Πατερικές αναφορές στο ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΣ 3:21

Και ποιος γνωρίζει εάν το πνεύμα του ανθρώπου ανεβαίνει προς τα άνω, και εάν το πνεύμα του κτήνους κατεβαίνει κάτω στη γη; Με αυτά τα λόγια, φαίνεται ότι ο σοφός κατανοεί την όλη φύση του ανθρώπου· και αρχικά, έχοντας στραμμένο το βλέμμα στο κοινό γνώρισμα της ζωής και ακολουθώντας τη σωματική γένεση, αποδίδει το ίδιο τέλος και στους δύο, δηλαδή στον άνθρωπο και στο κτήνος, διότι και η γένεσή τους, κατά τα φαινόμενα, ήταν η ίδια. Έπειτα όμως, όπως ακριβώς εκείνοι που προοδεύουν από την ανώριμη ηλικία σε πιο ώριμη, ξεκαθαρίζουν τη συγκεχυμένη αντίληψη που είχαν για τους γονείς τους και δεν ονομάζουν πλέον πατέρα οποιονδήποτε τυχόντα, αλλά τον γνωρίζουν ξεχωρίζοντάς τον ως τον δικό τους, έτσι ακριβώς και αυτός, μιμούμενος τη φύση και ακολουθώντας την πρόοδό της από τα ατελέστερα προς τα τελειότερα, προχωρεί από την ατελή αντίληψη στην τελειότερη και διαχωρίζει την υπεροχή της ανθρώπινης ζωής έναντι των υπολοίπων ζώων. «Και ποιος γνωρίζει», λέει, φανερώνοντας με αυτόν τον τρόπο τη σπανιότητα εκείνων που σκέφτονται ορθά και διακρίνουν την ανθρώπινη από την κτηνώδη ζωή.

Β. Λοιπόν, σύμφωνα με εσένα, θα πούμε ότι υπάρχουν όρια ζωής και στα άλογα ζώα; Α. Πώς το λες αυτό; Β. Διότι έχει γραφτεί: «όπως ο θάνατος του ενός, έτσι και ο θάνατος του άλλου, και ένα πνεύμα υπάρχει σε όλα· και σε τι υπερτερεί ο άνθρωπος από το κτήνος; Σε τίποτα· διότι τα πάντα πορεύονται σε έναν τόπο, τα πάντα έγιναν από το χώμα, και τα πάντα επιστρέφουν στο χώμα.» Α. Έτσι βέβαια έχουν γραφτεί αυτά, δεν έχουν όμως αυτό το νόημα που υπέθεσες εσύ· διότι η συνέχεια του κειμένου, την οποία εσύ παρέλειψες, φανερώνει την αληθινή έννοια των γραφομένων. Τι λέει λοιπόν; «Και ποιος γνωρίζει αν το πνεύμα του ανθρώπου ανεβαίνει το ίδιο προς τα πάνω, και το πνεύμα του κτήνους κατεβαίνει κάτω στη γη;» Διότι το μεν πνεύμα του ανθρώπου, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Εκκλησιαστή, «επιστρέφει προς τον Θεό, ο οποίος το έδωσε», καθώς είναι ουσία άυλη, ζωντανή και νοερή, και γι' αυτό λέγεται ότι το ίδιο ανεβαίνει προς τα πάνω· ενώ το πνεύμα του κτήνους είναι υλικό, έχοντας λάβει τη σύστασή του από τη γη όμοια με το σώμα, έχοντας κινητική δύναμη, και για τον λόγο αυτόν είναι στη φύση του να διαλύεται στη γη μαζί με το σώμα. Ο Εκκλησιαστής, επομένως, δεν είπε εκείνα τα λόγια εκφέροντας τη δική του κατασταλαγμένη γνώμη, αλλά τη γνώμη των πολλών, οι οποίοι προτιμούν να ζουν με πιο σωματικό τρόπο και δεν αντιλαμβάνονται τίποτα υψηλότερο από τις αισθήσεις.