε, αφού κατανόησε ο Κάιν το μέγεθος της αμαρτίας του και σε πόσα κακά είχε παγιδεύσει τον εαυτό του, ομολογεί ότι η αμαρτία του είναι τέτοια ώστε να μην είναι άξια καμίας συγχώρεσης, όμως δεν ωφελείται καθόλου, διότι όλα είναι καλά στον καιρό τους. Διότι καλή είναι η εξομολόγηση πριν από τον έλεγχο και την καταδίκη. «Και είπε ο Κάιν προς τον Κύριο: μεγαλύτερη είναι η αμαρτία μου από το να συγχωρεθώ», δηλαδή η αμαρτία μου δεν αξίζει συγχώρεση, και: «Εάν με εκδιώκεις σήμερα από το πρόσωπο της γης, θα κρυφτώ και από το πρόσωπό Σου, και θα στενάζω και θα τρέμω πάνω στη γη, και όποιος με βρει θα με σκοτώσει». «Και του είπε ο Κύριος ο Θεός: όχι έτσι, όποιος σκοτώσει τον Κάιν θα υποστεί επταπλάσια εκδίκηση», δηλαδή εξαιτίας του ενός φόνου διέπραξε επτά αμαρτίες και δέχθηκε επτά επιτιμήσεις, και αν κάποιος τον σκοτώσει, θα δεχθεί επτά τιμωρίες, ώστε «θα υποστεί επτά εκδικήσεις». «Και έθεσε ο Κύριος ο Θεός σημάδι στον Κάιν, για να μην τον σκοτώσει κανένας που θα τον έβρισκε». Και: «Εξήλθε ο Κάιν από το πρόσωπο του Θεού», δηλαδή εξέπεσε, «και κατοίκησε στη γη Ναΐδ, απέναντι από την Εδέμ». «Και γνώρισε ο Κάιν τη γυναίκα του, και εκείνη συνέλαβε και γέννησε τον Ενώχ». Η δε Γραφή, αφού ανέφερε λίγα πράγματα για τους απογόνους του Κάιν, μίλησε και για τον Λάμεχ, ότι έλεγε στις γυναίκες του: «Άνδρα σκότωσα σε πληγή δική μου, και νέο σε μώλωπα δικό μου».