Πατερικές αναφορές στο ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΣ 9:16

Γνωρίζει, λοιπόν, ο απόστολος να λέει «δεν γνώρισε ο κόσμος τον Θεό διά της σοφίας του Θεού» και «απομώρανε ο Θεός τη σοφία του κόσμου» και πάλι λέει «όχι με σαρκική σοφία, αλλά με δύναμη Θεού», και γνωρίζει ο Σολομών να επικαλείται τη σοφία λέγοντας «αγάπησα το κάλλος της και την πήρα ως νύφη μου», και ο Ιώβ γνωρίζει τη σοφία και λέει «η δε σοφία από πού βρέθηκε; Και ποιος είναι ο τόπος της φρονήσεως;» και «η σοφία του πένητα είναι εξουδενωμένη» και «αυτός είναι ο διορθωτής της σοφίας» και «σοφία του Πατρός είναι ο Μονογενής».

Υπάρχει όμως και άλλη, ιδιαίτερη και ανώτερη από όλα, δηλαδή ο Μονογενής, ο οποίος δεν είναι σοφία καταχρηστικώς, αλλά αληθινά, ο οποίος είναι πάντοτε μαζί με τον Πατέρα, αυτός που είναι «δύναμη Θεού και σοφία» σύμφωνα με το γεγραμμένο: «για εμάς δε ο Χριστός είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού», «είναι δε η σοφία του φτωχού περιφρονημένη», και «επειδή, μέσα στη σοφία του Θεού, ο κόσμος δεν γνώρισε τον Θεό, ευδόκησε μέσω της μωρίας του ευαγγελίου να σώσει αυτούς που πιστεύουν», και «εμώρανε ο Θεός τη σοφία αυτού του κόσμου», και «έδωσε ο Θεός καρδιά στον Σολομώντα σαν την άμμο της θάλασσας, και έγινε πιο σοφός από τους υιούς Ενάκ», και «έδωσε ο Θεός στον Βεσελεήλ σοφία και γέμισε ο Θεός με σοφία τον Ουρί».

Αντίγραφο ομιλίας του Μελιτίου. 29. Ο μεν σοφότατος Εκκλησιαστής λέει «καλύτερο είναι το τέλος του λόγου παρά η αρχή του», καθόσον είναι καλύτερο και ασφαλέστερο να παύει κανείς την αγωνία της ομιλίας παρά να την ξεκινά, μάλιστα όταν ο ίδιος ο Εκκλησιαστής λέει: «η σοφία του φτωχού περιφρονείται, και τα λόγια του δεν εισακούονται». Επειδή όμως «το σώμα δεν είναι ένα μέλος, αλλά πολλά», και «όλα τα μέλη μεριμνούν το ένα για το άλλο, ώστε να μην υπάρχει σχίσμα στο σώμα», και «δεν μπορεί το κεφάλι να πει στα πόδια: δεν σας έχω ανάγκη», αλλά «ο Θεός συναρμολόγησε το σώμα, δίνοντας περισσότερη τιμή στο μέλος που υστερεί», είναι, επομένως, αυταπόδεικτο ότι καθίσταται αναπόφευκτο, όταν κινείται ολόκληρο το σώμα, να μην κινείται και κάθε μέλος μαζί του.

Αυτόν λοιπόν δεν τον κατέβαλε κανένας άλλος παρά μόνο ο φτωχός και σοφός άνδρας, ο Σωτήρας και Κύριός μας, ο οποίος κένωσε τον εαυτό του και για χάρη μας φτώχυνε μέσα στον πλούτο του ελέους του, και, αφού τον κατέβαλε, διέσωσε με τη σοφία του τη μικρή πόλη, δηλαδή, όπως είναι εύλογο σύμφωνα με μια άλλη ερμηνεία, την εκκλησία, και τους λίγους που βρίσκονταν σε αυτήν· επειδή στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι αυτοί που τη διαβαίνουν. Λένε δε εκείνοι που βλέπουν μια τόσο μεγάλη οικονομία το εξής: «είναι ανώτερη η αγαθή σοφία από τη δύναμη»· και είναι φανερό ότι εννοεί τη δύναμη των εχθρών. Αλλά και, «κανείς άνθρωπος», λέει, «δεν θυμήθηκε εκείνον τον φτωχό άνδρα»· διότι ο Θεός ήταν εκείνος που μέσω των προφητών τον μνημόνευε, και προκήρυσσε τα σχετικά με την έλευσή του στους ανθρώπους· ενώ από εκείνους που ενεργούσαν υπό την επίδραση της σοφίας των αρχόντων τούτου του αιώνα, κανένας απολύτως ποτέ δεν τον θυμήθηκε, αφού δεν ήταν καν σε θέση να γνωρίσουν το κρυμμένο προ των αιώνων μυστήριο της οικονομίας της ενανθρώπησης του Λόγου του Θεού.

Επιπλέον, λέγεται ότι και η σοφία του πένητα είναι εξουθενωμένη· διότι ευδόκησε ο Θεός διά της μωρίας του κηρύγματος να σώσει τους πιστεύοντες· αλλά και οι λόγοι του, αναφέρει, δεν εισακούονται· διότι δεν είναι δυνατόν σε όλους να ακούσουν τους λόγους του Σωτήρα, παρά μόνο σε εκείνους που έχουν ώτα για να ακούν· διότι και το ευαγγέλιο του Χριστού είναι κεκαλυμμένο, όμως όχι στους μαθητές του, αφού είναι κεκαλυμμένο σε εκείνους που χάνονται.

β΄. Ας αποβάλουμε, λοιπόν, τα σαρκικά φρονήματα. Ποια είναι όμως τα σαρκικά; Όσα κάνουν το μεν σώμα να ανθεί και να καλοπερνά, ενώ βλάπτουν την ψυχή· όπως, για παράδειγμα, λέω: Ο πλούτος, η τρυφηλότητα, η δόξα· όλα αυτά ανήκουν στη σάρκα· το ίδιο και ο έρωτας των σωμάτων. Ας μην αγαπάμε λοιπόν την πλεονεξία, αλλά ας επιδιώκουμε πάντοτε την πενία· διότι αυτή είναι μεγάλο αγαθό. Αλλά, λέει κάποιος, κάνει τον άνθρωπο ταπεινό και ευτελή. Μα αυτό ακριβώς έχουμε ανάγκη· διότι αυτό μας ωφελεί πολύ. Η πενία, λέει η Γραφή, ταπεινώνει τον άνδρα· και πάλι ο Χριστός λέει: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι». Γι' αυτό λοιπόν λυπάσαι, επειδή έχεις έναν δρόμο που σε οδηγεί στην αρετή; Δεν γνωρίζεις ότι αυτή μας δίνει πολλή παρρησία; Αλλά η σοφία του φτωχού, λέει, είναι περιφρονημένη· και πάλι κάποιος άλλος λέει: «Πλούτο και πενία μην μου δώσεις»· και: «Από το καμίνι της πενίας γλίτωσέ με». Πώς όμως πάλι, εάν ο πλούτος και η πενία προέρχονται από τον Κύριο, είναι κακό η πενία, ή ο πλούτος; Για ποιον λόγο λοιπόν έχουν ειπωθεί αυτά; Αυτά λέγονταν στην Παλαιά Διαθήκη, όπου γινόταν πολύς λόγος για τον πλούτο, όπου υπήρχε πολλή περιφρόνηση για την πενία, όπου το ένα θεωρούνταν κατάρα, και το άλλο ευλογία. Τώρα όμως δεν συμβαίνει πια αυτό. Μήπως θέλεις να ακούσεις εγκώμια για την πενία; Ο ίδιος ο Χριστός την έζησε, και λέει: «Ο δε Υιός του ανθρώπου δεν έχει πού να κλίνει την κεφαλή».

Διότι όλοι θα πεθάνουν. Και όχι μόνο αυτό, αλλά πεθαίνουν με τέτοιον τρόπο, όπως τα ψάρια που πιάνονται άσχημα στα δίχτυα· έτσι και αυτοί δεν γνωρίζουν το τέλος τους. Είδα επίσης και τούτο ως σοφία κάτω από τον ήλιο, και φαίνεται σπουδαίο σε εμένα: υπήρχε μια μικρή πόλη και οι άνδρες μέσα σε αυτήν ήταν λίγοι, και ήλθε εναντίον της ένας μεγάλος βασιλιάς και την περικύκλωσε και κατασκεύασε γύρω της μεγάλα χαρακώματα, και βρέθηκε σε αυτήν ένας άνδρας φτωχός και σοφός, και αυτός διέσωσε την πόλη με τη σοφία του· και όμως κανένας άνθρωπος δεν θυμήθηκε τον φτωχό εκείνο άνδρα. Και είπα: η σοφία είναι ανώτερη από τη δύναμη· ωστόσο η σοφία του φτωχού περιφρονείται. Αυτό που εννοεί είναι το εξής: είναι σπουδαίο πράγμα να είναι κανείς σπλαχνικός και φιλεύσπλαχνος και να εργάζεται για την ανόρθωση εκείνων που έχουν πέσει και κείτονται, και ακόμη κι αν είναι μεγάλα τα δεινά, να συντρέχει εκείνους που δέχονται πόλεμο, και έστω κι αν είναι φτωχοί, να μην τους παραβλέπει.

Γιατί, λοιπόν, εισάγεις την εξωτερική περιβολή ως αφορμή διαιρέσεως; Δεν το ανέχομαι. Γι' αυτό σε προσκαλώ μαζί με τον φτωχό, λέγοντας: Μαζί πλούσιος και φτωχός. Διότι στα άλλα μέρη δεν μπορεί κανείς να δει μαζί τον πλούσιο και τον φτωχό· ούτε στα δικαστήρια, ούτε στις βασιλικές αυλές, ούτε στις αγορές, ούτε στα συμπόσια· αλλά τον έναν τον βλέπει κανείς με τιμή και τον άλλον με περιφρόνηση· τον έναν με παρρησία και τον άλλον με ντροπή· διότι η σοφία του φτωχού είναι περιφρονημένη και τα λόγια του δεν εισακούονται. Μίλησε ο πλούσιος και τον δικαίωσαν· μίλησε ο φτωχός και δεν του δόθηκε τόπος. Αλλά όχι εδώ. Διότι ούτε μέσα στην Εκκλησία ανέχομαι την πλεονεξία και τον παραλογισμό, αλλά προσφέρω σε όλους κοινή τη διδασκαλία. Πρόσεξε τη σύνεση του διδασκάλου, πώς και πριν αρχίσει το κήρυγμα, από μόνη την πρόσκληση διατύπωσε τον μέγιστο κανόνα της διδασκαλίας. Διότι, καλώντας τους όλους μαζί, ούτε εκείνον άφησε να υπερηφανευτεί, ούτε τούτον να εξευτελιστεί, αλλά έδειξε ότι ούτε ο πλούτος είναι από μόνος του καλό, όπως ούτε η φτώχεια είναι κακό, αλλά συγκαταλέγονται στα περιττά και στα εξωτερικώς προστιθέμενα. Ώστε δεν μου κάνει καμία διαφορά είτε είσαι το ένα είτε το άλλο· διότι ούτε βλέπω ότι εσύ που είσαι πλούσιος έχεις κάτι περισσότερο, ούτε εσύ που είσαι φτωχός κάτι λιγότερο.

«Ο φτωχός εγκαταλείπεται ακόμη και από τον φίλο που έχει.» «Η δόξα προπορεύεται των ταπεινών.» «Όλα τα έργα του ταπεινού είναι φανερά ενώπιον του Θεού.» «Καθένας που μισεί τον φτωχό αδελφό, θα βρεθεί μακριά και από τη φιλία. Προτιμότερος είναι ένας δίκαιος φτωχός, παρά ένας πλούσιος ψεύτης.» «Μην καταπιέζεις τον πένητα, επειδή είναι φτωχός.» «Μην προσπαθείς να εξισωθείς με τον πλούσιο όντας φτωχός· με τη δική σου σύνεση να απέχεις.» «Προτιμότερος είναι ο φτωχός που πορεύεται στην αλήθεια παρά ο πλούσιος ψεύτης.» «Η σοφία του φτωχού περιφρονείται, και τα λόγια του δεν εισακούονται.» «Εάν δεις σε κάποια χώρα καταπίεση του φτωχού και παραβίαση της δίκαιης κρίσης και της δικαιοσύνης, μην απορήσεις για το γεγονός, διότι πάνω από τον υψηλό παρατηρεί κάποιος υψηλότερος.» «Οι φτωχοί θα τραφούν από τον Κύριο, και οι πένητες άνθρωποι θα αναπαυθούν εν ειρήνη. Ο Κύριος θεμελίωσε τη Σιών, και μέσω Αυτού θα σωθούν οι ταπεινοί του λαού.» «Ο ταπεινός έσφαλε, και τον επέπληξαν επιπλέον.»