Πατερικές αναφορές στο ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΣ 3:19

Απάντηση. Αυτό είναι γνωστό μόνο στον Θεό· διότι δεν είναι γνωστό ούτε σε άνθρωπο ούτε σε άγγελο. Διότι υπάρχουν κάποια κακά που καλύπτουν μικρά αγαθά· και υπάρχουν κάποια αγαθά που καλύπτουν και εξαλείφουν μεγάλα πονηρά. Αυτές δε οι κρίσεις είναι «άβυσσος πολλή». Ερώτηση ρλδ΄. Κάποιοι ματαιόφρονες θεώρησαν σωστό να λένε ότι ο άνθρωπος δεν διαφέρει σε τίποτα από το κτήνος, αλλά όπως είναι ο θάνατος του κτήνους, έτσι είναι και ο θάνατος του ανθρώπου, επειδή δεν έχει καμία αθάνατη ουσία ψυχής.

Ο άνθρωπος γίνεται πάλι εικόνα του Θεού, αυτός που είχε εκπέσει από τη θεία ομοιότητα, και είχε παραβληθεί με τα ανόητα κτήνη, και είχε εξομοιωθεί με αυτά, γινόμενος όμοιος με τα άλογα ζώα ως προς τον θάνατο. Διότι, όπως λέει, καθώς είναι ο θάνατος του ενός, έτσι είναι και ο θάνατος του άλλου. Αλλά τώρα, λέει, Αυτός που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα δια του Πνεύματός Του που ενοικεί μέσα σας.

Διότι η κατάληξη των υιών του ανθρώπου είναι ίδια με την κατάληξη του κτήνους· όπως είναι ο θάνατος του ενός, έτσι είναι και ο θάνατος του άλλου. Δείχνει ότι υπάρχει ένας θάνατος και για τους δύο, ένα σώμα, μία πλάση· και εάν το αγνοούν αυτό, ευλόγως είναι κτήνη, διότι ένα πνεύμα υπάρχει σε όλα.

Και ποιος γνωρίζει το πνεύμα των υιών του ανθρώπου [και την κατάληξη του κτήνους· όπως είναι ο θάνατος του ενός, έτσι είναι και ο θάνατος του άλλου. Και ποιος γνωρίζει το πνεύμα των υιών του ανθρώπου] εάν ανεβαίνει προς τα άνω, και το πνεύμα του κτήνους εάν κατεβαίνει προς τα κάτω στη γη;

«Διότι επαίνεσα τους νεκρούς, αυτούς που έχουν ήδη πεθάνει, περισσότερο από τους ζωντανούς, και καλύτερος από αυτούς τους δύο είναι εκείνος που δεν γεννήθηκε ακόμη, ο οποίος δεν γνώρισε όλο το έργο που γίνεται κάτω από τον ήλιο.» «Όλος ο μόχθος του ανθρώπου προορίζεται για το στόμα του.» «Σε τι υπερτερεί ο άνθρωπος από το κτήνος; Σε τίποτα· διότι τα πάντα είναι ματαιότητα.» «Όλες οι ημέρες του είναι γεμάτες πόνους και η απασχόλησή του ταραχή και θυμός. Ακόμη και τη νύχτα δεν ησυχάζει η καρδιά του. Διότι και αυτό είναι ματαιότητα.» «Όπως ακριβώς βγήκε γυμνός από την κοιλιά της μητέρας του, έτσι θα επιστρέψει, φεύγοντας όπως ήρθε, και δεν θα πάρει τίποτα από τον μόχθο του στο χέρι του για να το πάρει μαζί του· και αυτό επίσης είναι μια θλιβερή αρρώστια· διότι ακριβώς όπως ήρθε, έτσι και θα απέλθει.» «Οι πατέρες σας και οι προφήτες πού είναι; Μήπως θα ζήσουν αιώνια;» «Κάθε σάρκα είναι χορτάρι, και κάθε δόξα ανθρώπου είναι σαν το άνθος του χορταριού. Ξεράθηκε το χορτάρι, και το άνθος του έπεσε.» «Ιδού, όλοι εσείς θα παλιώσετε σαν το ένδυμα, και ο σκόρος θα σας καταφάει.» «Μη φοβηθείτε τον ονειδισμό των ανθρώπων και μην καταβάλλεστε από τις προσβολές τους· διότι θα παλιώσουν σαν το ένδυμα και θα φαγωθούν από τον σκόρο.» «Καπνός είναι η πνοή στα ρουθούνια μας· και η ζωή μας θα παρέλθει σαν τα ίχνη της νεφέλης. Διότι η ζωή μας είναι πέρασμα μιας σκιάς.» «Τι μας ωφέλησε η υπερηφάνειά μας; Και τι μας προσέφερε ο πλούτος μαζί με την αλαζονεία;»

Δηλαδή, διαλογίστηκα μέσα μου σχετικά με όσα οι σαρκικοί άνθρωποι σκέπτονται και λέγουν· διότι ούτε και αυτά πρόκειται να ξεφύγουν από τη θεία δίκη· και προκειμένου να καταδείξω στους ανθρώπους αυτούς τον παραλογισμό τους, θα εκφράσω αυτά ακριβώς που οι ίδιοι πρεσβεύουν. 19-22. Και πράγματι, όσον αφορά αυτούς, η κατάληξη των υιών του ανθρώπου και η κατάληξη του κτήνους, είναι μία και η αυτή κατάληξη γι' αυτούς· όπως είναι ο θάνατος του ενός, έτσι είναι και ο θάνατος του άλλου, και ένα πνεύμα υπάρχει σε όλα· και σε τι πλεονέκτησε ο άνθρωπος έναντι του κτήνους; Σε τίποτα, διότι τα πάντα είναι ματαιότητα. Τα πάντα πορεύονται σε έναν τόπο· τα πάντα προήλθαν από το χώμα και τα πάντα θα επιστρέψουν στο χώμα. Και ποιος γνωρίζει για το πνεύμα των υιών του ανθρώπου, εάν αυτό αναβαίνει προς τα άνω, και για το πνεύμα του κτήνους, εάν αυτό καταβαίνει προς τα κάτω στη γη;

Και είδα ότι δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο, παρά μόνο το να ευφραίνεται ο άνθρωπος στα έργα του, διότι αυτό είναι το μερίδιό του· διότι ποιος θα τον οδηγήσει στο να δει τι πρόκειται να γίνει μετά από αυτόν; Δηλαδή, στους ανθρώπους αυτούς φαίνεται ότι το τέλος των λογικών και των άλογων ζώων είναι όμοιο, και ότι ο θάνατος επέρχεται στους ανθρώπους όπως ακριβώς και στα υπόλοιπα ζώα, και ότι η πνοή είναι σε όλα όμοια, και τίποτα περισσότερο δεν υπάρχει στους ανθρώπους, αλλά με έναν λόγο όλα είναι ανώφελα επειδή καταλήγουν στο μηδέν, έχοντας λάβει τη σύστασή τους από την ίδια γη και στην ίδια γη πρόκειται να έχουν την αποσύνθεσή τους· διότι είναι άγνωστο σχετικά με τις ανθρώπινες ψυχές αν θα πετάξουν προς τα πάνω, και σχετικά με τις υπόλοιπες, τις οποίες κατέχουν τα άλογα ζώα, αν θα διαρρεύσουν προς τα κάτω. Και εξαιτίας αυτού θεώρησαν ότι γνωρίζουν πως δεν υπάρχει κανένα άλλο καλό εκτός από την αισθητηριακή ηδονή, την οποία θα απολαύσει κανείς στα παρόντα έργα του, και ότι αυτό είναι το μόνο κέρδος που έχει από την πρόσκαιρη ζωή, διότι κανείς δεν θα μπορέσει να του υποδείξει πού θα πάει αφού εγκαταλείψει τη ζωή του. Με το να τα διαλογίζονται λοιπόν και να τα λένε αυτά, σπεύδουν να κάνουν τους εαυτούς τους όμοιους με τα κτήνη. 1. Και στράφηκα εγώ και είδα όλες τις συκοφαντίες που γίνονται κάτω από τον ήλιο· και ιδού, το δάκρυ των συκοφαντούμενων, και δεν υπάρχει κανείς για να τους παρηγορήσει, ενώ η δύναμη βρίσκεται στο χέρι εκείνων που τους συκοφαντούν.

Επιβλέπει, λοιπόν, σε όλους τους κατοίκους της γης· και συγκεντρώνει σε μία απλή και ανεξιχνίαστη πρόγνωση όλα τα έργα και τους διαλογισμούς των καρδιών μας, και με μία υπερπλήρη και υπερέχουσα εποπτεία βλέπει όλους τους υιούς των ανθρώπων Εκείνος που έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές τους. Και σύμφωνα με τον Ησαΐα, όλα τα έθνη μπροστά στην προνοητική Του δύναμη είναι σαν μια σταγόνα από τον κάδο, και σαν την κλίση της ζυγαριάς, την οποία μπορεί να προκαλέσει ακόμη και ένας κόκκος κριθαριού ή κεχριού, πόσο μάλλον μία δραχμή· και λογίστηκαν σαν σάλιο. Γιατί να μην πω το παν; Ότι μέσα σε Αυτόν ζούμε, και από αυτή τη ζωή κινούμαστε, και κατόπιν στον ατελεύτητο αιώνα υπάρχουμε. Αλλά αυτά, λέει (κάποιος), δεν φαίνεται να τα συμμερίζεται ο Εκκλησιαστής, αλλά προϋποθέτει τον ίδιο τρόπο θανάτου και για τους ανθρώπους και για τα κτήνη· διότι, «όπως είναι ο θάνατος του ενός», λέει, «έτσι είναι και ο θάνατος του άλλου, και υπάρχει μία πνοή σε όλα. Και σε τι υπερτερεί ο άνθρωπος έναντι του κτήνους; Σε τίποτα· διότι τα πάντα πορεύονται σε έναν τόπο· τα πάντα έγιναν από το χώμα, και τα πάντα επιστρέφουν στο χώμα». Αυτά, βεβαίως, έχουν ειπωθεί κατ' αυτόν τον τρόπο, και δεν αντιλέγω· όμως, αξιώνω από εκείνον που επιζητεί να θηρεύσει το νόημα του λόγου, να τον διερευνήσει ολόκληρο, και να μη νομίζει ότι από ένα αποκομμένο τμήμα μπορεί να συλλάβει την πλήρη έννοια.

Β. Λοιπόν, σύμφωνα με εσένα, θα πούμε ότι υπάρχουν όρια ζωής και στα άλογα ζώα; Α. Πώς το λες αυτό; Β. Διότι έχει γραφτεί: «όπως ο θάνατος του ενός, έτσι και ο θάνατος του άλλου, και ένα πνεύμα υπάρχει σε όλα· και σε τι υπερτερεί ο άνθρωπος από το κτήνος; Σε τίποτα· διότι τα πάντα πορεύονται σε έναν τόπο, τα πάντα έγιναν από το χώμα, και τα πάντα επιστρέφουν στο χώμα.» Α. Έτσι βέβαια έχουν γραφτεί αυτά, δεν έχουν όμως αυτό το νόημα που υπέθεσες εσύ· διότι η συνέχεια του κειμένου, την οποία εσύ παρέλειψες, φανερώνει την αληθινή έννοια των γραφομένων. Τι λέει λοιπόν; «Και ποιος γνωρίζει αν το πνεύμα του ανθρώπου ανεβαίνει το ίδιο προς τα πάνω, και το πνεύμα του κτήνους κατεβαίνει κάτω στη γη;» Διότι το μεν πνεύμα του ανθρώπου, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Εκκλησιαστή, «επιστρέφει προς τον Θεό, ο οποίος το έδωσε», καθώς είναι ουσία άυλη, ζωντανή και νοερή, και γι' αυτό λέγεται ότι το ίδιο ανεβαίνει προς τα πάνω· ενώ το πνεύμα του κτήνους είναι υλικό, έχοντας λάβει τη σύστασή του από τη γη όμοια με το σώμα, έχοντας κινητική δύναμη, και για τον λόγο αυτόν είναι στη φύση του να διαλύεται στη γη μαζί με το σώμα. Ο Εκκλησιαστής, επομένως, δεν είπε εκείνα τα λόγια εκφέροντας τη δική του κατασταλαγμένη γνώμη, αλλά τη γνώμη των πολλών, οι οποίοι προτιμούν να ζουν με πιο σωματικό τρόπο και δεν αντιλαμβάνονται τίποτα υψηλότερο από τις αισθήσεις.

Και αυτό αποδεικνύεται από τα συμφραζόμενα του προκειμένου πιο σαφώς· διότι, αφού προείπε εκεί «είπα στην καρδιά μου περί των λόγων των υιών των ανθρώπων, ότι θα τους κρίνει ο Θεός, και για να δείξει ότι αυτοί είναι κτήνη», προσθέτει ποιος είναι ο λόγος για τον οποίο θα κριθούν και για τον οποίο θα καταταχθούν στη μοίρα των κτηνών: «επειδή η τύχη», λέει, «των υιών των ανθρώπων και η τύχη του κτήνους είναι μία σε αυτούς· όπως είναι ο θάνατος του ενός, έτσι είναι και ο θάνατος του άλλου». Και αυτή μεν είναι η δοξασία και η πεποίθηση των πολλών. Αυτός όμως, καταθέτοντας τη δική του γνώμη, διδάσκει ότι είναι ίδιον λίγων το να κάνουν την ορθή διάκριση αυτών, ώστε να γνωρίζουν ότι το μεν πνεύμα του κτήνους διαλύεται στη γη, από την οποία και συστάθηκε, ενώ το πνεύμα του ανθρώπου επιστρέφει στον Θεό, ο οποίος του το έδωσε, ενθέτοντας από τον εαυτό Του ζωή στο σώμα που ελήφθη από την ύλη, «την οποία ως ψυχή νοερή και εικόνα Θεού γνωρίζει ο Λόγος» κατά τον θεολόγο Γρηγόριο. Διότι και το «τις» (ποιος) στη Γραφή ως επί το πλείστον συνηθίζεται να χρησιμοποιείται για το σπάνιο· όπως το «ποιος θα αναβεί στο όρος του Κυρίου;» και «ποιος είναι ο άνθρωπος που θέλει ζωή;» και «ποιος άραγε είναι ο πιστός και φρόνιμος οικονόμος;» και τα παρόμοια.