Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 1:18

Δόξα σε σένα, Χριστέ, τον οποίο οι πατέρες μας σταύρωσαν, που σταυρώθηκες και από εμάς στην άχραντη και τίμια εικόνα σου. Δόξα σε σένα, Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού, που επιτελείς μεγάλα θαυμάσια. Σε σένα πιστεύουμε, στον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, Τριάδα ομοούσια και αχώριστη. Γίνε ίλεως απέναντί μας και δέξου μας, όπως δέχθηκες τη μετάνοια του ληστή πάνω στον άγιό σου σταυρό. Συγκαταρίθμησέ μας, τους ανάξιους που προσήλθαμε σε σένα, με εκείνους της ενδεκάτης ώρας, συγκαταρίθμησέ μας και φώτισε τους σκοτισμένους οφθαλμούς της καρδιάς μας, που τους σκότισε ο πονηρός διάβολος· ώστε, αφού φωτιστούμε διά του αγίου σου βαπτίσματος, να αξιωθούμε κι εμείς την επουράνια στρατιά σου. Αυτά λοιπόν φώναζαν λέγοντας και κηρύττοντας μεγαλόφωνα τα θαυμάσια του Θεού. Η φήμη δε αυτή διαδόθηκε σε όλη την οικουμένη για την τίμια εικόνα του παμβασιλέα μας Ιησού Χριστού· και όλοι από ανατολή και δύση έφερναν τους ασθενείς τους, και θεραπεύονταν όλοι χάρη στην αγαθότητα του Θεού.

Αλλά είναι άτοπο, θα πουν, να ρωτάει κανείς με αυτόν τον τρόπο για τον Πατέρα. Ας ακούσουν, λοιπόν, ότι είναι άτοπο να ρωτούν έτσι και για τον Λόγο Του. Επειδή, λοιπόν, μια τέτοια προσπάθεια συνιστά περιττή και υπερβολική μανία, ας μη ρωτά κανείς πλέον τέτοια πράγματα, αλλά ας μαθαίνει μόνο όσα βρίσκονται στις Γραφές. Διότι τα παραδείγματα που αναφέρονται σε αυτές σχετικά με το θέμα αυτό είναι επαρκή και ικανά. Ο Πατέρας, λοιπόν, ονομάζεται πηγή και φως· διότι λέει: «Εμένα εγκατέλειψαν, την πηγή του ζωντανού νερού». Και πάλι στον Βαρούχ: «Τι συμβαίνει, Ισραήλ, και βρίσκεσαι στη χώρα των εχθρών; Εγκατέλειψες την πηγή της σοφίας»· και κατά τον Ιωάννη: «Ο Θεός μας είναι φως». Ονομάζεται επίσης και ο Υιός ποταμός σε σχέση με την πηγή· διότι «Ο ποταμός του Θεού γέμισε με νερά»· και σε σχέση με το φως ονομάζεται απαύγασμα, όπως λέει ο Παύλος: «Ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρας της υποστάσεώς Του». Εφόσον, λοιπόν, ο Πατέρας είναι φως και ο Υιός απαύγασμά Του (διότι ειδικά γι' αυτά τα θέματα δεν πρέπει να διστάζουμε να επαναλαμβάνουμε πολλές φορές τα ίδια), είναι δυνατόν να βλέπουμε και μέσα στον Υιό το Πνεύμα, διά του οποίου φωτιζόμαστε· διότι λέει, «για να σας δώσει Πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως για την επίγνωσή Του, έχοντας φωτισμένα τα μάτια της καρδιάς». Και καθώς εμείς φωτιζόμαστε από το Πνεύμα, ο Χριστός είναι Εκείνος που φωτίζει μέσω αυτού· διότι, λέει, «Ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο».

Αλλά είναι παράλογο, θα πουν, να ρωτά κανείς με αυτόν τον τρόπο για τον Πατέρα. Ας ακούσουν λοιπόν ότι είναι παράλογο να ρωτά κανείς με τον ίδιο τρόπο και για τον Λόγο Του. Εφόσον, επομένως, μια τέτοια προσπάθεια είναι περιττή και μάλλον ένδειξη ακραίας μανίας, ας μην κάνει πλέον κανείς τέτοια ερωτήματα, αλλά ας μαθαίνει μόνο εκείνα που υπάρχουν στις Γραφές. Διότι είναι απόλυτα επαρκή τα παραδείγματα που περιέχονται σε αυτές σχετικά με αυτό το ζήτημα. Ο Πατέρας, λοιπόν, ονομάζεται πηγή και φως· διότι λέει: «Εμένα εγκατέλειψαν, την πηγή του ζώντος ύδατος». Και πάλι στον Βαρούχ: «Γιατί συμβαίνει, Ισραήλ, να βρίσκεσαι στη χώρα των εχθρών σου; Επειδή εγκατέλειψες την πηγή της σοφίας»· και σύμφωνα με τον Ιωάννη: «Ο Θεός μας είναι φως». Ο δε Υιός ονομάζεται ποταμός σε σχέση με την πηγή· διότι «ο ποταμός του Θεού γέμισε με ύδατα»· και απαύγασμα σε σχέση με το φως, καθώς λέει ο Παύλος: «Ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρας της υποστάσεώς Του». Εφόσον, λοιπόν, ο Πατέρας είναι φως και ο Υιός είναι το απαύγασμά Του (διότι δεν πρέπει να διστάζουμε να επαναλαμβάνουμε συχνά τα ίδια πράγματα κυρίως για αυτούς), είναι δυνατόν να διακρίνουμε και μέσα στον Υιό το Πνεύμα, μέσω του οποίου φωτιζόμαστε· διότι λέει: «για να σας δώσει Πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως στην επίγνωσή Του, έχοντας φωτισμένους τους οφθαλμούς της καρδιάς». Και ενώ εμείς φωτιζόμαστε από το Πνεύμα, ο Χριστός είναι Εκείνος που φωτίζει μέσω αυτού· διότι λέει: «Ήταν το αληθινό φως, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο».

Και όπως η δύναμη της όρασης βρίσκεται στον υγιή οφθαλμό, έτσι και η ενέργεια του Πνεύματος βρίσκεται στην κεκαθαρμένη ψυχή. Γι' αυτό και ο Παύλος εύχεται στους Εφεσίους να είναι φωτισμένοι οι οφθαλμοί τους εν τω Πνεύματι της σοφίας. Και όπως η τέχνη υπάρχει σε εκείνον που την απέκτησε, έτσι και η χάρη του Πνεύματος υπάρχει σε εκείνον που την υποδέχθηκε, πάντοτε μεν συμπαρούσα, χωρίς όμως να ενεργεί συνεχώς. Επειδή και η τέχνη, εν δυνάμει μεν υπάρχει στον τεχνίτη, εν ενεργεία δε τίθεται τότε, όταν αυτός ενεργεί σύμφωνα με αυτήν.

Και γι' αυτό ο θεσπέσιος Παύλος γράφει σε κάποιους: «Γι' αυτό κι εγώ, αφού άκουσα για την πίστη σας στον Κύριο Ιησού και την αγάπη σας προς όλους τους αγίους, δεν παύω να ευχαριστώ τον Θεό για εσάς και να σας μνημονεύω στις προσευχές μου, ώστε ο Θεός του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας της δόξης, να σας δώσει Πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως για να τον επιγνώσετε, και να φωτίσει τα μάτια της καρδιάς σας, ώστε να γνωρίσετε ποια είναι η ελπίδα της κλήσεώς του, ποιος είναι ο πλούτος της δόξης της κληρονομίας του στους αγίους, και ποιο είναι το υπερβάλλον μέγεθος της δυνάμεώς του σε εμάς που πιστεύουμε, σύμφωνα με την ενέργεια την οποία ενήργησε στον Χριστό, όταν τον ανέστησε από τους νεκρούς και τον κάθισε στα δεξιά του στα επουράνια, υπεράνω κάθε αρχής και εξουσίας και δυνάμεως και κυριότητος και κάθε ονόματος που ονομάζεται, όχι μόνο σε τούτον τον αιώνα αλλά και στον μέλλοντα». Διότι μέσα στην αποκάλυψη τέτοιων πραγμάτων, που ενεργείται μέσα μας αρρήτως μέσω του Πνεύματος, θεωρούμε το βάθος της ένσαρκης οικονομίας και τη δύναμη του κρυμμένου μυστηρίου.

Ώστε ο Θεός του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας της δόξας, να σας δώσει Πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως για την επίγνωσή του, φωτίζοντας τους οφθαλμούς της καρδιάς σας. Να ενδυναμώνεστε με κάθε δύναμη, σύμφωνα με το κράτος της δόξας του.

Ο ίδιος δε ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας της δόξας, ας σας δώσει πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως στην επίγνωσή του, έχοντας φωτισμένους τους οφθαλμούς της διανοίας σας, και ας σας διαφυλάξει παντοτινά σε έργα, λόγια και αγαθά νοήματα, στον οποίο ανήκει η δόξα, η τιμή και το κράτος δια του Κυρίου μας Ιησού Χριστού μαζί με το Άγιο Πνεύμα νυν και αεί και σε όλους τους ατελεύτητους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Πάλι αυτός ο Δράκοντας απλώνει τα χέρια του και συγκεντρώνει το πλήθος των ερπετών και των πτηνών. Ομοίως, επιβαίνει πάνω στην άβυσσο και περπατά πάνω της σαν να βρίσκεται σε ξηρά. Δημιουργεί φανταστικές οπτασίες στα πάντα, και πολλοί θα τον πιστέψουν και θα τον δοξάσουν ως ισχυρό θεό. Όσοι όμως έχουν τον Θεό μέσα τους, τα μάτια της καρδιάς τους θα φωτιστούν· βλέπουν καθαρά με ειλικρινή πίστη και τον αναγνωρίζουν.

Και μετά από αυτά επιβαίνει στο νερό της θάλασσας σαν να βρίσκεται σε ξηρά· έτσι περπατά πάνω στο νερό, και με αυτόν τον τρόπο δημιουργεί οφθαλμαπάτες και πλανά τον κόσμο. Και πολλοί θα τον πιστέψουν και θα τον δοξάσουν ως ισχυρό θεό. Όσοι όμως έχουν τον φόβο του Θεού μέσα τους και τα μάτια της καρδιάς πεφωτισμένα, γνωρίζουν με ακρίβεια ότι ούτε βουνό μετακινήθηκε από τη θέση του, ούτε νησί μετατοπίστηκε από τη θάλασσα πάνω στη γη. Όλα αυτά τα επιτελεί ο Αντίχριστος στο δικό του όνομα· διότι δεν καταδέχεται να προφέρει το άχραντο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, επειδή είναι θεομάχος και υιός της απωλείας.

λα΄. Μακάριος είναι αυτός που έχει φωτιστεί στους οφθαλμούς της καρδιάς, ατενίζοντας διαρκώς τον Κύριο· διότι αυτός έχει λάβει ανακούφιση από τα πάθη και από τους πονηρούς λογισμούς. λβ΄. Μακάριος είναι αυτός που αγαπά τα ωραία και αγαθά λόγια, και μισεί τα αισχρά και φθοροποιά, διότι δεν θα γίνει αιχμάλωτος του Πονηρού.

Τι είδους αγώνα έκανε για τους μαθητές του ο Απόστολος και σε τι πνευματικό μέτρο αγωνιζόταν να φτάσουν, προσευχόμενος γι' αυτούς από τα βάθη της καρδιάς του, ενώ ταυτόχρονα καθιστούσε φανερό τον ύψιστο σκοπό του χριστιανισμού σε όλους όσους θέλουν να τρέξουν ακαταπόνητα και φιλαλήθως, σύμφωνα με τον αποστολικό κανόνα της νέας κτίσης, κάνοντάς τον ξεκάθαρο σε εκείνους που αγωνίζονται να προκόψουν προς τα εμπρός; Τι λέει; Νουθετώντας, λέει, κάθε άνθρωπο και διδάσκοντας με κάθε σοφία, για να παρουσιάσουμε κάθε άνθρωπο τέλειο εν Χριστώ· για το οποίο και κοπιάζω αγωνιζόμενος. Και πάλι, για εκείνους που αξιώνονται τη σφραγίδα του Πνεύματος της επαγγελίας διά του βαπτίσματος, εύχεται να λάβουν αύξηση της πνευματικής τους προκοπής, λέγοντας: γι' αυτό και εγώ, αφού άκουσα για την πίστη σας και την αγάπη που έχετε προς όλους τους αγίους, δεν παύω να προσεύχομαι για εσάς και να παρακαλώ, ώστε ο Θεός του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας της δόξας, να σας δώσει πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως στην επίγνωσή Του, ώστε, έχοντας φωτισμένους τους οφθαλμούς της καρδιάς σας, να γνωρίζετε ποια είναι η ελπίδα της κλήσεώς Του, και ποιος είναι ο πλούτος της δόξας Του στους αγίους, και ποιο το υπερβάλλον μέγεθος της δυνάμεώς Του σε εμάς που πιστεύουμε.

Και πάλι, για εκείνους που έχουν αξιωθεί τη σφραγίδα του Πνεύματος μέσω του βαπτίσματος, προσεύχεται να λάβουν αύξηση της νοητής ηλικίας μέσω της επιχορήγησης του Πνεύματος, λέγοντας: «Γι' αυτό, έχοντας ακούσει για την πίστη σας και την αγάπη που έχετε προς όλους τους αγίους, δεν παύω να προσεύχομαι για εσάς και να παρακαλώ, ο Θεός του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας της δόξης, να σας δώσει πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως προς επίγνωσή του, έχοντας φωτισμένους τους οφθαλμούς της καρδιάς σας, ώστε να γνωρίζετε ποια είναι η ελπίδα της κλήσεώς του και ποιος ο πλούτος της δόξης της κληρονομίας του στους αγίους και ποιο το υπερβάλλον μέγεθος της δυνάμεώς του σε εμάς που πιστεύουμε»· έπειτα αναφέρει σχετικά με τον τρόπο της μετοχής του Πνεύματος: «Σύμφωνα με την ενέργεια της δυνάμεώς του, την οποία ενήργησε στον Χριστό, εγείροντάς τον από τους νεκρούς».

Ο δε Κύριος των γνώσεων, αυτός που διδάσκει στον άνθρωπο τη γνώση, ο οποίος είναι και χορηγός της σοφίας και διορθωτής των σοφών, «στον οποίο όλοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης είναι κρυμμένοι», «είθε να σας δώσει πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως για την επίγνωσή του, φωτίζοντας τα μάτια της καρδιάς σας, ώστε να γνωρίσετε ποια είναι η ελπίδα της κλήσεώς του και ποιος ο πλούτος της δόξας της κληρονομίας του μεταξύ των αγίων και ποιο το υπερβάλλον μέγεθος της δυνάμεώς του σε εμάς που πιστεύουμε σύμφωνα με την ενέργεια της παντοδύναμης ισχύος του, την οποία ενήργησε στον Χριστό», «ο οποίος δύναται να κάνει απείρως περισσότερα από όσα ζητούμε ή σκεφτόμαστε, σύμφωνα με τη δύναμή του που ενεργεί μέσα μας». Σε αυτόν πρέπει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

γʹ. Είδες τον πλούτο της δόξας της κληρονομίας; είδες το υπερβάλλον μέγεθος της δυνάμεως σε αυτούς που πιστεύουν; είδες την ελπίδα της κλήσεως; Ας σεβαστούμε την κεφαλή μας, ας αναλογιστούμε τίνος κεφαλής είμαστε σώμα, στην οποία τα πάντα έχουν υποταχθεί. Και από τους αγγέλους, σύμφωνα με αυτό το παράδειγμα, πρέπει να είμαστε ανώτεροι, και από τους αρχαγγέλους μεγαλύτεροι, καθώς έχουμε τιμηθεί περισσότερο από όλους αυτούς.

Β΄. Βλέπεις ότι όλα έχουν λεχθεί για το κατά σάρκα; Είδες το υπερβάλλον μέγεθος της δυνάμεώς του σε εμάς που πιστεύουμε; Τους νεκρούς, τους υιούς της οργής, αυτούς ζωοποίησε. Είδες την ελπίδα της κλήσεως;

Διότι ο άνδρας είναι πολύ υψηλός στη θεολογία. «Ο οποίος είναι ο αρραβώνας της κληρονομίας μας, για την απολύτρωση της περιποιήσεως, προς έπαινο της δόξας του». Ονομάζει αρραβώνα την αρχή της κτήσεως. Λέει, λοιπόν, ότι αφού δεχθήκαμε το Πνεύμα, αρχίσαμε ήδη να είμαστε κτήματα του Χριστού και του Θεού. «Γι' αυτό κι εγώ, αφού άκουσα για την πίστη σας στον Κύριο Ιησού, και την αγάπη σας προς όλους τους αγίους, δεν παύω να ευχαριστώ για εσάς, κάνοντας μνεία για εσάς στις προσευχές μου, ώστε ο Θεός του Κυρίου μας Ιησού Χριστού». Αφού άκουσα, λέει, την πίστη σας, σύμφωνα με την οποία αναφέρεστε στον Χριστό, και την αγάπη που ακολουθεί την πίστη, αναπέμπω ευχαριστία για εσάς, και αυτό όχι μόνο μία φορά, αλλά διαπαντός. «Ο Πατέρας της δόξας». Δηλαδή, ο αρχηγός κάθε θείου χαρίσματος που δίνεται σε εμάς, το οποίο χορηγείται εν Πνεύματι δια του Λόγου. «Να σας δώσει Πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως για την επίγνωσή του, έχοντας φωτισμένους τους οφθαλμούς της καρδιάς σας, ώστε να γνωρίζετε ποια είναι η ελπίδα της κλήσεώς του, και ποιος είναι ο πλούτος της δόξας της κληρονομίας του στους αγίους». Αυτό που έλειπε ήταν η σοφία και η γνώση, και το να πράττουν τα έργα της αγάπης με λόγο και σοφία, γνωρίζοντας για ποιο λόγο τα πράττουν και με ποιον σκοπό, και τι έχουν ήδη αξιωθεί να λάβουν σύμφωνα με τη χάρη που τους δόθηκε. «

Και ο γέροντας είπε: Εγώ βέβαια έχω ήδη δοκιμάσει και έχω γνωρίσει τι είδους συνετή και σταθερή διάνοια διαθέτεις, καθώς και ψυχή πράγματι ευθύτατη. Αλλά η έκβαση της δικής σου πράξης θα τα βεβαιώσει αυτά. Γι' αυτόν τον λόγο, κλίνω τα γόνατά μου προς τον εν Τριάδι δοξαζόμενο Θεό μας, τον δημιουργό όλων των ορατών και των αοράτων, τον όντως υπάρχοντα και πάντοτε υπάρχοντα, ο οποίος ούτε αρχή έλαβε ποτέ της ένδοξης υπάρξεώς του ούτε τέλος έχει, τον φοβερό και παντοδύναμο, αγαθό και εύσπλαχνο, για να φωτίσει τους οφθαλμούς της καρδιάς σου, και να σου δώσει πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως για την επίγνωσή του, ώστε να γνωρίσεις ποια είναι η ελπίδα της κλήσεώς του, και ποιος είναι ο πλούτος της δόξας της κληρονομίας του στους αγίους, και ποιο το υπερβάλλον μέγεθος της δυνάμεώς του σε εμάς που πιστεύουμε, για να μην είσαι πλέον ξένος και πάροικος, αλλά συμπολίτης των αγίων και οικείος του Θεού, εποικοδομημένος στο θεμέλιο των αποστόλων και των προφητών, με ακρογωνιαίο λίθο τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, στον οποίο κάθε οικοδομή που συναρμολογείται αυξάνεται σε ναό άγιο εν Κυρίω.

Και η βασίλειος φωνή της Εκκλησίας αναπτύσσει αυτά με παρόμοιο τρόπο λέγοντας: «Όπως η δύναμη της όρασης βρίσκεται στον υγιή οφθαλμό, έτσι και η ενέργεια του Πνεύματος στην κεκαθαρμένη ψυχή· γι' αυτό και ο Παύλος εύχεται για τους Εφεσίους να είναι φωτισμένοι οι οφθαλμοί τους εν Πνεύματι σοφίας, και έπαθλο της αρετής να είναι το να γίνει κανείς Θεός, και να καταυγάζεται από το πιο καθαρό φως, γινόμενος Υιός εκείνης της ημέρας, η οποία δεν διακόπτεται από σκοτάδι· διότι αυτήν τη δημιουργεί άλλος ήλιος, αυτός που εκπέμπει το αληθινό φως· ο οποίος, όταν άπαξ λάμψει σε εμάς, δεν κρύβεται πλέον στη δύση, αλλά περιβάλλοντας τα πάντα με τη φωτιστική του δύναμη, παρέχει στους αξίους το φως συνεχές και αδιάκοπο, καθιστώντας και αυτούς τους ίδιους που μετέχουν στο φως εκείνο άλλους ήλιους».

Για να γίνει δε πιο αξιόπιστος ο λόγος, στηριζόμενος στα λόγια του Πνεύματος, θα είναι αρκετός ο άγιος και μακάριος απόστολος Παύλος, αυτός που έλαβε την προ των αιώνων αποκρυμμένη στον Θεό σοφία και καταφώτισε όλον τον σκοτεινό βίο των ανθρώπων και απομάκρυνε από τις ψυχές το σκοτάδι της άγνοιας, αναπτύσσοντας το θέμα αυτό προς τους Εφεσίους με τα εξής λόγια: «να σας δώσει ο Θεός του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας της δόξας, Πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως, ώστε να τον γνωρίσετε πλήρως, έχοντας φωτισμένους τους οφθαλμούς της καρδιάς σας, για να γνωρίζετε ποια είναι η ελπίδα της κλήσεώς του, και ποιος είναι ο πλούτος της δόξας της κληρονομίας του στους αγίους, και ποιο το υπερβάλλον μέγεθος της δυνάμεώς του σε εμάς που πιστεύουμε, σύμφωνα με την ενέργεια της παντοδύναμης ισχύος του, την οποία ενήργησε στον Χριστό, όταν τον ανέστησε από τους νεκρούς και τον κάθισε στα δεξιά του στους ουρανούς, υπεράνω κάθε αρχής και εξουσίας και δυνάμεως και κυριότητος, και κάθε ονόματος που ονομάζεται, όχι μόνο σε τούτο τον αιώνα, αλλά και στον μέλλοντα· και τα πάντα υπέταξε κάτω από τα πόδια του, και τον έδωσε ως υπέρτατη κεφαλή των πάντων στην Εκκλησία, η οποία είναι το σώμα του, το πλήρωμα εκείνου που τα γεμίζει όλα σε όλα».

Από τον ίδιο: για να γνωρίζουμε ποια είναι η ελπίδα της κλήσεώς του και ποιος ο πλούτος της δόξας της κληρονομίας του στους αγίους και ποιο το υπερβάλλον μέγεθος της δυνάμεώς του. Η ελπίδα της κλήσεως είναι η απάθεια μέσω της πράξεως, σύμφωνα με την πολιτεία του ίδιου του Κυρίου· πλούτος δε της δόξας της κληρονομίας του στους αγίους είναι ο πλούτος της γνώσης της αλήθειας· υπερβάλλον δε μέγεθος της δυνάμεώς του είναι η θέωση που πρόκειται να δωρηθεί στους αξίους, καθώς βρίσκεται πάνω από τη φύση και καθιστά τους μετόχους της, από ανθρώπους, θεούς κατά χάριν.

Και πάλι: Να σας δώσει ο Θεός του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας της δόξας, πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως για να τον γνωρίσετε πλήρως, να φωτίσει τους οφθαλμούς της καρδιάς σας, ώστε να γνωρίζετε ποια είναι η ελπίδα της κλήσεώς του, και ποιος είναι ο πλούτος της δόξας της κληρονομίας του ανάμεσα στους αγίους, και ποιο είναι το υπερβολικό μέγεθος της δυνάμεώς του σε εμάς που πιστεύουμε, σύμφωνα με την ενέργεια της κραταιάς ισχύος του, την οποία ενήργησε στον Χριστό, ανασταίνοντάς τον από τους νεκρούς και βάζοντάς τον να καθίσει στα δεξιά του στα επουράνια, πάνω από κάθε αρχή και εξουσία και δύναμη και κυριότητα, και από κάθε όνομα που ονομάζεται, όχι μόνο σε αυτόν τον αιώνα, αλλά και στον μελλοντικό. Και τα πάντα υπέταξε κάτω από τα πόδια του, και τον έδωσε ως κεφαλή πάνω από όλα στην Εκκλησία, η οποία είναι το σώμα του, το πλήρωμα εκείνου που γεμίζει τα πάντα μέσα σε όλα. Και ότι: Ο Θεός τον υπερύψωσε και του χάρισε το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, ώστε στο όνομα του Ιησού να λυγίσει κάθε γόνατο επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων.

Διότι τέτοιον αγώνα διεξήγαγε υπέρ των μαθητών ο Απόστολος και σε τέτοιο πνευματικό μέτρο προσπαθούσε να τους φθάσει, προσευχόμενος θερμά γι' αυτούς. Συγχρόνως, καθιστούσε ολοφάνερο τον ύψιστο σκοπό του Χριστιανισμού σε όσους επιθυμούν να προχωρήσουν άκοπα και φιλαλήθως, κάνοντας ξεκάθαρο τον αποστολικό κανόνα της καινής κτίσεως σε αυτούς που αγωνίζονται να προκόψουν προς τα εμπρός, λέγοντας: «Νουθετώντας κάθε άνθρωπο και διδάσκοντας με κάθε σοφία, ώστε να παρουσιάσουμε κάθε άνθρωπο τέλειο εν Χριστώ, για το οποίο και κοπιάζω αγωνιζόμενος». Και πάλι, προσεύχεται να λάβουν αύξηση της πνευματικής προκοπής όσοι έχουν καταξιωθεί να λάβουν τη σφραγίδα του Πνεύματος της επαγγελίας μέσω του βαπτίσματος, λέγοντας: «Γι' αυτό κι εγώ, έχοντας ακούσει για την πίστη σας και την αγάπη προς όλους τους αγίους, δεν παύω να προσεύχομαι για εσάς και να παρακαλώ, ώστε ο Θεός του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας της δόξης, να σας δώσει πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως για την επίγνωσή Του, να φωτίσει τα μάτια της καρδιάς σας, για να γνωρίσετε ποια είναι η ελπίδα της κλήσεώς Του και ποιος ο πλούτος της δόξης της κληρονομίας Του στους αγίους και ποιο το υπερβάλλον μέγεθος της δυνάμεώς Του σε εμάς που πιστεύουμε».

Λόγος Λ'. Όλα τα ορατά έργα στον κόσμο γίνονται με την ελπίδα και τον σκοπό του καθενός να συμμετάσχει στην απόλαυση των κόπων και των πόνων του. Ο γεωργός σπέρνει με ελπίδα και με τον σπόρο αρχίζει να χαίρεται, προσδοκώντας πολλαπλάσιους καρπούς, και υπομένει κόπους και πόνους για την ελπίδα και την προσδοκία —«διότι με ελπίδα», λέει, «οργώνει αυτός που οργώνει»— και αν δεν απολαύσει με πλήρη βεβαιότητα τους καρπούς που προέκυψαν μέσα από τους κόπους του, σε τίποτα δεν ωφελείται. Ομοίως και εκείνος που παίρνει γυναίκα, την παίρνει με την ελπίδα να αποκτήσει τέκνα και κληρονόμους, και ο έμπορος ομοίως παραδίδει τον εαυτό του στη θάλασσα (και σε άμεσο κίνδυνο θανάτου) για το κέρδος. Έτσι και στο έργο και στον αγώνα της θεοσεβείας και της βασιλείας των ουρανών, με την ελπίδα να φωτιστούν «οι οφθαλμοί της καρδίας» και να ανακαινιστεί ο νους διά του Πνεύματος και να αλλάξει και να μεταβληθεί στους καρπούς του Πνεύματος, παραδίδει τον εαυτό του ο μοναχός, αναχωρώντας από τα βιοτικά και αφιερώνοντας τον χρόνο του στον Κύριο, προετοιμάζοντας τον εαυτό του με προσευχές και δεήσεις και με όλες τις αρετές, προσδοκώντας τον Κύριο, πότε θα έρθει να κατοικήσει μέσα του και θα τον καθαρίσει από την αμαρτία των παθών που ενοικεί σε αυτόν.

Διότι, όπως ακριβώς ο ήλιος λάμπει και στους τυφλούς και σε αυτούς που βλέπουν, αλλά οι τυφλοί εξαιτίας της τύφλωσής τους δεν βλέπουν αυτόν που τους φωτίζει, ενώ όσοι βλέπουν, βλέπουν καθαρά το φως επειδή οι οφθαλμοί τους είναι ανοιχτοί, έτσι και το φως του Θεού λάμπει πανταχού επειδή είναι απερίγραπτο, αλλά όσοι βρίσκονται υπό το σκοτεινό νέφος της αμαρτίας δεν το γνωρίζουν ούτε το βλέπουν, διότι οι οφθαλμοί της καρδιάς τους έχουν τυφλωθεί. Σε όσους όμως έλαμψε η χάρη και γεννήθηκαν άνωθεν από το Άγιο Πνεύμα, αυτοί γνωρίζουν και βλέπουν «το αληθινό φως» με κάθε βεβαιότητα, επειδή το σκότος της αμαρτίας αποχωρίστηκε από αυτούς και το κάλυμμα αφαιρέθηκε από τους οφθαλμούς της ψυχής, και οι οφθαλμοί της καρδιάς τους έχουν φωτιστεί από το αληθινό φως. Μέσα σε αυτό το φως ζουν τα τέκνα που γεννιούνται από τον Θεό.

Εάν, λοιπόν, θέλεις να αναδείξεις και τον εαυτό σου ως αληθινό, πιστό και εκλεκτό μαθητή του Χριστού, τέτοιο βίο να επιδείξεις, τέτοιες πράξεις να επιτελέσεις, έτσι να προσέλθεις και να παρακαλέσεις και να ικετεύσεις τον Θεό μέσω της ελεημοσύνης, της νηστείας και της προσευχής, και τότε θα διανοίξει «τους οφθαλμούς της καρδίας» σου και θα δεις κι εσύ έναν τέτοιον, όπως ακριβώς ο Κορνήλιος είδε τον άγγελο. Μιμήσου έστω τον άπιστο, εσύ που λες ότι είσαι πιστός, τον εθνικό και αμύητο, εσύ που από νήπιο ονομάζεσαι χριστιανός και έχεις ανατραφεί με τις διδασκαλίες των αποστόλων και υπερηφανεύεσαι απέναντι στις φλυαρίες των πιο αγροίκων, τον εκατόνταρχο, εσύ που προΐστασαι μόνο του σπιτιού σου, και διόρθωσε τουλάχιστον τον εαυτό σου και όσους είναι υπό την ευθύνη σου με κάθε προθυμία και με κάθε τρόπο. Εάν όμως καταφρονείς τα πράγματα που υπόκεινται στη δική σου εξουσία και προαίρεση, και όχι μόνο αυτά, αλλά και τις εντολές του Θεού που ο ίδιος γνωρίζεις, και δεν τις επιτελείς αλλά τις αμελείς, και δεν διορθώνεις ούτε τον εαυτό σου ούτε αυτούς που βρίσκονται υπό την εξουσία σου, πες μου, πώς θα σου υποδείξει ο Θεός τον δάσκαλο που οφείλει να σου διδάξει τα τελειότερα; Κι αν δεν σου υποδειχθεί, πώς θα μπορέσεις να τον βρεις ή να τον αναγνωρίσεις, πώς θα τον υποδεχθείς ανεπιφύλακτα ως άγιο; Πώς λοιπόν θα λάβεις άνωθεν μισθό αγίου και δικαίου; Με κανέναν απολύτως τρόπο.

Αυτό, λοιπόν, προθυμοποιήσου να κάνεις και εσύ, τέκνο μου, και ο Κύριος δεν πρόκειται να παραβλέψει τη μέσα από την ψυχή σου δέηση, αλλά θα σε εισακούσει και θα διανοίξει «τους οφθαλμούς της καρδίας» σου, και τότε, αφού αναβλέψεις, πρώτα μεν θα επιγνώσεις τον εαυτό σου και τα δικά σου ζητήματα, έπειτα δε όλα όσα σου προείπαμε, και τότε όχι μόνο τους ευλαβείς και ενάρετους από τους μοναχούς, αλλά και κάθε άνθρωπο, μικρό και μεγάλο, δίκαιο και αμαρτωλό, ακόμη και αυτούς που ολοφάνερα αμαρτάνουν, θα τους θεωρήσεις από τα βάθη της καρδιάς σου ως αγίους και ανώτερους από εσένα. Διότι αυτό θα είναι για εσένα, καθώς και για κάθε άλλον, ολοκάθαρο σημάδι ότι έλαβες την άφεση των αμαρτιών σου, όταν φτάσεις σε αυτήν την κατάσταση. Επειδή σε αυτήν κατοικεί η αγία ταπείνωση, και σε όσους φτάνουν σε αυτήν προσφέρει ως πρώτο δώρο αυτό, το να μη θεωρούν κανέναν απολύτως άνθρωπο πιο αμαρτωλό ή πιο ευτελή από τον εαυτό τους, αλλά, με κάθε αίσθηση της ψυχής τους, να θεωρούν μόνο τους εαυτούς τους αμαρτωλούς, και ότι μόνοι αυτοί πρόκειται να χαθούν και να παραδοθούν στην κόλαση.

Τέτοιο είναι λοιπόν το μεγαλείο της άφατης φιλανθρωπίας του αγαθού Θεού μας, και έχοντας αυτό κατά νου ο μακάριος Απόστολος αναφώνησε: «Ποια είναι η ελπίδα της κλήσεώς του, και ποιος ο πλούτος της δόξας της κληρονομιάς του στους αγίους, και ποιο το υπερβάλλον μέγεθος της δυνάμεώς του σε εμάς που πιστεύουμε, σύμφωνα με την ενέργεια της κυρίαρχης ισχύος του, την οποία ενέργησε στον Χριστό;» Διότι τι ακριβώς συνέβη; Ήλθε προς εμάς ο υπεράγαθος μέσω της παρθενικής γεννήσεως, υποτάχθηκε στους αναγκαίους νόμους της φύσεως, ανήλθε στον σταυρό καρφώνοντας πάνω σε αυτόν το εναντίον μας χειρόγραφο, κατήλθε στα κατώτατα της γης λύνοντας τις οδύνες του θανάτου και ανασταίνοντας μαζί Του την ανθρώπινη φύση, αναλήφθηκε εν δόξη, και τελικά, εμφάνισε τον εαυτό Του υπέρ ημών στον Θεό και Πατέρα.