Πατερικές αναφορές στο ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΣ 7:6

Για το γέλιο είπα ότι είναι παραφροσύνη· και: «Όπως ο θόρυβος των αγκαθιών κάτω από τον λέβητα, έτσι είναι το γέλιο των αφρόνων». Και ο Κύριος φαίνεται μεν ότι υπέμεινε τα αναγκαία πάθη της σάρκας, και όσα αποτελούν μαρτυρία αρετής, όπως τον κόπο και το έλεος προς τους θλιβομένους· πουθενά όμως δεν χρησιμοποίησε το γέλιο, όπως προκύπτει από την ιστορία των Ευαγγελίων, αλλά μάλιστα ταλανίζει όσους κυριεύονται από αυτό. Ας μην μας παραπλανά όμως η ομωνυμία του γέλιου. Διότι είναι σύνηθες στην Αγία Γραφή να ονομάζεται πολλές φορές «γέλιο» η χαρά της ψυχής και η φαιδρή διάθεση για τα αγαθά, όπως λέει η Σάρρα: «Γέλιο μου προκάλεσε ο Θεός»· και το: «Μακάριοι όσοι κλαίτε τώρα, διότι θα γελάσετε»· αλλά και αυτό που αναφέρεται στον Ιώβ: «Θα γεμίσει με γέλιο το στόμα του αληθινού». Διότι όλοι αυτοί οι όροι έχουν χρησιμοποιηθεί με την έννοια της ιλαρότητας για την κατά ψυχήν αγαλλίαση.

Διότι, όπως ο ήχος των αγκαθιών κάτω από τον λέβητα, έτσι είναι το γέλιο των αφρόνων· και τούτο βεβαίως είναι ματαιότητα. Άσημο, αηδές, ακερδές, ανωφελές. Μην πεις: «Τι συνέβη και οι παλαιότερες ημέρες ήταν καλύτερες από τούτες;» διότι δεν ρώτησες με σοφία περί αυτού.

Είναι προτιμότερο να ακούει κανείς την επιτίμηση των σοφών παρά να ακούει ο άνθρωπος άσμα αφρόνων. Ελέγχοντας δε το απρεπές και αναξιοπρεπές όσων επιδίδονται στο γέλιο, λέει: Σαν τον ήχο των ακανθών κάτω από τον λέβητα, έτσι είναι το γέλιο των αφρόνων. Αντιλήψου, λοιπόν, σε τι άραγε αρμόζει το υπερβολικά φαιδρό και ιλαρό απέναντι στο ήσυχο και σεμνό ήθος του σοφού.

«Ο άφρων και παράνομος άνθρωπος πορεύεται σε δρόμους στρεβλούς· ο ίδιος κάνει νοήματα με τα μάτια, δίνει σημάδια με τα πόδια, διδάσκει με νεύματα των δακτύλων.» «Στα αυτιά του άφρονος μην πείτε τίποτα, μήπως και χλευάσει τα συνετά σας λόγια.» «Όπως ο θόρυβος των αγκαθιών που καίγονται κάτω από το καζάνι, έτσι είναι και το γέλιο των αφρόνων.» «Τα χείλη του άφρονος τον καταποντίζουν.» «Ο μωρός θα πει ανόητα πράγματα, και η καρδιά του θα συλλογιστεί μάταια. Φθόνος θα καταλάβει τον απαίδευτο λαό.» «Όποιος περιφρονεί τη σοφία και την παιδεία είναι ταλαίπωρος, και η ελπίδα του είναι κενή, και οι κόποι του ανώφελοι.» «Μην υποτάσσεις τον εαυτό σου σε ανόητο άνθρωπο.» «Με ανόητο μη συμβουλεύεσαι.» «Σαν να συγκολλά σπασμένο αγγείο είναι αυτός που διδάσκει τον ανόητο. Κλάψε για τον νεκρό· διότι έχασε το φως. Κλάψε και για τον ανόητο· διότι του έλειψε η σύνεση. Το πένθος για τον νεκρό διαρκεί επτά ημέρες, ενώ για τον ανόητο και τον ασεβή όλες τις ημέρες της ζωής του. Με τον άφρονα μην πληθαίνεις τα λόγια, και προς τον ασύνετο μην πηγαίνεις. Μην αστειεύεσαι με τους απαίδευτους.»

Καλύτερα να ρίξεις άσκοπα μια πέτρα, παρά έναν λόγο. Λέγε αυτά που πρέπει, και όταν πρέπει, και δεν θα ακούσεις αυτά που δεν πρέπει. —Είναι καλό να φείδεσαι του χρόνου.» ΤΙΤΛΟΣ Δʹ. —Περί κολάκων, και παρασίτων, και γελωτοποιών· και ότι πρέπει να τους αποφεύγουμε. «Ο Θεός διασκόρπισε τα οστά των ανθρωπαρέσκων.» «Ο άφρων με γέλιο πράττει κακά.» «Τα λόγια των δόλιων είναι μαλακά· αυτά όμως χτυπούν στα βάθη των σπλάγχνων.» «Τους σοφούς και συνετούς τους αποκαλούν φαύλους· ενώ εκείνοι που είναι γλυκείς στον λόγο θα εισακουστούν περισσότερο.» «Πολλοί περιποιούνται τα πρόσωπα των βασιλέων.» «Καλύτερη είναι η λύπη παρά το γέλιο, διότι με τη σκυθρωπότητα του προσώπου θα γίνει αγαθή η καρδιά.» —«Όπως ο θόρυβος των αγκαθιών κάτω από τον λέβητα, έτσι είναι και το γέλιο των αφρόνων.» «Εκείνοι που σας μακαρίζουν, σας πλανούν, και ταράζουν την οδό των ποδιών σας.» «Εκείνοι που μακαρίζουν τον λαό τούτο, θα είναι πλανώντες και πλανώμενοι, ώστε να τους καταπιούν.»

Δηλαδή, είναι προτιμότερο να αφήσει κανείς, μέσω της ενάρετης ζωής του, ένα καλό όνομα, το οποίο να ελκύει σε μίμηση όσους το ακούν, παρά τον οίκτο της ευσπλαχνίας, τον οποίο οι συμπονετικοί αποδίδουν κατά τον θάνατο σε εκείνους που έζησαν με φαυλότητα. Αλλά και η ημέρα του θανάτου είναι καλύτερη από την ημέρα της γεννήσεως του ανθρώπου, διότι η μεν γέννηση που γίνεται με ηδονή είναι αμαρτία και αρχή της αμαρτίας, ενώ η φθορά και ο θάνατος που γίνονται με οδύνη είναι το τέλος και η αναίρεση της αμαρτίας. Και είναι προτιμότερο να παραβρεθεί κανείς σε οικία εκείνων που πενθούν παρά εκείνων που μεθούν, διότι όπως ακριβώς για κάθε άνθρωπο είναι χαρμόσυνη η ημέρα της γεννήσεως, έτσι είναι θλιβερή και η ημέρα του θανάτου, ο οποίος αποτελεί το κοινό τέλος όλων. Και αυτός που ζει, βλέποντας αυτόν που πεθαίνει, θα σκεφτεί ορθά, καταδικάζοντας τα πρόσκαιρα και ποθώντας τα αιώνια. Επιπλέον δε: Η λύπη είναι προτιμότερη από το γέλιο, διότι με τη σκυθρωπότητα του προσώπου θα αγαθυνθεί η καρδιά. Η καρδιά των σοφών βρίσκεται σε οίκο πένθους, ενώ η καρδιά των άφρονων σε οίκο ευφροσύνης. Είναι προτιμότερο να ακούει κανείς την επίπληξη του σοφού, παρά να ακούει κάποιος το άσμα των άφρονων, διότι όπως είναι ο ήχος των αγκαθιών που καίγονται κάτω από τον λέβητα, έτσι είναι το γέλιο των άφρονων. Και βεβαίως και αυτό είναι ματαιότητα, διότι η συκοφαντία εκτρέπει τον σοφό και καταστρέφει το σθένος της καρδιάς του. Καλύτερο είναι το τέλος των λόγων παρά η αρχή τους.

Πάντως, είναι προτιμότερη η συνετή οργή κατά της αμαρτίας από τον άσεμνο και ακράτητο γέλωτα, διότι μέσα από την αυστηρή διάθεση του προσώπου διορθώνεται η ψυχή, αποβάλλοντας μεν την κακία, αποκτώντας δε την αρετή. Και οι ψυχές των σοφών, κατοικώντας μέσα στη σάρκα ως σε οίκο πένθους εξαιτίας της φθαρτότητάς της, είναι πάντοτε σκυθρωπές και συστέλλονται μακριά από κάθε κακία· ενώ οι ψυχές των αφρόνων, κάνοντας την κατοικία τους μέσα στη σάρκα ως σε οίκο ευφροσύνης, διαχέονται στις ηδονές της. Είναι λοιπόν πιο επιθυμητό να δεχθεί κανείς την επίπληξη ενός σοφού παρά να γίνει ακροατής ενός ολόκληρου χορού ασύνετων ανθρώπων που τραγουδούν, διότι ο γέλως αυτών των ανθρώπων μοιάζει με τον ήχο πολλών ακανθών που καίγονται από σφοδρό πυρ και εξέρχεται μαζί με καπνό, κατακωφαίνοντας τα αυτιά με την αντήχηση του καγχασμού και γεμίζοντας την όραση με αηδία από το απρεπές λύγισμα του σώματος. Αλλά και τούτο δεν είναι καλό, το ότι δηλαδή η κατηγορία μετακινεί ακόμη και τον σοφό από την εσωτερική του γαλήνη και πολλές φορές διακόπτει την ψυχή του από την αγαθή υπομονή των αθέλητων δεινών, καθώς φέρει με δυσκολία το βάρος της συκοφαντίας. Οι λόγοι δε που τελειώνουν είναι περισσότερο επαινετοί από εκείνους που αρχίζουν, διότι, όταν εκφέρονται, συγκαταβαίνουν στην αίσθηση, παχυνόμενοι με ρήματα και γράμματα, ενώ, όταν καταπαύουν, υψώνονται προς τον νου, εκλεπτυνόμενοι από την εν πνεύματι θεωρία.