Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 2:11

Και ότι οι πολύθεοι ονομάζονται άθεοι, άκουσε τον απόστολο που γράφει προς τους Εφεσίους: «Εσείς άλλοτε τα έθνη, επειδή ήσασταν εκείνον τον καιρό χωρίς Χριστό, αποξενωμένοι από την πολιτεία του Ισραήλ, μη έχοντας ελπίδα και όντας άθεοι στον κόσμο». Και πώς είναι άθεοι οι Εφέσιοι; Από εδώ είδωλα, από εκεί αγάλματα, εκεί η νεωκόρος Άρτεμις, εκεί ο Δημήτριος ο αργυροκόπος που κατασκεύαζε αργυρούς ναούς της Αρτέμιδος· τόσο μεγάλο πλήθος θεών, και πώς οι Εφέσιοι είναι άθεοι; Αλλά γι' αυτό ακριβώς είναι άθεοι, επειδή, αφού ανέδειξαν πολλούς θεούς, εξέπεσαν από τον ένα. «Είπε ο άφρων στην καρδιά του: Δεν υπάρχει Θεός. Διαφθάρηκαν». Από τον πρώτο άφρονα η αφροσύνη πέρασε στους μαθητές του. Πρώτος άφρων είναι ο διάβολος, ο πρώτος σπορέας της αφροσύνης, ο πρώτος κήρυκας της πολυθεΐας: «Θα είστε σαν θεοί». Αυτός όμως που μιλά για πολλούς θεούς αρνήθηκε τον ένα. Άφρων είναι και ο λαός των Ιουδαίων —«Και λαός άφρων παρόξυνε το όνομα του Κυρίου»— λέγοντας για τον Χριστό: «Δεν είναι Θεός. Αυτός, αν ήταν προφήτης, θα γνώριζε ποια και τι λογής είναι η γυναίκα που τον αγγίζει, ότι είναι αμαρτωλή». Και αυτοί που δεν έλεγαν καν ότι είναι προφήτης, πώς θα μπορούσαν να τον πουν Θεό; «Κανείς δεν μπορεί να συγχωρεί αμαρτίες παρά μόνο ένας, ο Θεός», το οποίο σημαίνει: Εσύ δεν είσαι Θεός. Ο Χριστός όμως είπε: «Τι διαλογίζεστε στις καρδιές σας; Είπε ο άφρων», και τι είπε; «Ότι στην καρδιά του δεν υπάρχει Θεός». Διότι είναι παντού, αλλά στην καρδιά του άφρονος δεν υπάρχει.

Ότι πιστεύοντας στον Χριστό, πλησιάζουμε έτσι τον κατά φύση και αληθινό Θεό, και έχουμε απαλλαγεί από την πολυθεϊστική πλάνη, έχοντας εγκαταλείψει τη λατρεία της κτίσης, και καθιστώντας την προσκύνηση ελεύθερη από την καταδίκη γι' αυτό. Και βέβαια, προς εκείνους που έχουν κληθεί μέσω της πίστης στην επίγνωση της αλήθειας, ο σοφός Παύλος γράφει αφενός ότι: «Γι' αυτό να θυμάστε εσείς, τα έθνη κατά σάρκα, οι οποίοι αποκαλείστε ακροβυστία από τη λεγόμενη περιτομή που γίνεται χειροποίητα στη σάρκα, ότι ήσασταν εκείνον τον καιρό χωρίς Χριστό, αποξενωμένοι από την ελπίδα του Ισραήλ και ξένοι ως προς τις διαθήκες της επαγγελίας, μη έχοντας ελπίδα και όντας άθεοι μέσα στον κόσμο». Και αλλού πάλι λέει: «Αλλά τότε μεν, επειδή δεν γνωρίζατε τον Θεό, υποδουλωθήκατε σε εκείνους που εκ φύσεως δεν είναι θεοί, τώρα όμως που γνωρίσατε τον Θεό, ή μάλλον που γνωριστήκατε από τον Θεό, πώς επιστρέφετε πάλι στα ασθενικά και φτωχά στοιχεία, στα οποία θέλετε και πάλι από την αρχή να υποδουλωθείτε;» Εάν λοιπόν ήταν άθεοι όσοι ζούσαν χωρίς τον Χριστό, και πλέον γνώρισαν τον Θεό με το να αποδεχθούν την πίστη και να συγκατανεύσουν στα λόγια του Υιού: «Εκείνος που πιστεύει στον Υιό δεν κρίνεται, διότι έχει πιστέψει στο όνομα του μονογενούς Υιού του Θεού», πώς δεν θα νοούνταν ως Θεός; Και μάλιστα Θεός που δεν τιμάται με πλαστές και εξωτερικές ευφημίες από εμάς τους ίδιους και τους αγίους αγγέλους, αλλά για τον οποίο πιστεύεται ότι είναι ουσιωδώς αυτό ακριβώς που είναι, δηλαδή αληθινά Θεός και εκ Θεού κατά φύση;

Ότι δε το πλήθος αυτών που κάποτε λάτρευαν τα είδωλα γνώρισε και προσκύνησε τον Χριστό ως αληθινό Θεό, θα το μάθεις ευκολότερα από τον Παύλο που λέει τα εξής: «Γι' αυτό να θυμάστε ότι εσείς που άλλοτε ήσασταν εθνικοί, οι οποίοι αποκαλείστε ακροβυστία από τη λεγόμενη περιτομή που γίνεται με τα χέρια στη σάρκα, ότι ήσασταν εκείνο τον καιρό χωρίς Χριστό, αποξενωμένοι από την πολιτεία του Ισραήλ και ξένοι ως προς τις διαθήκες της επαγγελίας, μην έχοντας ελπίδα και όντας άθεοι μέσα στον κόσμο». Καταλαβαίνεις λοιπόν ότι τα έθνη, όντας χωρίς τον Χριστό, απείχαν από τον κατά φύση Θεό και είχαν στερηθεί την αλήθεια· διότι ήταν άθεα μέσα στον κόσμο. Αλλά επειδή γνώρισαν τον Υιό διαμέσου της πίστεως, βρέθηκαν μέσα σε αγαθή ελπίδα, και διέφυγαν και απέπλυναν το αίσχος της αθεΐας. Β. Σωστά τα λέγεις. Α. Άρα λοιπόν ο Υιός είναι αληθινά Θεός· διότι έτσι παραμένει ακατηγόρητο και ανόθευτο και εκείνο που πιστεύουμε, ότι δηλαδή έχουμε ανακαινισθεί μέσα μας διαμέσου του αγίου βαπτίσματος. Β. Και τι ακριβώς είναι αυτό; Διότι δεν το καταλαβαίνω καθόλου. Α. Δεν έχουμε γεννηθεί, φίλε μου, με την πνευματική γέννηση, διαμορφούμενοι σύμφωνα με τον Υιό και αναπλαθόμενοι διαμέσου του Πνεύματος προς το θείο και υπερκόσμιο κάλλος του, και δεν αναδεικνυόμαστε κοινωνοί της θείας φύσεως έχοντας λάβει τη μέθεξη του Υιού, ως Θεού; Β. Και βέβαια. Α. Πώς λοιπόν είναι πλέον κτιστός;

Πρέπει βεβαίως να παρατηρήσουμε πόσο αληθινός και ταυτόχρονα ασφαλής είναι ο λόγος, διότι δεν φαίνεται να συγχέει τα πράγματα, αλλά θέτει το καθένα στην οικεία και πρεπωδέστατη τάξη. Διότι δεν είπε: «Με γνωρίζουν τα δικά μου και γνωρίζω τα δικά μου», αλλά παρουσιάζει πρώτα τον εαυτό του να γνωρίζει τα δικά του πρόβατα, και έπειτα λέει ότι έτσι θα γνωριστεί από αυτά. Αν λάβουμε τη γνώση με την έννοια της επίγνωσης, όπως ακριβώς λέγαμε στην αρχή, κάπως έτσι θα το κατανοήσεις: Δεν τον γνωρίσαμε εμείς πρώτοι, αλλά αυτός μας γνώρισε πρώτος. Γι' αυτό και ο Παύλος, γράφοντας προς τους εξ εθνών, λέει κάτι τέτοιο: «Γι' αυτό να θυμάστε εσείς τα έθνη κατά σάρκα, οι οποίοι αποκαλείστε ακροβυστία από τη λεγόμενη περιτομή που γίνεται χειροποίητα στη σάρκα, ότι ήσασταν εκείνον τον καιρό χωρίς Χριστό, απαλλοτριωμένοι από την πολιτεία του Ισραήλ και ξένοι προς τις διαθήκες της επαγγελίας, μη έχοντας ελπίδα και όντας άθεοι στον κόσμο· τώρα όμως, εν Χριστώ Ιησού, εσείς που κάποτε ήσασταν μακριά βρεθήκατε κοντά με το αίμα του Χριστού». Διότι από άμετρη αγαθότητα ο Χριστός προσέφερε τον εαυτό του στα έθνη, και μας προγνώρισε μάλλον, παρά γνωρίστηκε από εμάς.

Διότι, με ποιον τρόπο θα βοσκήσει ο λύκος μαζί με το αρνί, και θα αναπαυθεί η πάρδαλη μαζί με το κατσίκι, και το μοσχάρι, το βόδι και το λιοντάρι θα φάνε μαζί άχυρα, και πότε ακριβώς θα γίνουν αυτά, και ποιοι είναι αυτοί που άλλοτε ήταν σκληροί και ανελέητοι, αλλά έπειτα θα γίνουν ήμεροι και πράοι, και πώς θα αναμειχθούν με τους ήμερους και τους ιερούς, βοσκώντας υπό την καθοδήγηση του ενός αρχιποίμενα των πάντων, το ξεκαθαρίζει λέγοντας: Και θα υπάρξει η ρίζα του Ιεσσαί. Και τι θα είναι αυτή και σε ποιους θα απευθύνεται; Ώστε να κυβερνήσει, λέει, τα έθνη, και να γίνει ελπίδα σε αυτούς που δεν έχουν ελπίδα, δηλαδή στα ίδια τα έθνη, προς τα οποία και ο σοφότατος Παύλος στέλνει επιστολή λέγοντας: «Γι' αυτό να θυμάστε εσείς τα έθνη, που ονομάζεστε ακροβυστία από τη λεγόμενη χειροποίητη περιτομή στη σάρκα, ότι κατά τον καιρό εκείνο ήσασταν χωρίς Χριστό, αποξενωμένοι από την πολιτεία του Ισραήλ και ξένοι ως προς τις διαθήκες, μη έχοντας ελπίδα για την επαγγελία και όντας άθεοι μέσα στον κόσμο. Τώρα όμως, εσείς που κάποτε ήσασταν μακριά, βρεθήκατε κοντά μέσω του αίματος του Χριστού». Αλλά, αν και ήταν χωρίς ελπίδα, και δεν είχαν Θεό στον κόσμο, διότι προσκύνησαν τα έργα των δικών τους χεριών, παρ' όλα αυτά κλήθηκαν μέσω της πίστης στην επίγνωση του Χριστού, και τέθηκαν υπό την εξουσία Του, και απέκτησαν ως Θεό τον εκ φύσεως και αληθινό Θεό, και έγιναν κοινωνοί της ελπίδας των αγίων. Και η ανάπαυσή Του, λέει, θα είναι τιμή.

Άλλο. «Γι' αυτό να θυμάστε ότι κάποτε εσείς, οι εθνικοί κατά σάρκα, οι οποίοι αποκαλείστε ακροβυστία από τη λεγόμενη περιτομή που γίνεται χειροποίητα στη σάρκα, ότι ήσασταν εκείνον τον καιρό χωρίς Χριστό, αποξενωμένοι από την πολιτεία του Ισραήλ και ξένοι προς τις διαθήκες της επαγγελίας, μη έχοντας ελπίδα και όντες άθεοι στον κόσμο.

Προς Θεσσαλονικείς 〈α΄〉, 〈κατ' αυτόν 〈ε΄〉〉, ενώ σε εμάς 〈η΄〉. Προς Θεσσαλονικείς 〈β΄〉, 〈κατ' αυτόν 〈ϛ΄〉〉, ενώ σε εμάς 〈θ΄〉. Της προς Εφεσίους, 〈κατ' αυτόν〉 〈ζ΄〉, ενώ σε εμάς 〈ε΄〉. 〈α΄〉 (〈λϛ΄〉). «Να θυμάστε ότι εσείς κάποτε, τα έθνη, οι οποίοι ονομάζεστε ακροβυστία από τη λεγόμενη περιτομή που γίνεται χειροποίητα στη σάρκα, ότι ήσασταν εκείνον τον καιρό χωρίς Χριστό, αποξενωμένοι από την πολιτεία του Ισραήλ και ξένοι προς τις διαθήκες της επαγγελίας, μην έχοντας ελπίδα και όντας άθεοι στον κόσμο· τώρα όμως, εν Χριστώ Ιησού, εσείς που κάποτε ήσασταν μακριά, βρεθήκατε κοντά διά του αίματός του. Διότι αυτός είναι η ειρήνη μας, ο οποίος έκανε και τα δύο ένα» και τα εξής. 〈β΄〉 (〈λζ΄〉). «Γι' αυτό λέγει: Έγειρε εσύ που κοιμάσαι και ανάστα από τους νεκρούς 〈και〉 θα σε φωτίσει ο Χριστός». 〈γ΄〉 (〈λη΄〉). «Γι' αυτόν τον λόγο θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα και θα προσκολληθεί στη γυναίκα και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα», εκτός από το «στη γυναίκα».

Από την Προς Εφεσίους επιστολή, η οποία είναι ⟨ζ⟩ κατά τον Μαρκίωνα, αλλά κατατάσσεται ⟨ε⟩ από τον απόστολο, παρατίθενται τα εξής: ⟨α⟩ ⟨και⟩ ⟨λϛ⟩ ⟨σχόλιο⟩. «Να θυμάστε ότι εσείς κάποτε οι εθνικοί, οι οποίοι ονομάζεστε ακροβυστία από τη λεγόμενη περιτομή που γίνεται χειροποίητα στη σάρκα, ότι ήσασταν εκείνον τον καιρό χωρίς Χριστό, αποξενωμένοι από την πολιτεία του Ισραήλ και ξένοι ως προς τις διαθήκες της επαγγελίας, μη έχοντας ελπίδα και όντας άθεοι στον κόσμο· τώρα όμως, εν Χριστώ Ιησού, εσείς που κάποτε ήσασταν μακριά, βρεθήκατε κοντά διά του αίματός του. Διότι αυτός είναι η ειρήνη μας, ο οποίος έκανε και τα δύο ένα» και τα εξής. ⟨α⟩ ⟨και⟩ ⟨λϛ⟩ ⟨έλεγχος⟩. Το «να θυμάστε» δηλώνει το είδος του χρόνου και ⟨το⟩ «οι οποίοι ονομάζεστε από τη λεγόμενη» δηλώνει τους τύπους των πραγμάτων, όπως και το «στη σάρκα», προκειμένου να δείξει ότι ο τύπος που βρίσκεται στη σάρκα αναμένει τον καιρό του Πνεύματος, ώστε να καταδείξει τα τελειότερα μέσα από τον τύπο. Διότι, χωρίς τον Χριστό, η ακροβυστία είχε αποξενωθεί από την πολιτεία του Ισραήλ, και όντας αποξενωμένη, ήταν ξένη προς την επαγγελία και τη διαθήκη, και όσοι προέρχονταν από αυτήν δεν είχαν ελπίδα, αλλά ήταν άθεοι στον κόσμο, όπως αποδεικνύεται από τα λόγια του αποστόλου.

Γι' αυτό και ο μέγας Παύλος αποκαλεί άθεους όλους εκείνους που δεν είχαν συμμετοχή στον νόμο που δόθηκε μέσω του Μωυσή, γράφοντας προς τους Εφεσίους: «να θυμάστε ότι εσείς άλλοτε τα έθνη κατά σάρκα, οι οποίοι αποκαλείστε ακροβυστία από τη λεγόμενη περιτομή που γίνεται με τα χέρια στη σάρκα, ότι ήσασταν εκείνον τον καιρό χωρίς Χριστό, αποξενωμένοι από την πολιτεία του Ισραήλ και ξένοι προς τις επαγγελίες και τη διαθήκη, μη έχοντας ελπίδα και όντας άθεοι μέσα στον κόσμο».

ΟΜΙΛΙΑ Ε΄. Γι' αυτό να θυμάστε ότι εσείς κάποτε, οι εθνικοί κατά σάρκα, που αποκαλείστε ακροβυστία από τη λεγόμενη περιτομή η οποία γίνεται χειροποίητα στη σάρκα· ότι ήσασταν εκείνον τον καιρό χωρίς Χριστό, αποξενωμένοι από την πολιτεία του Ισραήλ και ξένοι προς τις διαθήκες της επαγγελίας, χωρίς να έχετε ελπίδα και όντας άθεοι μέσα στον κόσμο.

Δεν προέρχεται, λοιπόν, από εμάς, αλλά είναι δώρο του Θεού· η ευεργεσία δεν βρίσκεται σε αυτόν που λαμβάνει, αλλά σε αυτόν που δίνει. «Όχι από τα έργα, για να μην καυχηθεί κανείς.» Διότι, ακόμη και όταν υπήρχαν τα έργα, η σωτηρία δεν προήλθε από αυτά, και ενώ δεν υπήρχαν, δόθηκε σε όσους πίστεψαν η κοινωνία της σωτηρίας. «Διότι δικό του δημιούργημα είμαστε, έχοντας κτιστεί εν Χριστώ Ιησού για καλά έργα, τα οποία προετοίμασε ο Θεός, ώστε να πορευτούμε μέσα σε αυτά.» Δεν κατεργαζόμαστε εμείς, λέει, τους εαυτούς μας ως νέα κτίση· διότι αυτό ούτε καν είναι δυνατόν. Αλλά αυτός που μας κτίζει είναι ο Θεός εν Χριστώ, του οποίου την ομοίωση πραγματοποιούμε με τη μίμηση των έργων που ο ίδιος έπραξε, προετοιμάζοντας για εμάς τη μετοχή και την ομοίωση. «Γι' αυτό να θυμάστε ότι εσείς ήσασταν κάποτε τα έθνη κατά σάρκα.» Επειδή η ανάμνηση των προηγούμενων προετοιμάζει την ευχαριστία για το παρόν, τους προτρέπει να τα θυμούνται. «Οι λεγόμενοι ακροβυστία από την ονομαζόμενη περιτομή που γίνεται χειροποίητα στη σάρκα· ότι ήσασταν εκείνον τον καιρό χωρίς Χριστό, αποξενωμένοι από την πολιτεία του Ισραήλ, και ξένοι προς τις διαθήκες.» Η ακροβυστία και η περιτομή είναι σαρκικό γνώρισμα· και τα σαρκικά δεν έχουν πραγματική υπόσταση. Γι' αυτό τα χαρακτήρισε ως «λεγόμενα». Διότι γνωρίζει την αληθινή περιτομή, δηλαδή την αφαίρεση μέσα στην καρδιά εκείνων που επισυμβαίνουν στην καρδιά αντίθετα προς τη φυσική της κατασκευή. Και αν αυτό είναι η αληθινή περιτομή, αληθινή ακροβυστία είναι η ακαθαρσία της καρδιάς. «