Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 1:17

Αλλά είναι άτοπο, θα πουν, να ρωτάει κανείς με αυτόν τον τρόπο για τον Πατέρα. Ας ακούσουν, λοιπόν, ότι είναι άτοπο να ρωτούν έτσι και για τον Λόγο Του. Επειδή, λοιπόν, μια τέτοια προσπάθεια συνιστά περιττή και υπερβολική μανία, ας μη ρωτά κανείς πλέον τέτοια πράγματα, αλλά ας μαθαίνει μόνο όσα βρίσκονται στις Γραφές. Διότι τα παραδείγματα που αναφέρονται σε αυτές σχετικά με το θέμα αυτό είναι επαρκή και ικανά. Ο Πατέρας, λοιπόν, ονομάζεται πηγή και φως· διότι λέει: «Εμένα εγκατέλειψαν, την πηγή του ζωντανού νερού». Και πάλι στον Βαρούχ: «Τι συμβαίνει, Ισραήλ, και βρίσκεσαι στη χώρα των εχθρών; Εγκατέλειψες την πηγή της σοφίας»· και κατά τον Ιωάννη: «Ο Θεός μας είναι φως». Ονομάζεται επίσης και ο Υιός ποταμός σε σχέση με την πηγή· διότι «Ο ποταμός του Θεού γέμισε με νερά»· και σε σχέση με το φως ονομάζεται απαύγασμα, όπως λέει ο Παύλος: «Ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρας της υποστάσεώς Του». Εφόσον, λοιπόν, ο Πατέρας είναι φως και ο Υιός απαύγασμά Του (διότι ειδικά γι' αυτά τα θέματα δεν πρέπει να διστάζουμε να επαναλαμβάνουμε πολλές φορές τα ίδια), είναι δυνατόν να βλέπουμε και μέσα στον Υιό το Πνεύμα, διά του οποίου φωτιζόμαστε· διότι λέει, «για να σας δώσει Πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως για την επίγνωσή Του, έχοντας φωτισμένα τα μάτια της καρδιάς». Και καθώς εμείς φωτιζόμαστε από το Πνεύμα, ο Χριστός είναι Εκείνος που φωτίζει μέσω αυτού· διότι, λέει, «Ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο».

Αλλά είναι παράλογο, θα πουν, να ρωτά κανείς με αυτόν τον τρόπο για τον Πατέρα. Ας ακούσουν λοιπόν ότι είναι παράλογο να ρωτά κανείς με τον ίδιο τρόπο και για τον Λόγο Του. Εφόσον, επομένως, μια τέτοια προσπάθεια είναι περιττή και μάλλον ένδειξη ακραίας μανίας, ας μην κάνει πλέον κανείς τέτοια ερωτήματα, αλλά ας μαθαίνει μόνο εκείνα που υπάρχουν στις Γραφές. Διότι είναι απόλυτα επαρκή τα παραδείγματα που περιέχονται σε αυτές σχετικά με αυτό το ζήτημα. Ο Πατέρας, λοιπόν, ονομάζεται πηγή και φως· διότι λέει: «Εμένα εγκατέλειψαν, την πηγή του ζώντος ύδατος». Και πάλι στον Βαρούχ: «Γιατί συμβαίνει, Ισραήλ, να βρίσκεσαι στη χώρα των εχθρών σου; Επειδή εγκατέλειψες την πηγή της σοφίας»· και σύμφωνα με τον Ιωάννη: «Ο Θεός μας είναι φως». Ο δε Υιός ονομάζεται ποταμός σε σχέση με την πηγή· διότι «ο ποταμός του Θεού γέμισε με ύδατα»· και απαύγασμα σε σχέση με το φως, καθώς λέει ο Παύλος: «Ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρας της υποστάσεώς Του». Εφόσον, λοιπόν, ο Πατέρας είναι φως και ο Υιός είναι το απαύγασμά Του (διότι δεν πρέπει να διστάζουμε να επαναλαμβάνουμε συχνά τα ίδια πράγματα κυρίως για αυτούς), είναι δυνατόν να διακρίνουμε και μέσα στον Υιό το Πνεύμα, μέσω του οποίου φωτιζόμαστε· διότι λέει: «για να σας δώσει Πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως στην επίγνωσή Του, έχοντας φωτισμένους τους οφθαλμούς της καρδιάς». Και ενώ εμείς φωτιζόμαστε από το Πνεύμα, ο Χριστός είναι Εκείνος που φωτίζει μέσω αυτού· διότι λέει: «Ήταν το αληθινό φως, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο».

Προς εκείνους που υποδουλώνονται στις λέξεις και όχι στα νοήματα των θείων Γραφών, και οι οποίοι καθιστούν τον Πατέρα Θεό του Υιού. Ο Απόστολος λέει: «Ο Θεός του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας της δόξας». Εδώ προσδιόρισε την οικονομία· και αποκαλεί μεν «δόξα» τον Μονογενή, «Ιησού Χριστό» δε το κήρυγμα της οικονομίας.

Διότι δόξα ονομάζεται ο Μονογενής· «Διότι είδαμε», λέει, «τη δόξα του, δόξα ως Μονογενούς από τον Πατέρα»· ώστε το, «Ο Θεός του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού», να τίθεται αντί του: ο Θεός της σάρκας του Χριστού· και το: ο Πατέρας της δόξας, να σημαίνει: ο Πατέρας της θεότητας.

Και όπως η δύναμη της όρασης βρίσκεται στον υγιή οφθαλμό, έτσι και η ενέργεια του Πνεύματος βρίσκεται στην κεκαθαρμένη ψυχή. Γι' αυτό και ο Παύλος εύχεται στους Εφεσίους να είναι φωτισμένοι οι οφθαλμοί τους εν τω Πνεύματι της σοφίας. Και όπως η τέχνη υπάρχει σε εκείνον που την απέκτησε, έτσι και η χάρη του Πνεύματος υπάρχει σε εκείνον που την υποδέχθηκε, πάντοτε μεν συμπαρούσα, χωρίς όμως να ενεργεί συνεχώς. Επειδή και η τέχνη, εν δυνάμει μεν υπάρχει στον τεχνίτη, εν ενεργεία δε τίθεται τότε, όταν αυτός ενεργεί σύμφωνα με αυτήν.

Και βέβαια ο μαθητής του Σωτήρος, ο Ιάκωβος, έλεγε τα εξής: «Αδελφοί μου, να μην έχετε την πίστη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού της δόξης με προσωποληψίες». Β. Έπειτα, ποια είναι η δόξα του Υιού σε σύγκριση με εκείνη του Πατρός; Α. Ούτε ανώτερη, αγαπητέ μου, ούτε κατώτερη, αλλά η ίδια· μάλλον δε, όπως ακριβώς είναι σοφία και δύναμη του Πατρός, έτσι θα είναι και δόξα, έχοντας εκλάμψει αρρήτως από την ουσία Εκείνου που τον γέννησε, και φανερώνοντας μέσω του εαυτού Του τη φύση από την οποία προήλθε, όπως ακριβώς μια ακτίνα του ήλιου και το απαύγασμα του φωτός που προβάλλει από την ουσία εκείνου που το εκπέμπει, και νοούμενο πλέον πολύ καλά ως εκείνο από το οποίο προέρχεται, λόγω της άκρας ομοιότητας και της ταυτοειδούς ποιότητας. Β. Άραγε θα μπορούσες να μας πεις από τις Ιερές Γραφές ποια θα ήταν η απόδειξη τέτοιων ισχυρισμών; Α. Αν και ελάχιστος κόπος θα χρειαστεί για να σου συγκεντρώσω τις φωνές των αγίων. Διότι ο Παύλος, στέλνοντας επιστολή στους Εφεσίους, λέει: «Γι' αυτό κι εγώ, έχοντας ακούσει για την πίστη σας στον Κύριο Ιησού και για την αγάπη σας προς όλους τους αγίους, δεν παύω να ευχαριστώ για εσάς, κάνοντας μνεία για εσάς στις προσευχές μου, ώστε ο Θεός του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατήρ της δόξης, να σας δώσει πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως στην επίγνωσή Του.» Κατανοείς λοιπόν ότι ονόμασε αμέσως τον Θεό, Πατέρα του Χριστού και Πατέρα της δόξης, αποδεικνύοντας, νομίζω, ότι ο Χριστός δεν είναι τίποτε άλλο παρά η δόξα του Πατρός.

Και γι' αυτό ο θεσπέσιος Παύλος γράφει σε κάποιους: «Γι' αυτό κι εγώ, αφού άκουσα για την πίστη σας στον Κύριο Ιησού και την αγάπη σας προς όλους τους αγίους, δεν παύω να ευχαριστώ τον Θεό για εσάς και να σας μνημονεύω στις προσευχές μου, ώστε ο Θεός του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας της δόξης, να σας δώσει Πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως για να τον επιγνώσετε, και να φωτίσει τα μάτια της καρδιάς σας, ώστε να γνωρίσετε ποια είναι η ελπίδα της κλήσεώς του, ποιος είναι ο πλούτος της δόξης της κληρονομίας του στους αγίους, και ποιο είναι το υπερβάλλον μέγεθος της δυνάμεώς του σε εμάς που πιστεύουμε, σύμφωνα με την ενέργεια την οποία ενήργησε στον Χριστό, όταν τον ανέστησε από τους νεκρούς και τον κάθισε στα δεξιά του στα επουράνια, υπεράνω κάθε αρχής και εξουσίας και δυνάμεως και κυριότητος και κάθε ονόματος που ονομάζεται, όχι μόνο σε τούτον τον αιώνα αλλά και στον μέλλοντα». Διότι μέσα στην αποκάλυψη τέτοιων πραγμάτων, που ενεργείται μέσα μας αρρήτως μέσω του Πνεύματος, θεωρούμε το βάθος της ένσαρκης οικονομίας και τη δύναμη του κρυμμένου μυστηρίου.

Ώστε ο Θεός του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας της δόξας, να σας δώσει Πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως για την επίγνωσή του, φωτίζοντας τους οφθαλμούς της καρδιάς σας. Να ενδυναμώνεστε με κάθε δύναμη, σύμφωνα με το κράτος της δόξας του.

Επιπλέον αυτών, θα βρεις πάλι και άλλες ονομασίες του Αγίου Πνεύματος. Διότι ονομάζεται «Πνεύμα αγιωσύνης», όπως έχει γραφτεί: «κατά Πνεύμα αγιωσύνης». Ονομάζεται επίσης «Πνεύμα υιοθεσίας», όπως λέει ο Παύλος: «διότι δεν λάβατε πνεύμα δουλείας ώστε να φοβάστε πάλι, αλλά λάβατε Πνεύμα υιοθεσίας, με το οποίο κράζουμε: Αββά, ο Πατέρας». Ονομάζεται επίσης «Πνεύμα αποκαλύψεως», καθώς έχει γραφτεί: «να σας δώσει Πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως, ώστε να τον γνωρίσετε πλήρως». Ονομάζεται επίσης «Πνεύμα επαγγελίας», καθώς ο ίδιος λέει: «στο οποίο και εσείς, αφού πιστέψατε, σφραγιστήκατε με το Άγιο Πνεύμα της επαγγελίας». Ονομάζεται επίσης «Πνεύμα χάριτος», όπως όταν λέει πάλι: «και το Πνεύμα της χάριτος εξύβρισε». Και με πολλές άλλες τέτοιες προσηγορίες ονομάζεται. Άκουσες δε σαφώς και στην προηγούμενη κατήχηση ότι στους μεν ψαλμούς άλλοτε ονομάζεται αγαθό και άλλοτε ηγεμονικό, ενώ στον Ησαΐα προσαγορευόταν ως πνεύμα σοφίας και συνέσεως, και βουλής και ισχύος, και γνώσεως και ευσέβειας και φόβου Θεού.

Ο ίδιος δε ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας της δόξας, ας σας δώσει πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως στην επίγνωσή του, έχοντας φωτισμένους τους οφθαλμούς της διανοίας σας, και ας σας διαφυλάξει παντοτινά σε έργα, λόγια και αγαθά νοήματα, στον οποίο ανήκει η δόξα, η τιμή και το κράτος δια του Κυρίου μας Ιησού Χριστού μαζί με το Άγιο Πνεύμα νυν και αεί και σε όλους τους ατελεύτητους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Τι είδους αγώνα έκανε για τους μαθητές του ο Απόστολος και σε τι πνευματικό μέτρο αγωνιζόταν να φτάσουν, προσευχόμενος γι' αυτούς από τα βάθη της καρδιάς του, ενώ ταυτόχρονα καθιστούσε φανερό τον ύψιστο σκοπό του χριστιανισμού σε όλους όσους θέλουν να τρέξουν ακαταπόνητα και φιλαλήθως, σύμφωνα με τον αποστολικό κανόνα της νέας κτίσης, κάνοντάς τον ξεκάθαρο σε εκείνους που αγωνίζονται να προκόψουν προς τα εμπρός; Τι λέει; Νουθετώντας, λέει, κάθε άνθρωπο και διδάσκοντας με κάθε σοφία, για να παρουσιάσουμε κάθε άνθρωπο τέλειο εν Χριστώ· για το οποίο και κοπιάζω αγωνιζόμενος. Και πάλι, για εκείνους που αξιώνονται τη σφραγίδα του Πνεύματος της επαγγελίας διά του βαπτίσματος, εύχεται να λάβουν αύξηση της πνευματικής τους προκοπής, λέγοντας: γι' αυτό και εγώ, αφού άκουσα για την πίστη σας και την αγάπη που έχετε προς όλους τους αγίους, δεν παύω να προσεύχομαι για εσάς και να παρακαλώ, ώστε ο Θεός του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας της δόξας, να σας δώσει πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως στην επίγνωσή Του, ώστε, έχοντας φωτισμένους τους οφθαλμούς της καρδιάς σας, να γνωρίζετε ποια είναι η ελπίδα της κλήσεώς Του, και ποιος είναι ο πλούτος της δόξας Του στους αγίους, και ποιο το υπερβάλλον μέγεθος της δυνάμεώς Του σε εμάς που πιστεύουμε.

Θα μπορούσε δε να ονομάζεται Θεός, όχι του Λόγου, αλλά του ορωμένου· διότι πώς θα μπορούσε να είναι Θεός του κυρίως Θεού; Όπως ακριβώς είναι και Πατέρας, όχι του ορωμένου, αλλά του Λόγου. Διότι ήταν διπλός· ώστε το τι ισχύει κυρίως και για τα δύο, και το τι μη κυρίως, συμβαίνει αντίθετα από ό,τι σε εμάς. Διότι για εμάς είναι κυρίως Θεός, αλλά όχι κυρίως Πατέρας. Και αυτό είναι που προκαλεί την πλάνη στους αιρετικούς: η σύζευξη των ονομάτων, καθώς τα ονόματα εναλλάσσονται εξαιτίας της συγκράσεως. Ιδού και η απόδειξη: όταν οι φύσεις διακρίνονται, νοητά συνδιαιρούνται και τα ονόματα. Άκουσε τον Παύλο που λέει: «Ο Θεός του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, ο Πατήρ της δόξης». Του μεν Χριστού είναι Θεός, της δε δόξης είναι Πατέρας. Διότι, έστω κι αν αμφότερα αποτελούν ένα, αυτό δεν συμβαίνει κατά τη φύση, αλλά με τη σύνοδο αυτών. Τι θα μπορούσε να γίνει πιο σαφές;

Και πάλι, για εκείνους που έχουν αξιωθεί τη σφραγίδα του Πνεύματος μέσω του βαπτίσματος, προσεύχεται να λάβουν αύξηση της νοητής ηλικίας μέσω της επιχορήγησης του Πνεύματος, λέγοντας: «Γι' αυτό, έχοντας ακούσει για την πίστη σας και την αγάπη που έχετε προς όλους τους αγίους, δεν παύω να προσεύχομαι για εσάς και να παρακαλώ, ο Θεός του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας της δόξης, να σας δώσει πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως προς επίγνωσή του, έχοντας φωτισμένους τους οφθαλμούς της καρδιάς σας, ώστε να γνωρίζετε ποια είναι η ελπίδα της κλήσεώς του και ποιος ο πλούτος της δόξης της κληρονομίας του στους αγίους και ποιο το υπερβάλλον μέγεθος της δυνάμεώς του σε εμάς που πιστεύουμε»· έπειτα αναφέρει σχετικά με τον τρόπο της μετοχής του Πνεύματος: «Σύμφωνα με την ενέργεια της δυνάμεώς του, την οποία ενήργησε στον Χριστό, εγείροντάς τον από τους νεκρούς».

Ο δε Κύριος των γνώσεων, αυτός που διδάσκει στον άνθρωπο τη γνώση, ο οποίος είναι και χορηγός της σοφίας και διορθωτής των σοφών, «στον οποίο όλοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης είναι κρυμμένοι», «είθε να σας δώσει πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως για την επίγνωσή του, φωτίζοντας τα μάτια της καρδιάς σας, ώστε να γνωρίσετε ποια είναι η ελπίδα της κλήσεώς του και ποιος ο πλούτος της δόξας της κληρονομίας του μεταξύ των αγίων και ποιο το υπερβάλλον μέγεθος της δυνάμεώς του σε εμάς που πιστεύουμε σύμφωνα με την ενέργεια της παντοδύναμης ισχύος του, την οποία ενήργησε στον Χριστό», «ο οποίος δύναται να κάνει απείρως περισσότερα από όσα ζητούμε ή σκεφτόμαστε, σύμφωνα με τη δύναμή του που ενεργεί μέσα μας». Σε αυτόν πρέπει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Ο Πατέρας της δόξας. Επειδή δεν βρίσκει κατάλληλο όνομα για να τα παραστήσει, τα ονομάζει παντού δόξα, το οποίο αποτελεί για εμάς όνομα και προσωνυμία κάθε λαμπρότητας. Ιδού, λέγει, Πατέρας της δόξας, και Θεός του Χριστού. Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; Είναι ο Υιός κατώτερος από τη δόξα; Αλλά κανείς, ούτε καν αν ήταν παράφρων, δεν θα το έλεγε αυτό.

Διότι ο άνδρας είναι πολύ υψηλός στη θεολογία. «Ο οποίος είναι ο αρραβώνας της κληρονομίας μας, για την απολύτρωση της περιποιήσεως, προς έπαινο της δόξας του». Ονομάζει αρραβώνα την αρχή της κτήσεως. Λέει, λοιπόν, ότι αφού δεχθήκαμε το Πνεύμα, αρχίσαμε ήδη να είμαστε κτήματα του Χριστού και του Θεού. «Γι' αυτό κι εγώ, αφού άκουσα για την πίστη σας στον Κύριο Ιησού, και την αγάπη σας προς όλους τους αγίους, δεν παύω να ευχαριστώ για εσάς, κάνοντας μνεία για εσάς στις προσευχές μου, ώστε ο Θεός του Κυρίου μας Ιησού Χριστού». Αφού άκουσα, λέει, την πίστη σας, σύμφωνα με την οποία αναφέρεστε στον Χριστό, και την αγάπη που ακολουθεί την πίστη, αναπέμπω ευχαριστία για εσάς, και αυτό όχι μόνο μία φορά, αλλά διαπαντός. «Ο Πατέρας της δόξας». Δηλαδή, ο αρχηγός κάθε θείου χαρίσματος που δίνεται σε εμάς, το οποίο χορηγείται εν Πνεύματι δια του Λόγου. «Να σας δώσει Πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως για την επίγνωσή του, έχοντας φωτισμένους τους οφθαλμούς της καρδιάς σας, ώστε να γνωρίζετε ποια είναι η ελπίδα της κλήσεώς του, και ποιος είναι ο πλούτος της δόξας της κληρονομίας του στους αγίους». Αυτό που έλειπε ήταν η σοφία και η γνώση, και το να πράττουν τα έργα της αγάπης με λόγο και σοφία, γνωρίζοντας για ποιο λόγο τα πράττουν και με ποιον σκοπό, και τι έχουν ήδη αξιωθεί να λάβουν σύμφωνα με τη χάρη που τους δόθηκε. «

Του ιδίου, από τον δεύτερο λόγο Περί Υιού: Σημείο δε αυτού είναι ότι, όταν οι φύσεις διακρίνονται κατά την επίνοια, διαχωρίζονται συγχρόνως και τα ονόματα. Άκουσε τον Παύλο που λέει: «Ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, ο Πατέρας της δόξης». Του Χριστού μεν είναι Θεός, της δόξης δε Πατέρας· διότι, αν και τα δύο μαζί συναποτελούν ένα, αυτό δεν συμβαίνει κατά τη φύση, αλλά κατά την ένωση.

Άκουσε τον Παύλο που λέει: «Ο Θεός του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας της δόξας»· του μεν Χριστού είναι Θεός, της δε δόξας Πατέρας. Διότι, αν και τα δύο μαζί αποτελούν ένα, τούτο δεν συμβαίνει κατά τη φύση, αλλά κατά την ένωση· τι θα μπορούσε να γίνει πιο σαφές από αυτά;

Και ο γέροντας είπε: Εγώ βέβαια έχω ήδη δοκιμάσει και έχω γνωρίσει τι είδους συνετή και σταθερή διάνοια διαθέτεις, καθώς και ψυχή πράγματι ευθύτατη. Αλλά η έκβαση της δικής σου πράξης θα τα βεβαιώσει αυτά. Γι' αυτόν τον λόγο, κλίνω τα γόνατά μου προς τον εν Τριάδι δοξαζόμενο Θεό μας, τον δημιουργό όλων των ορατών και των αοράτων, τον όντως υπάρχοντα και πάντοτε υπάρχοντα, ο οποίος ούτε αρχή έλαβε ποτέ της ένδοξης υπάρξεώς του ούτε τέλος έχει, τον φοβερό και παντοδύναμο, αγαθό και εύσπλαχνο, για να φωτίσει τους οφθαλμούς της καρδιάς σου, και να σου δώσει πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως για την επίγνωσή του, ώστε να γνωρίσεις ποια είναι η ελπίδα της κλήσεώς του, και ποιος είναι ο πλούτος της δόξας της κληρονομίας του στους αγίους, και ποιο το υπερβάλλον μέγεθος της δυνάμεώς του σε εμάς που πιστεύουμε, για να μην είσαι πλέον ξένος και πάροικος, αλλά συμπολίτης των αγίων και οικείος του Θεού, εποικοδομημένος στο θεμέλιο των αποστόλων και των προφητών, με ακρογωνιαίο λίθο τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, στον οποίο κάθε οικοδομή που συναρμολογείται αυξάνεται σε ναό άγιο εν Κυρίω.

Είναι δώρο αγάπης, όπως λέει ο Παύλος: «ότι λάβατε Πνεύμα αγάπης, και δυνάμεως, και σωφρονισμού». Και ο Ησαΐας επίσης αναφέρει: «θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβεί από τη ρίζα, και θα αναπαυθεί επάνω του Πνεύμα Θεού». Εδώ βρίσκεται το όνομα της υποστάσεως αυτού του Πνεύματος, ενώ τα υπόλοιπα είναι ονόματα των χαρισμάτων στη συνέχεια: «Πνεύμα σοφίας και συνέσεως, Πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας, Πνεύμα βουλής και ισχύος, Πνεύμα φόβου Θεού». Εάν κάποιος ερμηνεύει τη Γραφή, όταν το νόημα είναι απόκρυφο και ασαφές, και το Άγιο Πνεύμα του παραχωρήσει να του αποκαλυφθούν τα κρυμμένα νοήματα, αυτός έχει λάβει Πνεύμα αποκαλύψεως, όπως λέει ο Παύλος: «προσεύχομαι στον Θεό να σας δώσει Πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως».

Και η βασίλειος φωνή της Εκκλησίας αναπτύσσει αυτά με παρόμοιο τρόπο λέγοντας: «Όπως η δύναμη της όρασης βρίσκεται στον υγιή οφθαλμό, έτσι και η ενέργεια του Πνεύματος στην κεκαθαρμένη ψυχή· γι' αυτό και ο Παύλος εύχεται για τους Εφεσίους να είναι φωτισμένοι οι οφθαλμοί τους εν Πνεύματι σοφίας, και έπαθλο της αρετής να είναι το να γίνει κανείς Θεός, και να καταυγάζεται από το πιο καθαρό φως, γινόμενος Υιός εκείνης της ημέρας, η οποία δεν διακόπτεται από σκοτάδι· διότι αυτήν τη δημιουργεί άλλος ήλιος, αυτός που εκπέμπει το αληθινό φως· ο οποίος, όταν άπαξ λάμψει σε εμάς, δεν κρύβεται πλέον στη δύση, αλλά περιβάλλοντας τα πάντα με τη φωτιστική του δύναμη, παρέχει στους αξίους το φως συνεχές και αδιάκοπο, καθιστώντας και αυτούς τους ίδιους που μετέχουν στο φως εκείνο άλλους ήλιους».

Για να γίνει δε πιο αξιόπιστος ο λόγος, στηριζόμενος στα λόγια του Πνεύματος, θα είναι αρκετός ο άγιος και μακάριος απόστολος Παύλος, αυτός που έλαβε την προ των αιώνων αποκρυμμένη στον Θεό σοφία και καταφώτισε όλον τον σκοτεινό βίο των ανθρώπων και απομάκρυνε από τις ψυχές το σκοτάδι της άγνοιας, αναπτύσσοντας το θέμα αυτό προς τους Εφεσίους με τα εξής λόγια: «να σας δώσει ο Θεός του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας της δόξας, Πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως, ώστε να τον γνωρίσετε πλήρως, έχοντας φωτισμένους τους οφθαλμούς της καρδιάς σας, για να γνωρίζετε ποια είναι η ελπίδα της κλήσεώς του, και ποιος είναι ο πλούτος της δόξας της κληρονομίας του στους αγίους, και ποιο το υπερβάλλον μέγεθος της δυνάμεώς του σε εμάς που πιστεύουμε, σύμφωνα με την ενέργεια της παντοδύναμης ισχύος του, την οποία ενήργησε στον Χριστό, όταν τον ανέστησε από τους νεκρούς και τον κάθισε στα δεξιά του στους ουρανούς, υπεράνω κάθε αρχής και εξουσίας και δυνάμεως και κυριότητος, και κάθε ονόματος που ονομάζεται, όχι μόνο σε τούτο τον αιώνα, αλλά και στον μέλλοντα· και τα πάντα υπέταξε κάτω από τα πόδια του, και τον έδωσε ως υπέρτατη κεφαλή των πάντων στην Εκκλησία, η οποία είναι το σώμα του, το πλήρωμα εκείνου που τα γεμίζει όλα σε όλα».

Σε αυτά καταδεικνύεται μεγάλη διαφορά. Διότι, ενώ εισήγαγε τον λόγο περί της διαιρέσεως, τον τρόπο με τον οποίο καθόριζε ότι διαιρούνται αυτά καθόλου δεν τον παρουσίασε. Αν, λοιπόν, έλεγε ότι η διαίρεση γίνεται μόνο κατά την επινόηση, θα συμφωνούσαμε και εμείς, διότι αυτό υποστηρίζει και ο δικός μας λόγος, εκτός βέβαια από την έννοια της περιγραφής: «Όταν δηλαδή οι φύσεις διαχωρίζονται μέσω των επινοήσεων, λέει ο Θεολόγος, συνδιαιρούνται και τα ονόματα. Άκουσε τον Παύλο που λέει: "Για να σας δώσει ο Θεός του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας της δόξης", ώστε να είναι του μεν Χριστού Θεός, της δε δόξης Πατέρας. Διότι αν και τα δύο μαζί είναι ένα, εντούτοις δεν είναι κατά τη φύση, αλλά κατά την ένωση (σύνοδο).» Διότι θα αποδεικνυόταν άξιος πολλών επαίνων, αν είχε παραμείνει σε αυτό το σημείο, και δεν θα είχαμε καμία αντιδικία γι' αυτό· ούτε ο ίδιος θα έστρεφε τη γλώσσα του εναντίον μας, εφόσον θα συμφωνούσε απολύτως με τον Λόγο και με τα χωρία της Γραφής. Όμως δεν είπε αυτό τώρα· διότι πουθενά δεν έτεινε ευήκοον ους στα δόγματα των θεολόγων, καθώς δεν ανέχθηκε να ανατραφεί με τις δικές τους διδασκαλίες, αλλά υποδουλωνόταν μόνο στις ορμές και τα θελήματα της σάρκας.

Και πάλι: Να σας δώσει ο Θεός του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας της δόξας, πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως για να τον γνωρίσετε πλήρως, να φωτίσει τους οφθαλμούς της καρδιάς σας, ώστε να γνωρίζετε ποια είναι η ελπίδα της κλήσεώς του, και ποιος είναι ο πλούτος της δόξας της κληρονομίας του ανάμεσα στους αγίους, και ποιο είναι το υπερβολικό μέγεθος της δυνάμεώς του σε εμάς που πιστεύουμε, σύμφωνα με την ενέργεια της κραταιάς ισχύος του, την οποία ενήργησε στον Χριστό, ανασταίνοντάς τον από τους νεκρούς και βάζοντάς τον να καθίσει στα δεξιά του στα επουράνια, πάνω από κάθε αρχή και εξουσία και δύναμη και κυριότητα, και από κάθε όνομα που ονομάζεται, όχι μόνο σε αυτόν τον αιώνα, αλλά και στον μελλοντικό. Και τα πάντα υπέταξε κάτω από τα πόδια του, και τον έδωσε ως κεφαλή πάνω από όλα στην Εκκλησία, η οποία είναι το σώμα του, το πλήρωμα εκείνου που γεμίζει τα πάντα μέσα σε όλα. Και ότι: Ο Θεός τον υπερύψωσε και του χάρισε το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, ώστε στο όνομα του Ιησού να λυγίσει κάθε γόνατο επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων.

Αλλά και ο θείος Παύλος έτσι διδάσκει την Εκκλησία του Χριστού: «Για να σας δώσει ο Θεός του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας της δόξας, πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως για την επίγνωσή Του», και λίγο μετά: «Σύμφωνα με την ενέργεια της κραταιάς ισχύος του, την οποία ενήργησε στον Χριστό ανασταίνοντάς τον από τους νεκρούς, και τον κάθισε στα δεξιά του στα επουράνια υπεράνω κάθε αρχής και εξουσίας και δυνάμεως και κυριότητος και κάθε ονόματος που ονομάζεται», και πάλι: «Εάν λοιπόν συναναστηθήκατε με τον Χριστό, να ζητάτε τα άνω, όπου ο Χριστός κάθεται στα δεξιά του Θεού, να φρονείτε τα άνω, όχι τα επί της γης· διότι πεθάνατε και η ζωή σας έχει κρυφτεί μαζί με τον Χριστό στον Θεό», και πάλι: «Ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρας της υποστάσεώς του, και φέροντας τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεώς του, αφού έκανε δι' εαυτού καθαρισμό των αμαρτιών μας, κάθισε στα δεξιά του θρόνου της μεγαλωσύνης στα ύψη», και πάλι: «Έχοντας λοιπόν μέγαν αρχιερέα που έχει διασχίσει τους ουρανούς, τον Ιησού τον Υιό του Θεού, ας κρατάμε σταθερά την ομολογία», και λίγο μετά: «Την οποία έχουμε ως άγκυρα της ψυχής ασφαλή και βεβαία και η οποία εισέρχεται στο εσωτερικό του καταπετάσματος, όπου εισήλθε ως πρόδρομος για εμάς ο Ιησούς, γενόμενος αρχιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ», και πάλι: «Τέτοιον αρχιερέα έχουμε, ο οποίος κάθισε στα δεξιά του θρόνου της μεγαλωσύνης στους ουρανούς», και πάλι: «Διότι δεν εισήλθε ο Χριστός σε χειροποίητα άγια, αντίτυπα των αληθινών, αλλά στον ίδιο τον ουρανό, για να εμφανιστεί τώρα στο πρόσωπο του Θεού υπέρ ημών», και πάλι: «Αυτός δε, αφού πρόσφερε μία θυσία υπέρ των αμαρτιών, κάθισε στο διηνεκές στα δεξιά του Θεού, περιμένοντας στο εξής έως ότου τεθούν οι εχθροί του υποπόδιο των ποδών του.»

Διότι τέτοιον αγώνα διεξήγαγε υπέρ των μαθητών ο Απόστολος και σε τέτοιο πνευματικό μέτρο προσπαθούσε να τους φθάσει, προσευχόμενος θερμά γι' αυτούς. Συγχρόνως, καθιστούσε ολοφάνερο τον ύψιστο σκοπό του Χριστιανισμού σε όσους επιθυμούν να προχωρήσουν άκοπα και φιλαλήθως, κάνοντας ξεκάθαρο τον αποστολικό κανόνα της καινής κτίσεως σε αυτούς που αγωνίζονται να προκόψουν προς τα εμπρός, λέγοντας: «Νουθετώντας κάθε άνθρωπο και διδάσκοντας με κάθε σοφία, ώστε να παρουσιάσουμε κάθε άνθρωπο τέλειο εν Χριστώ, για το οποίο και κοπιάζω αγωνιζόμενος». Και πάλι, προσεύχεται να λάβουν αύξηση της πνευματικής προκοπής όσοι έχουν καταξιωθεί να λάβουν τη σφραγίδα του Πνεύματος της επαγγελίας μέσω του βαπτίσματος, λέγοντας: «Γι' αυτό κι εγώ, έχοντας ακούσει για την πίστη σας και την αγάπη προς όλους τους αγίους, δεν παύω να προσεύχομαι για εσάς και να παρακαλώ, ώστε ο Θεός του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας της δόξης, να σας δώσει πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως για την επίγνωσή Του, να φωτίσει τα μάτια της καρδιάς σας, για να γνωρίσετε ποια είναι η ελπίδα της κλήσεώς Του και ποιος ο πλούτος της δόξης της κληρονομίας Του στους αγίους και ποιο το υπερβάλλον μέγεθος της δυνάμεώς Του σε εμάς που πιστεύουμε».