Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 2:14

Και τα τέσσερα ζώα έλεγαν: αμήν· και οι πρεσβύτεροι έπεσαν και προσκύνησαν. Και διαμέσου αυτών αποδεικνύεται ότι έχει συγκροτηθεί μία ποίμνη και μία εκκλησία αγγέλων και ανθρώπων δια του Χριστού του Θεού, ο οποίος ένωσε τα διεστώτα και κατέλυσε το μεσότοιχο του φραγμού. Διότι ιδού, όπως ακούσαμε, μαζί με τα τέσσερα ζώα, τα οποία υπερέχουν των υπολοίπων αγγελικών τάξεων, και εκείνοι που αντιπροσωπεύουν το πλήρωμα των σωζόμενων ανθρώπων αξιώνονται της υμνωδίας και προσκύνησης του Θεού. Αυτής είθε να αξιωθούμε και εμείς εν αυτώ τω Χριστώ, τον δοτήρα της ειρήνης και Θεό μας, μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα, συνάμα με το Άγιο Πνεύμα, η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων· αμήν.

Εις το τέλος, Ψαλμός του Δαβίδ για τον Σολομώντα. 71ος. Υπόθεση. Διά των παρόντων καταδεικνύεται η παρουσία του Χριστού και η κλήση των εθνών. Ο δε ψαλμός επιγράφεται στον Σολομώντα. Διότι Αυτός είναι ο αληθινός Σολομών, ο ειρηνοποιός, επειδή έκανε τα δύο ένα και κατέλυσε το μεσότοιχο του φραγμού.

Εάν λοιπόν δεν κτίζεται για τον εαυτό του, αλλά για εμάς, δεν είναι συνεπώς ο ίδιος κτίσμα, αλλά τα λέει αυτά έχοντας ενδυθεί τη δική μας σάρκα. Και ότι αυτή την έννοια έχουν οι Γραφές, μπορεί κανείς να το μάθει από τον Απόστολο· διότι λέει στην προς Εφεσίους επιστολή: «Αφού γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, καταργώντας με τη σάρκα του την έχθρα, δηλαδή τον νόμο των εντολών που συνίστατο σε διατάξεις, για να κτίσει στον εαυτό του τους δύο σε έναν καινούργιο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη». Εάν λοιπόν οι δύο κτίζονται σε αυτόν, και αυτοί βρίσκονται μέσα στο σώμα του, εύλογα τότε, φέροντας τους δύο μέσα του, θεωρείται ότι έχει κτιστεί ο ίδιος· διότι ένωσε στον εαυτό του αυτούς που κτίστηκαν, και ήταν ο ίδιος μέσα σε αυτούς, όπως και εκείνοι. Έτσι, εφόσον οι δύο κτίστηκαν μέσα σε αυτόν, ταιριαστά θα μπορούσε να πει: «Ο Κύριος με έκτισε». Διότι, όπως ακριβώς αναλαμβάνοντας τις δικές μας ασθένειες λέγεται ότι ο ίδιος ασθενεί, καίτοι ο ίδιος δεν ασθενεί, αφού είναι η δύναμη του Θεού, και έγινε για εμάς αμαρτία και κατάρα, καίτοι ο ίδιος δεν αμάρτησε, επειδή όμως βάσταξε ο ίδιος τις αμαρτίες μας και την κατάρα, με τον ίδιο τρόπο, κτίζοντάς μας μέσα στον εαυτό του, ας λέει το «Με έκτισε για έργα», καίτοι ο ίδιος δεν είναι κτίσμα.

Επομένως, δεν ήλθε για τον εαυτό Του, αλλά για τη δική μας σωτηρία, και για να καταργηθεί ο θάνατος, και για να κατακριθεί η αμαρτία, και για να αναβλέψουν οι τυφλοί και να αναστηθούν όλοι από τους νεκρούς. Εάν, λοιπόν, δεν ήλθε για τον εαυτό Του, αλλά για εμάς, άρα δεν «κτίζεται» για τον εαυτό Του, αλλά για εμάς. Και εάν δεν κτίζεται για τον εαυτό Του, αλλά για εμάς, επομένως ο Ίδιος δεν είναι κτίσμα, αλλά λέει αυτά επειδή ενδύθηκε τη δική μας σάρκα. Και το ότι οι Γραφές έχουν αυτό το νόημα, μπορεί κανείς να το διδαχθεί από τον απόστολο· διότι λέει στην προς Εφεσίους επιστολή: «αφού κατέλυσε το μεσότοιχο του φραγμού, δηλαδή την έχθρα, με τη σάρκα του, καταργώντας τον νόμο των εντολών που συνίστατο σε διατάξεις, ώστε να κτίσει τους δύο μέσα Του σε έναν νέο άνθρωπο». Εάν, λοιπόν, μέσα σε Αυτόν κτίζονται οι δύο και αυτοί βρίσκονται στο σώμα Του, ευλόγως, φέροντας τους δύο μέσα Του, μιλά ως να έχει κτιστεί ο Ίδιος· διότι ένωσε μέσα Του αυτούς που κτίστηκαν, και ήταν ο Ίδιος μέσα σε αυτούς, όπως και εκείνοι. Έτσι, λοιπόν, εφόσον οι δύο κτίστηκαν μέσα σε Αυτόν, καταλλήλως θα μπορούσε να πει το «ο Κύριος με έκτισε». Διότι, όπως ακριβώς λέγεται ότι ο Ίδιος ασθενεί, επειδή ανέλαβε τις δικές μας ασθένειες, καίτοι ο Ίδιος δεν ασθενεί, εφόσον είναι η δύναμη του Θεού, και έγινε για χάρη μας αμαρτία και κατάρα, καίτοι ο Ίδιος δεν αμάρτησε, αλλά επειδή ο Ίδιος βάσταξε τις αμαρτίες και την κατάρα μας, έτσι και τώρα, ανακτίζοντάς μας μέσα στον εαυτό Του, ας λέει ότι «με έκτισε για τα έργα», καίτοι ο Ίδιος δεν είναι κτίσμα.

Διότι, εάν ο Ίδιος ήλθε για να σηκώσει την κατάρα που βάραινε επάνω μας, πώς αλλιώς θα γινόταν κατάρα, εάν δεν δεχόταν τον θάνατο που επισύρει κατάρα; Και αυτός είναι ο σταυρός. Διότι έτσι είναι γεγραμμένο: «Επικατάρατος είναι εκείνος που κρεμάται επί ξύλου». Έπειτα, εάν ο θάνατος του Κυρίου αποτελεί λύτρο για όλους, και με τον θάνατό Του καταλύεται το μεσότοιχο του φραγμού, και πραγματοποιείται η κλήση των εθνών, πώς θα μας προσκαλούσε, εάν δεν είχε σταυρωθεί; Διότι μόνο στον σταυρό πεθαίνει κανείς με απλωμένα τα χέρια.

Ερώτ. ρθ΄. Τι εννοεί λέγοντας: «Για εμένα ο κόσμος έχει σταυρωθεί, και εγώ για τον κόσμο;» Απόκρ. Το να εξέλθει κανείς από τον βίο και τις φροντίδες του, και να νεκρωθεί ως προς τα πάθη και τις επιθυμίες, και να νηστεύει, και να αγρυπνεί, και να κακοπαθεί μέσα στην άσκηση, όπως λέει και αλλού: «Όσοι δε ανήκουν στον Χριστό, σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες». Ερώτ. ρι΄. Τι εννοεί λέγοντας: «Αφού κατέλυσε το μεσότοιχο του φραγμού;» Απόκρ. Δηλαδή, την έχθρα που είχαμε οι άνθρωποι προς τον Θεό εξαιτίας των αμαρτιών μας. Αφού σαρκώθηκε, λοιπόν, ο Κύριος και Θεός και απέθανε, κατέλυσε την αμαρτία που μας χώριζε από τον Θεό, ειρηνοποίησε τα πάντα και μας κατέστησε υιούς του Θεού, διαρρηγνύοντας το εναντίον μας χειρόγραφο επάνω στον σταυρό.

Αφού, λοιπόν, καταπιαστούμε με το θέμα και εξετάσουμε λεπτομερώς την καθεμία από τις απειλές, ερευνώντας σε βάθος το νόημά τους, ας αναζητήσουμε μήπως τα λεγόμενα αφορούν και εμάς. «Θα γκρεμίσω», λέει, «τον φραγμό του». Αρμόζει βέβαια να εννοήσουμε ως φραγμό τις νομικές εντολές, δηλαδή τον Ισραήλ, σύμφωνα με την προς Εφεσίους Επιστολή του Παύλου, ο οποίος λέει ότι: «Αυτός είναι που κατέλυσε το μεσότοιχο του φραγμού, καταργώντας τον νόμο των εντολών με τα δόγματα». Διότι αυτό ακριβώς φαινόταν να αποτελεί και προστασία για τον Ισραήλ, αλλά και εμπόδιο στην επιμιξία και την ένωση των εθνών, τα οποία, εξαιτίας του βαρύ ζυγού του νόμου, δίσταζαν να αποδεχθούν τον λόγο της ευσέβειας. Εκείνος, επομένως, που με τα δόγματα, δηλαδή με τα υψηλά θεωρήματα, κατήργησε τη σαρκική και ταπεινή τήρηση του γράμματος του νόμου, αυτός κατέλυσε το μεσότοιχο του φραγμού, χωρίς να αφήνει τον λαό του απροστάτευτο και χωρίς φραγμό, αλλά περικλείοντάς τον σε μία αυλή, ώστε να γίνει μία ποίμνη, ένας ποιμένας.

Διότι άνω βρίσκεται η αληθινή ειρήνη. Επειδή, για όσο χρόνο είμαστε συνδεδεμένοι με τη σάρκα, είμαστε συζευγμένοι με πολλά πράγματα που μας αναστατώνουν. Αναζήτησε, λοιπόν, την ειρήνη, την απαλλαγή από τους θορύβους αυτού του κόσμου· απόκτησε γαλήνιο νου, μια ακύμονη και ατάραχη κατάσταση της ψυχής, η οποία ούτε από τα πάθη θα κλονίζεται ούτε θα παρασύρεται από τα ψευδή δόγματα που μέσω της αληθοφάνειάς τους παρακινούν στη συγκατάθεση, ώστε να αποκτήσεις την ειρήνη του Θεού, η οποία υπερέχει κάθε νου και θα περιφρουρεί την καρδιά σου. Εκείνος που αναζητά την ειρήνη εκζητεί τον Χριστό, διότι Αυτός είναι η ειρήνη, ο Οποίος ανέπλασε τους δύο σε έναν καινό άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη, και ειρηνοποιώντας τα πάντα διά του αίματος του σταυρού Του, είτε αυτά που βρίσκονται στους ουρανούς είτε αυτά που βρίσκονται στη γη.

Αγαλλιώμενος για τη βοήθεια του Θεού, αναφώνησε δύο φορές την ίδια φράση: Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας· σαν να καταπατά και να επιτίθεται στον εχθρό, εξαιτίας της τέλειας πεποίθησής του στον Σωτήρα των ψυχών μας, με τη βεβαιότητα ότι δεν θα υποστεί τίποτα από αυτόν. Διότι, εάν ο Θεός είναι υπέρ ημών, ποιος μπορεί να είναι εναντίον μας; Εκείνος που χάρισε τη νίκη στον Ιακώβ, και μετά την πάλη τον ανέδειξε ως Ισραήλ, Αυτός είναι ο προστάτης μας· Αυτός πολεμά υπέρ ημών. Εμείς ας ησυχάσουμε, διότι Αυτός είναι η ειρήνη μας, ο οποίος ένωσε τα δύο σε ένα, ώστε να αναπλάσει τους δύο σε έναν νέο άνθρωπο.

Αυτήν, λοιπόν, την εξαιρετική διαθήκη και κληρονομιά του λαού θα οδηγήσω σε μερισμό, και θα την καταστήσω κοινή και για τους υπολοίπους. Αφού, λοιπόν, διαμοιραστεί η διαθήκη σε όλους, και η εξ αυτής ωφέλεια γίνει κοινή σε όλους όσους ευεργετούνται από τον Θεό, τότε και η κοιλάδα των σκηνών θα διαμετρηθεί· δηλαδή, όλη η οικουμένη θα διαιρεθεί στις κατά τόπους παροικίες, σαν σε κάποιους κλήρους. Τότε θα ενώσει και εκείνα που βρίσκονταν σε διάσταση, Αυτός που ειρηνοποιεί είτε τα επί της γης είτε τα εν τοις ουρανοίς· και αφού καταλύσει το μεσότοιχο του φραγμού, θα κάνει τα δύο ένα.

Και πολλές φορές δε ο ίδιος, διατυπώνοντας όμοιες διδασκαλίες για όμοια ζητήματα, παραδίδει με σαφήνεια και ασφάλεια, εκθέτοντας από πριν τη μεγάλη και ένδοξη χάρη της φιλανθρωπίας του Χριστού, με ποιους και με τι είδους ανθρώπους πρέπει να συναναστρεφόμαστε, λέγοντας: «Διότι αυτός είναι η ειρήνη μας, αυτός που έκανε τα δύο ένα και κατέρριψε το μεσότοιχο του φραγμού, δηλαδή την έχθρα, με τη σάρκα του· αφού κατήργησε τον νόμο των εντολών που συνίστατο σε διατάξεις, για να αναδημιουργήσει τους δύο στον εαυτό του σε έναν νέο άνθρωπο, επιφέροντας ειρήνη, και να συμφιλιώσει και τους δύο με τον Θεό σε ένα σώμα διά του σταυρού, θανατώνοντας δι' αυτού την έχθρα. Και ερχόμενος ευαγγελίστηκε ειρήνη σε εσάς που ήσασταν μακριά, και ειρήνη σε εκείνους που ήταν κοντά· διότι δι' αυτού έχουμε και οι δύο την πρόσβαση προς τον Πατέρα με ένα Πνεύμα».

Ή μήπως δεν λες ότι και αυτό είναι αληθινό, έχοντας πειστεί από το εύλογο των πραγμάτων; Β. Θα το έλεγα. Α. Ενώ λοιπόν ο Θεός είχε κατέβει με μορφή φωτιάς, αν και φανέρωνε δόξα αισθητή και όχι πολύ ασυνήθιστη σε όσους την έβλεπαν, ο Ισραήλ θεωρούσε εντελώς ανυπόφορη την προσωπική θέαση, και περίτρομοι και τρέμοντας ικέτευαν τον αρχηγό του λαού, δηλαδή τον Μωυσή, και του είπαν: «Μίλησε εσύ σε εμάς, και ας μη μας μιλήσει ο Θεός, μήπως και πεθάνουμε.» Ιδού λοιπόν σαφώς, παρακαλούσαν να υπάρξει μεσιτεία, επειδή προφανώς δεν ήταν σε θέση να αντέξουν την ακέραιη δόξα του Θεού. Προχώρησε λοιπόν, όπως από μια ξεκάθαρη εικόνα αυτών που μόλις είπαμε, στον Μονογενή, ο οποίος, επειδή δεν ήταν δυνατόν να έρθει σε εμάς με γυμνή τη θεία δόξα, ώστε να μας διδάξει το θέλημα του Θεού και Πατέρα, έγινε σαν και εμάς, μεσίτης Θεού και ανθρώπων. «Διότι αυτός είναι η ειρήνη μας,» σύμφωνα με τις Γραφές. Και να θεωρείς ότι δεν λέω ψέματα, παραλληλίζοντας τη διακονία μέσω του Μωυσή με τη διακονία του Χριστού.

Άραγε, λοιπόν, δεν θα μπορούσε κάποιος και μέσα από αυτά να διακρίνει πολύ καλά ότι ο Ιησούς έγινε μεσίτης Θεού και ανθρώπων; Διότι, αφού λύθηκε τρόπον τινά η διαμάχη, και γκρεμίστηκε κάθε αρχαίο διαχωριστικό τείχος, συνενώθηκαν μεταξύ τους τα άλλοτε χωρισμένα, δηλαδή ο Θεός και η ανθρωπότητα, με τη μεσολάβηση του Χριστού, ο οποίος συνέδεσε μέσω του εαυτού Του τα κάτω με τα άνω. Γι' αυτό εξάλλου και ο θεσπέσιος Παύλος είπε ότι «Αυτός είναι η ειρήνη μας, ο οποίος έκανε και τα δύο ένα και γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού.» Και πάλι: «Αφού, λοιπόν, δικαιωθήκαμε εκ πίστεως, έχουμε ειρήνη με τον Θεό δια του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.» Β. Άραγε, επειδή ο Μονογενής απομάκρυνε αυτό που παρενέβαινε και μας απέκλειε από την αγάπη και την οικειότητα με τον Θεό, εννοώ δηλαδή την αμαρτία, και μας επανέφερε στην αρχική κατάσταση καταργώντας την έχθρα, μήπως νοείται ως μεσίτης μόνο ως προς αυτό, ή και με κάποιον άλλο τρόπο; Θα ήθελα πολύ να το εξηγήσεις σε εμένα που ρωτώ και διψώ να μάθω. Α. Και βέβαια, διότι δεν θα δίσταζα καθόλου.

Διότι, αν και κατέκρινε τον Πέτρο επειδή ζούσε ιουδαϊκά εξαιτίας αυτών που ήρθαν στην Αντιόχεια από τον Ιάκωβο, δεν τον κατέκρινε γι' αυτό, επειδή δηλαδή συγκατέβηκε στην αδυναμία αυτών που προέρχονταν από την περιτομή και απείχε από φαγητά, αλλά επειδή παρέσυρε πολλούς από τους εθνικούς, με το κύρος του προσώπου του, στο να νομίσουν ότι πρέπει να ζουν σύμφωνα με τον νόμο, και το κήρυγμά του κινδύνευε να καταλήξει στο κενό· διότι ήταν διδάσκαλος των εθνών. <Όλα μεν είναι καθαρά, αλλά είναι κακό για τον άνθρωπο που τρώει προκαλώντας σκάνδαλο.> Διότι επιτρέπεται και κρέας να φάει κανείς και κρασί να πιει, αλλά δεν είναι εντελώς αζήμια η ελευθερία σε αυτά. Αλλά και η αποχή είναι χρήσιμη, ώστε να μην παχαίνουμε τη σάρκα με τις απολαύσεις και εξαγριώνουμε τα πάθη που βρίσκονται μέσα της εναντίον μας. Αν λοιπόν απέχουμε από αυτά για τον εαυτό μας, πολύ περισσότερο πρέπει να το κάνουμε για τον αδελφό· ώστε να μη σκανδαλίζεται, σύμφωνα με το ρητό «Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου.» <Γι' αυτό να αποδέχεστε ο ένας τον άλλον, όπως ακριβώς και ο Χριστός αποδέχθηκε εσάς για τη δόξα του Θεού.> Είμαστε ένα σώμα οι πολλοί και μέλη ο ένας του άλλου, σύμφωνα με το γεγραμμένο, καθώς ο Χριστός μάς συνενώνει σε ενότητα με τους δεσμούς της αγάπης· «διότι αυτός είναι που έκανε και τα δύο ένα και γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, καταργώντας τον νόμο των εντολών που συνίστατο σε διατάξεις.» Πρέπει λοιπόν να έχουμε το ίδιο φρόνημα μεταξύ μας, «και αν υποφέρει ένα μέλος, να συμπάσχουν όλα τα μέλη· είτε δοξάζεται ένα μέλος, να χαίρονται όλα τα μέλη.»

Εξάλλου, αν σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου, ο Χριστός είναι η ειρήνη μας· διότι σε αυτόν ενώθηκαν τα πάντα, τα κάτω με τα άνω, και δι' αυτού συμφιλιωθήκαμε με τον Θεό και Πατέρα, αν και αρχικά επιδείξαμε μεγάλη αποστασία, εξαιτίας της εκτροπής μας προς το κακό, και, ενώ κάποτε ήμασταν χωρισμένοι σε δύο λαούς, στα έθνη και στον Ισραήλ, αναδημιουργηθήκαμε ως ένας νέος άνθρωπος εν αυτώ· διότι γκρεμίστηκε το μεσότοιχο του φραγμού, και καταργήθηκε η δύναμη της έχθρας, καθώς ο νόμος κατασιγάστηκε από τα ευαγγελικά δόγματα· πώς θα μπορούσε να γίνει γνωστό ότι έγιναν μαθητές της ειρήνης εκείνοι που δεν έχουν ειρήνη μεταξύ τους; Διότι τι άλλο θα μπορούσε τυχόν να είναι η διάσπαση της αγάπης, παρά γένεση πολέμου και ανατροπή της ειρήνης και εφεύρεση κάθε διχόνοιας; Διότι, όπως ακριβώς μέσα στον αρραγή σύνδεσμο της αγάπης διασώζονται για εμάς τα αγαθά της ειρήνης, με τον ίδιο νομίζω τρόπο, με τη διακοπή της αγάπης παρεισφρέει το κακό του πολέμου. Και τι προκύπτει από αυτό; Αναφαίνονται ύβρεις και φιλονικίες και ζηλοτυπίες και οργές και θυμοί και ψιθυρισμοί και καταλαλιές και φθόνοι και κάθε είδος φαυλότητας.

Διότι η ικανότητα να αγιάζει κανείς μέσω της μετοχής του Πνεύματος ανήκει μόνο στη φύση που κυβερνά τα πάντα. Την έννοια δε του αγιάζεσθαι, όπως είναι προφανές ότι λέω σύμφωνα με τη νομική συνήθεια, μας την καθιστά ολοφάνερη και ο ίδιος ο Σολομών λέγοντας: «Είναι παγίδα για τον άνθρωπο να αφιερώσει βιαστικά κάτι από τα υπάρχοντά του, διότι μετά το τάμα έρχεται η μετάνοια». Εννοώντας λοιπόν το "να αγιάσει", σύμφωνα με τη συνήθεια που δηλώνει το να αφιερώσει και να ξεχωρίσει, λέμε ότι ο Υιός αγίασε τον εαυτό Του για χάρη μας. Διότι προσέφερε τον εαυτό Του ως ιερό σφάγιο και άγιο θύμα στον Θεό και Πατέρα, «συμφιλιώνοντας τον κόσμο με Αυτόν», και συνάγοντας σε φιλία εκείνο που είχε εκπέσει από αυτήν, δηλαδή το ανθρώπινο γένος· «διότι Αυτός είναι η ειρήνη μας» σύμφωνα με το γεγραμμένο. Βέβαια, η επάνοδός μας προς τον Θεό δεν θα μπορούσε να νοηθεί ότι συντελέστηκε διαφορετικά δια του Χριστού που μας σώζει, παρά μόνο μέσω της εν Πνεύματι κοινωνίας και αγιασμού. Διότι αυτό που μας συνδέει και τρόπον τινά μας συνενώνει με τον Θεό είναι το Άγιο Πνεύμα, το οποίο, όταν το λαμβάνουμε, αναδεικνυόμαστε μέτοχοι και κοινωνοί της θείας φύσεως, και δεχόμαστε μέσα μας τον ίδιο τον Πατέρα δια του Υιού και εν τω Υιώ. Γράφει λοιπόν σε εμάς ο σοφός Ιωάννης σχετικά με αυτό: «Από τούτο γνωρίζουμε ότι μένουμε σε Αυτόν και Αυτός σε εμάς, επειδή μας έχει δώσει από το Πνεύμα Του». Τι λέει δε σχετικά με αυτό και ο Παύλος; «

Αλλά, για να μη φανεί ότι απομακρυνόμαστε από το προκείμενο θέμα επιμένοντας υπερβολικά σε αυτούς τους λόγους, θα πούμε και πάλι αναγκαστικά τούτο: ότι, ως εικόνα και τύπο της αδιάσπαστης φιλίας, ομόνοιας και ενότητας που νοείται ως ομοψυχία, ο Χριστός, έχοντας παραλάβει την ουσιώδη ενότητα την οποία έχει ο Πατέρας προς αυτόν και αυτός αντίστοιχα προς τον Πατέρα, θέλει κατά κάποιον τρόπο να ενωθούμε βαθιά και εμείς μεταξύ μας, προφανώς με τη δύναμη της αγίας και ομοουσίου Τριάδος, ώστε να νοείται ως ένα ολόκληρο το σώμα της Εκκλησίας, το οποίο μέσω της συνένωσης και της συνδρομής των δύο λαών ανυψώνεται εν Χριστώ στη σύσταση ενός τέλειου συνόλου. Διότι, όπως λέει ο Παύλος: «Αυτός είναι η ειρήνη μας, που έκανε τα δύο ένα και γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, δηλαδή την έχθρα, καταργώντας με τη σάρκα του τον νόμο των εντολών που συνίστατο σε διατάξεις, για να δημιουργήσει στον εαυτό του τους δύο σε έναν νέο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη, και να συμφιλιώσει και τους δύο με τον Θεό σε ένα σώμα διά του σταυρού, θανατώνοντας την έχθρα μέσω αυτού». Αυτό ακριβώς έχει συντελεστεί, καθώς όσοι πίστεψαν στον Χριστό ενώθηκαν με ομοψυχία μεταξύ τους και απέκτησαν κατά κάποιον τρόπο μία καρδιά, μέσα από την απόλυτη ομοιότητα ως προς την ευσέβεια, την υπακοή της πίστεως και το φιλάρετο φρόνημα.

Γι' αυτό ακριβώς και ο Παύλος, ευχόμενος να υπάρξουν τα καλύτερα από όλα για όσους έχουν κληθεί, λέει: «Χάρις σε σας και ειρήνη από τον Θεό τον Πατέρα μας και τον Κύριο Ιησού Χριστό». Και προτρέποντας πάλι σε ειρήνη με τον Θεό όσους δεν είχαν ακόμη πιστέψει, λέει: «Υπέρ του Χριστού, λοιπόν, είμαστε πρεσβευτές, σαν να σας παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών· σας παρακαλούμε υπέρ του Χριστού, συμφιλιωθείτε με τον Θεό». Αλλά και ο προφήτης Ησαΐας δεν μας προτρέπει λιγότερο φωνάζοντας: «Ας κάνουμε ειρήνη μαζί του, ας κάνουμε ειρήνη εμείς που ερχόμαστε». Ταιριαστή είναι, λοιπόν, η δύναμη του λόγου σε αυτόν που χορηγεί την ειρήνη, ή μάλλον στην ειρήνη των πάντων, δηλαδή στον Χριστό· «Διότι αυτός είναι η ειρήνη μας», σύμφωνα με τις Γραφές. <Και τους είπε πάλι: Ειρήνη σε σας· καθώς με απέστειλε ο ζωντανός Πατέρας, κι εγώ αποστέλλω εσάς.> Με αυτά τα λόγια ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός χειροτόνησε τους καθοδηγητές και δασκάλους της οικουμένης και τους οικονόμους των θείων του μυστηρίων, τους οποίους προστάζει, σαν φωστήρες, να αναλάμψουν πλέον και να καταυγάσουν όχι μόνο τη χώρα των Ιουδαίων, σύμφωνα με το μέτρο της νομικής εντολής που εκτεινόταν «από τον Δαν έως τη Βηρσαβεέ», σύμφωνα με το γεγραμμένο, αλλά μάλλον ολόκληρη την υφήλιο και όσους είναι διασκορπισμένοι και κατοικούν παντού. Αληθινά, λοιπόν, λέει ο Παύλος ότι «κανείς δεν παίρνει από μόνος του την τιμή αυτή, αλλά εκείνος που καλείται από τον Θεό».

Διότι εισήγαγε τον καταραμένο Καϊάφα να λέει προς αυτούς στο συνέδριο: «Εσείς δεν γνωρίζετε τίποτα, ούτε αναλογίζεστε ότι μας συμφέρει να πεθάνει ένας άνθρωπος για τον λαό, και να μην καταστραφεί ολόκληρο το έθνος.» Και πρόσθεσε σε αυτά: «Αυτό όμως δεν το είπε από μόνος του, αλλά όντας αρχιερέας εκείνης της χρονιάς, προφήτευσε ότι ο Ιησούς επρόκειτο να πεθάνει για το έθνος, και όχι μόνο για το έθνος, αλλά για να συνάξει σε ένα τα σκορπισμένα τέκνα του Θεού.» Διότι ο Χριστός έγινε η ειρήνη μας, σύμφωνα με τις Γραφές, αυτός που γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, και κατήργησε τον νόμο των εντολών που συνίσταται σε διατάξεις, και έκτισε τους δύο λαούς σε έναν νέο άνθρωπο· συμφιλιώνοντας και τους δύο μέσω του εαυτού του με τον Θεό και Πατέρα, και καταλύοντας την ενδιάμεση έχθρα, ώστε όλοι μας με ένα πνεύμα και σε ένα σώμα, έχοντας γίνει ομόψυχοι και σύσσωμοι μεταξύ μας, δηλαδή μέσα στον ίδιο τον Χριστό, να του προσφέρουμε ως καρπό τη δικαιοσύνη που υπερβαίνει τον νόμο, και την καθαρότητα της ευαγγελικής πολιτείας.

Επειδή όμως έχουν προέλθει άπαξ από τη ρίζα του Αβραάμ και από το αίμα των αγίων πατέρων, θλίβονται αναγκαστικά ως ομογενείς για εκείνους από τον Ισραήλ, βλέποντάς τους να χάνονται εξαιτίας της ασέβειάς τους προς τον Χριστό. Γι' αυτό τον λόγο και τώρα ο μακάριος προφήτης Ησαΐας προσέρχεται λέγοντας: «Κύριε ο Θεός ημών, δώσε μας ειρήνη· διότι όλα μας τα απέδωσες». Διότι, εάν μας χαρίσεις, λέει, την ειρήνη, θα είμαστε πλήρεις από κάθε αγαθό και θα έχουμε αποκτήσει την τελειότατη μετοχή στα χαρίσματα που προέρχονται από εσένα. Και ποια ειρήνη ζητούν, είναι αναγκαίο να εξετάσουμε· είτε ζητούν τον ίδιο τον Χριστό –διότι αυτός είναι η ειρήνη μας σύμφωνα με τις Γραφές, και μέσω αυτού συνδεθήκαμε με τον Πατέρα, χάρη στην οικειότητα, προφανώς την πνευματική– είτε λοιπόν εννοούν το εξής: Όσοι μεν δεν έχουν πιστέψει ακόμη, και διατηρούν ανεξάλειπτη την κηλίδα της αμαρτίας, έχουν απομακρυνθεί από τον Θεό και δικαίως κατατάσσονται στους εχθρούς, διατηρούν υπερήφανο τον αυχένα και μάχονται εναντίον των νόμων του Δεσπότη. Ενώ όσοι είναι ευπειθείς και πειθαρχικοί, και έτοιμοι για οτιδήποτε είναι αρεστό σε Αυτόν, είναι και προσφιλέστατοι και έχουν ειρήνη μαζί Του. Αλλά το αγαθό αυτό είναι αληθινά θεόσδοτο, και έρχεται μέσω της άνωθεν δωρεάς.

Επομένως, λέει, δεν θα στηρίζονται πλέον σε ανθρώπους, αλλά θα προσφέρουν τα αυτιά τους στο να ακούνε προσεκτικά τον λόγο του Σωτήρα, και η καρδιά αυτών που κάποτε ήταν αδύναμη, αφού ενδυναμωθεί προς σύνεση, θα προσέξει για να ακούει, και οι γλώσσες που ψέλλιζαν, δηλαδή αυτές που κάποτε δεν γνώριζαν να μιλούν ορθά· διότι ψέλλισμα είναι, κατά κάποιον τρόπο, το να μην μπορεί κάποιος να πει τίποτα προς δόξαν Θεού, αλλά να δαπανά τα λόγια του στην υμνολογία των ψευδώνυμων θεών· θα μάθουν, λέει, να μιλούν ειρήνη. Το να μιλούν ειρήνη, δεν είναι τίποτε άλλο, παρά το να έχουν στη γλώσσα τους τον Χριστό και τα δικά Του· διότι Αυτός είναι η ειρήνη μας σύμφωνα με τις Γραφές. Ψέλλισμα πάλι για τους προερχόμενους από τον Ισραήλ είναι το να μην ανέχονται να μιλούν για το μυστήριο του Χριστού, αλλά να μιλούν συνεχώς για τον νόμο, και τις σκιές που υπάρχουν σε αυτόν, και [...] των δασκάλων. Αλλά και αυτοί θα σταματήσουν, λέει, και κάθε λόγος τους θα αφορά τον Χριστό. Ότι δε δεν θα ανεχθούν τους παλαιούς δασκάλους, το φανέρωσε λέγοντας: Και δεν θα πουν πια στον μωρό να άρχει. Διότι μωροί είναι ομολογουμένως οι σοφοί των Ελλήνων· επειδή έχει καταστεί μωρία η σοφία του κόσμου. Μωροί είναι όμως και οι καθοδηγητές και δάσκαλοι των Ιουδαίων, επειδή δεν έχουν επιγνώσει τα όσα γράφτηκαν μέσω της σκιάς του νόμου, και δεν κατανοούν τους λόγους των αγίων προφητών. Δεν θα πουν λοιπόν πια στον μωρό να άρχει, αλλά ούτε και οι υπηρέτες των μωρών θα πουν σε όσους διδάσκονται από αυτούς, Σώπα.

Διότι μιλούν εν Πνεύματι και αυτοί. Και αυτό το επιβεβαιώνει λέγοντας ο ίδιος ο Σωτήρας: «Δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Πατρός σας που μιλάει μέσα σας.» Επειδή λοιπόν ο λόγος του Θεού είναι ζωοποιός, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο παρομοιάζεται πολύ εύστοχα με το ύδωρ. Διότι το ύδωρ είναι ζωοποιό, και πρόξενος κάθε καρποφορίας. Έχοντας λοιπόν τη νοητή χορηγία τέτοιων υδάτων, συνηθίζουμε να καλλιεργούμε την αρετή. Και φροντίζουμε να κοπιάζουμε με ιδρώτα στους αγώνες της ευσέβειας, και σε αυτά τα ύδατα πατούν το βόδι και το γαϊδούρι· δηλαδή, τόσο ο λαός που προέρχεται από τους Ιουδαίους, όσο βεβαίως και αυτός από τα έθνη. Διότι ο Θεός δικαίωσε την περιτομή εκ πίστεως, και την ακροβυστία διά της πίστεως. Και όπως λέει ο Παύλος: «Αφού κατέλυσε το μεσότοιχο του φραγμού, και κατήργησε τον νόμο των εντολών που συνίστατο σε δόγματα, δημιούργησε τους δύο σε έναν νέο άνθρωπο, κάνοντας ειρήνη. Και τους συμφιλίωσε με τον Θεό επιβάλλοντας και στους δύο έναν ζυγό, και ενώνοντάς τους σε ομοψυχία, διά της πίστεως και της αγάπης και του αγιασμού.» Και με το βόδι παρομοιάζει το έθνος των Ιουδαίων· διότι το βόδι είναι ζώο καθαρό κατά τον νόμο· και προσφερόταν ως οσμή ευωδίας στον Θεό. Ενώ το γαϊδούρι είναι ακάθαρτο. Γι' αυτό, έχοντας προστάξει να προσφέρονται τα πρωτότοκα των κτηνών στον Θεό, λέει: «Θα μου αγιάσεις κάθε πρωτότοκο που διανοίγει μήτρα...»

Αυτό ακριβώς μπορεί να δει κανείς και στους προκείμενους στίχους. Διότι μακροσκελής λόγος έχει αναπτυχθεί προηγουμένως για τον Κύρο, τον ηγεμόνα των Περσών και των Μήδων, πώς λεηλάτησε τη χώρα των Βαβυλωνίων, την κυρίευσε ολοκληρωτικά, και απάλλαξε τον Ισραήλ από τη δουλεία εκεί και από τα δεσμά της αιχμαλωσίας· πώς θεμελίωσε τον ναό στα Ιεροσόλυμα, και ότι εγέρθηκε εναντίον των Χαλδαίων, με τον Θεό να τον παρακινεί, να του ανοίγει χάλκινες θύρες και να συντρίβει σιδερένιους μοχλούς. Αλλά αυτή ήταν μια μερική διήγηση. Διότι η δυνατότητα να ευφρανθούν και να απαλλαγούν από τους πόνους της αιχμαλωσίας δόθηκε μόνο σε εκείνους που κατάγονταν από το αίμα του Ισραήλ. Μεταθέτει λοιπόν πλέον τη δύναμη των νοημάτων στον ίδιο τον Εμμανουήλ, ο οποίος αναδείχθηκε από τον Θεό και Πατέρα, για να κηρύξει άφεση στους αιχμαλώτους, ανάβλεψη στους τυφλούς, ώστε να λυτρώσει από το κακό εκείνους που είναι αναπόδραστα σφιγμένοι με τις αλυσίδες των ιδίων τους αμαρτημάτων, και, αφού τους καταστήσει ελεύθερους από την τυραννία του διαβόλου, να κάνει όσους βρίσκονται πάνω στη γη να επιστρέψουν σε Αυτόν, και έτσι να τους προσαγάγει μέσω του Εαυτού Του στον Θεό και Πατέρα. Διότι έγινε μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων, και δι' Αυτού αποκτήσαμε τη συμφιλίωση προς τον Πατέρα εν ενί Πνεύματι, και Αυτός είναι η ειρήνη μας, σύμφωνα με τις Γραφές· Αυτός ανοικοδόμησε τον θείο ναό, δηλαδή τον δικό Του ναό, που είναι η Εκκλησία.

Λέγεται δε ότι ο Χριστός έκανε και τα δύο ένα, και κατέλυσε το μεσότοιχο του φραγμού, και κατάργησε τον νόμο των εντολών με τα δόγματα. Με την ανάδειξη δε του ευαγγελικού κηρύγματος, το οποίο είναι γεμάτο από αληθινά δόγματα, έπαυσε η δύναμη της σκιάς του νόμου, δηλαδή η λατρεία και η προσαγωγή (στον Θεό) μέσω των αιμάτων (των θυσιών). Ως Σιών, λοιπόν, πρέπει να νοήσουμε την Εκκλησία, όπως είπα, την οποία ο ίδιος ο Χριστός παρέστησε στον εαυτό Του, χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα, αλλά μάλλον αγία και άμωμη. Αυτής έκανε ακουστή τη σωτηρία, δηλαδή ξακουστή. Διότι σε κανέναν απολύτως πάνω στη γη δεν έμεινε κρυφή η δύναμη των ευαγγελικών κηρυγμάτων· αλλά ούτε παρέμεινε κανείς που να μην έχει ακούσει για τη σωτηρία μέσω του Χριστού. Διότι είπε και μέσω της λύρας του Ψαλμωδού: «Ακούστε τα αυτά, όλα τα έθνη, δώστε προσοχή, όλοι οι κατοικούντες την οικουμένη». Και όπως ακριβώς το μνημόσυνο των δαιμόνων χάθηκε με ήχο, δηλαδή επίσημα και παταγωδώς, και κανείς δεν αγνόησε την καταστροφή της τυραννίας των δαιμόνων· έτσι και το θείο και ουράνιο κήρυγμα έγινε ακουστό παντού, φέρνοντας τη σωτηρία σε όσους αναγνώρισαν την επιφάνεια του Χριστού. Ποια είναι όμως η δύναμη του κηρύγματος; «Σιών, θα βασιλεύσει ο Θεός σου». Διότι παλαιότερα, δηλαδή πριν από την έλευση του Σωτήρα μας, ο Σατανάς είχε βασιλεύσει επάνω μας μέσω της αμαρτίας, και είχε επιβληθεί ζυγός τυραννικής βαναυσότητας στους ανθρώπους σε ολόκληρη τη γη.

Αλλά το παραβλέπω αυτό, λέει, και μένει βέβαιη σε μένα η υπόσχεση· και όπως λέει: Δεν θα μετακινήσω τα όρη με οργή, ούτε θα σαλεύσω τους λόφους, δηλαδή, δεν θα μεταβάλω τη γη σε κάποιο άλλο σχήμα, ούτε θα επιφέρω σε αυτήν πρόωρα την ανακαίνιση· έτσι ούτε το δικό μου έλεος προς εσένα θα εκλείψει, ούτε η διαθήκη της ειρήνης μου πρόκειται να μετακινηθεί· και ο χορηγός της ειρήνης και της διαθήκης δεν θα μπορούσε να είναι κανένας άλλος εκτός από τον Κύριό μας Ιησού Χριστό· διότι αυτός είναι η ειρήνη μας, σύμφωνα με τις Γραφές, και, πλουτώντας στην πνευματική οικειότητα προς αυτόν, έχουμε γεμίσει από κάθε αγαθό. Και αυτό άρα ήταν εκείνο που ειπώθηκε σαφώς μέσω του Ησαΐα προς τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό: «Κύριε ο Θεός μας, δώσε μας ειρήνη· διότι όλα μας τα έχεις ανταποδώσει». Επομένως, εν Χριστώ έχουμε κερδίσει τη διαθήκη της ειρήνης από τον Θεό και Πατέρα· διότι ενωθήκαμε με αυτόν μέσω του Χριστού, και αυτός έχει βγάλει από τη μέση την αμαρτία που μας διέσπασε, ώστε να μη στέκεται κανένα εμπόδιο σε αυτούς που πορεύονται προς τον Θεό. Έχει γραφτεί λοιπόν ότι «Η οδός των ευσεβών έγινε ευθεία, και είναι προετοιμασμένη η οδός των ευσεβών», αυτών δηλαδή που τρέχουν λόγω της οικειότητας προς τον Θεό, καθώς μεσιτεύει για αυτό η ειρήνη των πάντων, δηλαδή ο Χριστός. <Διότι είπε ο Κύριος: Είμαι ίλεως σε σένα.

Διότι ο μακάριος Παύλος προσφώνησε στα έθνη ότι: «Τώρα όμως βεβαίως, εσείς που κάποτε ήσασταν μακριά, βρεθήκατε κοντά μέσω του αίματος του Χριστού». Διότι, όσον αφορά το ότι ο Ισραήλ ήταν δεμένος με τον νόμο και λάτρευε τον ζωντανό και αληθινό Θεό, σύμφωνα με αυτά που φαίνονται στα ιερά κηρύγματα (διότι ειπώθηκε προς αυτούς: «Ο Κύριος ο Θεός σου, είναι ένας Κύριος»), φαίνονταν κατά κάποιον τρόπο να είναι κοντά· τα έθνη όμως ήταν μακριά, επειδή είχαν αποξενωθεί εντελώς και από τα άγια διδάγματα και από τη γνώση του δημιουργού των πάντων και Κυρίου. Αλλά ειρήνη έχει δοθεί και στους μεν και στους δε από τον Θεό και Πατέρα, προφανώς μέσω του Χριστού, ο οποίος έκανε και τα δύο ένα, και έκτισε τους δύο λαούς σε έναν νέο άνθρωπο, και γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, και κατήργησε τον νόμο των εντολών με τα δόγματα. Επομένως, μέσω αυτού έχουμε λάβει τη συμφιλίωση και την αδιάρρηκτη ειρήνη, προς τον Θεό και μεταξύ μας. Διότι είπε κάπου ο Χριστός προς τον Πατέρα και Θεό στους ουρανούς: «Θέλω, όπως εγώ και εσύ είμαστε ένα, έτσι και αυτοί να είναι ένα σε εμάς». Και προσθέτει σε αυτά ο προφήτης: «Και είπε ο Κύριος, θα τους θεραπεύσω», κάνοντας μέσω αυτού σαν μια ανακεφαλαίωση όλου του λόγου, και καθιστώντας σαφή την αψευδή υπόσχεση του Θεού που κρατεί τα πάντα· διότι υποσχέθηκε, λέει, λέγοντας ότι θα τους θεραπεύσει· οι άδικοι όμως θα κλυδωνίζονται έτσι, και δεν θα μπορούν να αναπαυθούν.

Διότι εν Χριστώ Ιησού δεν υπάρχει δούλος ούτε ελεύθερος, βάρβαρος, Σκύθης, Έλληνας και Ιουδαίος, αλλά τα πάντα και μέσα σε όλους είναι ο Χριστός. Επειδή οι δύο λαοί έγιναν ένα, καθώς Αυτός γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού και κατήργησε τον νόμο των εντολών που συνίστατο σε διατάξεις. Είναι, επομένως, δεκτές οι θυσίες όλων όσοι προσέρχονται στον Θεό δια της πίστεως στον Χριστό. Και δοξάστηκε ο οίκος της προσευχής του Θεού. Και πρόσεξε πάλι το βάθος του λόγου: διότι δεν θέλει πλέον η Εκκλησία να ονομάζεται οίκος θυσιών και καπνών, όπως ακριβώς δηλαδή ο ναός στα Ιεροσόλυμα, αλλά μάλλον οίκος προσευχής, δηλαδή πνευματικής λατρείας.

Αλλά εν Χριστώ τα δύο έγιναν ένα, και γκρεμίστηκε το μεσότοιχο του φραγμού, και καταργήθηκε ο νόμος των εντολών με τις διατάξεις: «Διότι αυτός είναι η ειρήνη μας.» <Φωνή κραυγής από την πόλη, φωνή από τον ναό, φωνή του Κυρίου που ανταποδίδει τα ίσα στους αντιπάλους.> Λέγοντας ότι «Και εγώ θα επιλέξω τους εμπαιγμούς τους και θα τους ανταποδώσω τις αμαρτίες τους», δείχνει αμέσως την έκβαση των απειλών, και σαν να έχουν ήδη κυριεύσει οι εχθροί την πόλη τους και τον ναό, λέει ότι ακούγεται φωνή από την πόλη και φωνή από τον ναό, σαν να κλαίνε ανακατεμένοι οι ιερουργοί και να συνθρηνούν μαζί τους οι λαοί· διότι ήταν φυσικό, καθώς η συμφορά του πολέμου τους κατέβαλλε, να θρηνούν και να οδύρονται· διότι δεν υπήρχε αποτροπή του κακού, και λέει ότι ακούγεται φωνή του Κυρίου «που ανταποδίδει τα ίσα στους αντιπάλους», σαν να προστάζει και να δίνει παράγγελμα στους εξολοθρευτές να μην λυπηθούν κανέναν από τους ηττημένους, αλλά μάλλον να επιτεθούν άγρια στους αντιπάλους, και όχι βέβαια εξαιτίας των ορμών των πολεμιστών, αλλά λόγω των θελημάτων του Δεσπότη· διότι αυτό έγινε η αιτία για να αλωθούν και να υποφέρουν. <Προτού η επίτοκος γεννήσει, προτού έρθει ο πόνος των ωδίνων διέφυγε, και γέννησε αρσενικό.>

Ή και με άλλον τρόπο, αν θέλεις, μπορείς να εκλάβεις τα λεγόμενα. Διότι, όπως είπα, μνηστεύθηκε κάποτε στην Αίγυπτο τη Συναγωγή των Ιουδαίων· αλλά κατά κάποιον τρόπο μάλλον για άλλον, όχι για τον Εαυτό Του, εννοώ δηλαδή για τον θεσπέσιο Μωυσή, προς τον οποίο είπε κάπου: «Πήγαινε, κατέβα γρήγορα από εδώ· διότι παρανόμησε ο λαός σου, αυτούς που έβγαλες από τη γη της Αιγύπτου». Ακούς πώς παραχώρησε στον Μωυσή τη μνηστευμένη, δηλαδή τον λαό, μη θεωρώντας τον ακόμα άξιο της οικειότητας με τον Εαυτό Του· διότι δεν ήταν ικανός, όπως είπα, ο νόμος ή ο Μωυσής, να ενώσει καθαρά και ολοκληρωτικά με τον Θεό· διότι αυτό είχε διατηρηθεί ως το άριστο των κατορθωμάτων και το αληθώς θεοπρεπές για τον μεσίτη Θεού και ανθρώπων, δηλαδή τον Χριστό, μέσω του οποίου και στον οποίο ενωνόμαστε με τον Θεό. Διότι «Αυτός είναι η ειρήνη μας», σύμφωνα με τις Γραφές, Αυτός που εξάλειψε την αμαρτία που βρισκόταν ανάμεσα, και, αφού μας έκανε καθαρούς, αποπλυμένους και αγιασμένους με το Πνεύμα, μας ένωσε με τον Εαυτό Του, και μέσω του Εαυτού Του με τον Θεό και Πατέρα. <Και θα σε μνηστευθώ για τον Εαυτό μου με δικαιοσύνη και με κρίση και με έλεος και με οικτιρμούς και θα σε μνηστευθώ για τον Εαυτό μου με πίστη, και θα επιγνώσεις τον Κύριο.> Εξηγείται σαφώς ποιος θα ήταν ο τρόπος της ένωσης, και μέσω ποιων πραγμάτων θα προχωρούσε το μυστήριο της οικονομίας. Διότι θα γίνει με δικαιοσύνη, λέει, και με κρίση, και μάλιστα και με έλεος και με οικτιρμούς. Ποια είναι λοιπόν η δικαιοσύνη, τι είναι η κρίση, καθώς επίσης και τι είναι το έλεος, είναι, όπως φαίνεται, αναγκαίο να εξηγήσουμε.

Διότι έχουμε καταστεί ένδοξοι μέσω αυτού, και έχουμε υψωθεί ψηλά, λαμπροί και περίβλεπτοι, και έχουμε φτάσει μέχρι τα πέρατα της οικουμένης. Διότι αυτός είναι η ισχύς και η δύναμή μας, αυτός είναι ο μεσίτης και ο συμφιλιωτής μας, αυτός είναι η ειρήνη μας. Διότι γκρέμισε «το μεσότοιχο του φραγμού» και κατήργησε με τα δόγματά του «τον νόμο των εντολών, και έπλασε τους δύο λαούς σε έναν καινούργιο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη», σύμφωνα με τα όσα έχουν γραφτεί, και συσφίγγοντάς τους σε ενότητα με τα δεσμά της αγάπης. Επομένως, το όνομα που του ταιριάζει και είναι αληθινό είναι ειρήνη, ακόμη και αν ονομάζεται Χριστός. <Όταν ο Ασσύριος επιτεθεί στη γη σας και όταν πατήσει στη χώρα σας, τότε θα εγερθούν εναντίον του επτά ποιμένες και οκτώ αρχηγοί ανθρώπων, και θα ποιμάνουν τον Ασσούρ με ρομφαία και τη γη του Νεβρώδ στην τάφρο της, και θα σας σώσει από τον Ασσούρ, όταν επιτεθεί στη γη σας και όταν πατήσει στα όριά σας.> Η εβραϊκή έκδοση του προκείμενου κεφαλαίου αρχίζει από το «Και αυτή θα είναι η ειρήνη, όταν ο Ασσύριος επιτεθεί στη γη σας και όταν πατήσει στη χώρα σας». Διότι αυτός, λέει, θα είναι ο τρόπος της ειρήνης, εάν βέβαια θελήσει ο Ασσούρ να επιδράμει στη γη και τη χώρα σας.

«Διότι αυτός είναι η ειρήνη μας»· αυτός, όπως είπα, είναι η αλήθεια· και μέσω αυτού βρισκόμαστε σε αγαθές ελπίδες, και πρέπει να χαιρόμαστε, έχοντας αποβάλει κάθε κατήφεια. <Αυτά λέγει ο Κύριος ο Παντοκράτορας: Ακόμη θα έρθουν πολλοί λαοί και κάτοικοι πολλών πόλεων, και θα συγκεντρωθούν οι κάτοικοι πέντε πόλεων σε μία πόλη λέγοντας: Ας πορευτούμε να δεηθούμε στο πρόσωπο του Κυρίου και να εκζητήσουμε το πρόσωπο του Κυρίου του Παντοκράτορα, θα πορευτώ και εγώ· και θα έρθουν πολλοί λαοί και πολλά έθνη για να εκζητήσουν το πρόσωπο του Κυρίου του Παντοκράτορα στην Ιερουσαλήμ και για να εξιλεώσουν το πρόσωπο του Κυρίου.> Εφόσον ο Χριστός μεταπλάθει το πένθος μας σε χαρά και σε εορτή και σε αγαθές ευφροσύνες, και μεταβάλλει τους οδυρμούς σε ευθυμία, δεν θα γίνεται πλέον ένας-ένας, λέγει, η προσέλευση μέσω της πίστης και η οικείωση με τον Θεό μέσω του αγιασμού αυτών που καλούνται στη σωτηρία· αλλά οι πόλεις θα παρακινούν πλέον η μία την άλλη σε αυτό, και θα έρθουν κατά πλήθη όλα τα έθνη, ενώ οι δεύτεροι θα αναφωνούν πάντοτε προς εκείνους που έχουν φτάσει σε αυτό: «Θα πορευτώ και εγώ». Διότι έχει γραφτεί ότι «Ο σίδηρος ακονίζει τον σίδηρο, και ο άνθρωπος παρακινεί το πρόσωπο του άλλου». Διότι η προθυμία κάποιων βρίσκεται να είναι πάντοτε πρόκληση για τους άλλους, ώστε να εκπληρώνουν το αγαθό. Ποιος είναι, αλήθεια, ο σκοπός για τις πόλεις ή τα έθνη;

«Θα αφαιρέσω λοιπόν», λέει, «το αίμα τους από το στόμα τους», δηλαδή, αν και σαν κάποια θηρία σχεδόν καταβρόχθισαν τον Ισραήλ, ωστόσο θα έρθει καιρός που θα είναι καθαροί και απαλλαγμένοι από την ενοχή για αυτά· διότι θα δικαιωθούν μέσω της πίστης και αυτοί, και θα αποπλύνουν τον μολυσμό από την παλαιά τους φαυλότητα. «Και θα αφαιρέσω τα ονόματα των βδελυγμάτων τους μέσα από τα δόντια τους». Διότι δεν θα θυμούνται πλέον τους ψευδώνυμους θεούς, ούτε βέβαια θα τους ονομάζουν, αλλά θα παραμείνουν και αυτοί στον Θεό μας, ακριβώς όπως βέβαια και ο ίδιος ο Ισραήλ· διότι σώθηκε και αυτού το κατάλειμμα, αν και είχε ασεβήσει προς τον ίδιο τον Εμμανουήλ. Επειδή δε το πλήθος των εθνών που κλήθηκε συνενώθηκε πνευματικά με εκείνους από το αίμα του Ισραήλ που πίστεψαν, αφού ο Χριστός τους συνέδεσε σε ενότητα: «Διότι Αυτός είναι η ειρήνη μας, Αυτός που έκανε τα δύο ένα και γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, κτίζοντας τους δύο λαούς σε έναν νέο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη και συνδιαλλάσσοντας και τους δύο με ένα Πνεύμα προς τον Πατέρα»· για αυτόν τον λόγο λέει ότι θα είναι σαν χιλίαρχος στον Ιούδα, δηλαδή θα προχωρήσουν σε τέτοιο βαθμό γνησιότητας, εννοώ όσον αφορά την πίστη και την επιείκεια, ώστε και από αυτούς να προέλθουν αρχηγοί του Ιούδα. Και θα γίνει και η Ακκαρών, δηλαδή ο αλλογενής από τη γη των Φιλισταίων, σαν τον Ιεβουσαίο, δηλαδή και πάλι σαν τον ίδιο τον λαό που κατοικεί στα Ιεροσόλυμα.

Και, λοιπόν, αναφωνούν λέγοντας: «Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου.» Εξαποστάλθηκε, επομένως, σε εμάς το αληθινό φως, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο· δηλαδή ο Θεός Λόγος του Θεού, ο οποίος, αφού ανέλαβε την ομοίωση με εμάς, γεννιέται βέβαια μέσω της αγίας Παρθένου· διασώζει δε το γένος των ανθρώπων, ανάγοντας τη φύση στην αρχαία κατάσταση της αφθαρσίας, όπως ακριβώς λέει ο Παύλος: «Εγκαινιάζοντας για εμάς μια νέα οδό, ένωσε τα επίγεια με τα επουράνια, γκρεμίζοντας το μεσότοιχο του φραγμού και καταργώντας την έχθρα του νόμου των εντολών με τα δόγματα»· ώστε, εκπλησσόμενοι για αυτό, και οι μακάριοι άγγελοι να πουν: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία.» Διότι, επειδή ο Σωτήρας μας Χριστός ευδόκησε για εμάς και υπέμεινε τον σταυρό υπέρ ημών, λύθηκαν μεν τα πολύπλοκα δεσμά του θανάτου, αφαιρέθηκε δε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο, όπως ακριβώς λέει ο προφήτης: «Και το πένθος έχει μεταβληθεί σε χαρά», ώστε να μπορούμε και εμείς να πούμε την κατάλληλη στιγμή: «Μετέτρεψες τον θρήνο μου σε χαρά για εμένα· έσκισες τον σάκο μου και με περιέζωσες με ευφροσύνη.» Για ποια πράγματα, λοιπόν, να είμαστε πλέον σκυθρωποί; Ποια πρόφαση θα έχουμε πάλι για να δακρύζουμε; Μάλλον δε, πώς δεν θα ανατείλει σε εμάς κάθε χαρά για όσα έχουν γίνει για εμάς μέσω του Σωτήρα; «

Αλλά νίκησε πάσχοντας, και ανέδειξε τον θάνατο της δικής του σάρκας ως υπόθεση της σωτηρίας μας. Διότι, αφού αμέσως λαφυραγώγησε ολόκληρο τον Άδη, και αφού άνοιξε διάπλατα τις πύλες από τις οποίες δεν μπορούσαν να ξεφύγουν τα πνεύματα των κεκοιμημένων, αφήνοντας εκεί έρημο και μόνο τον διάβολο, «αναστήθηκε τριήμερος, λύνοντας τις ωδίνες του θανάτου», όπως είναι γραμμένο, «επειδή δεν ήταν δυνατόν να κρατηθεί από αυτόν». Αφού δε καινοτόμησε για την ανθρώπινη φύση την οδό της ανάστασης εκ νεκρών, ανέβηκε στον ίδιο τον ουρανό, «για να εμφανιστεί τώρα ενώπιον του προσώπου του Θεού υπέρ ημών», σύμφωνα με τα λόγια του Παύλου, ώστε να καταστήσει προσβάσιμα στους επί γης και τα λαμπρά ενδιαιτήματα των αγγέλων. Διότι αυτός «είναι η ειρήνη μας, ο οποίος έκανε τα δύο ένα», και αφού συνέδεσε τους ανθρώπους με τους αγγέλους σε φιλία, και κατέβασε σε εμάς την αγάπη των αγγέλων, ώστε λοιπόν να συμβασιλεύσουμε με τον Χριστό, ώστε να βρεθούμε μέτοχοι και κοινωνοί της αθάνατης δόξας, αποβάλλοντας κάθε οκνηρία και απομακρύνοντας την αδιαφορία για τα αγαθά έξω από τη διάνοιά μας, και επιδιδόμενοι με πολύ μεγάλη ευχαρίστηση στους ιδρώτες υπέρ της αρετής. «

Διότι δεν θα δεχθούμε ότι αυτά έχουν κυριολεκτικά έτσι. Κάθε άλλο. Ποιος είναι λοιπόν ο λόγος που πρέπει αυτοί που τρώνε τον αμνό να έχουν ζωστεί την οσφύ τους, να έχουν φορέσει υποδήματα στα πόδια τους και να κρατούν ράβδο; Δεν είναι άραγε ολοκάθαρος ο τύπος, και σχεδόν βροντοφωνάζει τον τρόπο της θείας οικονομίας; Διότι όσοι τελούν μιαν αληθινά πάναγνη πανήγυρη, και είναι καλεσμένοι στη μέθεξη της ευλογίας του Χριστού, θα θεωρήσουν μάταιο τον περισπασμό αυτού του βίου, και αποβάλλοντας εντελώς την επιλογή να ζουν σαρκικά, έχουν πλέον το φρόνημά τους στα άνω, σπεύδουν προς την άνω πόλη, και μεθίστανται σε μια άλλη ζωή, αγιοπρεπή δηλαδή και απαλλαγμένη από τα γήινα. Για τον λόγο αυτό σαφώς ο νόμος δίνει την εμφάνιση οδοιπόρου σε αυτούς που τρώνε τον αμνό, ως ανθρώπους που πρόκειται από στιγμή σε στιγμή να μεταβούν σε όσα είναι ανώτερα και υπερκόσμια. Διότι εγώ λέω ότι πρέπει, όπως μόλις ανέφερα, να διακρίνονται για αυτόν τον σκοπό όσοι εορτάζουν με καθαρότητα και έχουν κληθεί στην ενότητα με τον Θεό εν Χριστώ. Επειδή μέσω αυτού αποκτήσαμε την προσέγγιση στον Θεό, «Και αυτός είναι η ειρήνη μας», σύμφωνα με τις Γραφές. Ότι δε η νωθρότητα σε αυτά δεν μένει αζήμια, και το να υποπίπτει κανείς σε ραθυμία δεν είναι απαλλαγμένο από καταδίκη, το υποδεικνύει ο νομοθέτης, λέγοντας για το άγιο Πάσχα: «Και θα το φάτε με σπουδή. Είναι το Πάσχα του Κυρίου.» Διότι αρμόζει να φαίνονται ανώτεροι από την οκνηρία, και να μην αποδέχονται την αναβλητικότητα, όσοι κατορθώνουν να ζουν ζωή θεοφιλή και ευδόκιμη.

Διότι έχει στραφεί προς αυτήν, σύμφωνα με αυτό που υμνείται στους Ψαλμούς: «Οι οφθαλμοί του επιβλέπουν στα έθνη· εκείνοι που παραπικραίνουν ας μην υπερηφανεύονται από μόνοι τους· ευλογείτε, έθνη, τον Θεό μας.» Διότι ο Ισραήλ προσέκρουσε και παραπίκρανε σε μεγάλο βαθμό· το ότι δε τα έθνη επρόκειτο, με την αποβολή του, να γίνουν δεκτά στην οικειότητα του Θεού μέσω της πίστεως, είναι εύκολο να το διαπιστώσει κανείς, εάν επιλέξει να ερευνήσει διεξοδικά τα λόγια των αγίων προφητών. Έχει γραφτεί λοιπόν: «Χαίρε και ευφραίνου, θυγατέρα της Σιών, διότι ιδού έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος, και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο εκείνη την ημέρα, και θα γίνουν λαός του, και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, και θα κατανοήσεις ότι ο Κύριος ο Παντοκράτορας με απέστειλε προς εσένα.» Και ποιος είναι ο απεσταλμένος, παρά βεβαίως ο Χριστός, αυτός που ανακτίζει τους δύο λαούς σε έναν νέο άνθρωπο, και που κατέλυσε το μεσότοιχο του φραγμού, και κατάργησε τον νόμο των εντολών που συνίστατο σε διατάξεις, και ευαγγελίστηκε την ειρήνη στους μακρινούς και στους κοντινούς, δηλαδή στους Έλληνες (Εθνικούς) και στους Ιουδαίους; Είπε εξάλλου: «Έχω και άλλα πρόβατα, τα οποία δεν προέρχονται από αυτήν την αυλή· και εκείνα πρέπει να τα φέρω, και θα γίνουν ένα ποίμνιο, ένας ποιμένας.»

Αλλά αυτό δεν θα ταίριαζε ούτε σε άνθρωπο, αν, ας πούμε, μέναμε προσκολλημένοι στις ερμηνείες των ονομάτων, το να θεωρήσουμε δηλαδή ότι όσοι κατά καιρούς βασίλευσαν είναι σκιές και είδωλα, και καθόλου άνθρωποι, αλλά μάλλον το Πνεύμα, όπως ακριβώς και στην περίπτωση του Μελχισεδέκ. Το ότι όμως η δύναμη των ονομάτων, δηλαδή των ερμηνειών τους, με κανέναν τρόπο δεν πρόκειται να εκβιάσει τη φύση των πραγμάτων για να την υποτάξει στον εαυτό της, θα μπορούσες να το μάθεις και από το εξής. Άραγε, δεν θα νομίσει κανείς, ή μάλλον δεν θα πει ότι είναι απολύτως και με κάθε τρόπο αληθινό, πως εφόσον η Ιερουσαλήμ είναι «όραση ειρήνης», θα έπρεπε εξάπαντος να μην αγνοήσει τον Χριστό; «Διότι Αυτός είναι η ειρήνη μας», σύμφωνα με τις Γραφές. Όμως, δεν έχει δει με τα μάτια της διάνοιας Εκείνον μέσω του οποίου αποκτήσαμε την προσαγωγή και ενωθήκαμε με τον Πατέρα στην ενότητα του Πνεύματος, «αυτόν που έκανε τα δύο μέρη ένα» και που δημιούργησε τους δύο λαούς σε έναν καινούργιο άνθρωπο. Πώς λοιπόν είναι όραση ειρήνης, εάν δεν έχει δει τον Χριστό; Και αν πράγματι βρίσκεται ψηλότερα από τον θάνατο, δηλαδή είναι ισχυρότερη και ανώτερη από τον θάνατο, πώς η άθλια καταστράφηκε εξαιτίας της απιστίας της προς τον Χριστό; Διότι ο Ίδιος απευθυνόταν προς τους Ιουδαίους λέγοντας: «Αλήθεια σας λέω, αν δεν πιστέψετε ότι εγώ είμαι, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας». Και αν το όνομα Ισραήλ ερμηνεύεται ως «Νους που βλέπει τον Θεό», γιατί δεν έχει δει τη δόξα του Χριστού, μέσω του οποίου και μέσα στον οποίο γνωρίσαμε τον Ίδιο τον Πατέρα; Και πώς κυριεύτηκαν από το σκοτάδι;

Και έχουμε πάλι ευλογηθεί από αυτόν· διότι είπε για εμάς: «Άγιε Πατέρα, διατήρησέ τους μέσα στην αλήθειά σου». Και αν βέβαια η Ρεβέκκα νοηθεί ως μητέρα και του Ησαύ, αυτό δεν βλάπτει καθόλου τα θεωρήματά μας. Διότι, από τη μία πλευρά, εκλάβαμε τον Ησαύ ως τύπο εκείνων που προέρχονται από τον Ισραήλ· ενώ στη Ρεβέκκα, από την άλλη, δώσαμε το πρόσωπο της Εκκλησίας. Αλλά και οι ίδιοι οι προερχόμενοι από τον Ισραήλ έγιναν υιοί της Εκκλησίας μέσω της πίστεως στον Χριστό, μη λογιζόμενοι πλέον ως εκείνος ο παλαιός και αρχαίος λαός, αλλά μάλλον μεταστοιχειούμενοι σε έναν νέο λαό, αναμεμειγμένοι μαζί με εκείνους που προέρχονται από τα έθνη. «Διότι, αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι νέα κτίση»· Αυτός που και τους δύο λαούς τούς ανέπλασε σε έναν νέο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη, σύμφωνα με τις Γραφές, και συμφιλιώνοντας αμφοτέρους στο ένα πνεύμα προς τον Πατέρα. Διότι γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, και κατήργησε τον νόμο των εντολών που συνίστατο σε διατάξεις.

Διότι είπε κάπου ο Χριστός προς τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό: «Θέλω, όπως εγώ και εσύ είμαστε ένα, έτσι και αυτοί να είναι ένα σε εμάς.» Διότι Αυτός είναι η ειρήνη μας, ο οποίος κατέλυσε το μεσότοιχο του φραγμού, όπως μόλις προείπα, και απομάκρυνε αυτό που μας χώριζε, συνδέοντάς μας οιονεί σε ενότητα δια του Πνεύματος.

Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει για εμάς ένα σαφές σημείο του ότι τα έθνη έχουν κληθεί πριν από τον εξ αίματος Ισραήλ, και ότι τη δόξα του πρωτοτόκου έλαβαν εκείνοι που τιμήθηκαν σε ύστερους καιρούς. Είναι δε αναμφισβήτητο ότι θα ακολουθήσει και αυτός, αποδεχόμενος τη θυσία του Χριστού· διότι το κόκκινο χρώμα αποτελεί τύπο του αγίου αίματος. Ποιος λοιπόν είναι αυτός που γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, και κάλεσε τον δεύτερο σε θέση πρωτοτόκου, τοποθετώντας τον πρώτο πιο πίσω; Είναι προφανές ότι είναι ο Χριστός· δια του οποίου και μετά του οποίου η δόξα ανήκει στον Θεό και Πατέρα, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.