Πατερικές αναφορές στο ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΣ 7:2

Αλλά είναι βέβαια πρέπον να θλίβεται κανείς από όσα συμβαίνουν, και ήσυχα να σκυθρωπάζει μπροστά στα λυπηρά, με περίσκεψη στο πρόσωπο και σεμνότητα που να αποπνέει βαρύτητα, φανερώνοντας έτσι το πάθος της ψυχής. Όταν όμως μιλάει, δεν πρέπει να ορμάει αμέσως στις επιπλήξεις, σαν να αναπηδά και να καταπατά εκείνους που κείτονται καταγής (διότι οι επιπλήξεις είναι φορτικές σε αυτούς που η ψυχή τους έχει κακωθεί από τη λύπη· και συνάμα γίνονται δύσκολα αποδεκτές από όσους υποφέρουν, ενώ τα λόγια εκείνων που παραμένουν εντελώς απαθείς είναι απίθανο να προσφέρουν παρηγοριά). Αντίθετα, αφού τους αφήσει πρώτα να ξεφωνίσουν μάταια και ανώφελα και να θρηνήσουν, όταν πλέον το κακό έχει κάπως υποχωρήσει και χαλαρώσει, τότε επιδέξια και με πραότητα ας καταπιαστεί με την παρηγοριά. Επειδή και οι πωλοδαμαστές, τα ατίθασα πουλάρια δεν τα σφίγγουν αμέσως με τα χαλινάρια, ούτε τα τραβούν απότομα (διότι έτσι τα μαθαίνουν να ανασηκώνονται και να αποτινάσσουν τους αναβάτες τους)· αλλά, υποχωρώντας τους αρχικά και ακολουθώντας την ορμή τους, όταν δουν ότι έχουν εξαντλήσει τον θυμό τους εξαιτίας της δικής τους ορμητικότητας και βιαιότητας, τότε πια, αφού τα παραλάβουν δαμασμένα, τα καθιστούν πιο πειθήνια μέσω της τέχνης τους. Με αυτόν τον τρόπο θα εφαρμοστεί ο λόγος του Σολομώντα: «Είναι προτιμότερο να εισέρχεται κανείς σε οίκο πένθους παρά σε οίκο συμποσίου»· εάν, βεβαίως, πρόκειται κανείς, χρησιμοποιώντας τον λόγο με σύνεση και πραότητα, να μεταδώσει τη δική του υγεία σε εκείνον που πάσχει, και όχι να μεταλάβει την ξένη λύπη, σαν να επρόκειτο για οφθαλμία.

Ας απορριφθούν, λέει, τα παρελθόντα, και ας αναχωρήσουν προς τη λήθη τα προηγούμενα· φανείτε ανώτεροι από τον εαυτό σας στα επόμενα, εξευμενίστε τον Θεό με νηστεία και κόπο, με θρήνο και οδυρμούς. Διότι σε όσους επιλέγουν να πράττουν αυτά, θα ακολουθήσει οπωσδήποτε το να ζουν στο εξής με πνευματική ευημερία και τρυφή. Όπως ακριβώς το τέλος της ραθυμίας και της πτώσης στις ηδονές καταλήγει πάντοτε σε οιμωγές και κόλαση, έτσι και της επιείκειας και των κόπων της μετάνοιας η έκβαση καταλήγει στην ευρυχωρία της ευημερίας. Είναι ωφέλιμο, λοιπόν, το να κλαίει κανείς για τις αμαρτίες του και να λυπάται κατά Θεόν. Όπως ακριβώς γράφει ο μακάριος Παύλος: «Η κατά Θεόν λύπη κατεργάζεται μετάνοια προς σωτηρίαν για την οποία κανείς δεν μετανιώνει». Και ο ίδιος ο Χριστός μακαρίζει εκείνους «που πενθούν τώρα, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν». Και βεβαίως και ο σοφός Σολομών κάτι τέτοιο λέει αινιγματικά: «Είναι καλό να πάει κανείς σε οίκο πένθους, παρά να πάει σε οίκο συμποσίου». Όμως, είναι αναγκαίο να παρατηρήσουμε προσεκτικά και τούτο, δηλαδή πόσο μεγάλη είναι η δύναμη της νηστείας. Εξημερώνει τον Δεσπότη, κατευνάζει την οργή, αποτρέπει την κόλαση. Διότι, ταλαιπωρώντας τον εαυτό μας, σχεδόν εξευμενίζουμε πλήρως τον θείο θυμό που έχει εξαγριωθεί και οργιστεί εναντίον μας, και συγκρατούμε εύκολα το χέρι εκείνου που μας παιδαγωγεί.

Εʹ. Διότι, εάν δεν υπήρχε αυτός ο φόβος, τα πάντα θα είχαν καταστραφεί· εφόσον μάλιστα, ενώ επικρέμανται τόσες τιμωρίες, πολλοί είναι εκείνοι που αυτομολούν προς την κακία. Εάν τα στοχαστείς αυτά, και προς την ελεημοσύνη θα γίνεις πιο πρόθυμος, και πολλή ευχαρίστηση θα αποκομίσεις, και μάλιστα πολύ μεγαλύτερη από εκείνους που αποχωρούν από το θέατρο. Διότι εκείνοι που αναχωρούν από εκεί, φλέγονται και καίγονται από την επιθυμία. Επειδή, όταν δουν εκείνες τις προκλητικές γυναίκες πάνω στη σκηνή και δεχθούν από εκεί αμέτρητα τραύματα, δεν θα βρίσκονται σε καλύτερη κατάσταση από μια φουρτουνιασμένη θάλασσα, καθώς η εικόνα των προσώπων, των στάσεων του σώματος, των λόγων, του βαδίσματος και όλων των άλλων στέκονται μπροστά στα μάτια τους και πολιορκούν την ψυχή τους. Εκείνοι όμως που εξέρχονται από εδώ, τίποτε τέτοιο δεν θα υποστούν, αλλά θα αποκομίσουν πολλή γαλήνη και αταραξία. Διότι η κατάνυξη που γεννιέται από τη θέα των δεσμωτών, σβήνει όλη εκείνη τη φωτιά. Ακόμη και αν, βγαίνοντας από τους δεσμώτες, συναντήσει μια πόρνη και ακόλαστη γυναίκα, κανένα κακό δεν θα του προκαλέσει. Διότι, σαν να έχει γίνει πλέον απαθής, δεν πρόκειται να αιχμαλωτιστεί στα δίχτυα εκείνης της όψης, αφού, αντί για το ακόλαστο θέαμα, ο φόβος της κρίσεως θα βρίσκεται τότε μπροστά στα μάτια του. Για τον λόγο αυτό και εκείνος που δοκίμασε κάθε είδος απόλαυσης έλεγε: «Είναι καλό να πηγαίνει κανείς σε οίκο πένθους, παρά να πηγαίνει σε οίκο γέλωτος».

Υπάρχει καιρός για να αγαπήσει κανείς και καιρός για να μισήσει· επομένως, καιρός για να αγαπηθεί και για να μισηθεί. Όλα όσα εποίησε είναι καλά στον καιρό τους. Γιατί, λοιπόν, μοχθείς; Τα πάντα είναι θαυμαστά, όλα όσα έγιναν είναι καλά στον καιρό τους. Μην αναφέρεις απλώς τη λύπη, αλλά δείξε μου την στον κατάλληλο καιρό της, και θα σου αποδείξω ότι είναι ανώτερη από την ηδονή και τον γέλωτα. Γι' αυτό και λέγει: είναι προτιμότερο να μεταβεί κανείς σε οίκο πένθους, παρά σε οίκο γέλωτος. Κανένα από αυτά δεν είναι καθ' εαυτό καλό, ούτε κακό· το να πεθάνει κανείς είναι προτιμότερο από το να γεννηθεί, όπως επί παραδείγματι στα γηρατειά. Διότι κανένα άλλο πράγμα δεν είναι καλό ανεξάρτητα από τον κατάλληλο καιρό του, έστω κι αν πρόκειται για την τροφή ή το ποτό.

Και η ημέρα του θανάτου είναι ανώτερη από την ημέρα της γεννήσεώς του. Διότι το μεν ένα είναι ανάπαυση, το δε άλλο προοίμιο πόνων. Αγαθό είναι να πορευθεί κανείς σε οίκο πένθους. Δηλαδή εύκολο· διότι εδώ ως αγαθό εννοεί αυτό ακριβώς, το εύκολο. Παρά να πορευθεί σε οίκο συμποσίου, καθότι αυτό είναι το τέλος κάθε ανθρώπου. † Και κανένας από όσους δεν δύνανται να αποδώσουν αυτή την αμοιβή δεν είχε να ανταποδώσει κάτι, ενώ εκείνη οπωσδήποτε κατά χάριν· † από εκεί προκύπτει φθόνος και βασκανία. Έχεις επαρκή παρηγοριά στο γεγονός ότι κανείς δεν το απέφυγε· από εκεί θα λάβουν ευφροσύνη. Βλέπεις όλους να συμμετέχουν μαζί σου στα δεινά· *** από εδώ πολλές φορές προκαλείται λύπη και βλασφημία· διότι κυρίως τα καλά πράγματα, όταν δεν είναι καθολικά, προξενούν λύπη, ενώ τα δεινά ευφραίνουν.

Και ο ζωντανός θα εναποθέσει το αγαθό στην καρδιά του. Θα δώσει παρηγοριά στην καρδιά του, όχι στην ψυχή, όχι *** αυτόν που έχει απέλθει· τίμησες βέβαια τους οικείους παρηγορώντας τους, αλλά μάλλον εξασφαλίζοντας την παρηγοριά στον ίδιο σου τον εαυτό. Διπλά είναι τα αγαθά: αφενός επειδή εκείνος που απήλθε αναπαύθηκε, αφετέρου επειδή εκείνος που παραμένει ακόμη στη ζωή δεν πόνεσε εξαιτίας των δεινών.

Και δεν είναι μόνο αυτά τα αγαθά που μπορεί να αποκομίσει κανείς από εκεί, αλλά και άλλα, καθόλου κατώτερα από αυτά. Διότι ο καθένας αναμιμνήσκεται τα δικά του αμαρτήματα, το φοβερό κριτήριο, τη λογοδοσία εκείνη και την κρίση, και ακόμη και αν έχει υποφέρει μύρια δεινά από άλλους και αντιμετωπίζει θλίψεις στο σπίτι του, αφού λάβει το φάρμακο για όλα αυτά, έτσι επιστρέφει. Έχοντας αναλογιστεί, δηλαδή, ότι λίγο αργότερα θα υποστεί και ο ίδιος το ίδιο, όπως και όλοι όσοι μεγαλαυχούν, και ότι όλα τα παρόντα είναι πρόσκαιρα, είτε είναι ευχάριστα είτε λυπηρά, αποβάλλει κάθε αθυμία και φθόνο, και έχοντας ελαφρύνει την ψυχή του και έχοντας πτερωθεί πνευματικά, κατ' αυτόν τον τρόπο επιστρέφει στην οικία του. Και ως εκ τούτου, θα είναι πλέον πιο ήμερος προς όλους, πιο επιεικής, πιο προσηνής και πιο συνετός, καθώς ο φόβος των μελλόντων πραγμάτων έχει εισέλθει στην ψυχή του και έχει κατακάψει όλες τις άκανθες. Βλέποντας όλα αυτά εκείνος έλεγε: «Είναι προτιμότερο να πάει κανείς σε οίκο πένθους, παρά να πάει σε οίκο συμποσίου»· διότι από το δεύτερο προκύπτει ραθυμία, ενώ από το πρώτο πνευματική αγωνία· από εκεί περιφρόνηση, από εδώ φόβος, ο οποίος μας παιδαγωγεί προς κάθε αρετή. Εάν ο φόβος δεν ήταν καλός, ο Χριστός δεν θα είχε αναλώσει τόσους πολλούς και εκτενείς λόγους μιλώντας για την εκεί κόλαση και τιμωρία.

Αλλά μήπως το να ζει κανείς μέσα στην τρυφή, να γελά και να βρίσκεται στην ηδονή, είναι καλό; Άκουσε, λοιπόν, τον Σολομώντα, ο οποίος δοκίμασε κάθε είδος τρυφής, να λέει: «Είναι προτιμότερο να μεταβεί κανείς σε οίκο πένθους παρά να μεταβεί σε οίκο οινοποσίας». Αλλά μήπως η νύχτα είναι κάτι το κακό; Διότι πρέπει να αναπτύξουμε τον συλλογισμό ξεκινώντας από τα αντίθετα.

«Ο μικρός και ο μεγάλος είναι εκεί, και ο δούλος που φοβάται τον κύριό του.» «Εάν πεθάνει ο άνθρωπος, θα ζήσει, αφού ολοκληρώσει τις ημέρες του βίου του.» «Θα κατέβεις στον τάφο, όπως το ώριμο σιτάρι που θερίζεται στην κατάλληλη εποχή.» «Ο θάνατος για τον άνθρωπο είναι ανάπαυση.» «Η ευλογία εκείνου που χάνεται ας έλθει επάνω μου.» «Καλύτερο είναι να πάει κανείς σε οίκο πένθους, παρά σε οίκο συμποσίου. Η καρδιά των σοφών βρίσκεται σε οίκο πένθους· ενώ η καρδιά των αφρόνων σε οίκο ευφροσύνης.» «Διότι ο άνθρωπος πορεύθηκε προς την αιώνια κατοικία του, και εκείνοι που θρηνούν περιφέρονται στην αγορά.» «Όπως ακριβώς βγήκε γυμνός από την κοιλιά της μητέρας του, έτσι θα επιστρέψει για να αναχωρήσει όπως ήρθε, και τίποτα δεν θα λάβει από τον κόπο του, ώστε να το πάρει στο χέρι του αναχωρώντας.» «Καλύτερη είναι η ημέρα του θανάτου από την ημέρα της γέννησής του.» «Φθάνοντας στην τελειότητα σε σύντομο χρόνο, συμπλήρωσε μακρά έτη.»

ΤΙΤΛΟΣ Ε΄. —Περί μεθυόντων. «Ο γιος του Άδερ, πίνοντας και μεθώντας, ο ίδιος και τριάντα δύο βασιλιάδες σύμμαχοι μαζί του. Βγήκαν δε και οι υπηρέτες των χωρών, και έφυγε η Συρία.» «Μην είσαι οινοπότης. Διότι κάθε μέθυσος και πόρνος θα φτωχύνει.» «Όποιος ευχαριστείται περνώντας τον χρόνο του με κρασιά, στα δικά του οχυρώματα θα αφήσει ατιμία.» «Σε ποιον ταιριάζει το αλίμονο; σε ποιον ο θόρυβος; σε ποιον οι καταδίκες; σε ποιον οι αηδίες και οι φλυαρίες; σε ποιον τα μάταια συντρίμματα; ποιανού τα μάτια είναι πελιδνά; Όχι σε εκείνους που χρονοτριβούν στα κρασιά; όχι σε εκείνους που αναζητούν πού γίνονται συμπόσια; Μη μεθάτε με κρασί, αλλά να συναναστρέφεστε με δίκαιους ανθρώπους. Διότι εάν προσηλώσεις τα μάτια σου στις φιάλες και τα ποτήρια, ύστερα θα περπατάς πιο γυμνός και από την ύπαιθρο.» «Είναι προτιμότερο να πάει κανείς σε σπίτι πένθους, παρά να πάει σε σπίτι συμποσίου.» «Συνέλθετε από τη μέθη, εσείς που μεθάτε από το κρασί, και κλάψτε, όλοι εσείς που πίνετε κρασί μέχρι να μεθύσετε, διότι έχει αφαιρεθεί από το στόμα σας η ευφροσύνη και η χαρά.» «Αλίμονο σε εκείνους που σηκώνονται το πρωί και επιδιώκουν τα μεθυστικά ποτά, σε εκείνους που παραμένουν μέχρι αργά. Διότι το κρασί θα τους κατακάψει. Διότι πίνουν το κρασί με συνοδεία κιθάρας και ψαλτηρίου, τυμπάνων και αυλών, ενώ δεν κοιτάζουν τα έργα του Θεού.» «Ο μέθυσος εργάτης δεν πρόκειται να πλουτίσει.» «Ο πολύς οίνος φέρνει πικρία στην ψυχή. Η μέθη πληθαίνει τον θυμό του άφρονα προκαλώντας προσκόμματα, μειώνοντας τη δύναμή του και προκαλώντας τραύματα.» «Μεγάλη οργή είναι η μέθυση γυναίκα.» «

Δηλαδή, εάν κάτι έχει πραχθεί και έχει γίνει πλέον γνωστό, χαρακτηρίζεται είτε καλό είτε το αντίθετό του, και έγινε γνωστό τι είναι ο άνθρωπος, άφθαρτος μεν κατά την ψυχή, αλλά φθαρτός κατά τη σάρκα, και δεν θα μπορέσει να δικαιολογηθεί ενώπιον του αδέκαστου Κριτή, ο οποίος είναι ασυγκρίτως ισχυρότερος από όλους, επειδή προβάλλει δικαιολογίες για τις αμαρτίες του, οι οποίες αυξάνουν τον ανώφελο μόχθο του. Ποια είναι λοιπόν η ωφέλεια για τον άνθρωπο σε τέτοιον μόχθο; Διότι κανείς δεν γνωρίζει ποιο είναι το αγαθό για τον άνθρωπο στη ζωή του και στο μέτρο των ημερών αυτής, τις οποίες ανάλωσε στα μάταια. Διότι δεν κοπίασε για πράγματα υπαρκτά και μόνιμα, αλλά για σκιώδη και παροδικά, επειδή από ποιον θα μπορούσε να μάθει τι πρόκειται να γίνει μετά την αναχώρησή του από την παρούσα ζωή, μέσα στις ανωφελείς ενασχολήσεις του με τα γήινα; Επομένως, VII, 1-2. Καλύτερο είναι το καλό όνομα παρά το καλό έλαιο· και η ημέρα του θανάτου είναι καλύτερη από την ημέρα της γέννησής του. Καλύτερο είναι να μεταβεί κανείς σε οίκο πένθους παρά να μεταβεί σε οίκο συμποσίου, διότι αυτό είναι το τέλος κάθε ανθρώπου. Και εκείνος που ζει, θα εναποθέσει το αγαθό στην καρδιά του.