Πατερικές αναφορές στο ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΣ 9:4

Γι' αυτό, μην αναζητάς εκείνα που δεν πρέπει να αναζητούνται, αλλά να τιμάς τον Υιό, για να τιμήσεις και τον Πατέρα. Όταν, λοιπόν, ακούς για τον Θεό ότι «κανείς δεν είναι αγαθός παρά μόνο ένας, ο Θεός», μην τολμήσεις, επειδή ο Υιός τιμά υπερβολικά τον Πατέρα, να αποφανθείς ότι ο Υιός δεν είναι αγαθός. Διότι δεν αποκαλεί τον Πατέρα αγαθό αρνούμενος ότι ο Ίδιος είναι αγαθός, αλλά τόσο περισσότερο αποκαλύπτει τον Εαυτό Του με το να μην επιθυμεί την τιμή από τους ανθρώπους, αλλά με το να ανάγει την τιμή στον δικό Του Πατέρα, προκειμένου μέσα από την αγαθότητα του Πατέρα να γίνει γνωστή η γνώση της αγαθότητας του Υιού του Θεού, ο Οποίος έχει γεννηθεί από αγαθό Πατέρα και Θεό. Διότι είναι μεγάλη η αδυναμία εκείνων που τολμούν να λένε κάτι τέτοιο για τον Υιό, έστω κι αν Εκείνος είπε ότι «ένας είναι αγαθός, ο Θεός». Ιδού, άλλωστε, η Θεία Γραφή μας διδάσκει σε πολλά σημεία, αποκαλώντας αγαθό «το φτωχό και σοφό παιδί», και λέγοντας «αγαθός ήταν ο Σαμουήλ ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων», και «αγαθός ήταν ο Σαούλ, γιος του Κις από τη φυλή Βενιαμίν, ψηλότερος από όλον τον Ισραήλ από τους ώμους και πάνω», και «αγαθό είναι να πηγαίνει κανείς σε οίκο συμποσίου», και «άνοιξε, Κύριε, τον ουρανό, τον αγαθό σου θησαυρό», και «ο αγαθός λόγος είναι ανώτερος από το δώρο», και «είναι αγαθός (καλύτερος) ο ζωντανός σκύλος παρά το νεκρό λιοντάρι», και «αγαθόν (καλύτερα) οι δύο παρά ο ένας», και «αγαθή (καλύτερη) είναι η κατάληξη των λόγων παρά η αρχή τους», και «αν εσείς, που είστε πονηροί, γνωρίζετε να δίνετε αγαθά δώρα στα παιδιά σας», μιλώντας για το ψάρι και το ψωμί.

Ούτε την αγάπη ούτε το μίσος γνωρίζει ο άνθρωπος· όλα ενώπιόν τους είναι ματαιότητα. Κατακρίνει αυτούς που έως τώρα δεν γνωρίζουν τίποτα· όλα όσα τους αφορούν είναι ψευδή. Μία κοινή μοίρα υπάρχει για τον δίκαιο και τον ασεβή, για τον αγαθό και τον κακό, για τον καθαρό και τον ακάθαρτο, για αυτόν που προσφέρει θυσίες και για αυτόν που δεν προσφέρει· όπως ακριβώς είναι ο αγαθός, έτσι είναι και ο αμαρτωλός· όπως είναι αυτός που ορκίζεται, έτσι είναι και αυτός που φοβάται τον όρκο. Αυτό το είδα ως κακό σε όλα όσα έχουν γίνει κάτω από τον ήλιο, το ότι δηλαδή υπάρχει μία κοινή μοίρα για όλους· και επιπλέον η καρδιά των υιών των ανθρώπων γέμισε με πονηρία, και παραφροσύνη υπάρχει στην καρδιά τους κατά τη διάρκεια της ζωής τους, και έπειτα από αυτά καταλήγουν στους νεκρούς. Διότι ποιος είναι αυτός που επικοινωνεί με όλους τους ζωντανούς; Εξαίρει τη βαρύτητα του θανάτου και λέει ότι είναι κάτι το επαχθές και ότι όλοι είναι υπόλογοι σε αυτό το γεγονός. Και επειδή είδε να καταφρονείται η τιμωρία, την εξαίρει και αυτήν με τον λόγο του· διότι διαφορετικά αυτός που πρωτύτερα μακάριζε τους νεκρούς δεν θα μακάριζε τώρα τους ζωντανούς, λέγοντας: Υπάρχει ελπίδα, διότι ο ζωντανός σκύλος είναι καλύτερος από το νεκρό λιοντάρι. Αυτό είναι κακό, αυτό είναι μοχθηρό, αυτό είναι μεγάλη κόλαση, αυτό είναι σκληρή τιμωρία, το ότι δηλαδή όλοι πεθαίνουμε, είτε είναι κανείς σοφός είτε οποιοσδήποτε άλλος. Μην υπερηφανεύεσαι για την αρετή σου· διότι θα πεθάνεις, λέει. Μην εμμένεις στην κακία· διότι θα πεθάνεις. Επειδή είπε ότι όσοι φοβούνται τον Θεό θα ζήσουν, για τον λόγο αυτό πάλι αναφέρει πόσο καλό είναι η ζωή και πόσο κακό ο θάνατος. Δες πάλι πώς πείθει τον άνθρωπο να δείχνει μετριοπάθεια.

Διότι ποιος είναι εκείνος που συναναστρέφεται με όλους τους ζωντανούς; Δηλαδή, επικρατεί σύγχυση στα πάντα, διότι τα ακούσια περιστατικά συμβαίνουν εξίσου και σε εκείνον που προτιμά τα αιώνια από τα πρόσκαιρα και σε εκείνον που επιλέγει τα αντίθετα, σε εκείνον που εργάζεται την αρετή και σε εκείνον που εργάζεται την κακία, σε εκείνον που είναι απαλλαγμένος από τους εμπαθείς λογισμούς και σε εκείνον που είναι μολυσμένος από αυτούς, καθώς και σε εκείνον που εξιλεώνει τον Θεό με έργα μετανοίας και σε εκείνον που παραμένει απολύτως αμετανόητος για τα δικά του αμαρτήματα. Διότι και ο δίκαιος και ο άδικος, και ο επίορκος και εκείνος που αποφεύγει τελείως τον όρκο, περιπίπτουν με τον ίδιο τρόπο στις ανεπιθύμητες καταστάσεις· εξαιτίας αυτού οι ανόητοι καταδικάζουν όλα τα επίγεια έργα, είτε αυτά είναι αγαθά είτε είναι τα αντίθετα. Και εξαιτίας αυτού η ψυχή εκείνων που δεν φρονούν τα της πνευματικής, αλλά τα της σαρκικής γεννήσεως, γέμισε με κακία· διότι στην παρούσα ζωή, νομίζοντας ότι ο δίκαιος δεν διαφέρει καθόλου από τον άδικο, παρασύρεται από την παράλογη επιθυμία των πρόσκαιρων πραγμάτων, και μετά τον θάνατο στερείται κάθε αγαθής ελπίδας, επειδή, όσο βρισκόταν στη ζωή, δεν προσδόκησε την ανάσταση και την κρίση των νεκρών. Διότι δεν υπάρχει κανείς από εκείνους που προσκολλώνται μόνο στην κάτω (επίγεια) γέννηση, ο οποίος, αφού πεθάνει, να συμμετέχει είτε μαζί με όσους ζουν κατά σάρκα στις ηδονές αυτής, είτε μαζί με όσους ζουν κατά πνεύμα στην ευφροσύνη που πηγάζει από την ελπίδα των θείων επαγγελιών. Διότι για όσους φρονούν με αυτόν τον τρόπο ισχύει: Υπάρχει ελπίδα ότι ο ζωντανός σκύλος είναι καλύτερος από το νεκρό λιοντάρι.

Ο ζωντανός σκύλος είναι καλύτερος από τον νεκρό λέοντα, και ένας φτωχός και σοφός νέος είναι προτιμότερος από έναν ηλικιωμένο και άφρονα βασιλιά, ο οποίος δεν γνωρίζει πλέον να δέχεται συμβουλές.

Τι δηλώνει το χωρίο «υπάρχει ελπίδα ότι ο ζωντανός σκύλος είναι καλύτερος από το νεκρό λιοντάρι»; Κατά το γράμμα, το νόημα είναι άμεσα κατανοητό, αλλά φαίνεται πως δεν συντελεί σε τίποτα από τα ωφέλιμα ούτε από τα αναγκαία. Διότι είναι σε όλους γνωστό ότι όχι μόνο ο ζωντανός σκύλος είναι ανώτερος από το νεκρό λιοντάρι, αλλά και οτιδήποτε διατηρεί έστω και ένα ίχνος ζωής είναι ανώτερο από εκείνο που την έχει αποβάλει, ακόμα και αν πρόκειται για λιοντάρι, ακόμα και αν έλαβε σε υπερβολικό βαθμό την υπεροχή της φύσης και της δύναμης των λιονταριών, το ζωντανό αξιώνεται πολύ ανώτερης μοίρας από το νεκρό. Επομένως, είναι προτιμότερο να προχωρήσουμε από το γράμμα στο πνεύμα και να αναχθούμε στη θεωρία των νοητών.

Μάθαμε, λοιπόν, από τα ιερά λόγια ότι σκύλοι ονομάζονται αυτοί που προέρχονται από τα έθνη, ενώ βασιλικός και περιούσιος, τον οποίο θα μπορούσε να εικονίσει το λιοντάρι, ονομάζεται ο ιουδαϊκός λαός. Λέει, λοιπόν, ο Εκκλησιαστής —διότι σε αυτόν δόθηκε από τον Θεό το χάρισμα της σοφίας για να επεκτείνεται και να συμπαρεκτείνεται και στα παρόντα, και βεβαίως στα παρελθόντα, αλλά και στα μέλλοντα— λέει, λοιπόν, ότι ο σκύλος, δηλαδή ο άνθρωπος από τα έθνη —διότι διδασκόμαστε μέσω της Χαναναίας ότι έτσι ονομάζεται—, εάν δεν τον εγκαταλείψει εντελώς η ενάρετη ζωή, αυτός παρέχει περισσότερες ελπίδες ότι δεν θα εκπέσει από την αγαθότητα, παρά εκείνος που προέρχεται μεν από το βασιλικό και υπερήφανο γένος των Ιουδαίων, αλλά κείται νεκρός ως προς τα πνευματικά κατορθώματα. Διότι ο μεν πρώτος, καθώς μετέχει σε μια καλύτερη ζωή, παρέχει ελπίδες ότι θα ανέλθει προς την τελειότητα των κατορθωμάτων, ενώ ο δεύτερος, φέροντας μέσα του νεκρή την ενέργεια των αρετών και γι' αυτόν τον λόγο συγκαταλεγόμενος στους νεκρούς, μάταια καυχιέται για το λιοντάρι, αφού δεν φέρει κανένα ίχνος της αληθινής ζωής.

Είναι φοβερό, πράγματι φοβερό, να επαίρονται νεκροί σκύλοι εναντίον ενός ζωντανού λιονταριού, το οποίο έχει δεθεί με θεϊκά και βασιλικά δεσμά και του οποίου οι βρυχηθμοί, με τους οποίους και μόνο μπορεί να εκφοβίζει, έχουν ανακοπεί με φίμωτρο. Είναι φοβερό, αφού ξυρίστηκε ο Σαμψών με το ξυράφι της συκοφαντίας, να παραδοθεί έπειτα στους αλλοφύλους ώστε να του εξορύξουν και τα μάτια, με τα οποία έβλεπε τα επουράνια, και να αλέθει για να τρέφει εκείνους τους αθέους, περιστρεφόμενος διαρκώς γύρω από τα ίδια και εμποδιζόμενος από την πρόοδο. Δεν έχω πλέον δύναμη να πω περισσότερα, τόσο πολύ ταράζομαι έστω και με την απλή ανάμνηση των γεγονότων. Εάν όμως η δικαιοσύνη του βασιλιά, μέσω της δικής σου ισχυρότατης συνηγορίας υπέρ ημών, επιβάλει περιορισμό στα όσα τώρα τολμώνται υβριστικά εναντίον μας, ίσως εμείς που ξυριστήκαμε δούμε τα μαλλιά μας να ξαναβλασταίνουν και, γκρεμίζοντας τον οίκο της ύβρεως πάνω στους αλλοφύλους που μας εμπαίζουν, να σταματήσουμε τον μακρύ περίγελο, ενώ εμείς οι ίδιοι να αποφύγουμε μαζί με την ντροπή και τον θάνατο. Και για όλα αυτά, είθε να διαφυλάσσεσαι από τον δίκαιο και τιμωρό των πονηριών Θεό, ανώτερος από κάθε φαυλότητα και κακοπάθεια.