Πατερικές αναφορές στο ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΣ 3:20

«Θυμήσου ότι με έπλασες από πηλό, και στη γη με επιστρέφεις πάλι.» «Εντούτοις τα πάντα είναι ματαιότητα, κάθε ζωντανός άνθρωπος· πράγματι ο άνθρωπος πορεύεται ως εικόνα, όμως μάταια ταράζεται.» «Θα αφαιρέσεις το πνεύμα τους, και θα εκλείψουν, και στο χώμα τους θα επιστρέψουν.» «Τα πάντα προήλθαν από το χώμα, και τα πάντα θα επιστρέψουν στη γη.» «Ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο για την αφθαρσία, και τον έφτιαξε κατ' εικόνα της δικής Του αιωνιότητας.» «Εσύ που δημιούργησες τα πάντα με τον λόγο Σου και με τη σοφία Σου κατασκεύασες τον άνθρωπο, για να κυριαρχεί στα κτίσματα που δημιουργήθηκαν από Εσένα, και να κυβερνά τον κόσμο με οσιότητα και δικαιοσύνη, και να κρίνει με ευθύτητα.» «Είμαι και εγώ θνητός άνθρωπος, ίσος προς όλους και απόγονος του χωματένιου πρωτοπλάστου, και στην κοιλιά της μητέρας μου διαπλάστηκα ως σάρκα, συμπηγνυόμενος στο αίμα σε διάστημα δέκα μηνών, από σπέρμα ανδρός και από ηδονή που συνόδευσε τον ύπνο.»

Και λέει: «Μη θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους εξαφανίζουν και όπου οι κλέφτες κάνουν διαρρήξεις και κλέβουν». Δεν είπε να μην αποκτήσει κανείς καθόλου τα αναγκαία για το σώμα, αλλά να μη θησαυρίζετε για τους εαυτούς σας χρήματα ή μεταξωτά ενδύματα και φθαρτό πλούτο και τα παρόμοια με αυτά, τα οποία καταναλώνονται από τους κλέφτες και τους σκόρους και αποτελούν αιτία χαιρεκακίας των πονηρών· διότι τέτοια είναι τα θησαυρίσματα της γης. «Τα πάντα», λέει, «προήλθαν από το χώμα και τα πάντα επιστρέφουν στο χώμα». Και: «Γυμνός», λέει ο Ιώβ, «βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα επιστρέψω εκεί». Και ο μακάριος Παύλος προσθέτει: «Εφόσον έχουμε τροφές και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε, ενώ εκείνοι που επιθυμούν να πλουτίζουν πέφτουν σε πειρασμό και σε παγίδα του διαβόλου». Πειρασμό, νομίζω, ονομάζει τις συνεχείς δυσχερείς περιστάσεις, τις οποίες υφίστανται νύχτα και μέρα οι εραστές του πλούτου για να τον αυξήσουν, και άλλοτε μεν να σπεύδουν και να τρέχουν να τον αυξήσουν από δίκαιους πόρους, από προσωπικούς κόπους, και από άδικες πλεονεξίες, άλλοτε δε να θλίβονται, να δοκιμάζονται και να πέφτουν θύματα εκμετάλλευσης από τους ισχυρότερους αυτής της ζωής. Ως παγίδα του διαβόλου, νομίζω, υπέδειξε το πάθος της κενοδοξίας· διότι αυτή από τη φύση της ακολουθεί και συνοδεύει τον πλούτο.

Διότι πολλοί από τους πλουσίους απέκτησαν πολλά υλικά μαργαριτάρια και πολύτιμους λίθους σε τούτη τη ζωή, αλλά καμία ωφέλεια ψυχής δεν αποκόμισαν από αυτά. Και τι λέω για μερικούς λίθους και μαργαριτάρια; Επειδή τα πάντα έγιναν από το χώμα και τα πάντα στο χώμα επιστρέφουν, ακόμη κι αν αποκτήσει κανείς και τους δώδεκα λίθους, σε τίποτα δεν ωφελείται. Και ποιους δώδεκα εννοώ; Το σάρδιο το βαβυλωνιακό, το πάζιο το ινδικό, το σμαράγδι και αυτό το ινδικό, τον άνθρακα τον χαλκηδόνιο της Λιβύης, δηλαδή της Αφρικής, τον σάπφειρο από την Αιθιοπία, τον ίασπι από τον ποταμό Θερμώδοντα, τον υάκινθο από το φαράγγι της Μεγάλης Σκυθίας, τον αχάτη επίσης από τη Σκυθία, τον αμέθυστο από τις θαλάσσιες όχθες της Λιβύης, τον χρυσόλιθο από τα πετρώματα των πηγαδιών της Αχαιμενίδος, το βηρύλλιο από τους πρόποδες των ορέων του επονομαζόμενου Ταύρου, τον όνυχα και αυτόν από το προαναφερθέν όρος του Ταύρου. Αν λοιπόν το σάρδιο, το πάζιο, το σμαράγδι, ο άνθρακας, ο σάπφειρος, ο ίασπις, ο υάκινθος, ο αχάτης, ο αμέθυστος, ο χρυσόλιθος, το βηρύλλιο και ο όνυχας δεν ωφέλησαν σε τίποτα αυτούς που τα απέκτησαν, τι άλλο λοιπόν από τα υλικά και πρόσκαιρα αγαθά θα μπορούσε να ωφελήσει κάποιον από τους ανθρώπους;

Επιβλέπει, λοιπόν, σε όλους τους κατοίκους της γης· και συγκεντρώνει σε μία απλή και ανεξιχνίαστη πρόγνωση όλα τα έργα και τους διαλογισμούς των καρδιών μας, και με μία υπερπλήρη και υπερέχουσα εποπτεία βλέπει όλους τους υιούς των ανθρώπων Εκείνος που έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές τους. Και σύμφωνα με τον Ησαΐα, όλα τα έθνη μπροστά στην προνοητική Του δύναμη είναι σαν μια σταγόνα από τον κάδο, και σαν την κλίση της ζυγαριάς, την οποία μπορεί να προκαλέσει ακόμη και ένας κόκκος κριθαριού ή κεχριού, πόσο μάλλον μία δραχμή· και λογίστηκαν σαν σάλιο. Γιατί να μην πω το παν; Ότι μέσα σε Αυτόν ζούμε, και από αυτή τη ζωή κινούμαστε, και κατόπιν στον ατελεύτητο αιώνα υπάρχουμε. Αλλά αυτά, λέει (κάποιος), δεν φαίνεται να τα συμμερίζεται ο Εκκλησιαστής, αλλά προϋποθέτει τον ίδιο τρόπο θανάτου και για τους ανθρώπους και για τα κτήνη· διότι, «όπως είναι ο θάνατος του ενός», λέει, «έτσι είναι και ο θάνατος του άλλου, και υπάρχει μία πνοή σε όλα. Και σε τι υπερτερεί ο άνθρωπος έναντι του κτήνους; Σε τίποτα· διότι τα πάντα πορεύονται σε έναν τόπο· τα πάντα έγιναν από το χώμα, και τα πάντα επιστρέφουν στο χώμα». Αυτά, βεβαίως, έχουν ειπωθεί κατ' αυτόν τον τρόπο, και δεν αντιλέγω· όμως, αξιώνω από εκείνον που επιζητεί να θηρεύσει το νόημα του λόγου, να τον διερευνήσει ολόκληρο, και να μη νομίζει ότι από ένα αποκομμένο τμήμα μπορεί να συλλάβει την πλήρη έννοια.

Β. Λοιπόν, σύμφωνα με εσένα, θα πούμε ότι υπάρχουν όρια ζωής και στα άλογα ζώα; Α. Πώς το λες αυτό; Β. Διότι έχει γραφτεί: «όπως ο θάνατος του ενός, έτσι και ο θάνατος του άλλου, και ένα πνεύμα υπάρχει σε όλα· και σε τι υπερτερεί ο άνθρωπος από το κτήνος; Σε τίποτα· διότι τα πάντα πορεύονται σε έναν τόπο, τα πάντα έγιναν από το χώμα, και τα πάντα επιστρέφουν στο χώμα.» Α. Έτσι βέβαια έχουν γραφτεί αυτά, δεν έχουν όμως αυτό το νόημα που υπέθεσες εσύ· διότι η συνέχεια του κειμένου, την οποία εσύ παρέλειψες, φανερώνει την αληθινή έννοια των γραφομένων. Τι λέει λοιπόν; «Και ποιος γνωρίζει αν το πνεύμα του ανθρώπου ανεβαίνει το ίδιο προς τα πάνω, και το πνεύμα του κτήνους κατεβαίνει κάτω στη γη;» Διότι το μεν πνεύμα του ανθρώπου, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Εκκλησιαστή, «επιστρέφει προς τον Θεό, ο οποίος το έδωσε», καθώς είναι ουσία άυλη, ζωντανή και νοερή, και γι' αυτό λέγεται ότι το ίδιο ανεβαίνει προς τα πάνω· ενώ το πνεύμα του κτήνους είναι υλικό, έχοντας λάβει τη σύστασή του από τη γη όμοια με το σώμα, έχοντας κινητική δύναμη, και για τον λόγο αυτόν είναι στη φύση του να διαλύεται στη γη μαζί με το σώμα. Ο Εκκλησιαστής, επομένως, δεν είπε εκείνα τα λόγια εκφέροντας τη δική του κατασταλαγμένη γνώμη, αλλά τη γνώμη των πολλών, οι οποίοι προτιμούν να ζουν με πιο σωματικό τρόπο και δεν αντιλαμβάνονται τίποτα υψηλότερο από τις αισθήσεις.