Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 2:15

Έτσι λοιπόν, είναι δυνατόν να κατανοήσουμε ότι τα πάντα έχουν παραδοθεί στον Σωτήρα, και, αν πρέπει να το επαναλάβουμε αφού το κατανοήσουμε, του έχουν παραδοθεί αυτά που δεν είχε. Διότι δεν ήταν άνθρωπος πριν από αυτό, αλλά έγινε, για να σώσει τον άνθρωπο. Και δεν ήταν σάρκα στην αρχή ο Λόγος, αλλά αργότερα έγινε σάρκα, με την οποία συμφιλίωσε την έχθρα προς εσάς, σύμφωνα με τον Απόστολο, και κατήργησε τον νόμο των εντολών με τα διατάγματά του, για να αναδημιουργήσει τους δύο σε έναν νέο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη, και να συμφιλιώσει και τους δύο σε ένα σώμα με τον Πατέρα. Όσα βέβαια έχει ο Πατέρας, αυτά ανήκουν και στον Υιό, όπως λέει στο κατά Ιωάννην: «Όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου», όντας τα λόγια αυτά απολύτως ορθά. Διότι, όταν γινόταν αυτό που δεν ήταν, του παραδίδονται τα πάντα· όταν όμως θέλει να υποδηλώσει την ενότητά του με τον Πατέρα, δεν το αποκρύπτει, αλλά διδάσκει λέγοντας: «Όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου». Και πρέπει να θαυμάζουμε την ακρίβεια του λόγου. Διότι δεν είπε: «Όλα όσα έχει ο Πατέρας, μου τα έχει δώσει», για να μη φανεί ότι κάποτε δεν τα είχε· αλλά είπε ότι «είναι δικά μου». Διότι εφόσον αυτά βρίσκονται στην εξουσία του Πατέρα, βρίσκονται ομοίως και στην εξουσία του Υιού.

Διότι εδώ μεν αναφέρεται ότι κτίζει· προηγουμένως όμως έπλασε, όπως λέει ο Ζαχαρίας: «Αυτός που εκτείνει τον ουρανό, και θεμελιώνει τη γη, και πλάθει το πνεύμα του ανθρώπου μέσα του»· διότι αυτό που προηγουμένως έπλασε, αυτό, αφού είχε πέσει, το ανέκτισε, γινόμενος ο ίδιος μέρος του κτίσματος, όταν ο Λόγος έγινε σάρκα, «για να», όπως είπε ο Απόστολος, «κτίσει τους δύο σε έναν νέο άνθρωπο, ο οποίος δημιουργήθηκε σύμφωνα με τον Θεό εν δικαιοσύνη και οσιότητι της αληθείας». Διότι δεν τα έλεγε αυτά με την έννοια ότι δημιουργήθηκε κάποιος άλλος άνθρωπος πέρα από τον άνθρωπο που εξ αρχής δημιουργήθηκε κατ' εικόνα Θεού· αλλά συμβούλευε να αναλάβουν τον νου που κτίστηκε και ανακαινίστηκε εν Χριστώ· πράγμα το οποίο δηλώνεται πάλι και μέσω του Ιεζεκιήλ, όταν αυτός λέει: «Δημιουργήστε για τον εαυτό σας καινούργια καρδιά και καινούργιο πνεύμα· και γιατί να πεθάνετε, οίκε του Ισραήλ; Διότι δεν θέλω τον θάνατο αυτού που πεθαίνει, λέει ο Κύριος Αδωναΐ». Επομένως, εφόσον το πνεύμα που κτίζεται έχει αυτήν τη σημασία, ταιριαστά θα μπορούσε να κατανοηθεί και η στερεωμένη βροντή ως ο αξιόπιστος λόγος και ο ασάλευτος νόμος του Πνεύματος. Διότι, θέλοντας ο Κύριος να είναι υπηρέτες αυτού του λόγου ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης, τους ονόμασε Βοανεργές, που σημαίνει υιοί της βροντής· γι' αυτό ακριβώς ο Ιωάννης αληθινά βοά από τον ουρανό: «Εν αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος».

Ότι, λοιπόν, όσα έχουν από τη φύση τους κτιστή ουσία ονομάζονται κτίσματα και κτίζονται, αρκούν αυτά που ειπώθηκαν για υπενθύμιση, καθώς η Γραφή είναι πλήρης από τέτοια παραδείγματα. Ότι όμως η λέξη «έκτισε» και μόνο, όταν αναφέρεται, δεν σημαίνει οπωσδήποτε την ουσία και τη γένεση, φαίνεται από το γεγονός ότι ο μεν Δαβίδ ψάλλει: «Ας γραφτεί αυτό για την επόμενη γενεά, και ο λαός που κτίζεται θα αινέσει τον Κύριο»· και πάλι: «Καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ». Ο δε Παύλος στην προς Εφεσίους επιστολή λέει: «Καταργώντας τον νόμο των εντολών που συνίσταται σε διατάξεις, για να κτίσει τους δύο μέσα του σε έναν νέο άνθρωπο»· και πάλι: «Ντυθείτε τον νέο άνθρωπο, ο οποίος κτίστηκε κατά Θεόν με δικαιοσύνη και οσιότητα της αλήθειας». Διότι ούτε ο Δαβίδ μιλούσε για κάποιον λαό που κτίζεται ως προς την ουσία του, ούτε ευχόταν να λάβει κάποια άλλη καρδιά, διαφορετική από αυτήν που είχε· αντίθετα, υποδήλωνε την κατά Θεόν ανανέωση και ανακαίνιση. Ούτε βέβαια ο Παύλος φανέρωνε κάποιους δύο που κτίζονται ως προς την ουσία τους στον Κύριο, ούτε μας συμβούλευε να ενδυθούμε κάποιον άλλον άνθρωπο· αλλά, αφενός, ως «κατά Θεόν άνθρωπο» εννοούσε τον κατ' αρετήν βίο, και αφετέρου, ως εκείνους που «κτίζονται» εν Χριστώ υποδήλωνε τους δύο λαούς που ανακαινίζονται σε Αυτόν.

Εάν λοιπόν δεν κτίζεται για τον εαυτό του, αλλά για εμάς, δεν είναι συνεπώς ο ίδιος κτίσμα, αλλά τα λέει αυτά έχοντας ενδυθεί τη δική μας σάρκα. Και ότι αυτή την έννοια έχουν οι Γραφές, μπορεί κανείς να το μάθει από τον Απόστολο· διότι λέει στην προς Εφεσίους επιστολή: «Αφού γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, καταργώντας με τη σάρκα του την έχθρα, δηλαδή τον νόμο των εντολών που συνίστατο σε διατάξεις, για να κτίσει στον εαυτό του τους δύο σε έναν καινούργιο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη». Εάν λοιπόν οι δύο κτίζονται σε αυτόν, και αυτοί βρίσκονται μέσα στο σώμα του, εύλογα τότε, φέροντας τους δύο μέσα του, θεωρείται ότι έχει κτιστεί ο ίδιος· διότι ένωσε στον εαυτό του αυτούς που κτίστηκαν, και ήταν ο ίδιος μέσα σε αυτούς, όπως και εκείνοι. Έτσι, εφόσον οι δύο κτίστηκαν μέσα σε αυτόν, ταιριαστά θα μπορούσε να πει: «Ο Κύριος με έκτισε». Διότι, όπως ακριβώς αναλαμβάνοντας τις δικές μας ασθένειες λέγεται ότι ο ίδιος ασθενεί, καίτοι ο ίδιος δεν ασθενεί, αφού είναι η δύναμη του Θεού, και έγινε για εμάς αμαρτία και κατάρα, καίτοι ο ίδιος δεν αμάρτησε, επειδή όμως βάσταξε ο ίδιος τις αμαρτίες μας και την κατάρα, με τον ίδιο τρόπο, κτίζοντάς μας μέσα στον εαυτό του, ας λέει το «Με έκτισε για έργα», καίτοι ο ίδιος δεν είναι κτίσμα.

Ότι λοιπόν όσα έχουν εκ φύσεως κτιστή ουσία ονομάζονται κτίσματα και λέγεται ότι κτίζονται, αρκεί να ειπωθούν αυτά ως υπενθύμιση, εφόσον η Αγία Γραφή είναι πλήρης από τέτοιες αναφορές. Ότι όμως η λέξη «έκτισε», όταν αναφέρεται μόνη της, δεν σημαίνει οπωσδήποτε την ουσία και τη γένεση, το δείχνει ο Δαβίδ που ψάλλει: «ας γραφτεί αυτό για άλλη γενεά, και ο λαός που κτίζεται θα αινέσει τον Κύριο»· και πάλι: «καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ». Ο δε Παύλος, στην προς Εφεσίους επιστολή, λέει: «καταργώντας τον νόμο των εντολών με τις διατάξεις του, για να κτίσει τους δύο στον εαυτό του σε έναν καινούργιο άνθρωπο»· και πάλι: «να ενδυθείτε τον καινούργιο άνθρωπο, ο οποίος κτίστηκε κατά Θεόν με οσιότητα και δικαιοσύνη της αλήθειας». Διότι ούτε ο Δαβίδ μιλούσε για κάποιον λαό που κτιζόταν ως προς την ουσία του, ούτε προσευχόταν να λάβει άλλη καρδιά από εκείνη που είχε, αλλά εννοούσε την κατά Θεόν ανανέωση και ανακαίνιση. Ούτε ο Παύλος δήλωνε ότι κτίζονταν ως προς την ουσία εν Κυρίω κάποιοι δύο, ούτε βέβαια μας συμβούλευε να ενδυθούμε κάποιον άλλον άνθρωπο· αντίθετα, ως κατά Θεόν άνθρωπο εννοούσε τον ενάρετο βίο, ενώ ως κτιζόμενους εν Χριστώ υποδήλωνε τους δύο λαούς που ανακαινίζονταν σε αυτόν.

Επομένως, δεν ήλθε για τον εαυτό Του, αλλά για τη δική μας σωτηρία, και για να καταργηθεί ο θάνατος, και για να κατακριθεί η αμαρτία, και για να αναβλέψουν οι τυφλοί και να αναστηθούν όλοι από τους νεκρούς. Εάν, λοιπόν, δεν ήλθε για τον εαυτό Του, αλλά για εμάς, άρα δεν «κτίζεται» για τον εαυτό Του, αλλά για εμάς. Και εάν δεν κτίζεται για τον εαυτό Του, αλλά για εμάς, επομένως ο Ίδιος δεν είναι κτίσμα, αλλά λέει αυτά επειδή ενδύθηκε τη δική μας σάρκα. Και το ότι οι Γραφές έχουν αυτό το νόημα, μπορεί κανείς να το διδαχθεί από τον απόστολο· διότι λέει στην προς Εφεσίους επιστολή: «αφού κατέλυσε το μεσότοιχο του φραγμού, δηλαδή την έχθρα, με τη σάρκα του, καταργώντας τον νόμο των εντολών που συνίστατο σε διατάξεις, ώστε να κτίσει τους δύο μέσα Του σε έναν νέο άνθρωπο». Εάν, λοιπόν, μέσα σε Αυτόν κτίζονται οι δύο και αυτοί βρίσκονται στο σώμα Του, ευλόγως, φέροντας τους δύο μέσα Του, μιλά ως να έχει κτιστεί ο Ίδιος· διότι ένωσε μέσα Του αυτούς που κτίστηκαν, και ήταν ο Ίδιος μέσα σε αυτούς, όπως και εκείνοι. Έτσι, λοιπόν, εφόσον οι δύο κτίστηκαν μέσα σε Αυτόν, καταλλήλως θα μπορούσε να πει το «ο Κύριος με έκτισε». Διότι, όπως ακριβώς λέγεται ότι ο Ίδιος ασθενεί, επειδή ανέλαβε τις δικές μας ασθένειες, καίτοι ο Ίδιος δεν ασθενεί, εφόσον είναι η δύναμη του Θεού, και έγινε για χάρη μας αμαρτία και κατάρα, καίτοι ο Ίδιος δεν αμάρτησε, αλλά επειδή ο Ίδιος βάσταξε τις αμαρτίες και την κατάρα μας, έτσι και τώρα, ανακτίζοντάς μας μέσα στον εαυτό Του, ας λέει ότι «με έκτισε για τα έργα», καίτοι ο Ίδιος δεν είναι κτίσμα.

Διότι γνωρίζουμε ότι ελευθερωθήκαμε από την αμαρτία. Αληθινέ ειρηνοποιέ, Υιέ του Θεού· εσύ μας απέδωσες ξανά την υιοθεσία, και αφού μας συμφιλίωσες με τον δικό σου Πατέρα, κατήργησες την έχθρα διά της σαρκός σου. Πλούσιε Σωτήρα και αληθινέ Βασιλιά· διότι εσύ έγινες φτωχός, για να πλουτίσουμε εμείς με τη δική σου φτώχεια. Εσύ μας χάρισες και τη βασιλεία των ουρανών, κτίστη και δημιουργέ των πάντων, Λόγε του Πατρός· διότι εσύ μας ανέκτισες, και είμαστε δικά σου δημιουργήματα, πλασμένοι για να πράττουμε καλά έργα. Φως αληθινό και απαύγασμα του Πατρός· διότι εσύ μας φώτισες ενώ βρισκόμασταν στο σκοτάδι, και ενώ δεν βλέπαμε, μας οδήγησες στο φως. Μορφή και πραγματική εικόνα του Πατρός· διότι εσύ αναμόρφωσες εμάς που χανόμασταν, και μας χάρισες πάλι το «κατ' εικόνα». Θεέ Λόγε και αληθινή ζωή· διότι εσύ ζωοποίησες εμάς που ήμασταν νεκροί, και ανακαίνισες εμάς που είχαμε φθαρεί, ντύνοντάς μας με την αφθαρσία. Δύναμη αληθινή, και βραχίονα, και δεξιά του Πατρός· διότι εσύ έλυσες τις οδύνες του θανάτου, συνέτριψες χάλκινες πύλες και σιδερένιους μοχλούς, όπως λέει η Γραφή. Εσύ και τον δράκοντα, το φίδι, τον διάβολο, με το ανθρώπινο αγκίστρι τον διαπόμπευσες θριαμβευτικά στο τρόπαιο του σταυρού.

Αφού, λοιπόν, καταπιαστούμε με το θέμα και εξετάσουμε λεπτομερώς την καθεμία από τις απειλές, ερευνώντας σε βάθος το νόημά τους, ας αναζητήσουμε μήπως τα λεγόμενα αφορούν και εμάς. «Θα γκρεμίσω», λέει, «τον φραγμό του». Αρμόζει βέβαια να εννοήσουμε ως φραγμό τις νομικές εντολές, δηλαδή τον Ισραήλ, σύμφωνα με την προς Εφεσίους Επιστολή του Παύλου, ο οποίος λέει ότι: «Αυτός είναι που κατέλυσε το μεσότοιχο του φραγμού, καταργώντας τον νόμο των εντολών με τα δόγματα». Διότι αυτό ακριβώς φαινόταν να αποτελεί και προστασία για τον Ισραήλ, αλλά και εμπόδιο στην επιμιξία και την ένωση των εθνών, τα οποία, εξαιτίας του βαρύ ζυγού του νόμου, δίσταζαν να αποδεχθούν τον λόγο της ευσέβειας. Εκείνος, επομένως, που με τα δόγματα, δηλαδή με τα υψηλά θεωρήματα, κατήργησε τη σαρκική και ταπεινή τήρηση του γράμματος του νόμου, αυτός κατέλυσε το μεσότοιχο του φραγμού, χωρίς να αφήνει τον λαό του απροστάτευτο και χωρίς φραγμό, αλλά περικλείοντάς τον σε μία αυλή, ώστε να γίνει μία ποίμνη, ένας ποιμένας.

Επειδή δε η λέξη «κτίση» λαμβάνεται πολλές φορές με την έννοια της μετακοσμήσεως και της βελτιώσεως, όπως στο ρητό «Αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση»· και στο «Για να κτίσει τους δύο σε έναν καινούργιο άνθρωπο»· ίσως το μεν «εγενήθη» λέγεται για την πρώτη ουσίωση του ανθρώπου, το δε «εκτίσθη» για τη δεύτερη αναγέννηση διά της χάριτος του Χριστού. Όσο δε διαφέρει η εντολή του Θεού από έναν απλό λόγο, τόσο είναι και η διαφορά της κτίσεως από τη γένεση. Ο Κύριος ματαιώνει τις βουλές των εθνών· και αθετεί τους λογισμούς των λαών. Αυτό αποτελεί εξήγηση των προηγουμένων, το πώς δηλαδή έκτισε ο Θεός αυτούς που πίστεψαν σε Αυτόν, με το να ματαιώσει τις ασύνετες βουλές των λαών, τις οποίες έτρεφαν σχετικά με την ειδωλολατρία και κάθε ματαιότητα, και με το να αθετήσει τις βουλές των αρχόντων. Είναι δυνατόν όμως να αναγάγουμε αυτά και στον καιρό του Πάθους, όταν οι μεν νόμιζαν ότι σταυρώνουν τον Βασιλέα της δόξης, Εκείνος δε διά της οικονομίας του Σταυρού ανανέωνε την ανθρωπότητα. Διότι κατά την Ανάσταση ματαιωνόταν μεν η βουλή των εθνών, του Πιλάτου και των στρατιωτών, και όλων όσων ενήργησαν τα σχετικά με τον σταυρό· αθετούνταν δε οι βουλές των αρχόντων, των αρχιερέων και των γραμματέων και των βασιλέων του λαού. Διότι η Ανάσταση διέλυσε κάθε επινόησή τους. Μελετώντας δε κανείς μέσα από την κάθε ιστορία όλα όσα ενήργησε ο Θεός απέναντι στα άπιστα έθνη, θα διαπιστώσει ότι το ρητό αυτό έχει μεγάλη δύναμη και κατά το σωματικό (κυριολεκτικό) νόημα.

Διότι άνω βρίσκεται η αληθινή ειρήνη. Επειδή, για όσο χρόνο είμαστε συνδεδεμένοι με τη σάρκα, είμαστε συζευγμένοι με πολλά πράγματα που μας αναστατώνουν. Αναζήτησε, λοιπόν, την ειρήνη, την απαλλαγή από τους θορύβους αυτού του κόσμου· απόκτησε γαλήνιο νου, μια ακύμονη και ατάραχη κατάσταση της ψυχής, η οποία ούτε από τα πάθη θα κλονίζεται ούτε θα παρασύρεται από τα ψευδή δόγματα που μέσω της αληθοφάνειάς τους παρακινούν στη συγκατάθεση, ώστε να αποκτήσεις την ειρήνη του Θεού, η οποία υπερέχει κάθε νου και θα περιφρουρεί την καρδιά σου. Εκείνος που αναζητά την ειρήνη εκζητεί τον Χριστό, διότι Αυτός είναι η ειρήνη, ο Οποίος ανέπλασε τους δύο σε έναν καινό άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη, και ειρηνοποιώντας τα πάντα διά του αίματος του σταυρού Του, είτε αυτά που βρίσκονται στους ουρανούς είτε αυτά που βρίσκονται στη γη.

Αγαλλιώμενος για τη βοήθεια του Θεού, αναφώνησε δύο φορές την ίδια φράση: Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας· σαν να καταπατά και να επιτίθεται στον εχθρό, εξαιτίας της τέλειας πεποίθησής του στον Σωτήρα των ψυχών μας, με τη βεβαιότητα ότι δεν θα υποστεί τίποτα από αυτόν. Διότι, εάν ο Θεός είναι υπέρ ημών, ποιος μπορεί να είναι εναντίον μας; Εκείνος που χάρισε τη νίκη στον Ιακώβ, και μετά την πάλη τον ανέδειξε ως Ισραήλ, Αυτός είναι ο προστάτης μας· Αυτός πολεμά υπέρ ημών. Εμείς ας ησυχάσουμε, διότι Αυτός είναι η ειρήνη μας, ο οποίος ένωσε τα δύο σε ένα, ώστε να αναπλάσει τους δύο σε έναν νέο άνθρωπο.

Το να συγκεντρώσει κανείς όλα αυτά και να τα υποβάλει σε έλεγχο, απαιτεί πολύ χρόνο και μακροσκελή λόγο. Το δε ζήτημα των επαγγελιών, ποιος το αμαύρωσε και το εξαφάνισε τόσο πολύ, όσο η δική του μυθολογία; Αυτός, ο οποίος τόλμησε να ερμηνεύσει τη μακάρια ελπίδα που επιφυλάσσεται σε όσους πολιτεύθηκαν σύμφωνα με το Ευαγγέλιο του Χριστού τόσο ταπεινά και ευτελώς, ώστε να εκτραπεί σε λόγους γραϊδίων και σε ιουδαϊκούς μύθους. Πάλι από την αρχή εξαγγέλλει την ανανέωση του ναού και την τήρηση της λατρείας του Νόμου, και πάλι έναν τυπικό αρχιερέα μετά τον αληθινό αρχιερέα, και θυσία υπέρ αμαρτιών μετά τον αμνό του Θεού που σήκωσε την αμαρτία του κόσμου, και μερικά βαπτίσματα μετά το ένα βάπτισμα, και στάχτη δαμάλεως για να ραντίζει την Εκκλησία, η οποία χάρη στην πίστη στον Χριστό δεν έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι από τα παρόμοια, και καθαρισμούς από τη λέπρα μετά την απάθεια της αναστάσεως, και προσφορά περί ζηλοτυπίας σε καιρό που ούτε νυμφεύονται ούτε υπανδρεύονται, άρτους της προθέσεως μετά τον άρτο από τον ουρανό, αναμμένους λύχνους μετά το φως το αληθινό· και γενικά, εάν τώρα ο νόμος των εντολών έχει καταργηθεί με τα δόγματα, είναι προφανές ότι τότε τα δόγματα του Χριστού θα ακυρωθούν από τις νομικές διατάξεις.

Και, «Για να κτίσει τους δύο σε έναν καινό άνθρωπο». Το «κτίσει» δεν λέγεται για να φανερώσει την παραγωγή από το μη ον, αλλά για να αναμορφώσει αυτούς που ήδη υπάρχουν. Και, «Εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση». Και πάλι ο Μωυσής λέει: «Δεν είναι αυτός ο πατέρας σου που σε απέκτησε, και σε εποίησε, και σε έκτισε;». Διότι σαφώς εδώ, καθώς η λέξη «κτίση» τοποθετείται μετά την «ποίηση», μας διδάσκει ότι η έννοια της κτίσεως χρησιμοποιείται, ως επί το πλείστον, με τη σημασία της βελτίωσης. Επομένως, το «Ποιών ειρήνην» σημαίνει ότι έτσι δημιουργεί την ειρήνη, με το να «κτίζει» τα κακά· δηλαδή να τα μεταβάλλει και να τα οδηγεί σε βελτίωση. Έπειτα, βέβαια, ακόμη και αν εννοήσεις ως ειρήνη την απαλλαγή από τους πολέμους, και ονομάσεις ως κακό τα επίπονα που ακολουθούν όσους πολεμούν, δηλαδή τις υπερόριες εκστρατείες, τους κόπους, τις αγρυπνίες, τις αγωνίες, τους ιδρώτες, τα τραύματα, τις σφαγές, τις αλώσεις των πόλεων, τους ανδραποδισμούς, τις απαγωγές, τα ελεεινά θεάματα των αιχμαλώτων, και απλώς όλα όσα θλιβερά ακολουθούν τους πολέμους, λέμε ότι αυτά γίνονται με τη δίκαιη κρίση του Θεού, ο οποίος επιφέρει τις τιμωρίες μέσω των πολέμων σε όσους είναι άξιοι κολάσεως. Ή μήπως εσύ θα ήθελες να μην κατακαούν τα Σόδομα μετά από εκείνες τις ανοσιουργίες; Ή να μην καταστραφεί η Ιερουσαλήμ, ούτε να ερημωθεί ο ναός, μετά τη φρικτή παραφροσύνη των Ιουδαίων εναντίον του Κυρίου; Και πώς αλλιώς θα ήταν δίκαιο να γίνουν αυτά, αν όχι μέσω των ρωμαϊκών χειρών, στις οποίες παρέδωσαν τον Κύριό μας οι Ιουδαίοι, οι εχθροί της ίδιας τους της ζωής;

Και πολλές φορές δε ο ίδιος, διατυπώνοντας όμοιες διδασκαλίες για όμοια ζητήματα, παραδίδει με σαφήνεια και ασφάλεια, εκθέτοντας από πριν τη μεγάλη και ένδοξη χάρη της φιλανθρωπίας του Χριστού, με ποιους και με τι είδους ανθρώπους πρέπει να συναναστρεφόμαστε, λέγοντας: «Διότι αυτός είναι η ειρήνη μας, αυτός που έκανε τα δύο ένα και κατέρριψε το μεσότοιχο του φραγμού, δηλαδή την έχθρα, με τη σάρκα του· αφού κατήργησε τον νόμο των εντολών που συνίστατο σε διατάξεις, για να αναδημιουργήσει τους δύο στον εαυτό του σε έναν νέο άνθρωπο, επιφέροντας ειρήνη, και να συμφιλιώσει και τους δύο με τον Θεό σε ένα σώμα διά του σταυρού, θανατώνοντας δι' αυτού την έχθρα. Και ερχόμενος ευαγγελίστηκε ειρήνη σε εσάς που ήσασταν μακριά, και ειρήνη σε εκείνους που ήταν κοντά· διότι δι' αυτού έχουμε και οι δύο την πρόσβαση προς τον Πατέρα με ένα Πνεύμα».

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΣΤΙΣ ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ <Ο Κύριος με έκτισε.> Του Κυρίλλου. Το «με έκτισε», εάν το εκλάβεις ως προς τη θεότητα, έχει την έννοια του «με κατέστησε»· όπως το «Καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ». Και το «Για να κτίσει τους δύο μέσα στον εαυτό του». Διότι δεν αναφέρεται ουσιωδώς στο να κτίσει αυτούς που έχουν ήδη δημιουργηθεί, αλλά στο να τους καταστήσει. Επομένως, με κατέστησε αρχή των προνοητικών και δημιουργικών του έργων. Διότι και στον Δαβίδ λέει: «Εγώ καταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν».

Διότι, αν και κατέκρινε τον Πέτρο επειδή ζούσε ιουδαϊκά εξαιτίας αυτών που ήρθαν στην Αντιόχεια από τον Ιάκωβο, δεν τον κατέκρινε γι' αυτό, επειδή δηλαδή συγκατέβηκε στην αδυναμία αυτών που προέρχονταν από την περιτομή και απείχε από φαγητά, αλλά επειδή παρέσυρε πολλούς από τους εθνικούς, με το κύρος του προσώπου του, στο να νομίσουν ότι πρέπει να ζουν σύμφωνα με τον νόμο, και το κήρυγμά του κινδύνευε να καταλήξει στο κενό· διότι ήταν διδάσκαλος των εθνών. <Όλα μεν είναι καθαρά, αλλά είναι κακό για τον άνθρωπο που τρώει προκαλώντας σκάνδαλο.> Διότι επιτρέπεται και κρέας να φάει κανείς και κρασί να πιει, αλλά δεν είναι εντελώς αζήμια η ελευθερία σε αυτά. Αλλά και η αποχή είναι χρήσιμη, ώστε να μην παχαίνουμε τη σάρκα με τις απολαύσεις και εξαγριώνουμε τα πάθη που βρίσκονται μέσα της εναντίον μας. Αν λοιπόν απέχουμε από αυτά για τον εαυτό μας, πολύ περισσότερο πρέπει να το κάνουμε για τον αδελφό· ώστε να μη σκανδαλίζεται, σύμφωνα με το ρητό «Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου.» <Γι' αυτό να αποδέχεστε ο ένας τον άλλον, όπως ακριβώς και ο Χριστός αποδέχθηκε εσάς για τη δόξα του Θεού.> Είμαστε ένα σώμα οι πολλοί και μέλη ο ένας του άλλου, σύμφωνα με το γεγραμμένο, καθώς ο Χριστός μάς συνενώνει σε ενότητα με τους δεσμούς της αγάπης· «διότι αυτός είναι που έκανε και τα δύο ένα και γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, καταργώντας τον νόμο των εντολών που συνίστατο σε διατάξεις.» Πρέπει λοιπόν να έχουμε το ίδιο φρόνημα μεταξύ μας, «και αν υποφέρει ένα μέλος, να συμπάσχουν όλα τα μέλη· είτε δοξάζεται ένα μέλος, να χαίρονται όλα τα μέλη.»

Αλλά ο σατανάς τους σκόρπισε, μην επιτρέποντάς τους να παραμείνουν ενωμένοι, και αποπλανώντας τον άνθρωπο με πολλούς τρόπους από την αφοσίωσή του στον Θεό. Ο Χριστός όμως τους συγκέντρωσε και τους έφερε πάλι όλους μαζί μέσω της πίστεως σε μία αυλή, την Εκκλησία, και τους προετοίμασε κάτω από έναν ζυγό, αφού έγιναν όλοι ένα, Ιουδαίοι, Έλληνες, Βάρβαροι, Σκύθες, και αναπλάστηκαν «σε έναν νέο άνθρωπο» και προσκυνούν έναν Θεό. <Από εκείνη, λοιπόν, την ώρα πήραν από κοινού απόφαση να τον σκοτώσουν.> Διότι είχαν μεν την επιθυμία της δολοφονίας κατά του Χριστού, αλλά από την ώρα που έγινε το συνέδριο, ήταν σαν να μπήκε σε εφαρμογή, εφόσον έγινε φανερή η συναίνεση όλων σε αυτό. Γι' αυτό ο Ευαγγελιστής δεν είπε ότι Από εκείνη την ώρα βουλεύτηκαν να κάνουν τον φόνο, αλλά «Συνεβουλεύσαντο» (πήραν από κοινού απόφαση), δηλαδή αυτό που πίστευε ο καθένας ξεχωριστά, έγινε κοινά αποδεκτό από όλους. <Ο Ιησούς, λοιπόν, δεν κυκλοφορούσε πλέον φανερά ανάμεσα στους Ιουδαίους, αλλά αναχώρησε από εκεί κοντά στην έρημο, σε μια πόλη που λέγεται Εφραΐμ, και εκεί έμεινε μαζί με τους μαθητές του.> Και εδώ, λοιπόν, ως Θεός γνωρίζοντας αυτό που αποφασίστηκε κρυφά από αυτούς, χωρίς να του το αναγγείλει κανείς, αποχωρεί εις καταδίκην των Ιουδαίων, όχι επειδή δείλιασε, αλλά για να μη φανεί ότι τους προκαλεί με την παρουσία του, μολονότι εκείνοι διψούσαν για φόνο.

Εξάλλου, αν σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου, ο Χριστός είναι η ειρήνη μας· διότι σε αυτόν ενώθηκαν τα πάντα, τα κάτω με τα άνω, και δι' αυτού συμφιλιωθήκαμε με τον Θεό και Πατέρα, αν και αρχικά επιδείξαμε μεγάλη αποστασία, εξαιτίας της εκτροπής μας προς το κακό, και, ενώ κάποτε ήμασταν χωρισμένοι σε δύο λαούς, στα έθνη και στον Ισραήλ, αναδημιουργηθήκαμε ως ένας νέος άνθρωπος εν αυτώ· διότι γκρεμίστηκε το μεσότοιχο του φραγμού, και καταργήθηκε η δύναμη της έχθρας, καθώς ο νόμος κατασιγάστηκε από τα ευαγγελικά δόγματα· πώς θα μπορούσε να γίνει γνωστό ότι έγιναν μαθητές της ειρήνης εκείνοι που δεν έχουν ειρήνη μεταξύ τους; Διότι τι άλλο θα μπορούσε τυχόν να είναι η διάσπαση της αγάπης, παρά γένεση πολέμου και ανατροπή της ειρήνης και εφεύρεση κάθε διχόνοιας; Διότι, όπως ακριβώς μέσα στον αρραγή σύνδεσμο της αγάπης διασώζονται για εμάς τα αγαθά της ειρήνης, με τον ίδιο νομίζω τρόπο, με τη διακοπή της αγάπης παρεισφρέει το κακό του πολέμου. Και τι προκύπτει από αυτό; Αναφαίνονται ύβρεις και φιλονικίες και ζηλοτυπίες και οργές και θυμοί και ψιθυρισμοί και καταλαλιές και φθόνοι και κάθε είδος φαυλότητας.

Αλλά, για να μη φανεί ότι απομακρυνόμαστε από το προκείμενο θέμα επιμένοντας υπερβολικά σε αυτούς τους λόγους, θα πούμε και πάλι αναγκαστικά τούτο: ότι, ως εικόνα και τύπο της αδιάσπαστης φιλίας, ομόνοιας και ενότητας που νοείται ως ομοψυχία, ο Χριστός, έχοντας παραλάβει την ουσιώδη ενότητα την οποία έχει ο Πατέρας προς αυτόν και αυτός αντίστοιχα προς τον Πατέρα, θέλει κατά κάποιον τρόπο να ενωθούμε βαθιά και εμείς μεταξύ μας, προφανώς με τη δύναμη της αγίας και ομοουσίου Τριάδος, ώστε να νοείται ως ένα ολόκληρο το σώμα της Εκκλησίας, το οποίο μέσω της συνένωσης και της συνδρομής των δύο λαών ανυψώνεται εν Χριστώ στη σύσταση ενός τέλειου συνόλου. Διότι, όπως λέει ο Παύλος: «Αυτός είναι η ειρήνη μας, που έκανε τα δύο ένα και γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, δηλαδή την έχθρα, καταργώντας με τη σάρκα του τον νόμο των εντολών που συνίστατο σε διατάξεις, για να δημιουργήσει στον εαυτό του τους δύο σε έναν νέο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη, και να συμφιλιώσει και τους δύο με τον Θεό σε ένα σώμα διά του σταυρού, θανατώνοντας την έχθρα μέσω αυτού». Αυτό ακριβώς έχει συντελεστεί, καθώς όσοι πίστεψαν στον Χριστό ενώθηκαν με ομοψυχία μεταξύ τους και απέκτησαν κατά κάποιον τρόπο μία καρδιά, μέσα από την απόλυτη ομοιότητα ως προς την ευσέβεια, την υπακοή της πίστεως και το φιλάρετο φρόνημα.

Διότι εισήγαγε τον καταραμένο Καϊάφα να λέει προς αυτούς στο συνέδριο: «Εσείς δεν γνωρίζετε τίποτα, ούτε αναλογίζεστε ότι μας συμφέρει να πεθάνει ένας άνθρωπος για τον λαό, και να μην καταστραφεί ολόκληρο το έθνος.» Και πρόσθεσε σε αυτά: «Αυτό όμως δεν το είπε από μόνος του, αλλά όντας αρχιερέας εκείνης της χρονιάς, προφήτευσε ότι ο Ιησούς επρόκειτο να πεθάνει για το έθνος, και όχι μόνο για το έθνος, αλλά για να συνάξει σε ένα τα σκορπισμένα τέκνα του Θεού.» Διότι ο Χριστός έγινε η ειρήνη μας, σύμφωνα με τις Γραφές, αυτός που γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, και κατήργησε τον νόμο των εντολών που συνίσταται σε διατάξεις, και έκτισε τους δύο λαούς σε έναν νέο άνθρωπο· συμφιλιώνοντας και τους δύο μέσω του εαυτού του με τον Θεό και Πατέρα, και καταλύοντας την ενδιάμεση έχθρα, ώστε όλοι μας με ένα πνεύμα και σε ένα σώμα, έχοντας γίνει ομόψυχοι και σύσσωμοι μεταξύ μας, δηλαδή μέσα στον ίδιο τον Χριστό, να του προσφέρουμε ως καρπό τη δικαιοσύνη που υπερβαίνει τον νόμο, και την καθαρότητα της ευαγγελικής πολιτείας.

Διότι μιλούν εν Πνεύματι και αυτοί. Και αυτό το επιβεβαιώνει λέγοντας ο ίδιος ο Σωτήρας: «Δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Πατρός σας που μιλάει μέσα σας.» Επειδή λοιπόν ο λόγος του Θεού είναι ζωοποιός, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο παρομοιάζεται πολύ εύστοχα με το ύδωρ. Διότι το ύδωρ είναι ζωοποιό, και πρόξενος κάθε καρποφορίας. Έχοντας λοιπόν τη νοητή χορηγία τέτοιων υδάτων, συνηθίζουμε να καλλιεργούμε την αρετή. Και φροντίζουμε να κοπιάζουμε με ιδρώτα στους αγώνες της ευσέβειας, και σε αυτά τα ύδατα πατούν το βόδι και το γαϊδούρι· δηλαδή, τόσο ο λαός που προέρχεται από τους Ιουδαίους, όσο βεβαίως και αυτός από τα έθνη. Διότι ο Θεός δικαίωσε την περιτομή εκ πίστεως, και την ακροβυστία διά της πίστεως. Και όπως λέει ο Παύλος: «Αφού κατέλυσε το μεσότοιχο του φραγμού, και κατήργησε τον νόμο των εντολών που συνίστατο σε δόγματα, δημιούργησε τους δύο σε έναν νέο άνθρωπο, κάνοντας ειρήνη. Και τους συμφιλίωσε με τον Θεό επιβάλλοντας και στους δύο έναν ζυγό, και ενώνοντάς τους σε ομοψυχία, διά της πίστεως και της αγάπης και του αγιασμού.» Και με το βόδι παρομοιάζει το έθνος των Ιουδαίων· διότι το βόδι είναι ζώο καθαρό κατά τον νόμο· και προσφερόταν ως οσμή ευωδίας στον Θεό. Ενώ το γαϊδούρι είναι ακάθαρτο. Γι' αυτό, έχοντας προστάξει να προσφέρονται τα πρωτότοκα των κτηνών στον Θεό, λέει: «Θα μου αγιάσεις κάθε πρωτότοκο που διανοίγει μήτρα...»

Λέγεται δε ότι ο Χριστός έκανε και τα δύο ένα, και κατέλυσε το μεσότοιχο του φραγμού, και κατάργησε τον νόμο των εντολών με τα δόγματα. Με την ανάδειξη δε του ευαγγελικού κηρύγματος, το οποίο είναι γεμάτο από αληθινά δόγματα, έπαυσε η δύναμη της σκιάς του νόμου, δηλαδή η λατρεία και η προσαγωγή (στον Θεό) μέσω των αιμάτων (των θυσιών). Ως Σιών, λοιπόν, πρέπει να νοήσουμε την Εκκλησία, όπως είπα, την οποία ο ίδιος ο Χριστός παρέστησε στον εαυτό Του, χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα, αλλά μάλλον αγία και άμωμη. Αυτής έκανε ακουστή τη σωτηρία, δηλαδή ξακουστή. Διότι σε κανέναν απολύτως πάνω στη γη δεν έμεινε κρυφή η δύναμη των ευαγγελικών κηρυγμάτων· αλλά ούτε παρέμεινε κανείς που να μην έχει ακούσει για τη σωτηρία μέσω του Χριστού. Διότι είπε και μέσω της λύρας του Ψαλμωδού: «Ακούστε τα αυτά, όλα τα έθνη, δώστε προσοχή, όλοι οι κατοικούντες την οικουμένη». Και όπως ακριβώς το μνημόσυνο των δαιμόνων χάθηκε με ήχο, δηλαδή επίσημα και παταγωδώς, και κανείς δεν αγνόησε την καταστροφή της τυραννίας των δαιμόνων· έτσι και το θείο και ουράνιο κήρυγμα έγινε ακουστό παντού, φέρνοντας τη σωτηρία σε όσους αναγνώρισαν την επιφάνεια του Χριστού. Ποια είναι όμως η δύναμη του κηρύγματος; «Σιών, θα βασιλεύσει ο Θεός σου». Διότι παλαιότερα, δηλαδή πριν από την έλευση του Σωτήρα μας, ο Σατανάς είχε βασιλεύσει επάνω μας μέσω της αμαρτίας, και είχε επιβληθεί ζυγός τυραννικής βαναυσότητας στους ανθρώπους σε ολόκληρη τη γη.

Γράφει λοιπόν σε κάποιους ο πάνσοφος Παύλος: «Παιδιά μου, για τα οποία δοκιμάζω και πάλι ωδίνες, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας». Θέλει λοιπόν ο Θεός και Πατέρας, με τη σύνεση, δηλαδή με τη δική του σοφία, η οποία προφανώς ταιριάζει στον Θεό, να διαπλάσει αυτούς που πιστεύουν σύμφωνα με τον εαυτό του, και να τους αναδείξει σύμμορφους με αυτόν μέσω του αγιασμού εν Πνεύματι. «Διότι εκείνους που γνώρισε», λέει, «και προόρισε να είναι σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, αυτούς και κάλεσε». Λέγεται δε ότι ο Θεός έκτισε και τους δύο λαούς σε έναν νέο άνθρωπο.

Εγώ όμως σε δημιούργησα όχι για να σε φθείρω στην απώλεια. Κανένα φθαρτό όπλο εναντίον σου δεν θα αφήσω να ευοδωθεί, και κάθε φωνή που θα εγερθεί εναντίον σου σε κρίση, όλους αυτούς θα τους νικήσεις, και οι αντίδικοί σου θα βρεθούν ένοχοι απέναντί της. Αυτή είναι η κληρονομιά σε όσους υπηρετούν τον Κύριο, και εσείς θα είστε για μένα δίκαιοι, λέγει ο Κύριος. Λέμε ότι το να δημιουργείται (κτίζεται) κανείς σε αυτές τις περιπτώσεις καταδεικνύει όχι βέβαια πάντοτε τη μετάβαση από το μη ον στο είναι. Διότι ομιλεί προς ανθρώπους που ήδη υπάρχουν και υφίστανται, αλλά υποδηλώνει μάλλον τον ανακαινισμό δια του Αγίου Πνεύματος, ο οποίος αναστοιχειώνει κάποιους σε άγια και άμεμπτη πολιτεία και ζωή. Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο λέγεται ότι ο Χριστός έκτισε τους δύο λαούς σε έναν νέο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη και συνδιαλλάσσοντας αμφότερους σε ένα σώμα με τον Πατέρα.

Διότι ο μακάριος Παύλος προσφώνησε στα έθνη ότι: «Τώρα όμως βεβαίως, εσείς που κάποτε ήσασταν μακριά, βρεθήκατε κοντά μέσω του αίματος του Χριστού». Διότι, όσον αφορά το ότι ο Ισραήλ ήταν δεμένος με τον νόμο και λάτρευε τον ζωντανό και αληθινό Θεό, σύμφωνα με αυτά που φαίνονται στα ιερά κηρύγματα (διότι ειπώθηκε προς αυτούς: «Ο Κύριος ο Θεός σου, είναι ένας Κύριος»), φαίνονταν κατά κάποιον τρόπο να είναι κοντά· τα έθνη όμως ήταν μακριά, επειδή είχαν αποξενωθεί εντελώς και από τα άγια διδάγματα και από τη γνώση του δημιουργού των πάντων και Κυρίου. Αλλά ειρήνη έχει δοθεί και στους μεν και στους δε από τον Θεό και Πατέρα, προφανώς μέσω του Χριστού, ο οποίος έκανε και τα δύο ένα, και έκτισε τους δύο λαούς σε έναν νέο άνθρωπο, και γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, και κατήργησε τον νόμο των εντολών με τα δόγματα. Επομένως, μέσω αυτού έχουμε λάβει τη συμφιλίωση και την αδιάρρηκτη ειρήνη, προς τον Θεό και μεταξύ μας. Διότι είπε κάπου ο Χριστός προς τον Πατέρα και Θεό στους ουρανούς: «Θέλω, όπως εγώ και εσύ είμαστε ένα, έτσι και αυτοί να είναι ένα σε εμάς». Και προσθέτει σε αυτά ο προφήτης: «Και είπε ο Κύριος, θα τους θεραπεύσω», κάνοντας μέσω αυτού σαν μια ανακεφαλαίωση όλου του λόγου, και καθιστώντας σαφή την αψευδή υπόσχεση του Θεού που κρατεί τα πάντα· διότι υποσχέθηκε, λέει, λέγοντας ότι θα τους θεραπεύσει· οι άδικοι όμως θα κλυδωνίζονται έτσι, και δεν θα μπορούν να αναπαυθούν.

Διότι ευαγγελίζεται και την κλήση των εθνών, και την ένωση των δύο λαών εν Χριστώ, και τη μεταβολή της σκιάς του νόμου σε πνευματική λατρεία. Διότι τα πάντα εν Χριστώ είναι νέα, και τα παλαιά παρήλθαν· ο ίδιος δε δημιούργησε τους δύο λαούς σε έναν νέο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη, και συμφιλιώνοντας και τους δύο σε ένα σώμα με τον Πατέρα.

Διότι εν Χριστώ Ιησού δεν υπάρχει δούλος ούτε ελεύθερος, βάρβαρος, Σκύθης, Έλληνας και Ιουδαίος, αλλά τα πάντα και μέσα σε όλους είναι ο Χριστός. Επειδή οι δύο λαοί έγιναν ένα, καθώς Αυτός γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού και κατήργησε τον νόμο των εντολών που συνίστατο σε διατάξεις. Είναι, επομένως, δεκτές οι θυσίες όλων όσοι προσέρχονται στον Θεό δια της πίστεως στον Χριστό. Και δοξάστηκε ο οίκος της προσευχής του Θεού. Και πρόσεξε πάλι το βάθος του λόγου: διότι δεν θέλει πλέον η Εκκλησία να ονομάζεται οίκος θυσιών και καπνών, όπως ακριβώς δηλαδή ο ναός στα Ιεροσόλυμα, αλλά μάλλον οίκος προσευχής, δηλαδή πνευματικής λατρείας.

Αλλά εν Χριστώ τα δύο έγιναν ένα, και γκρεμίστηκε το μεσότοιχο του φραγμού, και καταργήθηκε ο νόμος των εντολών με τις διατάξεις: «Διότι αυτός είναι η ειρήνη μας.» <Φωνή κραυγής από την πόλη, φωνή από τον ναό, φωνή του Κυρίου που ανταποδίδει τα ίσα στους αντιπάλους.> Λέγοντας ότι «Και εγώ θα επιλέξω τους εμπαιγμούς τους και θα τους ανταποδώσω τις αμαρτίες τους», δείχνει αμέσως την έκβαση των απειλών, και σαν να έχουν ήδη κυριεύσει οι εχθροί την πόλη τους και τον ναό, λέει ότι ακούγεται φωνή από την πόλη και φωνή από τον ναό, σαν να κλαίνε ανακατεμένοι οι ιερουργοί και να συνθρηνούν μαζί τους οι λαοί· διότι ήταν φυσικό, καθώς η συμφορά του πολέμου τους κατέβαλλε, να θρηνούν και να οδύρονται· διότι δεν υπήρχε αποτροπή του κακού, και λέει ότι ακούγεται φωνή του Κυρίου «που ανταποδίδει τα ίσα στους αντιπάλους», σαν να προστάζει και να δίνει παράγγελμα στους εξολοθρευτές να μην λυπηθούν κανέναν από τους ηττημένους, αλλά μάλλον να επιτεθούν άγρια στους αντιπάλους, και όχι βέβαια εξαιτίας των ορμών των πολεμιστών, αλλά λόγω των θελημάτων του Δεσπότη· διότι αυτό έγινε η αιτία για να αλωθούν και να υποφέρουν. <Προτού η επίτοκος γεννήσει, προτού έρθει ο πόνος των ωδίνων διέφυγε, και γέννησε αρσενικό.>

Επειδή όμως έγινε απειθής, σκληρή και δυσάγωγη, αυτή μεν στειρώθηκε, ενώ η χώρα των εθνών γέννησε λαό που ξεπερνά κάθε αριθμό. Και ακριβώς αυτό διδάσκει ο θεσπέσιος προφήτης Ησαΐας, απευθυνόμενος βέβαια προς την εξ εθνών Εκκλησία: «Ευφράνσου, στείρα που δεν γεννάς, ξέσπασε και βόησε εσύ που δεν δοκιμάζεις ωδίνες τοκετού, διότι είναι περισσότερα τα τέκνα της έρημης παρά εκείνης που έχει τον άνδρα». <Ευφράνσου Ιερουσαλήμ, και πανηγυρίστε σε αυτήν, όλοι όσοι την αγαπάτε. Χαρείτε με χαρά όλοι όσοι πενθείτε για αυτήν, για να θηλάσετε και να χορτάσετε από τον μαστό της παρηγοριάς της, για να απολαύσετε, αφού θηλάσετε, από την είσοδο της δόξας της. Διότι αυτά λέει ο Κύριος: Ιδού εγώ στρέφω σε αυτούς σαν ποταμό την ειρήνη, και σαν χείμαρρο που κατακλύζει τη δόξα των εθνών.> Προστάζει να χαίρεται η νέα και νοητή Σιών, δηλαδή η Ιερουσαλήμ, η οποία είναι η Εκκλησία του ζώντος Θεού, την οποία ο ίδιος ο Χριστός παρέστησε στον εαυτό του άσπιλη και άμωμη, τόσο από τα ιουδαϊκά τάγματα όσο και από το πλήθος των εθνών. Διότι συνένωσε τους δύο λαούς σε έναν νέο άνθρωπο, κάνοντας ειρήνη και συμφιλιώνοντας και τους δύο σε ένα σώμα με τον Πατέρα.

Αυτό όμως έχει λυθεί δια του Χριστού· διότι αυτός είναι η ειρήνη μας, και μας ένωσε μέσω του εαυτού του με τον Θεό και Πατέρα, απομακρύνοντας την αμαρτία που δημιουργεί την έχθρα, δικαιώνοντάς μας εν πίστει, και καλώντας κοντά εκείνους που βρίσκονταν μακριά. Και με άλλον τρόπο επίσης, κτίζοντας τους δύο λαούς σε έναν νέο άνθρωπο, δημιουργώντας ειρήνη, και συμφιλιώνοντας αμφοτέρους σε ένα σώμα προς τον Πατέρα· διότι ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας να ανακεφαλαιώσει τα πάντα σε αυτόν, να συνδέσει τα κάτω με τα άνω, και να αναδείξει ένα ποίμνιο, τόσο αυτούς που βρίσκονται στον ουρανό όσο και αυτούς που βρίσκονται στη γη. Έγινε λοιπόν για εμάς ο Χριστός ειρήνη και ευδοκία. <Και τους είπε ο άγγελος κ.λπ.> (B f. 24 b) Μπορούμε να νοήσουμε ότι ήταν αρχάγγελος αυτός που ευαγγελίστηκε στους ποιμένες τη χαρά, κατεβαίνοντας μαζί με τη στρατιά που βρισκόταν υπό τις διαταγές του για τη χαρμόσυνη είδηση της σωτηρίας των ανθρώπων· έστω και αν εν τω μεταξύ συνομιλούσε σε αυτούς ολομόναχος, καθώς η υπό αυτόν στρατιά δεν έπεφτε στην όρασή τους λόγω του αοράτου της φύσεώς της. <Και όταν συμπληρώθηκαν οι ημέρες του καθαρισμού τους κατά τον νόμο του Μωυσή. (

Είπε δε κάπου και ο Θεός των όλων προς τον προφήτη Ιερεμία: «Ιδού, έδωσα τους λόγους μου στο στόμα σου ως πυρ, και τον λαό αυτόν ως ξύλα». Και πάλι: «Δεν είναι οι λόγοι μου σαν πυρ, λέει ο Κύριος;» Τι δε άλλο θα μπορούσε να θεωρηθεί από εμάς και ο άνθρακας που άγγιξε τα χείλη του προφήτη Ησαΐα, και τον καθάρισε από κάθε αμαρτία; Είναι προφανώς το σωτήριο κήρυγμα, και η ομολογία της πίστης στον Χριστό, την οποία εάν κάποιος λάβει στο στόμα του, καθαρίζεται πλήρως και οπωσδήποτε. Και αυτό το επιβεβαιώνει ο Παύλος λέγοντας: «Εάν πεις με το στόμα σου, Κύριος Ιησούς, και πιστέψεις στην καρδιά σου, ότι ο Θεός τον ανέστησε από τους νεκρούς, θα σωθείς». Επομένως, λέμε ότι η δύναμη του θείου κηρύγματος μοιάζει με άνθρακα και πυρ, του οποίου το άναμμα επισπεύδει ο Κύριος· διότι ήδη πίστευαν κάποιοι από τον Ισραήλ, των οποίων απαρχή υπήρξαν οι θεσπέσιοι μαθητές. Και αφού άναψε μια φορά το πυρ, επρόκειτο να καταλάβει όλη την υπ' ουρανόν, με την ολοκλήρωση όλης της οικονομίας· και αυτό διδάσκει λέγοντας: «Έχω δε να βαπτιστώ με ένα βάπτισμα, και πόσο πιέζομαι μέχρις ότου τελεστεί;» <Νομίζετε ότι ήρθα για να δώσω ειρήνη στη γη; (A f. 186, B f. 129, C f. 136) Καίτοι ο Χριστός είναι η ειρήνη μας σύμφωνα με τις Γραφές: «Αυτός συνένωσε τους δύο λαούς, σε έναν καινούργιο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη, και συμφιλιώνοντας και τους δύο σε ένα σώμα με τον Πατέρα»· αυτός συνένωσε τα επίγεια με τα επουράνια.

Και ο Ιεζεκιήλ λέει: «Οικοδομούν τον τοίχο και τον επιχρίουν ακατάλληλα.» Αποδοκιμάστηκε δε ο Σωτήρας, καίτοι ήταν λίθος εκλεκτός, από εκείνους που όφειλαν να ωφελούν με κάθε είδους ωφέλεια, δηλαδή από τη συναγωγή των Ιουδαίων. Αλλά έγινε αιτία για την ομοψυχία και την κοινή πίστη των δύο λαών, εννοώ του Ισραήλ και αυτού που προέρχεται από τα έθνη. Διότι ο Σωτήρας ένωσε τους δύο λαούς δημιουργώντας έναν νέο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη και συμφιλιώνοντας και τους δύο μέσα σε ένα σώμα με τον Πατέρα. Μοιάζει λοιπόν το γεγονός με γωνία που ενώνει δύο τοίχους. Αυτήν τη γωνία θαύμασε, δηλαδή τη σύνοδο των δύο λαών σε μια ενότητα, ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας: «Ο λίθος που αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι, αυτός έγινε κεφαλή της γωνίας· από τον Κύριο έγινε αυτή», η γωνία δηλαδή, «και είναι θαυμαστή στα μάτια μας». Επομένως, σωτήριος μεν είναι ο λίθος για τη γωνία που δημιουργήθηκε από αυτόν, συντριβή δε και όλεθρος για εκείνους που παρέμειναν έξω από αυτήν τη νοητή και πνευματική συνένωση· διότι, επειδή σκανδαλίστηκαν εξαιτίας του Χριστού και σκόνταψαν πάνω του, τα πλήθη των Ιουδαίων συνετρίβησαν.

Κατέστρεψαν στ' αλήθεια τη Σιών με αίματα. Διότι σκότωσαν τους προφήτες, και σε αυτούς πρόσθεσαν και τον Δεσπότη των όλων, εννοώ δηλαδή τον Χριστό. Διότι, ενώ ήταν οικοδόμοι της Σιών, τον αποδοκίμασαν, μολονότι ο Θεός έλεγε ξεκάθαρα: «Ιδού, θέτω στα θεμέλια της Σιών λίθο εκλεκτό, ακρογωνιαίο, έντιμο, και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν θα καταισχυνθεί». Αλλά, όπως είπα, οι οικοδόμοι της Σιών αποδοκίμασαν τον εκλεκτό και έντιμο λίθο. Εντούτοις, αυτός τέθηκε ως κεφαλή γωνίας. Διότι ο Χριστός βασίλευσε σε εμάς και σε όσους προέρχονται από την περιτομή, τους οποίους και έχτισε «σε έναν νέο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη διά του σταυρού» και συνδέοντάς τους σαν μια γωνία σε ομοψυχία εν Πνεύματι. Διότι είναι γραμμένο ότι «το πλήθος των πιστών είχε μία καρδιά και μία ψυχή». Επειδή λοιπόν έγιναν σύμμορφοι μέσω του αγιασμού και της πίστης με τον ακρογωνιαίο και εντιμότατο λίθο, σωστά και σοφά τους γράφει ο θεσπέσιος Πέτρος: «και εσείς ως ζωντανοί λίθοι οικοδομείστε ως πνευματικός οίκος» «σε άγιο ναό, σε κατοικητήριο του Θεού εν Πνεύματι»· διότι ο Χριστός κατοίκησε στις καρδιές των πιστών.

Διότι έχουμε καταστεί ένδοξοι μέσω αυτού, και έχουμε υψωθεί ψηλά, λαμπροί και περίβλεπτοι, και έχουμε φτάσει μέχρι τα πέρατα της οικουμένης. Διότι αυτός είναι η ισχύς και η δύναμή μας, αυτός είναι ο μεσίτης και ο συμφιλιωτής μας, αυτός είναι η ειρήνη μας. Διότι γκρέμισε «το μεσότοιχο του φραγμού» και κατήργησε με τα δόγματά του «τον νόμο των εντολών, και έπλασε τους δύο λαούς σε έναν καινούργιο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη», σύμφωνα με τα όσα έχουν γραφτεί, και συσφίγγοντάς τους σε ενότητα με τα δεσμά της αγάπης. Επομένως, το όνομα που του ταιριάζει και είναι αληθινό είναι ειρήνη, ακόμη και αν ονομάζεται Χριστός. <Όταν ο Ασσύριος επιτεθεί στη γη σας και όταν πατήσει στη χώρα σας, τότε θα εγερθούν εναντίον του επτά ποιμένες και οκτώ αρχηγοί ανθρώπων, και θα ποιμάνουν τον Ασσούρ με ρομφαία και τη γη του Νεβρώδ στην τάφρο της, και θα σας σώσει από τον Ασσούρ, όταν επιτεθεί στη γη σας και όταν πατήσει στα όριά σας.> Η εβραϊκή έκδοση του προκείμενου κεφαλαίου αρχίζει από το «Και αυτή θα είναι η ειρήνη, όταν ο Ασσύριος επιτεθεί στη γη σας και όταν πατήσει στη χώρα σας». Διότι αυτός, λέει, θα είναι ο τρόπος της ειρήνης, εάν βέβαια θελήσει ο Ασσούρ να επιδράμει στη γη και τη χώρα σας.

Ως λαός του Χριστού, και μάλιστα και ως πρόβατα της νομής του, θα μπορούσαν να νοηθούν τόσο εκείνοι από την περιτομή που πίστεψαν, όσο και εκείνοι που κλήθηκαν προς αγιασμό από το πλήθος των εθνών. Διότι έκτισε τους δύο λαούς σε έναν νέο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη, και συμφιλίωσε και τους δύο μέσω του σώματός του προς την πνευματική ένωση. Γι' αυτό άλλωστε έλεγε και ο ίδιος ο Χριστός: «Και άλλα πρόβατα έχω»· εννοώντας προφανώς εκείνους από την περιτομή· «και εκείνα πρέπει να φέρω, και θα γίνει μία ποίμνη, ένας ποιμένας». Επομένως, λαός του Χριστού, φυλή και πρόβατα και κληρονομιά, είναι αυτοί που δικαιώθηκαν όχι «από τα έργα του νόμου», αλλά μάλλον δια της πίστεως. Διότι οι μεν βρίσκονταν υπό κατάρα, σύμφωνα με τη φωνή του μακαρίου Παύλου· οι δε θα μπορούσαν να πουν για τους εαυτούς τους λέγοντας την αλήθεια: «Ευλογημένοι είμαστε εμείς από τον Κύριο που εποίησε τον ουρανό και τη γη. Θεός είναι ο Κύριος, και φανερώθηκε σε εμάς».

Διότι ο κασσίτερος συνενώνει τα χωρισμένα, επειδή έχει κολλητική φύση. Κάτι τέτοιο έχει πράξει και σε εμάς ο Χριστός, εάν είναι αλήθεια ότι «κτίζει τους δύο λαούς σε έναν καινούργιο άνθρωπο, κάνοντας ειρήνη και συνδιαλλάσσοντας και τους δύο σε ένα σώμα», στην ένωση μέσω του Πνεύματος. Γι' αυτό ονομάστηκε και ακρογωνιαίος λίθος, συνδέοντας σε ένωση τους δύο λαούς, όπως είπα. Ένωσε επίσης τους αγγέλους με εκείνους που είναι πάνω στη γη· αλλά και εμάς, μέσω του εαυτού Του, με τον Θεό και Πατέρα, αφού γκρέμισε την αμαρτία που βρισκόταν ενδιάμεσα και από παλιά αποτελούσε διαχωριστικό τείχος. <Και αποκρίθηκα και του είπα: Τι είναι αυτές οι δύο ελιές, που βρίσκονται στα δεξιά και στα αριστερά της λυχνίας; Και ρώτησα για δεύτερη φορά και του είπα: Τι είναι οι δύο κλάδοι των ελιών, που βρίσκονται στα χέρια των δύο χρυσών μυξωτήρων, οι οποίοι επιχέουν και επαναφέρουν τις χρυσές αντλίες; Και μου είπε: Δεν γνωρίζεις τι είναι αυτά; Και είπα: Όχι, Κύριε. Και είπε: Αυτοί είναι οι δύο υιοί της πιότητος, οι οποίοι παρίστανται στον Κύριο όλης της γης.> Ο νους των αγίων είναι εξαιρετικά φιλομαθής. Γι' αυτό ο Προφήτης δεν παραλείπει τίποτα από όσα εμφανίζονται στο όραμα, αλλά ερευνά με μεγάλη επιθυμία, και ρωτά με λεπτομέρεια για το καθένα τι θα μπορούσε να σημαίνει.

Όταν δε στεφανωθεί από εμάς ο Χριστός, τότε και το πλήθος των εθνών θα προστρέξει προς επίγνωσή Του, και όσοι βρίσκονταν μακριά εξαιτίας της πλάνης, θα προσκληθούν μέσω της πίστεως, και θα οικοδομήσουν μέσα στον οίκο του Θεού. Και τι θα οικοδομήσουν; Τον εαυτό τους προφανώς, συναρμολογώντας τον μαζί με τους αγίους, και συνδέοντάς τον εν πίστει προς ένωση με εκείνους από τον Ισραήλ, με τον Χριστό να είναι ο ακρογωνιαίος λίθος και να συνδέει σε ομοψυχία μέσω του εαυτού Του τα άλλοτε διαιρεμένα. Διότι έκτισε «τους δύο λαούς» σε έναν νέο άνθρωπο, δημιουργώντας ειρήνη, και «αποκαταλλάσσοντας στο σώμα Του τα πάντα προς τον Πατέρα.» Όταν αυτά έλθουν εις πέρας, επικυρώνουμε την αλήθεια των αγίων προφητών, και έχουμε γνωρίσει σαφώς ότι ο Θεός ήταν που μιλούσε μέσα τους και προανήγγειλε σε εμάς το μυστήριο του Χριστού.

«Θα αφαιρέσω λοιπόν», λέει, «το αίμα τους από το στόμα τους», δηλαδή, αν και σαν κάποια θηρία σχεδόν καταβρόχθισαν τον Ισραήλ, ωστόσο θα έρθει καιρός που θα είναι καθαροί και απαλλαγμένοι από την ενοχή για αυτά· διότι θα δικαιωθούν μέσω της πίστης και αυτοί, και θα αποπλύνουν τον μολυσμό από την παλαιά τους φαυλότητα. «Και θα αφαιρέσω τα ονόματα των βδελυγμάτων τους μέσα από τα δόντια τους». Διότι δεν θα θυμούνται πλέον τους ψευδώνυμους θεούς, ούτε βέβαια θα τους ονομάζουν, αλλά θα παραμείνουν και αυτοί στον Θεό μας, ακριβώς όπως βέβαια και ο ίδιος ο Ισραήλ· διότι σώθηκε και αυτού το κατάλειμμα, αν και είχε ασεβήσει προς τον ίδιο τον Εμμανουήλ. Επειδή δε το πλήθος των εθνών που κλήθηκε συνενώθηκε πνευματικά με εκείνους από το αίμα του Ισραήλ που πίστεψαν, αφού ο Χριστός τους συνέδεσε σε ενότητα: «Διότι Αυτός είναι η ειρήνη μας, Αυτός που έκανε τα δύο ένα και γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, κτίζοντας τους δύο λαούς σε έναν νέο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη και συνδιαλλάσσοντας και τους δύο με ένα Πνεύμα προς τον Πατέρα»· για αυτόν τον λόγο λέει ότι θα είναι σαν χιλίαρχος στον Ιούδα, δηλαδή θα προχωρήσουν σε τέτοιο βαθμό γνησιότητας, εννοώ όσον αφορά την πίστη και την επιείκεια, ώστε και από αυτούς να προέλθουν αρχηγοί του Ιούδα. Και θα γίνει και η Ακκαρών, δηλαδή ο αλλογενής από τη γη των Φιλισταίων, σαν τον Ιεβουσαίο, δηλαδή και πάλι σαν τον ίδιο τον λαό που κατοικεί στα Ιεροσόλυμα.

Αλλά στους ανθρώπους, η σοφία και η δύναμή τους είναι ανυπόστατες καθ' εαυτές· στον Θεό όμως όχι πλέον. Διότι έχει υπόσταση ο Λόγος μέσω του οποίου εργάζεται τα πάντα, μέσω, εννοώ, της ενυπάρχουσας σε Αυτόν δύναμης και σοφίας. (A f. 181) Πρόσεξε δε ότι στα δύο αυτά που προηγούνται, το «Ας φοβηθεί όλη η γη» και το «Ας σαλευθούν όλοι όσοι κατοικούν την οικουμένη», πρόσθεσε άλλα δύο: το «Αυτός είπε και έγιναν» και το «Αυτός έδωσε εντολή και κτίστηκαν». Επειδή ακριβώς ο άνθρωπος είναι σύνθετος από το γήινο πλάσμα και από την ψυχή που ενοικεί στο σώμα, «γη» ονομάζεται το πλασμένο από τη γη· ενώ «αυτός που κατοικεί την οικουμένη» είναι η ψυχή στην οποία έλαχε η διαβίωση μέσα στο σώμα. Αναλόγως, λοιπόν, στη μεν γη, δηλαδή στο πλάσμα μας που προέρχεται από τη γη, αποδίδεται το ρήμα «έγιναν»· ενώ για την ψυχή που κτίστηκε κατ' εικόνα Θεού, χρησιμοποιείται το ρήμα «κτίστηκαν». Επειδή όμως η λέξη «κτίσις» λαμβάνεται πολλές φορές με τη σημασία της μεταμόρφωσης και της βελτίωσης, όπως στο χωρίο «Εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση» και στο «Για να κτίσει τους δύο σε έναν καινούργιο άνθρωπο», ίσως το μεν «έγιναν» λέγεται για την πρώτη δημιουργία της ουσίας του ανθρώπου, ενώ το «κτίστηκαν» για τη δεύτερη αναγέννησή του διά της χάριτος του Χριστού.

Διότι παρακαλούν όσοι από τον Ισραήλ πίστεψαν, να ελευθερωθούν από την αμαρτία που προήλθε εξαιτίας της απείθειας, και συγχρόνως διηγούνται τα κακά που τους συνέβησαν εξαιτίας της απιστίας τους. Άλλοι δε αναφέρουν την ωδή αυτή και σε εκείνους που βρίσκονταν στη Βαβυλώνα, οι οποίοι ωφελήθηκαν από τη θλίψη τους εκεί και επαναπατρίστηκαν. <Υπομένοντας υπέμεινα τον Κύριο, και με πρόσεξε, κ.τ.λ.> (A f. 218 b, B f. 144, I f. 199 b) Αλλά θα μπορούσε να πει κανείς: Πώς είναι δυνατόν να υπέμειναν αυτοί τον Κύριο, ή πώς εισακούστηκαν, τη στιγμή που ίσως ούτε καν φώναξαν προς αυτόν, έχοντας απομακρυνθεί ακόμη και από το να γνωρίζουν ποιος είναι εκ φύσεως ο δημιουργός και δεσπότης των πάντων; Απαντούμε, λοιπόν, ότι ο Σωτήρας προσέλκυσε μέσω της πίστεως τους ανθρώπους σε όλη τη γη, αφού κατήργησε το κράτος του διαβόλου και κατέλυσε τη σκληρότητα των πονηρών δυνάμεων, και τίμησε με πνευματική ελευθερία όσους κλήθηκαν στην επίγνωσή του μέσω της πίστεως σε αυτόν. Εντούτοις, δεν εισήλθε μέσω της πίστεως μόνο το πλήθος των εθνών, αλλά πριν από αυτούς και όσοι κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ. «Διότι ο Χριστός αναδημιούργησε τους δύο λαούς σε έναν καινό άνθρωπο φέρνοντας ειρήνη, και συνδιαλλάσσοντας και τους δύο σε ένα σώμα με τον Πατέρα», όπως είναι γεγραμμένο.