Πατερικές αναφορές στο ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΣ 7:24

Βλέποντας, λοιπόν, όπως είναι γραμμένο στον Εκκλησιαστή, ότι «είπα: θα γίνω σοφός, αλλά η σοφία απομακρύνθηκε από εμένα πολύ πιο πέρα από ό,τι ήταν, και είναι βαθύ βάθος· ποιος θα τη βρει;» και αυτό που αναφέρεται στους Ψαλμούς: «έγινε θαυμαστή η γνώση Σου σε εμένα, κραταιώθηκε, δεν μπορώ να τη φτάσω», καθώς και αυτό που λέει ο Σολομώντας: «η δόξα του Θεού κρύβει τον λόγο», πολλές φορές σκέφτηκα να συγκρατηθώ και να σταματήσω να γράφω· ναι, πιστέψτε με. Για να μη φανεί, όμως, ότι σας λυπώ ούτε ότι ωθώ εκείνους ανάμεσά σας, οι οποίοι ερεύνησαν και φιλονίκησαν, να καταπέσουν στην ασέβεια εξαιτίας της σιωπής μου, πίεσα τον εαυτό μου να γράψει λίγα, και αυτά τα απέστειλα στη θεοσέβειά σας. Διότι, ακόμη και αν η κατάληψη της αλήθειας, όπως ακριβώς είναι, βρίσκεται τώρα μακριά από εμάς λόγω της αδυναμίας της σάρκας, εντούτοις είναι δυνατόν, όπως είπε ο ίδιος ο Εκκλησιαστής, «να γνωρίσει κανείς την αφροσύνη των ασεβών και, αφού τη βρει, να πει ότι είναι πιο πικρή από τον θάνατο». Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, επειδή το γνωρίζω αυτό και έχω τη δυνατότητα να το βρω, έγραψα, ξέροντας ότι για τους πιστούς η καταδίκη της ασέβειας αποτελεί επαρκή γνώση για την ευσέβεια. Διότι, αν και δεν είναι δυνατόν να κατανοήσουμε τι ακριβώς είναι ο Θεός, είναι όμως δυνατόν να πούμε τι δεν είναι. Γνωρίζουμε δε ότι δεν είναι όπως ο άνθρωπος και ότι δεν είναι θεμιτό να επινοούμε και να αποδίδουμε σε Αυτόν τίποτα από τα κτιστά.

Αυτήν την έννοια μας την παρουσιάζει σαφώς και ο σοφότατος Σολομών λέγοντας: «Είπα, θα γίνω σοφός· αλλά αυτή απομακρύνθηκε μακριά από εμένα, περισσότερο από όσο ήταν»· όχι επειδή φεύγει, αλλά επειδή το ακατάληπτό της φανερώνεται κυρίως σε εκείνους, στους οποίους, με τη χάρη του Θεού, έχει δοθεί περισσότερη γνώση. Η μεν θεόπνευστη Γραφή χρησιμοποιεί αναγκαστικά πολλά ονόματα και λέξεις για μια μερική, και μάλιστα αινιγματώδη, παράσταση της θείας δόξας. Σε εμάς, όμως, δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή ούτε η δυνατότητα ούτε ο χρόνος να αναφέρουμε όλα όσα λέγονται παντού από τη θεόπνευστη Γραφή περί του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, επειδή επείγεστε· παραθέτοντας όμως λίγα από όλα, θεωρούμε ότι αρκούν και αυτά για τη συνείδησή σας, τόσο για τη φανέρωση του δικού μας φρονήματος με βάση τις Γραφές, όσο και για την πλήρη διαβεβαίωση τόσο τη δική σας όσο και εκείνων που επιθυμούν να μάθουν για εμάς. Διότι, όπως τα πολλά μάς διακηρύσσουν τη μία ευσεβή έννοια, έτσι νομίζω ότι και από τα λίγα, ο καλοπροαίρετος άνθρωπος αναγνωρίζει την ευσέβεια που υπάρχει σε όλα.

Διότι, αφού ανέτειλε για εμάς ο καιρός που μόλις αναφέραμε, περιττές πλέον και εντελώς άκαιρες είναι οι σκιές του νόμου, εξαιτίας της αλήθειας που είναι ήδη παρούσα. Και πράγματι άχρηστη, εφόσον ήδη έλαμψε ο Χριστός, απέδειξε ο Παύλος τη δικαιοσύνη του νόμου, λέγοντας γι' αυτόν: «για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα», δηλαδή τα καυχήματα του νόμου, «και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό και να βρεθώ ενωμένος μαζί του, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη, αυτήν που προέρχεται από τον νόμο, αλλά αυτήν που προέρχεται μέσω της πίστεως στον Ιησού Χριστό». Βλέπεις λοιπόν πώς, ως σοφός, πρόσεξε να μην αφήσει τίποτα για το πρωί; Θα αποτελούσαν δε τύπο, εκείνοι που τα φύλαξαν μέχρι το πρωί, του ιουδαϊκού πλήθους που επρόκειτο να απειθήσει σε αυτόν, για τους οποίους η έντονη επιθυμία να τηρήσουν το γράμμα του νόμου θα γίνει αιτία και για σήψη και για σκουλήκια. Διότι ακούς πώς εξοργίζεται πολύ ο νομοθέτης εναντίον τους; «Και είπε ο Μωυσής στον Ααρών: Πάρε μια χρυσή στάμνα και βάλε μέσα σε αυτήν ένα πλήρες γομόρ μάννα, και θα την τοποθετήσεις ενώπιον του Θεού προς διατήρηση». Είναι πραγματικά κατάλληλο και γι' αυτό, εκφράζοντας μεγάλο θαυμασμό, να πούμε: «Ω βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσεως του Θεού!» Διότι είναι πράγματι ακατάληπτη η σύνεση που κρύβεται στις θεόπνευστες Γραφές, και «βάθος βαθύ, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, ποιος θα το ανακαλύψει;». Βλέπεις, λοιπόν, πώς έχει ολοκληρωθεί από εμάς και ο τελευταίος λόγος γι' αυτά.

Διότι έχουμε δάσκαλο το Πνεύμα της αλήθειας, το οποίο μας έδωσε ο Κύριος μετά την ανάληψη στους ουρανούς, «για να γνωρίσουμε αυτά που μας χαρίστηκαν από τον Θεό», διά του οποίου «και μιλάμε, όχι με λόγια που διδάσκει η ανθρώπινη σοφία, αλλά με λόγια που διδάσκει το Πνεύμα, ερμηνεύοντας τα πνευματικά με πνευματικό τρόπο», εν τω οποίω λατρεύουμε και προσκυνούμε, για το οποίο ατιμαζόμαστε, εν τω οποίω προφήτευσαν οι προφήτες, καθοδηγήθηκαν οι δίκαιοι, και διά του οποίου προσαγόμαστε στον Υιό. Αλλά γιατί περιεργαζόμαστε τα της φύσεως; Μήπως συζητάμε «ως σαρκικοί, και όχι ως πνευματικοί»; Διότι για άλλους έχει λεχθεί ότι «δεν μπορούμε να σας μιλήσουμε ως σε πνευματικούς, αλλά ως σε σαρκικούς». Διότι υπάρχει φόβος μήπως από τη φιλονικία για τα ακατάληπτα και την αναζήτηση των ανέφικτων καταπέσουμε στον βυθό της ασέβειας· «και είπα, θα γίνω σοφός, αλλά αυτή (η σοφία) απομακρύνθηκε από εμένα περισσότερο από ό,τι ήταν, και έγινε βαθύ βάθος, ποιος θα την ανακαλύψει;» Ας θυμηθούμε εκείνον που είπε: «εν μέρει γνωρίζουμε και εν μέρει προφητεύουμε, όταν όμως έλθει το τέλειο, τότε το εν μέρει θα καταργηθεί». «Αν κάποιος νομίζει ότι γνωρίζει κάτι, δεν έχει γνωρίσει ακόμη όπως πρέπει να γνωρίσει». Και γι' αυτό υπάρχει φόβος μήπως, εκβιάζοντας τα πράγματα για να μιλήσουμε για όσα δεν μπορούμε να μιλήσουμε, δεν μας επιτραπεί πλέον να μιλάμε ούτε για όσα μπορούμε. Διότι πρέπει να μιλάμε εκ πίστεως, όχι να πιστεύουμε από τα όσα λέγονται. «Πίστεψα», λέει, «γι' αυτό και μίλησα».

«Είπα, θα γίνω σοφός», λέει ο Σολομών, «και αυτή απομακρύνθηκε από εμένα πολύ περισσότερο από όσο ήταν», μιλώντας για τη σοφία. Και όντως, εκείνος που προσθέτει γνώση, προσθέτει πόνο· διότι αυτό που ανακαλύπτεται δεν ευφραίνει τόσο, όσο λυπεί αυτό που διαφεύγει. Αυτό, νομίζω, συνηθίζει να συμβαίνει σε εκείνους που, ενώ διψούν ακόμη, αποσπώνται από το νερό· ή σε αυτούς που νομίζουν ότι έχουν κάτι, ενώ δεν μπορούν να το κρατήσουν· ή σε εκείνους τους οποίους περιέλαμψε μια αστραπή και αμέσως χάθηκε.

Και αυτή απομακρύνθηκε από εμένα πολύ περισσότερο από ό,τι ήταν, και έγινε βάθος βαθύ· ποιος θα το βρει; Θέλησα να ζήσω με ακρίβεια, αλλά η σοφία απομακρύνθηκε πέρα από τις δυνάμεις μου, απομακρύνθηκε από εμένα περισσότερο από πριν. Διότι τι σημαίνει αυτό; Όταν φρονούμε ορθά, τότε κυρίως γνωρίζουμε πόσο απέχουμε από αυτήν, όπως ακριβώς εκείνος που βλέπει, αυτός γνωρίζει πόσο απέχει από αυτόν ο ήλιος.

Δηλαδή, να μη δώσεις την ψυχή σου στο να προσέχει όλα όσα λέγονται από ανθρώπους ολιγόψυχους, οι οποίοι, όντας άκρως άφρονες, είναι ασεβείς, σε σημείο που από τη μικροψυχία τους να συλλογίζονται ότι δεν υπάρχει Θεός. Να προσέχεις όμως οπωσδήποτε μόνο εκείνα τα λόγια τους, από τα οποία θα βλαφθείς εάν δεν προφυλαχθείς, ώστε με τη βοήθεια του Θεού να αποφύγεις τις εναντίον σου επιβουλές τους. Και τούτο, για να μην τύχει από περιέργεια να ακούσεις τα λόγια που ξεστομίζονται άσκοπα, όπως και του δούλου σου που σε καταριέται επειδή τυχόν κακοπάθησε από εσένα, και εξαιτίας αυτού πονέσει πολύ η ψυχή σου, και παρασυρθεί με πολλούς τρόπους στον θυμό, σκεπτόμενη πολλούς τρόπους εκδίκησης εναντίον του δούλου. Δεν πρέπει όμως να το κάνεις αυτό, διότι, εάν εξετάσεις καλά τα δικά σου, θα βρεις ίσως και τον εαυτό σου κάποτε να έχει καταραστεί εκείνους που σε λύπησαν. Επομένως, οφείλεις να συγχωρείς τα ανθρώπινα ολισθήματα, ώστε να τύχεις και εσύ συγχωρήσεως από τον Θεό για όσα έχεις ολισθήσει. Εγώ, λοιπόν, 23-26. Όλα αυτά τα δοκίμασα με τη σοφία. Είπα: «Θα γίνω σοφός», και αυτή απομακρύνθηκε από εμένα πολύ περισσότερο από ό,τι ήταν, και έγινε βαθύ βάθος· ποιος θα τη βρει; Περιηγήθηκα εγώ και η καρδιά μου για να γνωρίσω, να παρατηρήσω και να αναζητήσω τη σοφία και την ορθή κρίση, και για να γνωρίσω την αφροσύνη του ασεβούς, την οχληρότητα και την παραφορά. Και βρίσκω εγώ πιο πικρή και από τον θάνατο τη γυναίκα, η οποία είναι παγίδα, και η καρδιά της είναι δίχτυ, και τα χέρια της είναι δεσμά.

Εγώ όμως, κυριευμένος από αδιέξοδο έρωτα, αθεράπευτος, κινδυνεύω να γίνω μύθος στη ζωή, όπως ακριβώς εκείνος που ερωτεύτηκε την Ηχώ, είτε ήταν δαίμονας είτε θεός, ή ο πολυθρύλητος Τάνταλος, που πάντοτε διψά και πάντοτε ξεγελιέται με το να μην μπορεί να πιει. Πάλι μου έρχεται στο νου να επαναλάβω τα λόγια του Σολομώντα: Είπα, θα γίνω σοφός, και αυτή (η σοφία) απομακρύνθηκε από μένα πιο μακριά από όσο ήταν, και λέγοντας αυτά, φαίνεται πως δεν κάνω τίποτα άλλο από το να δραματοποιώ τα πάθη μου, απέχοντας πολύ από το να βρω κάποια θεραπεία. Για εμάς λοιπόν, επειδή βρισκόμαστε χρόνια στη χώρα των Βουλγάρων, η αγροικία έχει γίνει πλέον οικεία και σύνοικη. Εσύ όμως μην κάνεις τόσα νάζια, ειρωνευόμενος όσους γνωρίζουν. διότι μόλις χθες άφησες τα βιβλία από τα χέρια σου, ώστε να αντηχούν ακόμη μέσα σου τα διδάγματα των σοφών. ωστόσο και τώρα σου στείλαμε ένα βιβλίο του Χρυσοστόμου.