Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 2:4

Αλλά εξαιτίας της πολλής αγάπης Του, με την οποία μας αγάπησε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, μας έδωσε τη μετάνοια έως την έσχατη αναπνοή. Διότι, εάν δεν υπήρχε η μετάνοια, δεν θα σωζόταν καμία σάρκα, όπως λέει ο Κύριος: «Αμήν, αμήν σας λέγω, δεν χαίρεται ο Θεός για ενενήντα εννέα δικαίους, όσο για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Ας σπεύσουμε, αδελφοί, να μετανοήσουμε, όσο βρισκόμαστε στο σώμα, ας κλάψουμε και ας πλύνουμε τα κρυφά τραύματα της καρδιάς. Διότι πρόκειται να φανερωθούν τα δεινά που έχουμε πράξει ενώπιον εκείνου του φοβερού βήματος. Επειδή έχει πλησιάσει ο Κύριος, και έρχεται επί του αγίου θρόνου της δόξας Του, και θα συναχθούν ενώπιόν Του όλα τα έθνη. Και ο καθένας φανερώνεται από τη δική του λαμπάδα· όποιος όμως δεν διαθέτει λάδι, η λαμπάδα του θα σβήσει, και εκείνος θα πορευθεί στο εξώτερο σκοτάδι. Ας σπεύσουμε λοιπόν, αδελφοί, και ας γεμίσουμε τα αγγεία μας με λάδι, για να μην ριχθούμε στο σκοτάδι και στο αιώνιο πυρ. Διότι το αγγείο είναι η μετάνοια, το λάδι είναι η εφαρμογή των αρετών, και η φωτεινή λαμπάδα είναι η αγία ψυχή. Ας αγωνιστούμε λοιπόν, αδελφοί, διότι έχει πλησιάσει η ημέρα. Μακάριος είναι ο άνθρωπος που έχει αυτή τη μέριμνα κάθε ημέρα και ώρα. Διότι, καθώς ο καρπός έχει πλέον ωριμάσει, είναι ο καιρός του θερισμού.

Απόκριση του Βαρσανουφίου: Αδελφέ Ανδρέα, θέλω να γνωρίζει η αγάπη σου ότι όλα τα χαρίσματα δίνονται μέσω της ελεύσεως του Αγίου Πνεύματος, και δίνονται «πολυμερώς και πολυτρόπως». Διότι άλλοτε ο Θεός έδωσε το πνεύμα στους Αποστόλους για να εκβάλλουν δαιμόνια, άλλοτε για να επιτελούν ιάσεις, άλλοτε για να προορούν και άλλοτε για να ανασταίνουν νεκρούς. Το τέλειο όμως είναι το να συγχωρούν αμαρτίες, να ελευθερώνουν τις ψυχές από το σκότος και να τις οδηγούν στο φως. Ιδού λοιπόν, παρακαλώ τον Θεό, ώστε μετά την ελευθερία της ψυχής σου, να σου δώσει το Άγιο Πνεύμα για να έχεις υπομονή και ευχαριστία, και για να «ντροπιαστεί ο εχθρός, μη έχοντας καμία δικαιολογία εναντίον μας». Συνέργησε και εσύ λιγάκι αγωνιζόμενος για να τα αποκτήσεις, και θα στα δώσει «ο πλούσιος σε έλεος Θεός». Προσεύχου για εμένα, αδελφέ.

Από το έλεος του Κυρίου είναι πλήρης η γη. Εδώ έχει διαχωριστεί το έλεος από την κρίση. Διότι μόνο από το έλεος του Κυρίου είναι πλήρης η γη, εφόσον η κρίση έχει ταμιευθεί για τον ορισμένο καιρό. Εδώ, λοιπόν, υπάρχει έλεος χωρίς κρίση· διότι δεν ήλθε για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σώσει τον κόσμο. Εκεί όμως δεν υπάρχει κρίση χωρίς έλεος, επειδή δεν μπορεί να βρεθεί άνθρωπος καθαρός από ρύπο, ούτε καν αν η ζωή του είναι μίας μόνο ημέρας. Ώστε, εάν κάποιος δει την κακία να εξαπλώνεται καθημερινά, και το φθαρτό γένος των ανθρώπων να είναι άξιο για χιλιάδες θανάτους όσον αφορά τα αμαρτήματά του, θα θαυμάσει τον πλούτο της χρηστότητας του Θεού, καθώς και της ανοχής και της μακροθυμίας Του. Εφόσον όμως βρισκόμαστε στη γη έχουμε ανάγκη από το έλεος. Διότι εκείνοι που βρίσκονται στον ουρανό είναι άξιοι μακαρισμού και όχι ελέους. Ή ίσως, εξαιτίας της καταδίκης που μας επιβλήθηκε από την αμαρτία, γη ονομαζόμαστε εμείς που ακούσαμε από τον Θεό το: «Γη είσαι, και στη γη θα επιστρέψεις»· εμείς που είμαστε γεμάτοι από τους οικτιρμούς του Θεού. Διότι, ενώ ήμασταν νεκροί εξαιτίας των αμαρτιών και των παραπτωμάτων, μας ελέησε ο Θεός και μας συνεζωοποίησε με τον Χριστό. Με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το πνεύμα του στόματός Του όλη η δύναμή τους. Πού είναι εκείνοι που περιφρονούν το Πνεύμα; Πού είναι εκείνοι που το χωρίζουν από τη δημιουργική δύναμη; Πού είναι εκείνοι που το αποκόπτουν από τη συνάφειά Του με τον Πατέρα και τον Υιό;

Διότι ο Υιός ενυπάρχει στη φύση του Πατρός, έχοντάς την σχεδόν ως ρίζα και μην ανεχόμενος με κανέναν τρόπο την αποκοπή, όμως υφίσταται ως ιδιαίτερη υπόσταση, και είναι αληθινός Υιός, όχι ανυπόστατος χαρακτήρας, ούτε τοποθετημένος χωρίς ύπαρξη, ούτε συμβεβηκός, σαν μορφή μέσα σε σώμα. Εφόσον είναι ζωή κατά φύση, πώς θα μπορούσε να νοηθεί ότι δεν υφίσταται; Ή μήπως δεν τον άκουσες να λέει: «Εγώ είμαι ο ων, αυτό είναι το όνομά μου, και αιώνιο μνημόσυνο από γενιά σε γενιά;» Β. Πολύ σωστά τα λες. Πάνω στην ώρα όμως είπες ότι ο Υιός είναι και ων και ζωή, ως χαρακτήρας βεβαίως και ακριβής ομοίωση του όντος και ζώντος Πατρός. Αλλά γιατί άραγε, λένε, αν έχουν έτσι τα πράγματα, δέχεται ζωή από τον Πατέρα; Διότι ο ίδιος είπε: «Όπως ακριβώς ο Πατέρας έχει ζωή μέσα του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή μέσα του.» Και μάλιστα και αλλού, χωρίς κανένα δισταγμό: «Καθώς με απέστειλε ο ζων Πατέρας και εγώ ζω διά του Πατέρα, έτσι και εκείνος που με τρώει θα ζήσει δι' εμού.» Και προς εμάς ο Παύλος είπε: «Ο δε Θεός, όντας πλούσιος σε έλεος, εξαιτίας της πολλής αγάπης του με την οποία μας αγάπησε, και ενώ ήμασταν νεκροί εξαιτίας των παραπτωμάτων μας, μας ζωοποίησε μαζί με τον Χριστό, κατά χάρη είστε σεσωσμένοι, και μας συνήγειρε, και μας έβαλε να καθίσουμε μαζί στα επουράνια εν Χριστώ Ιησού.» Και γενικά σε όλη σχεδόν τη θεόπνευστη Γραφή, εμφανίζεται να ζωοποιείται από τον Πατέρα και να είναι μέτοχος ζωής.

Αλλά ίσως πει κάποιος, τρομοκρατημένος από τους ελέγχους της συνειδήσεώς του: Τι γίνεται λοιπόν που είμαι ήδη στιγματισμένος από τις αμαρτίες και έχω δυσέκπλυτο τον ρύπο των πταισμάτων; Με ποια λόγια λοιπόν θα απευθυνθώ στον κριτή των πάντων; Ή με ποιον τρόπο θα αποβάλλουμε την κατάρα που επισύρουν αυτά; Είναι δύσκολο να ξεφύγει κανείς από την καταδίκη· διότι ο κριτής τα γνωρίζει όλα και δεν ξεγελιέται. Ένας τέτοιος άνθρωπος λοιπόν θα ακούσει ως απάντηση: Την κατάρα που επικρέμαται πάνω σε όσους αγαπούν την αμαρτία, άνθρωπέ μου, αφού την αναλογίστηκες εγκαίρως με καθαρή ματιά, δικαιολογημένα την έφριξες. Αλλά ας σε απαλλάξει από τους φόβους για αυτά τα πράγματα ο Παύλος γράφοντας: «Ενώ ήμασταν νεκροί εξαιτίας των παραπτωμάτων και των αμαρτιών μας, στις οποίες κάποτε ζήσαμε σύμφωνα με το πνεύμα αυτού του κόσμου, σύμφωνα με τον άρχοντα της εξουσίας του αέρα, του πνεύματος που τώρα ενεργεί στους υιούς της απείθειας, μεταξύ των οποίων και όλοι εμείς κάποτε αναστραφήκαμε ακολουθώντας τις επιθυμίες της σάρκας μας, πράττοντας τα θελήματα της σάρκας και των διαλογισμών μας· και ήμασταν εκ φύσεως τέκνα οργής, όπως και οι υπόλοιποι. Ο Θεός όμως, όντας πλούσιος σε έλεος, εξαιτίας της πολλής αγάπης του με την οποία μας αγάπησε, ενώ ήμασταν νεκροί από τα παραπτώματα, μας συνεζωοποίησε με τον Χριστό.» Διότι, όπως έχει πει ο ίδιος ο Σωτήρας: «Τόσο αγάπησε τον κόσμο ο Θεός και Πατέρας, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μην απολεστεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια.»

Περί του καθαρισμού της λέπρας. Εβασίλευσε σε εμάς η αμαρτία, και κυριάρχησε στους ανθρώπους επί της γης, «επειδή η διάνοια του ανθρώπου ρέπει επιμελώς προς τα πονηρά εκ νεότητος», και επέλεξε αχαλίνωτα να υποκύψει στη ροπή προς τα χειρότερα, θεωρώντας ως μηδέν τη δόξα της αρετής. Ο Θεός όμως, που είναι «πλούσιος σε έλεος και οικτιρμούς», όπως έχει γραφτεί, «εξαιτίας της πολλής αγάπης του με την οποία μας αγάπησε, και ενώ ήμασταν νεκροί εξαιτίας των παραπτωμάτων, μας συνεζωοποίησε με τον Χριστό, και μας συνήγειρε, και μας συνεκάθισε στα επουράνια.» Διότι πλουτίσαμε εν Χριστώ με την άνωθεν πραότητα, και απονίψαμε την άδοξη και οδυνηρή αμαρτία, έχοντας κληθεί δια της πίστεως σε αγιασμό.

Είθε να λεχθεί και για εσάς τώρα: ευφρανθείτε ουρανοί και ας αγαλλιάσει η γη, και τα εξής, διότι ο Θεός ελέησε τον λαό του, και παρηγόρησε τους ταπεινούς του λαού του. Αυτά δε θα γίνουν εξαιτίας της φιλανθρωπίας του Θεού, ο οποίος σας λέει: ιδού, θα εξαλείψω σαν σύννεφο τις ανομίες σου και σαν σκοτάδι τις αμαρτίες σου. Εσείς δε, αφού αξιωθήκατε το όνομα των πιστών (για τους οποίους έχει γραφτεί: σε όσους με υπηρετούν θα δοθεί ένα νέο όνομα, το οποίο θα είναι ευλογημένο πάνω στη γη), θα πείτε με ευφροσύνη: Ευλογητός ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος μας ευλόγησε με κάθε πνευματική ευλογία στα επουράνια εν Χριστώ, στον οποίο έχουμε την απολύτρωση δια του αίματός του, την άφεση των αμαρτημάτων σύμφωνα με τον πλούτο της χάριτός του την οποία περίσσεψε σε εμάς, και τα εξής. Και πάλι: ο Θεός όμως, όντας πλούσιος σε έλεος, εξαιτίας της πολλής του αγάπης με την οποία μας αγάπησε ενώ ήμασταν νεκροί εξαιτίας των παραπτωμάτων, μας ζωοποίησε μαζί με τον Χριστό, και τα εξής.

Μεταξύ των οποίων, λέει, και όλοι εμείς αναστραφήκαμε κάποτε. Όλοι· διότι δεν είναι δυνατόν να πει κανείς ότι εξαιρέθηκε κάποιος. «Στις επιθυμίες της σαρκός μας, πράττοντας τα θελήματα της σαρκός και των διανοιών, και ήμασταν εκ φύσεως τέκνα οργής, όπως και όλοι οι υπόλοιποι»· δηλαδή, μη έχοντας κανένα πνευματικό φρόνημα. Αλλά για να μη δημιουργηθεί η υποψία ότι τα λέει αυτά για να κατηγορήσει τη σάρκα, ούτε να νομίσει κανείς ότι το σφάλμα είναι μεγάλο, δες πώς προφυλάσσεται: Πράττοντας, λέει, τα θελήματα της σαρκός μας και των διανοιών, δηλαδή τα πάθη της ηδονής. Παροξύναμε, λέει, τον Θεό, και τον εξοργίσαμε· δηλαδή, ήμασταν οργή, και τίποτε άλλο. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που είναι τέκνο ανθρώπου είναι εκ φύσεως άνθρωπος, έτσι κι εμείς ήμασταν τέκνα οργής, όπως και οι υπόλοιποι· δηλαδή, κανείς δεν ήταν απαλλαγμένος, αλλά όλοι πράτταμε έργα άξια οργής. «Ο δε Θεός, όντας πλούσιος σε έλεος». Δεν λέει απλώς, Ελεήμων, αλλά Πλούσιος, όπως ακριβώς λέει και σε άλλο σημείο: «Στο πλήθος του ελέους σου»· και πάλι: «Ελέησέ με κατά το μέγα έλεός σου». «Εξαιτίας της πολλής του αγάπης, με την οποία μας αγάπησε». Δείχνει την αιτία για την οποία μας αγάπησε. Διότι τα έργα μας δεν ήταν άξια αγάπης, αλλά οργής και της έσχατης τιμωρίας. Και έτσι, λοιπόν, προήλθε από το πολύ του έλεος. «Και ενώ ήμασταν νεκροί εξαιτίας των παραπτωμάτων μας, μας συνεζωοποίησε εν Χριστώ». Πάλι ο Χριστός βρίσκεται στο μέσο, και το γεγονός καθίσταται αξιόπιστο. Διότι, αν η απαρχή ζει, ζούμε κι εμείς· εζωοποίησε και εκείνον, και εμάς.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Βʹ. «Και εσάς, που ήσασταν νεκροί εξαιτίας των παραπτωμάτων και των αμαρτιών σας, μέσα στις οποίες πορευτήκατε άλλοτε σύμφωνα με τον αιώνα του κόσμου τούτου, σύμφωνα με τον άρχοντα της εξουσίας του αέρα, του πνεύματος που ενεργεί στους υιούς της απείθειας, ανάμεσα στους οποίους κι εμείς όλοι αναστραφήκαμε άλλοτε μέσα στις επιθυμίες της σάρκας μας, κάνοντας τα θελήματα της σάρκας και των διανοιών, και ήμασταν από τη φύση μας τέκνα οργής, όπως και οι υπόλοιποι. Ο Θεός όμως, όντας πλούσιος σε έλεος, εξαιτίας της πολλής αγάπης του με την οποία μας αγάπησε, και ενώ εμείς ήμασταν νεκροί εξαιτίας των παραπτωμάτων, μας ζωοποίησε μαζί με τον Χριστό. Κατά χάρη είστε σωσμένοι». Εσάς, λέει, που προέρχεστε από τα έθνη και ήσασταν αιχμάλωτοι του θανάτου εξαιτίας της αμαρτίας μέσα στην οποία ζούσατε υποταγμένοι στον πονηρό δαίμονα, ο οποίος κυριαρχούσε μέσω των πονηρών λογισμών που εισέρχονταν σε εσάς, αφού ο Θεός σας αξίωσε ελέους και εκούσιας χάριτος, μετέβαλε τη νέκρωσή σας μέσα στην αμαρτία σε ζωή, μέσω της κοινωνίας με τον Χριστό.

Επειδή δε ο Πατέρας μέσω των παθών του Υιού συμφιλιώθηκε με το ανθρώπινο γένος και αγάπησε τους εχθρούς, για τον λόγο αυτό η δική του στάση προς εμάς ονομάζεται αγάπη. Και επειδή «ο πλούσιος σε έλεος» έπρεπε να καταστήσει κοινωνούς των δικών του αγαθών τους εχθρούς που είχαν πλέον συμφιλιωθεί, αυτό το πράττει το Άγιο Πνεύμα με την επιφοίτησή του στους αποστόλους. Γι' αυτόν τον λόγο, η δική του αγαθότητα προς τους ανθρώπους ονομάζεται κοινωνία.

Εφ. 2,2-5 «Σύμφωνα με τον άρχοντα της εξουσίας του αέρα». Διότι ο σατανάς κυβερνά και εξουσιάζει τα εναέρια και πονηρά πνεύματα. Ακολουθώντας τον, δηλαδή σύμφωνα με τη βουλή και το θέλημά του, εσείς αφού «περιπατήσατε» και νεκρωθήκατε και γίνατε «τέκνα οργής», με το «πλούσιο έλεος» του Θεού και την ανυπέρβλητη «αγάπη» αναστηθήκαμε και ζωοποιηθήκαμε. «Ο Θεός, επειδή είναι πλούσιος σε έλεος». Διότι σε όσους υπακούν στον Χριστό είναι ανενεργός, δεν έχει καμία ισχύ, δεν έχει καμία εξουσία. Ενώ όσοι κατέστησαν τους εαυτούς τους υιούς και κληρονόμους της δικής του απείθειας, αυτοί και ενεργούνται και εξουσιάζονται από αυτόν. Και ήμασταν και εμείς κάτω από την εξουσία του. Πώς; Με το να πράττουμε τα θελήματά του. Αλλά ο Θεός, με τον πλούτο του ελέους και της υπερβάλλουσας αγάπης, μας ελευθέρωσε από εκεί και, αν και νεκρωμένους, μας ανέστησε.

Αυτά λοιπόν είναι εκείνα για τα οποία, με τρόπο καινοφανή και ασυνήθιστο, παρουσίασες τον εαυτό σου σε εμάς ως ταπεινόλογο. Την υπόλοιπη όμως παράκλησή σου, ως μαθητές του Χριστού, αν και ανάξιοι, την αποδεχθήκαμε, ο Οποίος, ενώ λοιδορούνταν δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, και όταν έπασχε δεν απειλούσε, αλλά παραδιδόταν σε Εκείνον που κρίνει δίκαια. Και αφού κατέκρινε τη μικροψυχία του Πέτρου, ο οποίος θεωρούσε σωστό να συγχωρεί τον αμαρτωλό επτά φορές, ο Ίδιος, όντας πλούσιος σε έλεος, προσέφερε γενναιόδωρα το μεγαλείο του «εβδομήντα φορές το επτά». Δεχθήκαμε, λοιπόν, όπως ειπώθηκε, την παράκλησή σου, κυρίως επειδή, όπως έγραψας, είσαι καταπονημένος από βαριά ασθένεια που επισείει εναντίον σου τον κίνδυνο του θανάτου. Και όσον αφορά το δικό μας μέρος, να γνωρίζεις ότι είσαι λελυμένος εν Αγίω Πνεύματι και μπορείς να τελείς κάθε αρχιερατικό έργο ανεμπόδιστα. Όμως, επειδή ο δεσμός της ποινής σού επιβλήθηκε από περισσότερους αδελφούς, όπως ακριβώς δήλωνε και το γράμμα που εκδόθηκε συνοδικώς προς εσένα, έγραψα γι' αυτά και προς τον Πελαγονίας και προς τον Στρωμνίτσης και προς τον Μαλεσόβης, από τους οποίους βεβαίως θα περάσει ο υπηρέτης σου. Και γνωρίζω ότι και σε αυτούς η παράκλησή σου δεν θα φανεί απορριπτέα, και θα λύσουν τον δεσμό που επέβαλαν, κινούμενοι από το ένα και το αυτό Πνεύμα. Θα γράψουμε επίσης και προς τους υπόλοιπους, και οπωσδήποτε από εκείνους τους ίδιους θα πληροφορηθείς τις αποφάσεις τους.