Πατερικές αναφορές στο ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΣ 3:3

Είναι γεγραμμένο, ότι «Υπάρχει καιρός για κάθε πράγμα, και όλα είναι καλά στον καιρό τους.» Και επιπλέον, πώς δεν αξίζει να σκεφτούμε και το εξής; Άραγε, εάν κάποιος από αυτούς που βρίσκονται σε περίλαμπρη δόξα, και οι οποίοι τιμώνται με υπερβολικά αξιώματα, μας καλούσε να πάμε κοντά του για να συμμετάσχουμε σε μια γιορτή, την οποία θα επέλεγε να τελέσει για κάποιους από τους γνωστούς του, δεν θα προσέρχονταν οι συνδαιτυμόνες στην οικία του λαμπροί και με ωραία ενδύματα;

ΙΔʹ. Σπείρε όταν είναι ο καιρός, και συγκέντρωνε τη σοδειά, και άνοιγε τις αποθήκες, όταν είναι ο καιρός για αυτό, και φύτευε στην ώρα του, και ας τρυγιέται από εσένα το ώριμο σταφύλι, και βγες στο πέλαγος παίρνοντας θάρρος την άνοιξη, και τράβα το πλοίο στη στεριά, πάλι όταν αρχίζει ο χειμώνας και η θάλασσα αγριεύει. Και ας υπάρχει για εσένα καιρός πολέμου και ειρήνης, γάμου και αγαμίας, φιλίας και χωρισμού, εάν παραστεί ανάγκη για αυτόν, και γενικότερα για κάθε πράγμα, εάν πρέπει να πεισθούμε στον Σολομώντα. Και πρέπει να πεισθούμε· διότι η προτροπή του είναι ωφέλιμη. Πάντοτε, όμως, να εργάζεσαι για τη σωτηρία, και κάθε καιρός ας είναι για εσένα η καθορισμένη προθεσμία για το βάπτισμα. Εάν, προσπερνώντας πάντοτε το σήμερα, αναμένεις το αύριο, δεν καταλαβαίνεις ότι με τις μικρές αναβολές κλέβεσαι από τον Πονηρό, όπως είναι η συνήθειά του. «Σε εμένα δώσε το παρόν, στον Θεό το μέλλον· σε εμένα τη νεότητα, στον Θεό τα γηρατειά· σε εμένα τις ηδονές, σε Εκείνον την αχρηστία». Πόσο μεγάλος είναι ο κίνδυνος γύρω σου! Πόσα είναι τα απροσδόκητα περιστατικά!

ΙΕ΄. Εγώ, βέβαια, επαινώ και τον λόγο του Σολομώντα, ο οποίος, όπως για κάθε πράγμα, έτσι και για τον πόλεμο και την ειρήνη ορίζει τον κατάλληλο καιρό. Εκείνο μόνο θα προσθέσω: ότι πρέπει να τηρούμε τον καιρό και των δύο, επειδή και το να πολεμά κανείς είναι μερικές φορές καλό, σύμφωνα με τον δικό του νόμο και λόγο· εφόσον όμως είναι δυνατόν, πρέπει να κλίνουμε περισσότερο προς την ειρήνη· διότι αυτό είναι ανώτερο και πιο θεοειδές. Καθώς είναι άτοπο, στην ιδιωτική μεν ζωή να θεωρούμε την ομόνοια ως το άριστο, στη δημόσια δε να μην τη θεωρούμε ως το πλέον επωφελές.

ΛΟΓΟΣ ΣΤ΄. Ειρηνικός Α΄, επί τη ενώσει των μοναχών, μετά τη σιωπή, παρουσία του πατρός αυτού. Α΄. Η προθυμία μού λύνει τη γλώσσα, και περιφρονώ τον ανθρώπινο νόμο χάριν του νόμου του Πνεύματος· και παραχωρώ τον λόγο στην ειρήνη, ενώ προηγουμένως δεν τον είχα παραχωρήσει σε κανέναν. Διότι πρωτύτερα, όταν τα μέλη στασίαζαν εναντίον μας, και το μέγα και τίμιο σώμα του Χριστού διαιρούνταν και κατακοβόταν, ώστε παρά λίγο να διασκορπιστούν τα οστά μας στον άδη, σαν το βάθος της γης που σχίζεται από το άροτρο και σκορπίζεται στο χώμα, και αφού ο πονηρός κατέκοψε τον άτμητο, αμέριστο και εξ ολοκλήρου υφαντό χιτώνα, τον έκανε όλο δικό του, κατορθώνοντας μέσω ημών αυτό που δεν μπόρεσε να πετύχει μέσω εκείνων που σταύρωσαν τον Χριστό· τότε λοιπόν έθεσα φυλακή στα χείλη μου, τα οποία ούτως ή άλλως δεν ήσαν πρόθυμα για λόγο, διότι θεωρούσα ότι αποτελεί πνευματική τάξη το να καθαρίσω πρώτα τον εαυτό μου διά της έμπρακτης φιλοσοφίας, και έπειτα, ανοίγοντας το στόμα της διανοίας, να ελκύσω το Πνεύμα, και ύστερα να αναβλύσω αγαθό λόγο και να κηρύξω την τέλεια σοφία του Θεού ανάμεσα στους τέλειους. Και όπως υπάρχει κατάλληλος καιρός για κάθε πράγμα, μικρό και μεγάλο (διότι η ρήση του Σολομώντος είναι ορθή και λίαν εμπεριστατωμένη), έτσι, όσο κανένας άλλος, γνώριζα ότι υπάρχει καιρός και για τον λόγο και για τη σιωπή.

Και πάλι, ο λόγος που ακολουθεί συμφωνεί με όσα έχουν ήδη εξεταστεί. Διότι, αναφέρει, υπάρχει καιρός για θανάτωση και καιρός για θεραπεία. Αυτό έχει σαφώς ερμηνευθεί εκ των προτέρων στο προφητικό ρητό, το οποίο αναφέρει εκ προσώπου του Θεού: «Εγώ θα θανατώσω και θα ζωοποιήσω». Διότι, εάν δεν θανατώσουμε μέσα μας την έχθρα, δεν θα θεραπεύσουμε την αγαπητική μας διάθεση, η οποία έχει νοσήσει εξαιτίας του μίσους. Έτσι και όλα τα υπόλοιπα, όσα ζουν εις βάρος μας για το κακό μας, εννοώ δηλαδή την κακή παράταξη των παθών και αυτόν τον εμφύλιο πόλεμο που διεξάγεται εναντίον μας μέσω των ηδονών και μας αιχμαλωτίζει στον νόμο της αμαρτίας, είναι καιρός να τα θανατώσουμε. Διότι η θανάτωση τέτοιων πραγμάτων γίνεται θεραπεία για εκείνον που έχει εξασθενήσει εξαιτίας της αμαρτίας. Λένε οι ιατροί ότι οι έλμινθες και κάποια άλλα παρόμοια θηρία ζωογονούνται εσωτερικά στα σπλάχνα από την κακοχυμία, και η ζωή αυτών αποτελεί ασθένεια για το σώμα. Εάν όμως αυτά εξοντωθούν μέσω της λήψης κάποιου φαρμάκου, ο ασθενής θα αναρρώσει και θα βρει πάλι την υγεία του. Αυτά τα πάθη του σώματος είναι ανάλογα με τα αρρωστήματα της ψυχής. Όταν ο θυμός απομυζά τη δύναμη από μέσα ή παραλύει τον τόνο και τους λογισμούς της ψυχής μέσω της μνησικακίας, ή όταν ο κακός τρόπος ζωής ζωογονήσει το θηρίο του φθόνου ή οποιοδήποτε άλλο παρόμοιο κακό, εκείνος που αντιλαμβάνεται ότι η ψυχή του τρέφει μέσα της ένα θηρίο, θα χρησιμοποιήσει εγκαίρως το φάρμακο που εξοντώνει τα πάθη.

Καιρός για να καθαιρεί κανείς και καιρός για να οικοδομεί. Αυτά μπορεί να τα μάθει κανείς και από όσα ειπώθηκαν από τον Θεό προς τον προφήτη Ιερεμία, στον οποίο δόθηκε από τον Θεό η δύναμη πρώτα να καθαιρεί, να εκριζώνει και να κατασκάπτει, και έπειτα να ανορθώνει, να ανοικοδομεί και να φυτεύει. Διότι πρέπει πρώτα να ερειπωθούν μέσα μας τα οικοδομήματα της κακίας και τότε να βρεθεί χρόνος και ευρυχωρία για την κατασκευή του ναού του Θεού που οικοδομείται μέσα στις ψυχές, για τον οποίο η αρετή χρησιμεύει ως υλικό. Διότι εάν κάποιος εποικοδομεί πάνω στο θεμέλιο αυτό χρυσάφι, ασήμι και πολύτιμους λίθους, αυτά ονομάζονται αρετή· ενώ με το ξύλο, το χόρτο και το καλάμι ερμηνεύεται η φύση της κακίας, η οποία δεν προετοιμάζεται για τίποτα άλλο παρά για να καταναλωθεί από τη φωτιά. Όταν λοιπόν τα οικοδομήματα είναι φτιαγμένα από χόρτο και καλάμι, δηλαδή από αδικία, υπερηφάνεια και την υπόλοιπη κακία της ζωής, ο λόγος του Θεού παραγγέλλει πρώτα να οδηγηθούν αυτά στον αφανισμό, και έπειτα με αυτόν τον τρόπο να χρησιμοποιήσουμε το χρυσάφι της αρετής ως υλικό για την κατασκευή του πνευματικού οίκου. Διότι δεν είναι δυνατόν να συμφυεί το ασήμι με το καλάμι, ή να ενωθεί το χρυσάφι με το χόρτο, ή το μαργαριτάρι με το ξύλο, αλλά εάν πρόκειται να συμβεί αυτό, πρέπει οπωσδήποτε να αφανιστεί το ένα από τα δύο. Διότι ποια κοινωνία μπορεί να έχει το φως με το σκοτάδι; Επομένως, ας καθαιρεθούν πρώτα τα έργα του σκότους και τότε θα κατασκευαστούν τα φωτεινά οικοδομήματα της ζωής.

Καιρός για να θανατώνει κανείς και καιρός για να θεραπεύει. Και αυτά είναι αντίθετα μεταξύ τους. Και ποιος είναι ο καιρός της θανάτωσης; Όπως, για παράδειγμα, όταν πρόκειται για τους πονηρούς. Ενώπιον του Θεού υπάρχει καιρός και για το ένα και για το άλλο. Καιρός για να κατεδαφίζει κανείς και καιρός για να οικοδομεί, καιρός για να κλαίει και καιρός για να γελάει. Και ποιος καιρός είναι άκαιρος; Όταν το γέλιο είναι άκαιρο και ανώφελο. Διότι, αν υπάρχει καιρός για εκείνα τα γενικά, πολύ περισσότερο υπάρχει για τούτα εξαιτίας εκείνων· δεν είναι άραγε αυτά απλώς τυχαία περιστατικά; Και αυτά τα όρισε ο Θεός: να μη γελάμε πάντοτε, για να μην οδηγηθούμε σε πνευματική χαλάρωση, και να μην κλαίμε πάντοτε, για να μην καταρρεύσουμε.

Είναι προφανές ότι ολόκληρος ο βίος μας είναι γεμάτος από αντιθέσεις· γεννήσεις, και έπειτα θανάτους· φύτευση δέντρων, και έπειτα εκκοπή· θανατώσεις και θεραπείες· κατεδάφιση οικιών και ανοικοδόμησή τους· κλαυθμούς και γέλωτες· θρήνους και χορούς· ρίψη λίθων και συγκέντρωσή τους· και άλλοτε μεν κάποιος ενώθηκε με γυναίκα, άλλοτε δε χώρισε από αυτήν· και τη μια στιγμή αναζήτησε κάτι, ενώ την άλλη το έχασε· και τη μια το φύλαξε, ενώ την άλλη το απέρριψε· και άλλοτε μεν έσχισε, άλλοτε δε επιδιόρθωσε· σιώπησε, και έπειτα μίλησε· αγάπησε, και έπειτα μίσησε· και άλλοτε μεν πολέμησε, άλλοτε δε ειρήνευσε, καθώς τα πράγματα γρήγορα μεταβάλλονται από τα αισθητά αγαθά στα ομοίως αντίθετά τους. Λοιπόν, 9. Ποιο είναι το περίσσευμα εκείνου που εργάζεται σε όσα ο ίδιος μοχθεί;