Πατερικές αναφορές στο ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΣ 8:17

Ονομάστηκε, λοιπόν, Εκκλησιαστής, διότι ο ίδιος συγκέντρωνε τους λαούς και τους κήρυττε τα του πνεύματος. Σε αυτό το βιβλίο φαίνεται να φιλοσοφεί περί της φυσικής θεωρίας. Επειδή, δηλαδή, οι μεν Αιγύπτιοι έπλαθαν φαντασιώσεις, οι δε Έλληνες επρόκειτο να μυθολογήσουν γύρω από αυτά· για τον λόγο αυτόν, εκείνος, κινούμενος από το Άγιο Πνεύμα, σταματά αυτούς που επιχειρούν να ερευνούν αυτά τα ζητήματα, λέγοντας: «Δεν θα μπορέσει ο άνθρωπος να ανακαλύψει το έργο που έχει δημιουργηθεί κάτω από τον ήλιο· όσο και αν μοχθήσει ο άνθρωπος για να το ερευνήσει, δεν θα το βρει». Ελέγχει δε και την αντίληψη των Αιγυπτίων περί της γενεθλιαλογίας, λέγοντας: «Εκείνος που παρατηρεί τον άνεμο δεν πρόκειται να σπείρει, και εκείνος που κοιτάζει τα σύννεφα δεν πρόκειται να θερίσει, διότι κανείς δεν γνωρίζει ποια είναι η οδός του πνεύματος. Όπως τα οστά στην κοιλιά της εγκύου, έτσι δεν θα γνωρίσεις τα έργα του Θεού, ο οποίος τα δημιουργεί όλα». Έπειτα, εξετάζοντας τη θεωρία του καθενός, κατανόησε ότι είναι μάταιο να ερευνά κανείς τέτοια ζητήματα, και ότι αυτά προξενούν μόνο μόχθο. Διότι ο σοφός και δίκαιος άνθρωπος δεν διαμορφώνεται από τη γνώση τέτοιων πραγμάτων, αλλά από τον πρακτικό βίο. Λέει χαρακτηριστικά: «Και όσα και αν πει ο σοφός ότι γνωρίζει, δεν θα μπορέσει να τα ανακαλύψει. Διότι όλο αυτό το έβαλα στην καρδιά μου, και η ψυχή μου το είδε όλο, ότι οι δίκαιοι και οι σοφοί, καθώς και τα έργα τους, βρίσκονται στο χέρι του Θεού».

Νομίζω όμως ότι πρέπει να αφήσω κατά μέρος τα πρώτα και πιο μακρινά αίτια της νόσου. Το πιο άμεσο από όλα, το οποίο διαφαίνεται και στα λόγια του ασθενούντος, είναι το πράγμα και το όνομα της υπέρτερής μας αλήθειας, που είναι όντως ικανό να παρασύρει έναν φιλομαθή άνδρα και να γεννήσει μια ανέφικτη επιθυμία στις ψυχές που διάκεινται με λαιμαργία προς τη γνώση· διότι αυτή ενστάλαξε εξαρχής και στον Αδάμ τον έρωτα της ισοθεΐας. Διότι και αυτός ο φιλόσοφος θεώρησε ότι τούτο είναι σωτήριο και ότι χωρίς αυτό δεν υφίσταται τελειότητα: το να εναρμονιστεί, σε μια μόνιμη ένωση, το γνωστικό μέρος της ψυχής με την αλήθεια που διαπερνά όλα τα κτίσματα του Θεού. Βλέποντας δε ότι αυτό δεν αποκτάται πλήρως από τα θεία λόγια και εντάλματα, έστρεψε το βλέμμα του προς τους Έλληνες που φαίνονταν ότι είχαν ανακαλύψει τους λόγους της κτίσης, και σεβάστηκε τα διδάγματά τους ως τελειοποιητικά της ψυχής. Διότι δεν κατάλαβε ότι αυτό κατά τον παρόντα αιώνα είναι ανώφελο και αδύνατο για την ψυχή· «Όπως δηλαδή τα οστά στην κοιλιά της εγκύου», λέει ο Σολομών, «έτσι δεν θα γνωρίσεις τα δημιουργήματα του Θεού, όλα όσα θα ποιήσει». Αλλά εκείνα μεν που θα δημιουργήσει δεν θα τα γνωρίσεις, ενώ εκείνα που έχει ήδη δημιουργήσει θα τα γνωρίσεις; Και όμως ο ίδιος λέει: «Δεν θα μπορέσει ο άνθρωπος να βρει το έργο που έχει φτιαχτεί κάτω από τον ήλιο, όσο κι αν μοχθήσει να το αναζητήσει, και ακόμη κι αν ο σοφός πει ότι το γνωρίζει, δεν θα μπορέσει να το βρει».

Δεν θα μπορέσει ο άνθρωπος να ανακαλύψει το έργο που έχει γίνει κάτω από τον ήλιο· όσο και αν μοχθήσει ο άνθρωπος να το αναζητήσει, δεν θα το βρει. Διότι όλα αυτά τα έβαλα στην καρδιά μου, ότι δηλαδή οι δίκαιοι και οι σοφοί και τα έργα τους βρίσκονται στο χέρι του Θεού. Τουτέστιν, ότι γνωρίζει πως δεν κερδίζει τίποτα, παρά μόνο την πρόνοια και την οικονομία του Θεού κάτω από τον ήλιο.