Πατερικές αναφορές στο ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΣ 9:8

Γι' αυτό, αφού έκανε το σύννεφο όχημα της ανάβασής του στους ουρανούς κατά την Ανάληψή του, λέει μέσω του αποστόλου ότι και οι άγιοι θα αρπαγούν πάνω σε σύννεφα προς συνάντησή του, και ως κριτής, δημιουργός και δεσπότης της κτίσης, ερχόμενος να κρίνει, θα παραδώσει στους αγίους αυτούς που αποστάτησαν από την όντως θεία και μακάρια δουλεία, όπως λέει ο απόστολος: «δεν γνωρίζετε ότι θα κρίνουμε αγγέλους;», δηλαδή τους άρχοντες του σκότους. Επειδή, λοιπόν, έχουμε τόσο φιλάνθρωπο κριτή, ας φροντίσουμε να βρούμε την εύνοιά του, εκπληρώνοντας συνεχώς το ρητό του Σολομώντα: «σε κάθε καιρό ας είναι τα ενδύματά σου λευκά», χωρίς να ρυπαίνονται από πονηρές πράξεις. Διότι έτσι, αφού στολίσουμε τις ψυχές μας νυφικά, θα τις παραστήσουμε εράσμιες στον Βασιλιά για να ενωθούμε μαζί του, και θα αξιωθούμε των αιώνιων αγαθών εν αυτώ τω Χριστώ τω Θεώ ημών, τον χορηγό αυτών, στον οποίο, μαζί με τον Πατέρα, ανήκει η δόξα, η τιμή και η προσκύνηση, μαζί με το Πανάγιο Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Το να γρηγορεί κανείς και να φυλάει τα ενδύματά του, φανερώνει την επαγρύπνηση στις αγαθές πράξεις. Διότι αυτές αποτελούν τα ενδύματα των αγίων, και εκείνος που τα στερείται είναι αναπόφευκτο να ντροπιαστεί, ως γυμνός και γεμάτος ασχημοσύνη. Το δε Αρμαγεδών ερμηνεύεται ως «διακοπή» ή «διακοπτόμενη». Διότι είναι λογικό να κατανοήσουμε ότι εκεί τα έθνη που συγκεντρώνονται θα κατακοπούν, καθώς θα στρατηγούνται από τον διάβολο, ο οποίος χαίρεται με τα ανθρώπινα αίματα. Επειδή λοιπόν και από αυτό μάθαμε ότι η γύμνωση από τα ενδύματα της αρετής είναι απευκταία, όπως και από την ευαγγελική παραβολή του νυμφώνα μάθαμε ότι αποβάλλεται εκείνος που τα στερείται, αλλά και από την αποστολική ρήση που λέει περί της αφθαρσίας: «εφόσον την ενδυθούμε, δεν θα βρεθούμε γυμνοί», δηλαδή γυμνοί από τις αγαθές πράξεις, ας ικετεύσουμε θερμά τον Κύριο να «ξεπλύνει» εδώ τις στολές της ψυχής μας, ώστε να «λευκανθούν περισσότερο και από το χιόνι» σύμφωνα με το ψαλμικό λόγιο, ώστε να μην ακούσουμε ποτέ: «φίλε, πώς μπήκες εδώ χωρίς να έχεις ένδυμα γάμου;» και, με δεμένα τα χέρια και τα πόδια, ριχτούμε στο εξώτερο σκότος. Αντίθετα, σύμφωνα με τον σοφό Σολομώντα, «έχοντας σε κάθε καιρό λευκά τα ενδύματά μας» και φέρνοντας λαμπρές τις λαμπάδες της ενάρετης πολιτείας, στολισμένες με ευσπλαχνία, ας εισέλθουμε μαζί στον νυμφώνα με τον καθαρό και άμωμο Νυμφίο των αγίων ψυχών, τον Χριστό και Θεό μας, μαζί με τον Οποίο αρμόζει στον Πατέρα, συνάμα και στο Άγιο Πνεύμα, η δόξα, το κράτος και η τιμή, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Και από τον θείο νόμο είναι δυνατόν να το γνωρίσει κανείς αυτό, διότι λέει: «Μη σπείρεις στον αγρό σου ανάμικτο σπόρο, και μη φτιάξεις για τον εαυτό σου χιτώνα από μαλλί και λινάρι». Και αν θέλουμε να γνωρίζουμε ότι αυτό έχει ειπωθεί για τους εργάτες, ο Εκκλησιαστής το υποδεικνύει λέγοντας: «Ας είναι τα ενδύματά σου πάντοτε λευκά». Υποδηλώνοντας ότι το έργο οφείλει να είναι πάντοτε καθαρό. Εάν, λοιπόν, αυτό που γίνεται εμπεριέχει κάτι από το ίδιο το θέλημα εκείνου που το πράττει, το έργο έχει ρυπανθεί και δεν είναι αρεστό στον Θεό. Και ο Κύριος σχετικά με τα έργα έλεγε στους μαθητές του: «Προσέχετε από τους ψευδοπροφήτες, οι οποίοι έρχονται σε εσάς με ενδύματα προβάτων, αλλά από μέσα είναι λύκοι άρπαγες· από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε». Ώστε ας φροντίσουμε να μην πράττουμε το έργο του Θεού για κανέναν άλλο λόγο, παρά μόνο για τον Θεό· διότι αν δεν γίνει έτσι, ο Θεός δεν μας έχει ανάγκη ώστε να γίνει μέσω ημών. Διότι δεν λείπει από τον Θεό εκείνος μέσω του οποίου θέλει να γίνει το έργο του άμεμπτα. Πράττοντας, λοιπόν, το αγαθό ας έχουμε πνευματική εγρήγορση, μήπως εξαιτίας του δικού μας θελήματος καταστήσουμε τον κόπο μας ανωφελή.

Προστάζεται δε να ανέλθει στην άνω οδό, η οποία βρίσκεται προς την κολυμβήθρα του αγρού του γναφέως. Είναι, βεβαίως, και σύμφωνα με την ιστορία, ονομαστός αυτός ο τόπος· διότι είναι γεγραμμένο ότι ο βασιλεύς των Ασσυρίων απέστειλε τον Ραψάκη από τη Λάχις στην Ιερουσαλήμ με μεγάλη στρατιωτική δύναμη, και στάθηκε στο υδραγωγείο της άνω κολυμβήθρας, στην οδό του αγρού του γναφέως. —Ίσως όμως ο λόγος αυτός να έχει και κάτι το διδακτικό για την ηθική διαπαιδαγώγηση, ότι δηλαδή πρέπει να απομακρυνόμαστε από τα ταπεινά και τα επίγεια, και να σπεύδουμε προς τα άνω· όπου, όταν βρεθούμε εκεί, θα υπάρχει διαθέσιμο ύδωρ για κάθαρση και ο αγρός του γναφέως, ο οποίος καθαρίζει τον ρύπο· πράγμα που μας είναι χρήσιμο για το παράγγελμα του Εκκλησιαστή, ο οποίος λέγει: «Σε κάθε καιρό ας είναι τα ενδύματά σου λαμπρά».

Γράφει δε κάπου και ο Σολομών: «Σε κάθε καιρό ας είναι τα ενδύματά σου λαμπρά». Θα έλεγα λοιπόν ότι, σκεπτόμενος πολύ σωστά, ο σοφός μας Σολομών δεν θα προχωρούσε σε τέτοιο σημείο επιπολαιότητας, ώστε να μας πείθει να εντρυφούμε με παιδαριώδη τρόπο στη λαμπρότητα των ενδυμάτων, αλλά αντίθετα παρομοιάζει με λαμπρό ένδυμα τη ζωή που είναι κατά κάποιον τρόπο αποπλυμένη και ελεύθερη από κάθε ρύπο. Επειδή, πώς αλλιώς θα μπορούσε κάποιος να ενδυθεί τον Κύριό μας Ιησού Χριστό;

«Έλα»· απευθύνει τη σωτήρια και μακαριοποιό κλήση· «και πιες τον οίνο σου με αγαθή καρδιά», τον πνευματικό οίνο, «και έλαιο ας χυθεί πάνω στο κεφάλι σου»· τον βλέπεις να αινίσσεται και το μυστικό χρίσμα; Και «τα ενδύματά σου ας είναι πάντοτε λευκά, διότι ο Κύριος ευαρεστήθηκε στα έργα σου»· τώρα ευαρεστήθηκε ο Κύριος στα έργα σου. Διότι, πριν προσέλθεις στη χάρη, τα έργα σου ήταν «ματαιότης ματαιοτήτων».

ΤΙΤΛΟΣ ΣΤ΄. — Περί ενδυμάτων· και ότι δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται πολυτελή ενδύματα, ούτε από άνδρα ούτε από γυναίκα. «Ο ιερέας θα ενδυθεί λινό χιτώνα, και θα φορέσει λινό περισκελές γύρω από το σώμα του.» «Ένδυμα υφασμένο από δύο διαφορετικά υλικά, κίβδηλο, δεν θα βάλεις πάνω σου.» «Δεν θα υπάρχουν ανδρικά είδη σε γυναίκα, ούτε θα ενδυθεί άνδρας γυναικεία στολή, διότι είναι βδέλυγμα ενώπιον του Κυρίου καθένας που τα κάνει αυτά. Δεν θα ενδυθείς κίβδηλο ένδυμα, από μαλλί και λινάρι ταυτόχρονα.» «Σε κάθε καιρό ας είναι τα ενδύματά σου λευκά.» «Να μην καυχάσαι για την περιβολή των ενδυμάτων σου.» «Αυτά λέει ο Κύριος: Επειδή υπερηφανεύθηκαν οι θυγατέρες της Σιών, και περπάτησαν με υψωμένο τον τράχηλο και με νεύματα των οφθαλμών, και με τον τρόπο που βάδιζαν, σέρνοντας ταυτόχρονα τους χιτώνες τους και κάνοντας θόρυβο με τα πόδια τους· ο Θεός θα ταπεινώσει τις άρχουσες θυγατέρες της Σιών. Και ο Κύριος θα αποκαλύψει την εμφάνισή τους εκείνη την ημέρα. Και θα αφαιρέσει ο Κύριος τη δόξα του ιματισμού τους, και τον στολισμό τους, και τα πλέγματα των μαλλιών, και τα δαχτυλίδια, και τα βραχιόλια, και τα σκουλαρίκια, και τα ενδύματα με τις πορφυρές παρυφές, και τα πανωφόρια του σπιτιού, και τα διαφανή λακωνικά ενδύματα, και τα βύσσινα, και τα υακίνθινα, και το βύσσινο ύφασμα που είναι συνυφασμένο με χρυσό και υάκινθο, και τα λεπτά καλοκαιρινά πέπλα, και τα χρυσά περιδέραια.»

Ας ανήκουμε, λοιπόν, στον εαυτό μας και στον Θεό· ή μάλλον, μόνο στον Θεό, και καθόλου στη σάρκα και στον κόσμο. Ας ετοιμαστούμε για να επικαλεστούμε τον Θεό μας, σύμφωνα με το γραμμένο: «Ετοιμάσου να επικαλεστείς τον Θεό σου, Ισραήλ»· το οποίο σημαίνει, ας καθαριστούμε από τα κακά στίγματα και τους μολυσμούς, αποβάλλοντας από τον εαυτό μας, κατά το δυνατόν, και αυτές ακόμη τις απλές φαντασιώσεις των παθών. Διότι έτσι ετοιμάζεται αληθινά καθένας που θέλει να ετοιμαστεί σωστά· ώστε να δεχθούμε μέσω των αρετών, σαν με κάποια θεία χρώματα, την ακριβή εξομοίωση προς τον Θεό. Διότι με αυτόν τον τρόπο Τον επικαλείται όπως πρέπει εκείνος που δεν αγνοεί πώς πρέπει να επικαλείται τον Θεό· επειδή ετοιμασία, κατά τη γνώμη μου, είναι η αποξένωση από τα πάθη· ενώ επίκληση είναι η γνήσια οικείωση με τον Θεό μέσω των αρετών. Ή πάλι, ετοιμασία είναι η λαμπρότητα που αποκτούν οι άξιοι μέσω των αρετών· ενώ επίκληση είναι η υποδοχή της θεοποιού χάριτος μέσω της αληθινής γνώσης. Διότι έτσι θα μπορέσουμε να διατηρούμε πάντοτε λευκά τα ενδύματά μας, σύμφωνα με το γραμμένο· δηλαδή, να έχουμε λαμπρούς τους τρόπους μας μέσω των αρετών, και διαυγείς, χωρίς να φέρουν κανένα σημάδι σκότους. Και η ψυχή μας θα αγαλλιάσει για τον Θεό τον Σωτήρα μας· χαίροντας τόσο για την απεκδύση του παλαιού ανθρώπου, ο οποίος φθείρεται σύμφωνα με τις επιθυμίες της απάτης, όσο και για την ένδυση του νέου, ο οποίος έχει κτιστεί κατά Θεόν εν πνεύματι.

Δηλαδή, επικρατεί μια απατηλή προσδοκία σε όσους δεν φρονούν τα του πνεύματος, ότι εκείνος που μαίνεται προς κάθε κακία κατά τη διάρκεια της ζωής του είναι προτιμότερος από αυτόν που έχει πεθάνει, έστω και αν ο τελευταίος δεν πρόδωσε το ηγεμονικό και βασιλικό στοιχείο της ψυχής του στα άλογα πάθη. Και καθώς όσοι βρίσκονται ακόμη στη ζωή δεν αγνοούν ούτε το ότι θα πεθάνουν, ενώ εκείνοι που έχουν αναχωρήσει από τον παρόντα βίο έχουν στερηθεί κάθε γνώση· και για την ανδρεία τους να μην υποκύπτουν στα πάθη κατά τη διάρκεια της ζωής τους, καμία αμοιβή δεν τους περιμένει, επειδή η μνήμη τους έχει καλυφθεί στα βάθη της λήθης· και η διάθεσή τους προς το αγαθό, η αποστροφή τους προς το κακό και ο ζήλος τους για την αλήθεια έχουν εξαφανιστεί με τον θάνατο, και καμία απολύτως συμμετοχή δεν έχουν πλέον, σε ολόκληρο τον παρόντα αιώνα, στις γήινες απολαύσεις. Και για αυτόν τον λόγο, όσοι έχουν με αυτόν τον τρόπο εξαπατηθεί, παρακινούν τους εαυτούς τους σε κάθε απόλαυση των πρόσκαιρων αγαθών λέγοντας: 7-10. «Εμπρός, φάε με ευφροσύνη τον άρτο σου και πιες με αγαθή καρδιά τον οίνο σου, διότι ο Θεός έχει ήδη ευδοκήσει στα έργα σου. Σε κάθε καιρό ας είναι τα ενδύματά σου λευκά, και το έλαιο ας μη λείψει από την κεφαλή σου. Και απόλαυσε τη ζωή με τη γυναίκα που αγάπησας, όλες τις ημέρες της μάταιης ζωής σου που σου δόθηκαν κάτω από τον ήλιο, διότι αυτό είναι το μερίδιό σου στη ζωή και στον μόχθο με τον οποίο μοχθείς κάτω από τον ήλιο».

Δηλαδή, έλα, τρύφησε με τα αγαθά που έχεις κοντά σου, απολαμβάνοντας άφθονα φαγητό και ποτό με ηδονή και ευφροσύνη ψυχής, διότι ο Θεός θέλησε μέσω όλης της προσπάθειάς σου να τα αποκτήσεις αυτά για ανεμπόδιστη απόλαυση. Ας είναι πάντοτε τα ενδύματά σου καθαρά και λαμπρά, και ας μη λείπει η χρίση με εύοσμο μύρο από το κεφάλι σου. Και γνώρισε απολαυστική ζωή με αυτήν ή με εκείνην τη γυναίκα που θα αγαπήσεις, καθ' όλη τη διάρκεια της πρόσκαιρης ζωής που σου έχει δοθεί από τον Θεό, την οποία εάν δεν απολαμβάνεις με ηδονές, τη διανύεις μάταια, επειδή η απόλαυση της ηδονής είναι το κέρδος σου στην παρούσα ζωή και στον κόπο που καταβάλλεις για τα γήινα και τα πρόσκαιρα. Πράττε δε με κάθε ελευθερία όλα όσα επιθυμείς και μπορείς να πράξεις, διότι μετά τον θάνατό σου ούτε θα πράξεις τίποτα από όσα τώρα επιθυμεί η ψυχή σου, ούτε διόλου θα συλλογιστείς, ούτε βεβαίως θα έχεις γνώση και κατανόηση κανενός πράγματος, καθώς θα απέρχεσαι στην αφάνεια. Αυτοί είναι οι συλλογισμοί των απατημένων ανθρώπων, τους οποίους αφού παρατήρησα 11-12. Στράφηκα και είδα κάτω από τον ήλιο, ότι ο αγώνας δρόμου δεν ανήκει στους ταχείς, ούτε ο πόλεμος στους δυνατούς, και ούτε βέβαια ο άρτος στους σοφούς, και ούτε βέβαια ο πλούτος στους συνετούς, και ούτε βέβαια η χάρη σε όσους έχουν γνώση, διότι ο καιρός και το τυχαίο περιστατικό θα συναντήσουν όλους αυτούς.

Τι σημαίνει το λεχθέν «σε κάθε καιρό ας είναι τα ενδύματά σου λευκά και το λάδι στο κεφάλι σου ας μην απουσιάσει» και «τα μάτια του σοφού βρίσκονται στο κεφάλι του»; Το να φορούν λευκά ενδύματα εκείνοι για τους οποίους η πολιτεία σύμφωνα με τις παλαιές διατάξεις ήταν σπουδαία, εκλαμβανόταν ως σύμβολο ιερής ευφροσύνης και αγιοπρεπούς κατάστασης. Και μάλιστα το να αλείφουν το κεφάλι με λάδι το θεωρούσαν τεκμήριο της ίδιας διάθεσης. Γι' αυτό και ο Σωτήρας μας, απομακρύνοντάς μας από τη μίμηση των Φαρισαίων, έλεγε: «εσύ όμως, όταν νηστεύεις, άλειψε το κεφάλι σου με λάδι», δηλαδή «μην αναμείξεις τίποτα το σκυθρωπό και κατηφές με το κατόρθωμα της νηστείας». Επειδή λοιπόν τα λευκά ενδύματα και το λάδι για όσους ζούσαν υπό τον νόμο στόλιζαν μεν το σώμα, φανέρωναν δε τη γεμάτη ευφροσύνη κατάσταση της ζωής, έτσι, μέσα από τα εξωτερικά παραδείγματα, ο λόγος παρακινεί να διατηρούμε την ίδια την ψυχή λαμπρή και εξωραϊσμένη. Θα γινόταν δε λαμπρή και θα εξωραϊζόταν, εάν και τα ενδύματά της ήταν λευκά· και θα γίνονταν λευκά, όταν θα ακτινοβολούσαν και θα άφηναν να φανεί η καθαρότητα και η λαμπρότητα των αρετών, χωρίς καμία κακία να τα μαυρίζει.

Σε αυτούς και η χρήση του ελαίου προπάντων προκαταβάλλεται και προετοιμάζεται. Διότι και ο λόγος της Γραφής λέει «ας μη λείψει το έλαιο από την κεφαλή σου», υποδηλώνοντας την ελεημοσύνη προς τον πλησίον και το άσβεστο της ψυχικής λαμπάδας μέσω της γήινης σταγόνας του ελαίου, από το οποίο παραγγέλλει να μη στερηθεί ποτέ η κεφαλή μας. Επειδή δεν κατόρθωσε το έλεος όποιος απλώς ελέησε κάποτε, αλλά εάν κάποιος παραβλέψει πολλές φορές εκείνον που έχει ανάγκη, καθιστά την προηγούμενη αγαθοεργία κατήγορό του, καθώς ελέγχεται ως περιφρονητής της αρετής και της ελεημοσύνης χωρίς να θεωρείται ότι αδικείται, και αποδεικνύει ότι η πράξη του δεν προήλθε από αρετή, αλλά από κάποια συγκυρία.

Και πρόσεξε το βαθύ και καλοστοχασμένο νόημα της φράσης. «Ας μην λείψει», λέει, «το έλαιο από την κεφαλή σου»· διότι, κι αν ακόμη αλείφτηκε πολλές φορές, τη στιγμή, λέει, που απέχει από το να αλειφθεί, αυτό καθίσταται έλλειψη της προηγούμενης πράξης. Και εξάλλου, το εμφατικό της φράσης γίνεται αφορμή για την ανακάλυψη μιας πνευματικής θεωρίας, ότι δηλαδή αυτός που ασκεί το έλεος δεν προσφέρει τόση ευεργεσία σε αυτούς που ελεούνται, όσο κέρδος συσσωρεύει και εξασφαλίζει για τον ίδιο τον εαυτό του. Γι' αυτόν τον λόγο, την παραμέληση της ελεημοσύνης προς τους συνανθρώπους την αποκαλεί στέρηση της δικής του λίπανσης και ωφέλειας, και όχι απλώς στέρηση κάποιου τυχαίου μέλους του σώματος, αλλά του κυριότερου και πλέον συνεκτικού, δηλαδή της κεφαλής. Αλλά βέβαια, όπως ειπώθηκε, αυτή είναι η σημασία τού να μη στερείται κανείς εκείνα με τα οποία αλείφεται η κεφαλή· διότι πολλοί, ενώ δεν εκτιμούν ούτε την απόκτηση ούτε την άσκηση της ελεημοσύνης, υποδύονται ότι αγαπούν τη δόξα και τη φήμη που προέρχεται από αυτήν· και έτσι, άλλοι μεν διανέμουν κάποια από τα υπάρχοντά τους, και μάλιστα αυτά για τα οποία οι ίδιοι δεν πολυενδιαφέρονται, θέλοντας να αποκομίσουν την προσωνυμία του ελεήμονος, άλλοι δε για να φανούν στους πολλούς ανώτεροι των χρημάτων και περιφρονητές πραγμάτων για τα οποία οι περισσότεροι κοπιάζουν, και άλλοι για κάποιον άλλον σκοπό, ο οποίος ουδεμία σχέση έχει με τον κανόνα της αρετής.

Διότι ο ίδιος ο Δημιουργός και Προνοητής, μέσω του οποίου έχουμε την πεποίθηση και την πίστη ότι βλέπουμε, με ακαταμάχητη δύναμη θα ελευθερώσει τα πόδια μας από τις παγίδες του εχθρού και θα καταστήσει τον δρόμο της σωτηρίας μας λείο και ομαλό. Επομένως, το με ποιον τρόπο πρέπει να κατανοηθεί το ρητό «ας μη λείψει το λάδι από το κεφάλι σου», έχει ήδη εξηγηθεί.

Εάν πάλι, αντί του «ας μη λείψει», το χωρίο αποδίδεται κατά γράμμα ως «δεν πρόκειται να λείψει» (διότι απαντάται και αυτή η εκφορά των λέξεων), τίποτα δεν εμποδίζει και υπό αυτή την εκδοχή το μεν «ας είναι τα ιμάτιά σου λευκά», όπως έχει ήδη αναφερθεί, να εκληφθεί ως σύμβολο των αρετών, το δε «δεν πρόκειται να λείψει το έλαιο πάνω από την κεφαλή», να σημαίνει ότι, καθώς τα πνευματικά κατορθώματα καταυγάζουν την ψυχή και εκείνη περιβάλλεται τον νοητό κόσμο και τη λαμπρότητα που πηγάζει από αυτά, το πολυτίμητο έλαιο και μύρο, το οποίο συμβολίζει τη χάρη και τη δωρεά του Παναγίου Πνεύματος, δεν πρόκειται να λείψει, αλλά θα συνεχίσει να αρδεύει και να μυρώνει το ηγεμονικό σου κέντρο και να σε πληροί με κάθε ιερή και μακάρια θεωρία και τελειότητα. Αν, εξάλλου, ως κεφαλή της Εκκλησίας, δηλαδή των πιστών, ονομάζεται και πιστεύεται ο Χριστός, ο οποίος, από την άλλη, οικειοποιείται με διαφορετικό τρόπο τους φτωχούς και δέχεται στο πρόσωπό Του την ελεημοσύνη που προσφέρεται σε αυτούς («εφόσον δηλαδή το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, το πράξατε σε εμένα»), μέσω των προκειμένων λόγων ο Εκκλησιαστής προτρέπει να μην παραμελούμε να αλείφουμε με έλαιο την κεφαλή μας, πράγμα που σημαίνει να χορηγούμε αδιάκοπα την ελεημοσύνη στους ενδεείς· διότι μέσω αυτών προσφέρουμε το έλαιο στην κεφαλή μας, τον Χριστό. Αλλά αυτά ας περιοριστούν μέχρις εδώ.

Και το μεν ότι σχεδόν το σύνολο των λέξεων ακολουθεί πιστά την προκείμενη θεωρία και οικειώνεται την ερμηνεία όλων των άλλων αναπτύξεων, δεν αφήνει σε κανέναν δισταγμό ότι έχει θεωρηθεί καλώς και με τη μέγιστη ακρίβεια· το να είναι όμως κανείς «σε κάθε καιρό» ενδεδυμένος με λευκά ιμάτια και το να μην στερείται ποτέ η κεφαλή του τη χρίση με το μύρο, δεν γνωρίζω πώς θα μπορούσε εύκολα να συμβιβαστεί, εφόσον άπαξ έχουν καιρό κατά τον οποίο επιτελούνται. Αλλά και το να εισάγει κανείς παραίνεση για κάποιον που εκείνη τη στιγμή ούτε να κατανοήσει δύναται ούτε βεβαίως ανέχεται να την κάνει πράξη, δεν γνωρίζω πώς θα κατόρθωνε με μεγάλη ευκολία να αποβάλει τη ματαιότητα. Ίσως όμως να νοηθεί ότι φορά λευκά σε κάθε καιρό εκείνος που, μετά το καθαρτήριο βάπτισμα, περιβάλλει τον εαυτό του με τη λαμπρότητα των αρετών και απομακρύνει εντελώς τον ζόφο της αμαρτίας ώστε να μην τον πλησιάζει, διότι ένας τέτοιος άνθρωπος λαμπροφορεί σε κάθε καιρό· και το μύρο στο κεφάλι του δεν θα το στερούνταν ο άνθρωπος αυτός, εφόσον πάντοτε έχει το φρόνημα του Πνεύματος και αρδεύεται από τα ρείθρα της χάριτός Του. Εάν δε ο Σολομών κατείχε επιπλέον το προφητικό χάρισμα στην πληρότητά του, διεξερχόμενος τα θεία και τα ανθρώπινα, προείπε τον λόγο, η πράξη του οποίου έμελλε να πραγματοποιηθεί έπειτα από χρόνια.