Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 2:3

Για τον Σολομώντα έχει λεχθεί σχετικά με τους ασεβείς ανθρώπους ότι «μάταιοι είναι όλοι οι άνθρωποι που έχουν άγνοια Θεού». Και πάλι έχει ειπωθεί από τον θείο Απόστολο για εμάς τους εξ εθνών ότι «κάποτε ήμασταν από τη φύση μας τέκνα οργής». Εάν λοιπόν οι ασεβείς είναι μάταιοι εκ φύσεως, δηλαδή από φυσική τους ιδιότητα, τότε είναι και ανεπίληπτοι· διότι όσα υπάρχουν μέσα μας εκ φύσεως και φυσικώς, είναι αδιάβλητα και ακατάγνωστα, επειδή έχουν δημιουργηθεί μέσα μας από τον Θεό κατά φυσικό τρόπο, όπως το να αναπνέουμε, το να τρώμε και το να κοιμόμαστε. Και έτσι θα βρεθεί ότι ο Θεός είναι εκείνος που δημιούργησε φυσικώς μέσα στους ανθρώπους τη ματαιότητα. Ομοίως επίσης, αν είμαστε από τη φύση μας τέκνα οργής, τότε η αιτία αναφέρεται στον Θεό, ο οποίος μας έκτισε από τη φύση μας τέκνα οργής· διότι το «φύσει» λέγεται για εκείνο που υπάρχει έτσι ουσιωδώς, όπως λ.χ. η φύση του φωτός έγινε από τη φύση της για να φωτίζει, και το πυρ δημιουργήθηκε από τη φύση του για να καίει, και η γη πλάσθηκε από τη φύση της για να βλαστάνει. Επομένως, απομένει στους αιρετικούς να πουν ένα από τα δύο: ή ότι ο Θεός έπλασε φύσεις ματαιότητας και οργής, ή ότι το «φύσει» δεν δηλώνει τίποτε άλλο παρά αυτό που υπάρχει αληθινά. Και λοιπόν είμαστε ανεπίληπτοι όταν λέμε «ο Χριστός είναι φύσει Θεός και φύσει άνθρωπος», δηλαδή «κατ’ αλήθειαν Θεός και κατ’ αλήθειαν άνθρωπος». Αυτήν δε την παράδοση και αυτόν τον ορισμό περί φύσεως, τον οποίο τώρα συναγάγαμε από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, ούτε διδάσκαλος ούτε άγγελος από τον ουρανό μπορεί να τον καινοτομήσει ή να τον ανατρέψει στον αιώνα. Περί υποστάσεως. Τι είναι υπόσταση; Και κατά τι είναι υπόσταση; Και με πόσους τρόπους λέγεται η υπόσταση;

Αυτά τα κάνει ο Σεβήρος, επειδή έχει στριμωχθεί και έχει περιέλθει σε αμηχανία ως προς το με ποιον τρόπο θα αναιρέσει τις μαρτυρίες των αγίων Πατέρων για τις δύο φύσεις του Χριστού· και τούτο, επειδή πλέον δεν νοεί τη φύση αποστολικώς, αλλά ελληνικώς. Διότι, αν ακολουθούσε τον Παύλο, όπως ακριβώς τον ακολουθεί η αγία Εκκλησία, δεν θα είχε να πει τίποτε άλλο για τη φύση, παρά μόνον ότι είναι η αλήθεια του πράγματος. Γιατί πώς να κατανοήσουμε εκείνο που λέγει ο Απόστολος: «Και ήμασταν κάποτε εκ φύσεως τέκνα οργής»; Τι σημαίνει «εκ φύσεως οργής», αν όχι «αληθινά οργής»; Και θα μπορούσα, και από τους αγίους Πατέρες ακόμη, να επιβεβαιώσω αυτή τη διατύπωση, ότι η φύση δεν σημαίνει τίποτε άλλο παρά την αλήθεια. Αλλά φοβούμαι μήπως μου πει ο Σεβήρος ότι και αυτή η διατύπωση αποδοκιμάσθηκε στην περίπτωση του Νεστορίου.

σξηʹ Με ποια έννοια ονομάζονται κάποιοι υιοί απειθείας και τέκνα οργής. σξθʹ Επειδή είναι γραμμένο: Πράττοντας τα θελήματα της σάρκας και των διανοιών, αν άλλα μεν είναι τα θελήματα της σάρκας, και άλλα των διανοιών· και ποια είναι αυτά.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΚΗʹ. Σε εκείνον που θέλει να ασκεί εγκράτεια πάνω από τις δυνάμεις του, με αποτέλεσμα να εμποδίζεται στην εκπλήρωση της προκείμενης εντολής, πρέπει να του το επιτρέπουμε; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Το ερώτημα αυτό δεν μου φαίνεται να έχει τεθεί με ακρίβεια. Διότι η εγκράτεια δεν συνίσταται στην αποχή από τις άλογες τροφές, κατά την οποία συμβαίνει η κατακρινόμενη από τον Απόστολο αφειδία του σώματος, αλλά στην τέλεια εγκατάλειψη των ιδίων θελημάτων. Το πόσο μεγάλο κίνδυνο ενέχει το να εκπέσει κανείς από την εντολή του Κυρίου εξαιτίας του ιδίου του θελήματος, είναι φανερό από όσα έχει πει ο Απόστολος, λέγοντας: «Κάνοντας τα θελήματα της σάρκας και των διανοιών, ήμασταν εκ φύσεως τέκνα οργής».

Ερώτηση 269. Επειδή είναι γραμμένο: «Εκτελώντας τα θελήματα της σάρκας και των διανοιών»· μήπως άλλα μεν είναι τα θελήματα της σάρκας και άλλα των διανοιών; Και ποια είναι αυτά; Απόκριση. Τα μεν θελήματα της σάρκας σε άλλο σημείο τα απαριθμεί αναλυτικά με το όνομά τους ο Απόστολος, λέγοντας: «Είναι δε φανερά τα έργα της σάρκας, τα οποία είναι: μοιχεία, πορνεία, ακαθαρσία, ασέλγεια, ειδωλολατρία, φαρμακεία, έχθρες, έριδες, ζηλοτυπίες, θυμοί, εριθείες, διχοστασίες, αιρέσεις, φθόνοι, φόνοι, μέθες, κώμοι και τα παρόμοια με αυτά»· και αλλού πιο περιληπτικά αναφέρει ότι «το φρόνημα της σάρκας είναι έχθρα προς τον Θεό· διότι στον νόμο του Θεού δεν υποτάσσεται, επειδή ούτε και μπορεί». Τα δε θελήματα των διανοιών θα μπορούσαν να είναι οι λογισμοί που δεν επιμαρτυρούνται από τη Γραφή, όπως είναι εκείνοι για τους οποίους έχει ειπωθεί: «Καθαιρώντας λογισμούς και κάθε ύψωμα που εγείρεται κατά της γνώσεως του Θεού, και νοήματα που δεν αιχμαλωτίζονται στην υπακοή του Χριστού».

Από το έλεος του Κυρίου είναι πλήρης η γη. Εδώ έχει διαχωριστεί το έλεος από την κρίση. Διότι μόνο από το έλεος του Κυρίου είναι πλήρης η γη, εφόσον η κρίση έχει ταμιευθεί για τον ορισμένο καιρό. Εδώ, λοιπόν, υπάρχει έλεος χωρίς κρίση· διότι δεν ήλθε για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σώσει τον κόσμο. Εκεί όμως δεν υπάρχει κρίση χωρίς έλεος, επειδή δεν μπορεί να βρεθεί άνθρωπος καθαρός από ρύπο, ούτε καν αν η ζωή του είναι μίας μόνο ημέρας. Ώστε, εάν κάποιος δει την κακία να εξαπλώνεται καθημερινά, και το φθαρτό γένος των ανθρώπων να είναι άξιο για χιλιάδες θανάτους όσον αφορά τα αμαρτήματά του, θα θαυμάσει τον πλούτο της χρηστότητας του Θεού, καθώς και της ανοχής και της μακροθυμίας Του. Εφόσον όμως βρισκόμαστε στη γη έχουμε ανάγκη από το έλεος. Διότι εκείνοι που βρίσκονται στον ουρανό είναι άξιοι μακαρισμού και όχι ελέους. Ή ίσως, εξαιτίας της καταδίκης που μας επιβλήθηκε από την αμαρτία, γη ονομαζόμαστε εμείς που ακούσαμε από τον Θεό το: «Γη είσαι, και στη γη θα επιστρέψεις»· εμείς που είμαστε γεμάτοι από τους οικτιρμούς του Θεού. Διότι, ενώ ήμασταν νεκροί εξαιτίας των αμαρτιών και των παραπτωμάτων, μας ελέησε ο Θεός και μας συνεζωοποίησε με τον Χριστό. Με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το πνεύμα του στόματός Του όλη η δύναμή τους. Πού είναι εκείνοι που περιφρονούν το Πνεύμα; Πού είναι εκείνοι που το χωρίζουν από τη δημιουργική δύναμη; Πού είναι εκείνοι που το αποκόπτουν από τη συνάφειά Του με τον Πατέρα και τον Υιό;

Ω Θεέ, λοιπόν, μας απώθησες. Απώθησες εκείνους που απομακρύνουν τον εαυτό τους από εσένα, κατ' αναλογίαν των αμαρτημάτων τους. Κατέρριψες τα συστήματα της πονηρίας μας, [ευεργετώντας μας μέσω της ασθένειας.] Οργίστηκες, όταν ήμασταν εκ φύσεως τέκνα οργής, μη έχοντας ελπίδα, και όντας άθεοι μέσα στον κόσμο. Μας σπλαχνίστηκες, όταν προέβαλες τον Μονογενή σου ως ιλαστήριο υπέρ των αμαρτιών μας, ώστε να βρούμε την απολύτρωση στο αίμα Του. Και αυτά δεν θα τα είχαμε κατανοήσει καθώς δεχόμαστε τις ευεργεσίες, εάν δεν μας είχες ποτίσει με Οίνο κατανύξεως.

Διότι η κακία που αποσιωπάται είναι ύπουλη ασθένεια μέσα στην ψυχή. Η δε άνεση των αμαρτωλών συμβαίνει λόγω θείας εγκατάλειψης. Διότι για όσους προνοεί ο Λόγος, λέει: «Δεν θα σε αφήσω, ούτε θα σε εγκαταλείψω»· εκείνους όμως για τους οποίους απελπίζεται εντελώς, τους αφήνει ελεύθερους να πράττουν τα θελήματα της σάρκας και των διανοιών τους, επειδή η παιδαγωγία θα τους ήταν πλέον ανωφελής. Και επειδή η αμαρτία είναι χειρότερη από τραύμα και μώλωπα και φλεγμαίνουσα πληγή, δεν είναι δυνατόν να τοποθετηθεί κατάπλασμα στην πληγή, ούτε έλαιο στα τραύματα· ούτε υπάρχει ανάγκη από τη βοήθεια αυτών· διότι, λέει, τα συμπτώματα είναι πολύ μεγάλα για να υποχωρήσουν με αυτά τα μέσα. Και επειδή ολόκληρο το έθνος είναι αμαρτωλό, και όλος ο λαός γεμάτος ανομίες, για τον λόγο αυτόν και η τιμωρία πολλές φορές έφθασε σε όλους. Και κάθε καρδιά έγινε περίλυπη, καθώς ο λαός οδηγούνταν στην αιχμαλωσία εξαιτίας των αμαρτημάτων. Όπως, λοιπόν, για την τομή ή τον καυτηριασμό δεν ευθύνεται ο ιατρός, αλλά η νόσος· έτσι και οι καταστροφές των πόλεων, οι οποίες έχουν την αρχή τους στην αμετρία των αμαρτημάτων, απαλλάσσουν τον Θεό από κάθε μομφή.

Κεφάλαιο Δ΄. ΙΩΑΝΝΗΣ. Διότι δεν ζητώ το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατρός που με έστειλε. ΛΟΥΚΑΣ. Και αφού γονάτισε, προσευχόταν λέγοντας: Πατέρα, εάν θέλεις, απομάκρυνε αυτό το ποτήριο. Όμως ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου. ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ. Μεταξύ αυτών και όλοι εμείς αναστραφήκαμε κάποτε μέσα στις επιθυμίες της σάρκας μας, πράττοντας το θέλημα της σάρκας και των διανοιών μας· και ήμασταν εκ φύσεως τέκνα οργής, όπως και οι υπόλοιποι.

Διότι γράφει πάλι: «Και ήμασταν εκ φύσεως τέκνα οργής, όπως και οι υπόλοιποι. Αλλά λουστήκατε», λέει, «αλλά αγιαστήκατε, αλλά δικαιωθήκατε στο όνομα του Κυρίου Ιησού Χριστού και εν τω Πνεύματι του Θεού μας.» Β. Άραγε λοιπόν το Πνεύμα, ως Θεός, δικαιώνει τους αμαρτωλούς; Α. Απολύτως, φίλε μου. Διότι μόνο στον Θεό θα ταίριαζε να μπορεί να απαλλάσσει από τις παραβάσεις και την καταδίκη τους ενόχους, και σε κανένα απολύτως άλλο από τα όντα. Ότι δε το Πνεύμα είναι Θεός και εκ Θεού κατά φύση, έχει ήδη αποδειχθεί από εμάς με μακρούς λόγους, και θα αποδειχθεί και στο μέλλον, αν δεν γίνομαι φορτικός σε αυτό. Β. Δεν θα γινόσουν. Διότι αυτό που αποβλέπει στην ωφέλεια με κανέναν τρόπο δεν έχει τη δυνατότητα να δυσαρεστεί, τουλάχιστον στους πιο συνετούς ανθρώπους. Α. Συνεπώς, ως άθεοι και στερημένοι από κάθε αγιοπρεπή ελπίδα ζουν στον κόσμο, σύμφωνα με τις Γραφές, εκείνοι που λάτρευσαν την κτίση παρά τον Κτίστη και Ποιητή. Β. Έτσι έχουν τα πράγματα. Α. Τώρα όμως, αφού γνωρίσαμε τον Θεό, και αφού γνωριστήκαμε από τον Θεό, έχουμε γνωρίσει τον Πατέρα και Θεό των όλων διά του Υιού εν Πνεύματι. Και μάρτυρας αυτού είναι ο ίδιος ο Σωτήρας μας, λέγοντας για τον εαυτό του: «Τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη φωνή μου, και με ακολουθούν, και εγώ τους δίνω αιώνια ζωή. Και γνωρίζω τα δικά μου, και με γνωρίζουν τα δικά μου.»

Για το ότι η κόλαση αποκαλείται πολλές φορές «οργή» στις θείες Γραφές, θα φέρω δύο μάρτυρες, τον Παύλο και τον Ιωάννη. Ο μεν πρώτος είπε προς εκείνους που επέστρεφαν στον Θεό από τα έθνη: «Και ήμασταν από τη φύση μας τέκνα οργής, όπως και οι υπόλοιποι»· ο δε δεύτερος προς τους Γραμματείς και τους Φαρισαίους: «Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από τη μέλλουσα οργή;». <Όταν λοιπόν έμαθε ο Κύριος ότι οι Φαρισαίοι άκουσαν πως ο Ιησούς κάνει και βαπτίζει περισσότερους μαθητές από τον Ιωάννη - αν και ο ίδιος ο Ιησούς δεν βάπτιζε, αλλά οι μαθητές του - άφησε την Ιουδαία και αναχώρησε πάλι για τη Γαλιλαία.> Από πού φτάνει ο λόγος μας σε αυτό το σημείο, ή από ποια αφορμή η ακολουθία της διήγησης παρουσιάζει τον Κύριο να γνωρίζει όσα οι Φαρισαίοι είχαν πληροφορηθεί, δεν είναι άκομψο, καθώς φαίνεται, να το πούμε. Διότι το να λέει ο άγιος Ευαγγελιστής «Όταν λοιπόν έμαθε», δημιουργεί σαφώς κάποια έμφαση σε ένα προϋπάρχον γεγονός. Διότι τα γνωρίζει όλα αφ' εαυτού Του, ως Θεός, χωρίς να του τα ανακοινώσει κανείς, και όχι μόνο όταν συμβαίνουν, αλλά και «πριν από τη δημιουργία τους», όπως βεβαίωσε ο προφήτης. Περιμένει όμως τους κατάλληλους καιρούς για το καθετί, και συγκαταβαίνει μάλλον στη φυσική ακολουθία των πραγμάτων, παρά στην πρόγνωσή Του· διότι και αυτό ήταν βεβαίως άξιο της θεοπρεπούς οικονομίας.

Καθόλου δεν βλάπτει τη δύναμη της εικόνας το γεγονός ότι αυτοί που σταυρώθηκαν μαζί Του ήταν κακούργοι· διότι «ήμασταν από τη φύση μας τέκνα οργής» πριν από την πίστη στον Χριστό, και όλοι ένοχοι θανάτου, όπως είπαμε στην αρχή. <Έγραψε δε και τίτλο ο Πιλάτος και τον έθεσε πάνω στον σταυρό· και ήταν γραμμένο: ΙΗΣΟΥΣ Ο ΝΑΖΩΡΑΙΟΣ Ο ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΙΟΥΔΑΙΩΝ.> Αυτό είναι οπωσδήποτε το χειρόγραφο εναντίον μας, το οποίο, όπως λέει ο θεσπέσιος Παύλος, ο Κύριος το κάρφωσε στον ίδιο Του τον σταυρό, και θριάμβευσε μέσω αυτού πάνω στις αρχές και τις εξουσίες, προφανώς επειδή νικήθηκαν και εξέπεσαν από τη δική τους εξουσία. Διότι αν και δεν στερέωσε ο ίδιος ο Σωτήρας τον τίτλο, αλλά ο συνεργάτης και υπηρέτης της μανίας των Ιουδαίων, εντούτοις, επειδή επέτρεψε να γίνει και αυτό, καταγράφεται ως αυτουργός. Και θριάμβευσε επί των αρχών μέσω αυτού. Διότι βρισκόταν εκεί για να το διαβάζουν όσοι ήθελαν, φανερώνοντας Αυτόν που έπαθε για εμάς, και έδωσε τη δική Του ψυχή ως αντίλυτρο για τη ζωή όλων. Διότι όλοι όσοι βρίσκονται πάνω στη γη, επειδή πέσαμε μέσα στα δίχτυα της αμαρτίας· «διότι όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί αχρειώθηκαν» σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί· έχοντας γίνει ένοχοι απέναντι στις κατηγορίες του διαβόλου, ζούσαμε μια ζωή σκοτεινή και χωρίς χαρά.

Αλλά ίσως πει κάποιος, τρομοκρατημένος από τους ελέγχους της συνειδήσεώς του: Τι γίνεται λοιπόν που είμαι ήδη στιγματισμένος από τις αμαρτίες και έχω δυσέκπλυτο τον ρύπο των πταισμάτων; Με ποια λόγια λοιπόν θα απευθυνθώ στον κριτή των πάντων; Ή με ποιον τρόπο θα αποβάλλουμε την κατάρα που επισύρουν αυτά; Είναι δύσκολο να ξεφύγει κανείς από την καταδίκη· διότι ο κριτής τα γνωρίζει όλα και δεν ξεγελιέται. Ένας τέτοιος άνθρωπος λοιπόν θα ακούσει ως απάντηση: Την κατάρα που επικρέμαται πάνω σε όσους αγαπούν την αμαρτία, άνθρωπέ μου, αφού την αναλογίστηκες εγκαίρως με καθαρή ματιά, δικαιολογημένα την έφριξες. Αλλά ας σε απαλλάξει από τους φόβους για αυτά τα πράγματα ο Παύλος γράφοντας: «Ενώ ήμασταν νεκροί εξαιτίας των παραπτωμάτων και των αμαρτιών μας, στις οποίες κάποτε ζήσαμε σύμφωνα με το πνεύμα αυτού του κόσμου, σύμφωνα με τον άρχοντα της εξουσίας του αέρα, του πνεύματος που τώρα ενεργεί στους υιούς της απείθειας, μεταξύ των οποίων και όλοι εμείς κάποτε αναστραφήκαμε ακολουθώντας τις επιθυμίες της σάρκας μας, πράττοντας τα θελήματα της σάρκας και των διαλογισμών μας· και ήμασταν εκ φύσεως τέκνα οργής, όπως και οι υπόλοιποι. Ο Θεός όμως, όντας πλούσιος σε έλεος, εξαιτίας της πολλής αγάπης του με την οποία μας αγάπησε, ενώ ήμασταν νεκροί από τα παραπτώματα, μας συνεζωοποίησε με τον Χριστό.» Διότι, όπως έχει πει ο ίδιος ο Σωτήρας: «Τόσο αγάπησε τον κόσμο ο Θεός και Πατέρας, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μην απολεστεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια.»

Στο παρελθόν, λοιπόν, πριν από το Πάθος και προτού απλώσουν χέρια επάνω του αυτοί που προέρχονταν από την περιτομή, ελέγετο: «για να ανορθώσει τις φυλές του Ιακώβ και να επαναφέρει τους διασκορπισμένους του Ισραήλ». Επειδή όμως δεν αποδέχτηκαν τη χάρη, δεν γίνεται πλέον μνεία σε αυτούς, αλλά για τα έθνη λέει εδώ: «και σε έδωσα ως διαθήκη των εθνών, για να ανορθώσεις τη γη και να κληρονομήσεις έρημες κληρονομιές», ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «για να ανεγείρεις τη γη και να παραχωρήσεις αφανισμένες κληρονομιές». Τέτοιες ακριβώς ήταν οι ψυχές των αθέων και των πολυθεϊστών, «έρημες» από τον Θεό και πραγματικά, ολοκληρωτικά «αφανισμένες». Αλλά συνεχίζει λέγοντας: «προς τους δεσμίους, Εξέλθετε»· αυτοί δε, ήταν «περισφιγμένοι από τα δεσμά των δικών τους αμαρτιών», στους οποίους, αφού κήρυξε την άφεση και παρέδωσε τον τρόπο της αναγεννήσεως, είπε με τα ίδια του τα έργα: «προς τους δεσμίους, Εξέλθετε, και όσοι βρίσκονται στο σκοτάδι να φανερωθούν»· διότι «ήμασταν», λέει, «όλοι τέκνα οργής» και «ήμασταν κάποτε σκοτάδι, τώρα όμως φως εν Κυρίω». Έπειτα ευαγγελίζεται εκείνους που έχουν ελευθερωθεί από τα πρότερα «δεσμά» και το πρότερο «σκοτάδι», λέγοντας: «σε όλες τις οδούς θα βοσκήσουν, και σε όλα τα μονοπάτια θα βρίσκεται η νομή τους.

Το δε φέγγος αποτελεί αγαθό σκοπό. Διότι τέτοιες είναι οι κολάσεις. Ένας είναι ο όρος του δημιουργού: το να διαμορφώνει την υποκείμενη ύλη όπως βούλεται και όπως επιδέχεται η τέχνη του· όπως ακριβώς ο Θεός είναι αγαθός και σοφός, αλλά όχι όπως εμείς, έτσι είναι και δημιουργός, επειδή είναι απλός και ασύνθετος· διότι εμείς, όντας σύνθετοι, δεν είμαστε έτσι. «Εδικαιώθη η σοφία από τα τέκνα αυτής», εννοώντας ως τέκνα της τους σοφούς. Και πάλι ο ίδιος ο Σωτήρας τούς λέει το εξής: «Σοφότεροι είναι οι υιοί του αιώνος τούτου από τους υιούς του φωτός, στη γενεά τους», ονομάζοντας υιούς του φωτός εκείνους που έχουν φωτιστεί από τη γνώση. Και στο, «Ήμασταν εκ φύσεως τέκνα οργής», δεν αναφέρεται σε αυτό που είναι κατά φύσιν, αλλά στο ότι αληθινά όσοι αμαρτάνουν τυγχάνουν υπόλογοι της οργής.

Τα δε αντίθετα έχουν οπωσδήποτε συγγένεια με όσα ανήκουν στο ίδιο γένος με αυτά. Διότι δεν μπορεί ένα καλό δέντρο να παράγει σαπρούς καρπούς. Εάν, λοιπόν, κάποιος είναι βαρυκάρδιος, καθώς λέει η Γραφή, και επιζητώντας το ψέμα αποτολμά να προφέρει τα λόγια της προσευχής, ας γνωρίζει ότι ένας τέτοιος άνθρωπος δεν αποκαλεί πατέρα τον επουράνιο, αλλά τον καταχθόνιο, ο οποίος είναι και ο ίδιος ψεύστης και γίνεται πατέρας του ψεύδους που δημιουργείται μέσα στον καθένα. Εκείνος είναι αμαρτία και πατέρας της αμαρτίας. Γι' αυτό, εκείνοι που έχουν εμπαθή ψυχή ονομάζονται από τον Απόστολο «τέκνα οργής», και εκείνος που έχει αποστατήσει από τη ζωή ονομάζεται «υιός απωλείας», και κάποιος νωθρός και θηλυπρεπής ονομάστηκε «υιός κορασίων που αυτομολούν». Ομοίως, και από την αντίθετη πλευρά, εκείνοι που έχουν λαμπρή συνείδηση ονομάζονται «υιοί φωτός και ημέρας», ενώ άλλοι ονομάζονται «υιοί δυνάμεως», διότι έχουν ενδυναμώσει τον εαυτό τους με τη θεία ισχύ. Όταν λοιπόν ο Κύριος μας διδάσκει να αποκαλούμε τον Θεό Πατέρα στην προσευχή, μου φαίνεται ότι δεν κάνει τίποτε άλλο παρά να ορίζει ως νόμο για εμάς έναν υψηλό και εξυψωμένο βίο· διότι, βεβαίως, η Αλήθεια δεν μας διδάσκει να ψευδόμαστε, ώστε να λέμε αυτό που δεν είμαστε και να ονομάζουμε αυτό που δεν έχουμε από τη φύση μας, αλλά, αποκαλώντας Πατέρα μας τον άφθαρτο, τον δίκαιο και τον αγαθό, να επιβεβαιώνουμε με τον βίο μας αυτή τη συγγένεια.

Διότι, όπως αναφέρει, παρουσιάστηκε πλήθος ουράνιας στρατιάς που υμνούσαν τον Θεό. Και ο Δανιήλ ορά μυριάδες μυριάδων να παρίστανται και χιλιάδες χιλιάδων βλέπει να λειτουργούν. Και οι προφήτες το ίδιο μαρτυρούν, ονομάζοντας τον Κύριο των πάντων «Κύριο των στρατιών» και «Κύριο των δυνάμεων». Και προς τον Ιησού του Ναυή, ο δυνατός στον πόλεμο λέει: «Εγώ είμαι ο αρχιστράτηγος της δυνάμεως». Εάν, λοιπόν, έχουμε κατανοήσει ποια είναι η αγαθή συμμαχία και ποιος είναι ο ηγέτης αυτών των συμμάχων, ας συνάψουμε συνθήκη ειρήνης μαζί του, ας προστρέξουμε στην εξουσία του, ας γίνουμε φίλοι με εκείνον που κατέχει τόση δύναμη. Το ποιος είναι δε ο τρόπος της οικειώσεως με αυτόν, μας το διδάσκει εκείνος που συνάπτει αυτή τη φιλία, ο μέγας Απόστολος, στα όσα λέει: «Αφού, λοιπόν, δικαιωθήκαμε εκ πίστεως, ας έχουμε ειρήνη με τον Θεό», και πάλι: «Υπέρ του Χριστού, λοιπόν, εκτελούμε χρέη πρεσβευτή, σαν να σας παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών· σας ικετεύουμε στο όνομα του Χριστού, συμφιλιωθείτε με τον Θεό». Διότι, για όσο διάστημα ήμασταν από τη φύση μας τέκνα οργής, κάνοντας τα μη πρέποντα, είχαμε ταχθεί με το μέρος εκείνων που αντιτάσσονταν στη δεξιά του Υψίστου· αποβάλλοντας, όμως, την ασέβεια και τις κοσμικές επιθυμίες με το να ζούμε όσια, δίκαια και ευσεβώς, μέσω αυτής της ειρήνης θα ενωθούμε με την αληθινή ειρήνη. Διότι έτσι λέει γι’ αυτόν ο Απόστολος, ότι «Αυτός είναι η ειρήνη μας». Αυτός ο λόγος αποτελεί το τέλος και το επιστέγασμα όλων όσων συνέβησαν μέσα στον χρόνο.

Αλλά βέβαια, έχει αναφερθεί από τη Γραφή για τον Λόγο που υπήρχε εν αρχή, ότι είναι «μονογενής Θεός», και πάλι από τον Παύλο ότι είναι «πρωτότοκος πάσης κτίσεως». Επομένως, αρμόζει να επιμερίσουμε τις έννοιες με το κριτήριο της αλήθειας, διακρίνοντας με ακρίβεια καθένα από αυτά τα ονόματα· ώστε μονογενής μεν να είναι ο προαιώνιος Λόγος, πρωτότοκος δε όλης της κτίσης που δημιουργήθηκε έπειτα εν Χριστώ να καταστεί ο Λόγος που έγινε σάρκα. Και όποια έννοια σχηματίζεται μέσα μας όταν μαθαίνουμε ότι αυτός είναι πρωτότοκος εκ των νεκρών και πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς, αυτήν κατ' ακολουθίαν ας νοήσουμε και για την ιδιότητα του πρωτοτόκου της κτίσεως. Επομένως, γίνεται πρωτότοκος εκ των νεκρών αφού έγινε η απαρχή των κεκοιμημένων, για να διανοίξει τον δρόμο της ανάστασης σε κάθε σάρκα· και, επειδή επρόκειτο μέσω της άνωθεν γέννησης δι' ύδατος και Πνεύματος να καταστήσει εμάς υιούς της ημέρας και υιούς του φωτός, εμάς που προηγουμένως ήμασταν εκ φύσεως τέκνα οργής, ο ίδιος πρωτοστατεί σε αυτήν τη γέννηση στα ρείθρα του Ιορδάνη, ελκύοντας τη χάρη του Πνεύματος πάνω στην απαρχή της φύσης μας, έτσι ώστε όλοι όσοι γεννιούνται στη ζωή από την πνευματική αναγέννηση να ονομαστούν αδελφοί εκείνου που γεννήθηκε πρώτος μέσω του ύδατος και του Πνεύματος. Κατά τον ίδιο τρόπο, κατανοώντας τον ως πρωτότοκο και της κτίσης που έγινε εν Χριστώ, δεν βρισκόμαστε εκτός της ευσεβούς αντιλήψεως.

ΘΕΟΦ. Μακριά από εμάς τέτοιο πράγμα· διότι τους Μεσσαλιανούς, οι οποίοι φρονούσαν ακριβώς αυτό, ότι δηλαδή οι κεκαθαρμένοι κατά τη γνώμη τους δέχονται την υπόσταση του Παναγίου Πνεύματος και ανέρχονται σε εκείνη τη φύση, οι θείοι Πατέρες τους αποκήρυξαν εντελώς, λέγοντας ότι λαμβάνει χώρα κάποια έλευση του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος σε όσους έχουν καθαρθεί όπως πρέπει, και κατοικεί μέσα τους σύμφωνα με την ευαγγελική επαγγελία, αλλά όχι με τον τρόπο που υπάρχει από τη φύση της η θεότητα. Αλλά ας μην ταράζει πάλι τη διάνοιά σου εκείνος ο θεολογικός λόγος, ότι δηλαδή οι άγιοι θα γίνουν χωρητικοί ολόκληρου του Θεού, εφόσον θυμάσαι εκείνα τα λόγια που αναφέραμε πρόσφατα, αποδεικνύοντας ότι δεν βλάπτεται καθόλου το αμέθεκτο της ουσίας από το να λέγεται ότι μέσω καθεμιάς από τις ενέργειες μετέχεται και νοείται ολόκληρος ο Θεός· διότι τα ασώματα δεν μερίζονται σωματικά. Γι' αυτό και διά της μίας υποστάσεως, ολόκληρος ενώθηκε αναλλοίωτα με ολόκληρο εμένα. Εκείνοι λοιπόν που έγιναν χωρητικοί της θείας και θεοποιού ενέργειας, έχουν καταστεί χωρητικοί ολόκληρου του Θεού. Όταν δε, αφού υπερβούν καθαρά τη φύση, σταματήσουν κάθε ενέργεια της ψυχής και του σώματος, καθώς θα έχουν κυριευθεί μόνο από τη θεία ενέργεια, τότε θα έχουν καταστεί τέλεια χωρητικοί ολόκληρου και μόνο του Θεού· διότι αυτή είναι η τελείωση προς την οποία σπεύδουμε, για να μιλήσουμε αποστολικά, «αποβάλλοντας τα θελήματα της σάρκας και των διανοιών».

Ομιλία Δ΄. Και εσάς, που ήσασταν νεκροί στα παραπτώματα και στις αμαρτίες, μέσα στις οποίες πορευθήκατε κάποτε σύμφωνα με τον αιώνα του κόσμου τούτου, σύμφωνα με τον άρχοντα της εξουσίας του αέρα, του πνεύματος που τώρα ενεργεί στους υιούς της απείθειας, ανάμεσα στους οποίους και όλοι εμείς αναστραφήκαμε κάποτε μέσα στις επιθυμίες της σάρκας μας, πράττοντας τα θελήματα της σάρκας και των διανοιών, και ήμασταν από τη φύση μας τέκνα οργής, όπως και οι υπόλοιποι.

Μεταξύ των οποίων, λέει, και όλοι εμείς αναστραφήκαμε κάποτε. Όλοι· διότι δεν είναι δυνατόν να πει κανείς ότι εξαιρέθηκε κάποιος. «Στις επιθυμίες της σαρκός μας, πράττοντας τα θελήματα της σαρκός και των διανοιών, και ήμασταν εκ φύσεως τέκνα οργής, όπως και όλοι οι υπόλοιποι»· δηλαδή, μη έχοντας κανένα πνευματικό φρόνημα. Αλλά για να μη δημιουργηθεί η υποψία ότι τα λέει αυτά για να κατηγορήσει τη σάρκα, ούτε να νομίσει κανείς ότι το σφάλμα είναι μεγάλο, δες πώς προφυλάσσεται: Πράττοντας, λέει, τα θελήματα της σαρκός μας και των διανοιών, δηλαδή τα πάθη της ηδονής. Παροξύναμε, λέει, τον Θεό, και τον εξοργίσαμε· δηλαδή, ήμασταν οργή, και τίποτε άλλο. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που είναι τέκνο ανθρώπου είναι εκ φύσεως άνθρωπος, έτσι κι εμείς ήμασταν τέκνα οργής, όπως και οι υπόλοιποι· δηλαδή, κανείς δεν ήταν απαλλαγμένος, αλλά όλοι πράτταμε έργα άξια οργής. «Ο δε Θεός, όντας πλούσιος σε έλεος». Δεν λέει απλώς, Ελεήμων, αλλά Πλούσιος, όπως ακριβώς λέει και σε άλλο σημείο: «Στο πλήθος του ελέους σου»· και πάλι: «Ελέησέ με κατά το μέγα έλεός σου». «Εξαιτίας της πολλής του αγάπης, με την οποία μας αγάπησε». Δείχνει την αιτία για την οποία μας αγάπησε. Διότι τα έργα μας δεν ήταν άξια αγάπης, αλλά οργής και της έσχατης τιμωρίας. Και έτσι, λοιπόν, προήλθε από το πολύ του έλεος. «Και ενώ ήμασταν νεκροί εξαιτίας των παραπτωμάτων μας, μας συνεζωοποίησε εν Χριστώ». Πάλι ο Χριστός βρίσκεται στο μέσο, και το γεγονός καθίσταται αξιόπιστο. Διότι, αν η απαρχή ζει, ζούμε κι εμείς· εζωοποίησε και εκείνον, και εμάς.

Ποια ήταν λοιπόν η κατάστασή μας; Άκουσε τον Παύλο που λέει: «Διότι κάποτε ήμασταν και εμείς απειθείς, ανόητοι, πλανεμένοι, υποδουλωμένοι σε ποικίλες επιθυμίες και ηδονές, μισητοί, μισώντας ο ένας τον άλλον»· και πάλι: «Διότι ήμασταν εκ φύσεως τέκνα οργής». Αλλά ο Θεός, βλέποντάς μας να κρατούμαστε σαν σε δεσμωτήριο και να είμαστε δεμένοι με βαριές αλυσίδες, πολύ χειρότερες από τις σιδερένιες, δεν ντράπηκε, αλλά ήλθε και στάθηκε στο δεσμωτήριο, και εξήγαγε από εκεί αυτούς που ήταν άξιοι για μύριες κολάσεις, και τους οδήγησε στη βασιλεία, και τους έκανε λαμπρότερους από τον ουρανό, προκειμένου να πράττουμε και εμείς τα ίδια στο μέτρο των δυνάμεών μας. Διότι όταν λέει στους μαθητές: «Αν λοιπόν εγώ, ο Κύριος και ο Διδάσκαλος, έπλυνα τα πόδια σας, και εσείς οφείλετε να πλένετε τα πόδια ο ένας του άλλου· διότι σας έδωσα υπόδειγμα, ώστε όπως εγώ έπραξα, να πράττετε και εσείς», δεν θεσπίζει αυτόν τον νόμο μόνο για το πλύσιμο των ποδιών, αλλά και για όλα τα υπόλοιπα τα οποία έδειξε έμπρακτα σε εμάς. Είναι φονιάς αυτός που βρίσκεται στο δεσμωτήριο; Εμείς όμως, πράττοντας το καλό, ας μην αποκάμνουμε. Είναι τυμβωρύχος και μοιχός;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Βʹ. «Και εσάς, που ήσασταν νεκροί εξαιτίας των παραπτωμάτων και των αμαρτιών σας, μέσα στις οποίες πορευτήκατε άλλοτε σύμφωνα με τον αιώνα του κόσμου τούτου, σύμφωνα με τον άρχοντα της εξουσίας του αέρα, του πνεύματος που ενεργεί στους υιούς της απείθειας, ανάμεσα στους οποίους κι εμείς όλοι αναστραφήκαμε άλλοτε μέσα στις επιθυμίες της σάρκας μας, κάνοντας τα θελήματα της σάρκας και των διανοιών, και ήμασταν από τη φύση μας τέκνα οργής, όπως και οι υπόλοιποι. Ο Θεός όμως, όντας πλούσιος σε έλεος, εξαιτίας της πολλής αγάπης του με την οποία μας αγάπησε, και ενώ εμείς ήμασταν νεκροί εξαιτίας των παραπτωμάτων, μας ζωοποίησε μαζί με τον Χριστό. Κατά χάρη είστε σωσμένοι». Εσάς, λέει, που προέρχεστε από τα έθνη και ήσασταν αιχμάλωτοι του θανάτου εξαιτίας της αμαρτίας μέσα στην οποία ζούσατε υποταγμένοι στον πονηρό δαίμονα, ο οποίος κυριαρχούσε μέσω των πονηρών λογισμών που εισέρχονταν σε εσάς, αφού ο Θεός σας αξίωσε ελέους και εκούσιας χάριτος, μετέβαλε τη νέκρωσή σας μέσα στην αμαρτία σε ζωή, μέσω της κοινωνίας με τον Χριστό.

Διότι το «να έχουμε την ελευθερία ως επικάλυμμα της κακίας», και το «να λυπούμε το Άγιο Πνεύμα», και το «να πράττουμε τα θελήματα της σάρκας και των διανοιών», και το «αφού αρχίσαμε σύμφωνα με το πνεύμα, τώρα να καταλήγουμε στη σάρκα», και το ότι «δεν είμαστε οφειλέτες στη σάρκα, ώστε να ζούμε σύμφωνα με τη σάρκα», επειδή η θεία Γραφή γνωρίζει ότι το αν θα πράξουμε αυτά και τα παρόμοια ή όχι εξαρτάται από εμάς, για τον λόγο αυτό δεν μέμφεται τον Σατανά ούτε την αμαρτία του Αδάμ, αλλά εμάς τους ίδιους.

Εάν δεν πράττουμε πλέον «τα θελήματα της σαρκός», σύμφωνα με τη Γραφή, εύκολα εν Κυρίω θα υποχωρήσουν τα προαναφερθέντα. Τα μεν ενυπόστατα είδωλα του νου είναι πιο πονηρά και πιο ισχυρά. Τα δε λογιστικά τυγχάνουν αιτίες αυτών και προηγούνται.

Εφ. 2,2-5 «Σύμφωνα με τον άρχοντα της εξουσίας του αέρα». Διότι ο σατανάς κυβερνά και εξουσιάζει τα εναέρια και πονηρά πνεύματα. Ακολουθώντας τον, δηλαδή σύμφωνα με τη βουλή και το θέλημά του, εσείς αφού «περιπατήσατε» και νεκρωθήκατε και γίνατε «τέκνα οργής», με το «πλούσιο έλεος» του Θεού και την ανυπέρβλητη «αγάπη» αναστηθήκαμε και ζωοποιηθήκαμε. «Ο Θεός, επειδή είναι πλούσιος σε έλεος». Διότι σε όσους υπακούν στον Χριστό είναι ανενεργός, δεν έχει καμία ισχύ, δεν έχει καμία εξουσία. Ενώ όσοι κατέστησαν τους εαυτούς τους υιούς και κληρονόμους της δικής του απείθειας, αυτοί και ενεργούνται και εξουσιάζονται από αυτόν. Και ήμασταν και εμείς κάτω από την εξουσία του. Πώς; Με το να πράττουμε τα θελήματά του. Αλλά ο Θεός, με τον πλούτο του ελέους και της υπερβάλλουσας αγάπης, μας ελευθέρωσε από εκεί και, αν και νεκρωμένους, μας ανέστησε.

Η ψυχή του ανθρώπου, λοιπόν, είναι πόλη. Όρος είναι το ύψωμα των αρετών, στο οποίο όσοι έχουν ανεβεί λάμπουν «ως φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας τον λόγο της ζωής, για καύχημά τους κατά την ημέρα του Χριστού.» Γι' αυτό, αδελφοί, ας ανεβούμε κι εμείς σε τούτο το άγιο όρος. Δεν θα μπορέσουμε όμως να ανεβούμε, αν προηγουμένως δεν εγκαταλείψουμε τα κάτω, τα οποία είναι τα θελήματα της σάρκας και των λογισμών, οι φθαρτές ηδονές του παρόντος βίου. Η απομάκρυνση από αυτά αποτελεί άνοδο προς την αρετή. Επομένως, ας εξαγνιστεί η καρδιά από τους ρυπαρούς διαλογισμούς, ας σωφρονιστεί το μάτι ώστε να βλέπει ορθά, ας κλειστεί το αυτί απέναντι στα πονηρά ακούσματα, ας εμποδιστεί η γλώσσα από το να μιλά μάταια, ας συγκρατηθεί το χέρι από το να αγγίζει όσα δεν πρέπει, ας κατευθυνθεί το πόδι στην οδό της ειρήνης, όλα τα μέλη ας παιδαγωγηθούν και ας αγιαστούν προς στολισμό του Χριστού. Διότι ο Χριστός στολίζεται τα μέγιστα σε μια ψυχή που έχει καθαρθεί από τα πάθη. Επειδή, ενώ ο επίγειος βασιλιάς αποδέχεται τον όμορφο στο σώμα, ο Βασιλιάς των ουρανών και Θεός αποδέχεται τον στολισμένο στο πνεύμα, έστω κι αν είναι ευτελής στην εμφάνιση, έστω κι αν είναι τυφλός, παράλυτος, κουτσός ή έχει οτιδήποτε άλλο από εκείνα που θεωρούνται στους ανθρώπους επαίσχυντα.