Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 3:14

Του αγίου Αθανασίου πατριάρχου Αλεξανδρείας, από τον λόγο περί νόσου και υγείας, του οποίου η αρχή είναι: «Τα γράμματα της δικής σου ευλάβειας μας παραδόθηκαν». Ο λόγος περί της υγείας των ανθρώπων δεν επισημαίνεται απλώς στις θείες Γραφές, αλλά και η έννοια γύρω από αυτήν τυγχάνει να είναι διπλή. Διότι, εφόσον οι άνθρωποι έχουν την υπόστασή τους από δύο στοιχεία και, σύμφωνα με τον μακαριότατο απόστολο, η φύση μας έχει διπλή σημασία που συνίσταται στον εσωτερικό και τον εξωτερικό άνθρωπο (καθώς λέγει στη δεύτερη προς Κορινθίους επιστολή: «Ακόμη και αν ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, ο εσωτερικός ανακαινίζεται», και στην προς Εφεσίους: «Γι' αυτόν τον λόγο κάμπτω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα, από τον οποίο κάθε πατριά στον ουρανό και στη γη ονομάζεται, για να σας δώσει, σύμφωνα με τον πλούτο της δόξας του, να κραταιωθείτε με δύναμη μέσω του Πνεύματός του στον εσωτερικό άνθρωπο, ώστε να κατοικήσει ο Χριστός μέσω της πίστεως στις καρδιές σας»), είναι ανάγκη και η κατανόηση περί αυτών να μην είναι απλή, αλλά διπλή. Και όπως ακριβώς ο άνθρωπος έχει τον σωματικό άρτο ως τροφή για τον εξωτερικό άνθρωπο, έτσι και για τον εσωτερικό έχει την κατάλληλη και δική του τροφή, για την οποία έλεγε ο Παύλος: «Τρεφόμενοι με τους λόγους της αληθείας». Αυτή η τροφή έχει την αρχή της από τον Κύριο που λέγει: «Εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στους ανθρώπους».

Διά μέσου αυτών και των παρομοίων, ο Κύριος λέγει ότι όσοι γεννήθηκαν από το πνεύμα γίνονται πνεύμα. Το αυτό επιμαρτυρεί και ο Απόστολος, λέγοντας: «Γι' αυτόν τον λόγο κάμπτω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, από τον οποίο κάθε πατριά στον ουρανό και επί της γης λαμβάνει το όνομά της· ώστε να σας δώσει, σύμφωνα με τον πλούτο της δόξας του, να κραταιωθείτε με δύναμη διά του Πνεύματός του στον εσωτερικό άνθρωπο, για να κατοικήσει ο Χριστός». Εάν δε, εφόσον ζούμε κατά το Πνεύμα, πορευόμαστε και σύμφωνα με το Πνεύμα, και έτσι γίνουμε χωρητικοί του Αγίου Πνεύματος, θα μπορέσουμε να ομολογήσουμε τον Χριστό· διότι κανείς δεν δύναται να αποκαλέσει Κύριο τον Ιησού παρά μόνο εν Αγίω Πνεύματι. Έτσι, λοιπόν, ο Κύριος, τόσο διά του εαυτού του όσο και διά του Αποστόλου, δίδαξε ότι όσοι γεννήθηκαν από το πνεύμα, γίνονται πνεύμα.

Ότι δε διά της πίστεως ενοικεί σε εμάς ο Υιός, θα μας το βεβαιώσει ο Παύλος λέγοντας: «Γι' αυτό τον λόγο κάμπτω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα, από τον οποίο παίρνει το όνομά της κάθε πατριά στον ουρανό και στη γη, ώστε να σας δώσει, σύμφωνα με τον πλούτο της δόξας της απλότητός του, να κραταιωθείτε με δύναμη διά του Πνεύματός του, ώστε να κατοικήσει ο Χριστός στις καρδιές σας διά της πίστεως». Όταν, λοιπόν, διά της πίστεως εισέρχεται σε εμάς η κατά φύσιν ζωή, πώς δεν είναι αληθινός αυτός που λέει: «Εκείνος που πιστεύει στον Υιό έχει ζωή αιώνια»; Εννοώντας προφανώς τον ίδιο τον Υιό και όχι κάποια άλλη ζωή που νοείται ανεξάρτητα από αυτόν. «Εκείνος δε που απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή.» Άραγε, ίσως πει κάποιος, μήπως ο Βαπτιστής εισάγει κάποια άλλη διδασκαλία και παραποιεί τον λόγο περί της αναστάσεως, λέγοντας ότι αυτός που πιστεύει θα ζωοποιηθεί, ενώ διαβεβαιώνοντας ότι ο μη πιστεύων δεν θα δει καθόλου ζωή; Δεν θα αναστηθούμε, δηλαδή, όλοι, κατά πάσα πιθανότητα, αφού ο λόγος εισήγαγε αυτή τη διάκριση; Τότε πού θα βρει εφαρμογή το απόλυτα και για όλους ειπωμένο: «Θα αναστηθούν οι νεκροί»; Και τι νόημα θα είχε να λέει ο Παύλος: «Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε διά του σώματος, ανάλογα με το τι έπραξε, είτε αγαθό είτε φαύλο»;

Και το ότι το Πνεύμα Του, που ενοικεί στους αγίους, αναπληρώνει την παρουσία και τη δύναμη του ίδιου του Χριστού, και διδάσκει όλα όσα ο Ίδιος μάς έχει πει, μας το διασαφηνίζει πάλι εξίσου ο Παύλος λέγοντας: «Γι' αυτόν τον λόγο κάμπτω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα, από τον οποίο κάθε πατριά στον ουρανό και πάνω στη γη παίρνει το όνομά της, ώστε να σας δώσει, σύμφωνα με τον πλούτο της δόξας Του, να κραταιωθείτε με δύναμη μέσω του Πνεύματός Του στον εσωτερικό άνθρωπο, για να κατοικήσει ο Χριστός μέσω της πίστης στις καρδιές σας. Και, όντας ριζωμένοι και θεμελιωμένοι στην αγάπη, να μπορέσετε να κατανοήσετε, μαζί με όλους τους αγίους, ποιο είναι το πλάτος, το μήκος, το βάθος και το ύψος, και να γνωρίσετε την αγάπη του Χριστού, η οποία υπερβαίνει κάθε γνώση, ώστε να γεμίσετε με όλο το πλήρωμα του Θεού».

Λένε δε ότι ένας μεν είναι ο κατά φύση Υιός, ο Λόγος από τον Θεό Πατέρα, ο δε άνθρωπος που προσλήφθηκε είναι εκ φύσεως υιός του Δαβίδ, αλλά υιός του Θεού εξαιτίας του ότι προσλήφθηκε από τον Θεό Λόγο, και εξαιτίας του ότι κατοίκησε μέσα του ο Θεός Λόγος, έφτασε σε αυτό το αξίωμα, και έχει την υιοθεσία κατά χάρη. Α— Έπειτα σε ποια κατάσταση νου και λογικής μπορεί να βρίσκονται όσοι πρεσβεύουν αυτά; Ή πώς δεν κάνουν λόγο για δυάδα υιών, διαχωρίζοντας μεταξύ τους τον άνθρωπο και τον Θεό; Εάν, σύμφωνα με αυτούς, ο μεν ένας είναι Υιός εκ φύσεως και αληθινά, ο δε άλλος έχει την υιοθεσία κατά χάρη, και έφτασε σε αυτήν την αξία επειδή ενοικεί σε αυτόν ο Λόγος, άραγε έχει αυτός κάτι περισσότερο από εμάς; Διότι κατοικεί και μέσα σε εμάς τους ίδιους, και ως προς αυτό μας επιβεβαιώνει ο ιερότατος Παύλος λέγοντας: «Γι' αυτό τον λόγο κάμπτω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα, από τον οποίο ονομάζεται κάθε πατριά στον ουρανό και επί της γης, για να σας δώσει, κατά τον πλούτο της δόξας του, να κραταιωθείτε με δύναμη δια του Πνεύματός του, ώστε να κατοικήσει ο Χριστός στις καρδιές σας.» Διότι είναι μέσα μας δια του Πνεύματος, «με το οποίο κράζουμε: Αββά, ο Πατέρας.» Συνεπώς, με κανέναν τρόπο δεν θα ήταν η δική μας κατάσταση υποδεέστερη, εάν έχουμε αξιωθεί τα ίδια από τον Θεό και Πατέρα. Επειδή κατά χάρη είμαστε και εμείς υιοί και θεοί.

ΑΛΛΟ. «Για τον λόγο αυτόν κάμπτω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα, από τον οποίο κάθε πατριά στον ουρανό και στη γη ονομάζεται.» Όσα γίνονται πάντοτε κατά θέσιν αποτελούν απεικόνιση εκείνων που υπάρχουν κατά φύσιν. Και πάλι, εξάλλου, όσα αναπλάθονται κατά μίμηση κάποιου, υπολείπονται της αλήθειας των πρωτοτύπων. Εάν, λοιπόν, από την πατρότητα του Θεού το όνομα της πατριάς μεταβαίνει και σε εμάς, πώς δεν ασεβούν βαρύτατα εκείνοι που ισχυρίζονται ότι εμείς μεν πρέπει να είμαστε κατά φύσιν πατέρες των απογόνων μας, εμείς που γίναμε και ονομαστήκαμε έτσι κατά μίμηση του αληθινού Πατέρα, ενώ ο αρχέτυπος και πρώτος Πατέρας Θεός στερείται της αλήθειας του να γεννά, και δεν ομολογούν ότι ο Υιός προήλθε από Αυτόν ουσιωδώς, αλλά φαντάζονται ότι είναι κάποιος αλλότριος προς την πατρική ουσία και επείσακτος; Και πώς θα μπορούσε γενικά να ονομάζεται Πατέρας Αυτός που δεν έχει γεννήσει τίποτα, εφόσον βεβαίως το όνομα του πατέρα είναι δηλωτικό της ιδιότητας τού να μπορεί να γεννά, και συνδέει αυτόν που γέννησε με αυτόν που γεννήθηκε μέσω της γέννησης, σαν με ωδίνη, σε ενότητα ουσίας;

Διότι μόνο ο Πατέρας είναι αγέννητος (επειδή η ύπαρξή Του δεν προέρχεται από άλλη υπόσταση)· και μόνο ο Υιός είναι γεννητός (διότι έχει γεννηθεί από την ουσία του Πατέρα άναρχα και άχρονα)· και μόνο το Άγιο Πνεύμα είναι εκπορευτό από την ουσία του Πατέρα· δεν γεννάται, αλλά εκπορεύεται. Αυτά βέβαια διδάσκει η Θεία Γραφή, ενώ ο τρόπος της γεννήσεως και της εκπορεύσεως παραμένει ακατάληπτος. Και πρέπει να γνωρίζουμε και τούτο, ότι τα ονόματα της πατρότητας, της υιότητας και της εκπόρευσης δεν μεταφέρθηκαν από εμάς στη μακάρια Θεότητα· αντίθετα, από εκεί έχουν μεταδοθεί σε εμάς, όπως λέει ο θείος Απόστολος: «Γι' αυτό κάμπτω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα, από τον οποίο ονομάζεται κάθε πατριά στον ουρανό και στη γη.» Εάν δε λέμε ότι ο Πατέρας είναι αρχή του Υιού και μεγαλύτερος, δεν εννοούμε ότι προηγείται του Υιού στον χρόνο ή στη φύση· διότι δι' Αυτού (του Υιού) δημιούργησε τους αιώνες· ούτε ως προς οτιδήποτε άλλο, παρά μόνο ως προς το αίτιο, δηλαδή ότι ο Υιός γεννήθηκε από τον Πατέρα, και όχι ο Πατέρας από τον Υιό· και ότι ο Πατέρας είναι το φυσικό αίτιο του Υιού· όπως ακριβώς δεν λέμε ότι η φωτιά προέρχεται από το φως, αλλά το φως από τη φωτιά. Όταν λοιπόν ακούμε ότι ο Πατέρας είναι αρχή του Υιού και μεγαλύτερος, θα το κατανοούμε ως προς το αίτιο. Και όπως ακριβώς δεν λέμε ότι άλλης ουσίας είναι η φωτιά και άλλης το φως, έτσι δεν είναι δυνατόν να πούμε ότι άλλης ουσίας είναι ο Πατέρας και άλλης ο Υιός, αλλά της μίας και της αυτής.

Κατήχηση Ζ' προς τους φωτιζομένους, η οποία εκφωνήθηκε στα Ιεροσόλυμα, εις τον Πατέρα. Και ανάγνωσμα από την προς Εφεσίους επιστολή: Για τον λόγο αυτόν κάμπτω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα, από τον οποίο ονομάζεται κάθε πατριά στους ουρανούς και στη γη, και τα εξής. Σχετικά με τη μοναρχία του Θεού, επαρκώς σας μιλήσαμε κατά τη χθεσινή ημέρα. Και λέω επαρκώς, όχι βέβαια σύμφωνα με την αξία του θέματος (διότι είναι εντελώς αδύνατο για τη θνητή φύση να φθάσει σε αυτό το ύψος), αλλά στο μέτρο που επέτρεπε η δική μας αδυναμία. Επίσης, αναπτύξαμε τις παρεκτροπές της πολυσχιδούς πλάνης των άθεων αιρετικών.

Και δεν έγινε Πατέρας μέσω πάθους, ούτε από συνεύρεση, ούτε από άγνοια, ούτε με απορροή, ούτε έχοντας μειωθεί, ούτε έχοντας αλλοιωθεί· (διότι κάθε τέλειο δώρημα είναι άνωθεν, και κατεβαίνει από τον Πατέρα των φώτων, στον οποίο δεν υπάρχει παραλλαγή ή σκιά μεταβολής). Πατέρας τέλειος, που γέννησε τέλειο Υιό· παραδίδοντας τα πάντα σε αυτόν που γεννήθηκε· διότι «όλα μου παραδόθηκαν», λέει, «από τον Πατέρα μου». Και τιμάται από τον Μονογενή· «διότι εγώ τιμώ τον Πατέρα», λέει ο Υιός· και πάλι: «Όπως εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και μένω στην αγάπη του». Λέμε λοιπόν και εμείς παρόμοια με τον Απόστολο: «Ευλογητός ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας των οικτιρμών και Θεός κάθε παράκλησης»· και, «Κάμπτουμε τα γόνατα προς τον Πατέρα, από τον οποίο ονομάζεται κάθε πατριά στους ουρανούς και στη γη»· δοξάζοντάς τον μαζί με τον Μονογενή· διότι αυτός που αρνείται τον Πατέρα, αρνείται και τον Υιό· και πάλι: «Εκείνος που ομολογεί τον Υιό, έχει και τον Πατέρα»· γνωρίζοντας ότι ο Κύριος Ιησούς Χριστός είναι εις δόξαν του Θεού Πατέρα.

Ονομάζεται λοιπόν «πνεύμα» σύμφωνα με αυτό που μόλις αναγνώστηκε, «διότι σε άλλον δίνεται μέσω του πνεύματος λόγος σοφίας». Ονομάζεται επίσης «πνεύμα αληθείας», όπως λέει ο Σωτήρας, «όταν δε έλθει εκείνος, το πνεύμα της αληθείας». Ονομάζεται και «παράκλητος», καθώς έχει πει, «διότι εάν εγώ δεν απέλθω, ο παράκλητος δεν θα έλθει σε εσάς». Το ότι δε είναι ένα και το αυτό, το οποίο ονομάζεται με διάφορες προσηγορίες, αποδεικνύεται σαφώς από αυτά. Διότι, σχετικά με το ότι το άγιο πνεύμα και ο παράκλητος είναι το ίδιο, έχει ειπωθεί «ο δε παράκλητος, το πνεύμα το άγιο». Σχετικά δε με το ότι ο παράκλητος και το πνεύμα της αληθείας είναι το ίδιο, έχει ειπωθεί «και άλλον παράκλητο θα δώσω σε εσάς, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα, το πνεύμα της αληθείας». Και πάλι «όταν δε έλθει ο παράκλητος τον οποίο εγώ θα σας στείλω παρά του Πατρός, το πνεύμα της αληθείας». Ονομάζεται και «πνεύμα Θεού», όπως έχει γραφτεί: «και είδα το πνεύμα του Θεού να καταβαίνει», και πάλι, «διότι όσοι άγονται από το πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί Θεού». Ονομάζεται και «πνεύμα Πατρός», καθώς λέει ο Σωτήρας: «διότι δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το πνεύμα του Πατρός σας που μιλάει μέσα σας». Και πάλι ο Παύλος: «για τον λόγο αυτόν κάμπτω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα» και τα εξής, «για να σας δώσει να κραταιωθείτε διά του πνεύματός του».

Κατήχηση περί της μοναρχίας του Θεού στο «Πιστεύω εις ένα Θεόν» και κατά των αιρέσεων. Και ανάγνωσμα από τον Ησαΐα: «Εγκαινίζεσθε προς εμέ, νήσοι» και τα εξής. Κατήχηση περί του Πατρός και ανάγνωσμα από την προς Εφεσίους επιστολή: «Για τον λόγο αυτόν κλίνω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα» και τα εξής.

Και πάλι στην ίδια επιστολή, προχωρώντας λίγο πιο κάτω, επιθυμώντας να φτάσουν αυτοί σε υψηλότερη αύξηση και προκοπή πνευματικής τελειότητας, προσεύχεται λέγοντας: γι' αυτόν τον λόγο κλίνω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, από τον οποίο παίρνει το όνομά της κάθε πατριά στον ουρανό και στη γη, για να σας δώσει, σύμφωνα με τον πλούτο της δόξας του, να κραταιωθείτε με δύναμη μέσω του Πνεύματός του στον εσωτερικό άνθρωπο, να κατοικήσει ο Χριστός μέσω της πίστης στις καρδιές σας, ώστε, όντας ριζωμένοι και θεμελιωμένοι στην αγάπη, να μπορέσετε να κατανοήσετε μαζί με όλους τους αγίους, ποιο είναι το πλάτος και το μήκος και το βάθος και το ύψος, και να γνωρίσετε την αγάπη του Χριστού που ξεπερνά κάθε γνώση, για να γεμίσετε με όλο το πλήρωμα του Θεού.

Και βλέπεις ρητά και σαφώς να ερμηνεύεται το πράγμα· διότι δεν υπάρχει κανένας άλλος θεός, ούτε στον ουρανό, ούτε στη γη, ούτε σε κανέναν τόπο, αλλά «ένας Πατέρας από τον οποίο προέρχονται τα πάντα και ένας Κύριος Ιησούς Χριστός, δι' ου τα πάντα», και ένα Άγιο Πνεύμα, στο οποίο υπάρχουν τα πάντα, όντας πάντοτε Τριάδα, μία η θεότητα και ουδέποτε δεχόμενη προσθήκη, ούτε επιδεχόμενη αφαίρεση. 70. Ας προχωρήσουμε όμως πάλι σε άλλα και ας διασπάσουμε τα δίχτυα αυτού του θηρίου και εχθρού και εκδικητή, αγαπητοί, φέρνοντας στην έκφραση της αλήθειας τα όσα παράδοξα λέγονται από αυτόν, για όσους επιθυμούν να μάθουν καλά τα της αλήθειας και να αποτρέψουν τον νου τους από την κακοδιδασκαλία κάθε αίρεσης. Διότι επιτίθεται πάλι εναντίον του νόμου και των προφητών, όντας εχθρός της αλήθειας και του Αγίου Πνεύματος που μίλησε μέσω του νόμου και των προφητών, και αφήνοντας αχαλίνωτη τη γλώσσα του, όπως κάνει πάντοτε, εναντίον του Θεού που δημιούργησε τα πάντα, και ο οποίος μίλησε μέσω του νόμου και των προφητών, «ο οποίος είναι ο Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, από τον οποίο ονομάζεται κάθε πατριά στον ουρανό και στη γη», και λέει: «από αυτόν προέρχεται η επιθυμία και από αυτόν οι φόνοι και όλα τα άλλα».

Διότι, διδάσκοντάς μας αυτό, ο μακάριος Παύλος γράφει: «Για τον λόγο αυτόν κάμπτω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα, από τον οποίο κάθε πατριά στον ουρανό και στη γη παίρνει το όνομά της»· διότι, όπως ακριβώς στη γη ονομάζονται πατέρες αυτοί που έχουν τους υιούς τους καθ' ομοιότητα των δικών τους ουσιών, έτσι και ονομάζεται Πατέρας στους ουρανούς, από τον οποίο οι πατέρες στη γη ονομάστηκαν κατ' ουσίαν, έχοντας αναμφίβολα τον γεννηθέντα από αυτόν Υιό καθ' ομοιότητα της δικής του ουσίας. Και δεν είναι δυνατόν η έννοια αυτών που καταχρηστικώς και ομωνύμως λέγονται υιοί να αρμόζει στον Μονογενή. Διότι, όπως ακριβώς «πυξίον» λέγεται κυριολεκτικώς εκείνο που είναι κατασκευασμένο από ξύλο πύξου, αλλά πιο γενικά και καταχρηστικώς εξαιτίας εκείνου λέγεται «πυξίον» και αυτό που έχει κατασκευαστεί από μολύβι και χαλκό και από κάποια άλλη ύλη· έτσι λοιπόν, ούτε όπως το «αυτός που γέννησε τις σταγόνες της δροσιάς», δηλαδή με τρόπο ουσιώδη· διότι εδώ η έννοια του τοκετού έχει ληφθεί καταχρηστικώς για το δημιούργημα· ούτε όπως το «υιούς γέννησα και ύψωσα», διότι και εδώ έχουν ονομαστεί έτσι καταχρηστικώς, λόγω της εύνοιας και της τιμής· ούτε όπως το «έδωσε σε αυτούς την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού»· διότι και αυτό έχει ληφθεί από την ενέργεια σύμφωνα με την αρετή και τη μίμηση· δεν θα νοηθεί κατ' αυτόν τον τρόπο ο Μονογενής, αλλά κυριολεκτικώς, ως μόνος από μόνον, όμοιος κατ' ουσίαν γεννηθείς από τον Πατέρα, του οποίου ακριβώς και ονομάστηκε και νοήθηκε Υιός. 6.

Ομιλεί σαφώς για τη μετοχή στο Πνεύμα και για την ενέργεια αυτού προς εκείνους που μετέχουν, «ώστε», όπως λέει, «να δεχθείτε και εσείς με τον ίδιο τρόπο τη βεβαιότητά του». Έπειτα, προχωρώντας λίγο πιο κάτω στην επιστολή, τους απευθύνει μια σπουδαιότερη ευχή, ζητώντας να έλθει επάνω τους πιο τέλεια η δύναμη του Πνεύματος: «Γι’ αυτόν τον λόγο κλίνω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, από τον οποίο κάθε πατριά στον ουρανό και στη γη λαμβάνει το όνομά της, για να σας αξιώσει, σύμφωνα με τον πλούτο της δόξας Του, να κραταιωθείτε με δύναμη μέσω του Πνεύματός Του στον εσωτερικό άνθρωπο, ώστε να κατοικήσει ο Χριστός διά της πίστεως στις καρδιές σας, όντας ριζωμένοι και θεμελιωμένοι στην αγάπη· για να αποκτήσετε τη δύναμη να κατανοήσετε μαζί με όλους τους αγίους ποιο είναι το πλάτος και το μήκος και το βάθος και το ύψος, και να γνωρίσετε την αγάπη του Χριστού που υπερβαίνει κάθε γνώση, προκειμένου να γεμίσετε από όλο το πλήρωμα του Θεού».

Επειδή δε ως επί το πλείστον είναι αληθινό αυτό που λέγεται, για τον λόγο αυτό μεταδίδει αυτήν (την ονομασία) και σε εμάς στο μέτρο του δυνατού. Γι' αυτό και ο θείος Παύλος, γράφοντας προς τους Εφεσίους, λέει: «κάμπτω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, από τον οποίο κάθε πατριά στον ουρανό και στη γη παίρνει το όνομά της, για να σας δώσει» αυτά κι αυτά. Θα μπορούσε δε κανείς να πει ότι αληθινά λαμβάνει το όνομά της και κάθε υιότητα από τον Ύψιστο Υιό, και με τον ίδιο τρόπο ισχύει και για το Πνεύμα. Επομένως, το Πνεύμα του Θεού φέρει την ονομασία Του κατεξοχήν αληθινά, ή μάλλον και μόνο αυτό από όλα τα πράγματα, όπως και ο Υιός του Θεού τη δική Του, και ο Πατέρας με τον ίδιο τρόπο, και ότι ο Θεός ονομάζεται τριαδικός και ενιαίος και τα παρόμοια ομοίως.

Αυτό είναι, λέει, που είναι γραμμένο στην Γραφή: «για τον λόγο αυτό κλίνω τα γόνατά μου προς τον Θεό και Πατέρα και Κύριο του Κυρίου μας Ιησού Χριστού», «για να σας δώσει» ο Θεός την χάρη «να κατοικήσει ο Χριστός» «στον εσωτερικό άνθρωπο», δηλαδή τον ψυχικό, όχι τον σωματικό, «για να μπορέσετε να κατανοήσετε» «ποιο είναι το βάθος», το οποίο είναι ο Πατέρας των όλων, «και ποιο το πλάτος», το οποίο είναι ο Σταυρός, ο Όρος του πληρώματος, «και ποιο το μήκος», δηλαδή το πλήρωμα των αιώνων. Γι' αυτό «ο ψυχικός», λέει, «άνθρωπος δεν δέχεται τα του Πνεύματος του Θεού· διότι του φαίνονται μωρία». Μωρία δε, λέει, είναι η δύναμη του δημιουργού· διότι ήταν μωρός και ανόητος, και νόμιζε ότι ο ίδιος δημιουργεί τον κόσμο, αγνοώντας ότι τα πάντα η Σοφία, η Μητέρα, η Ογδοάδα, τα ενεργούσε μέσω αυτού για την κτίση του κόσμου, ενώ εκείνος δεν γνώριζε τίποτα.

Γι' αυτόν τον λόγο κλίνω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, από τον οποίο παίρνει το όνομά της κάθε πατριά στους ουρανούς και στη γη. Φανερώνει έτσι τη διάθεση της προσευχής που κάνει υπέρ αυτών. Δεν είπε απλώς «προσεύχομαι», αλλά έδειξε την κατανυκτική του δέηση μέσω της κλίσεως των γονάτων. «Από τον οποίο κάθε πατριά». Όχι πλέον σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων, λέει, αλλά επειδή Εκείνος δημιούργησε και τις επουράνιες και τις επίγειες φυλές, οι οποίες δεν είναι όπως οι ιουδαϊκές. Για να σας δώσει, σύμφωνα με τον πλούτο της δόξας Του, να κραταιωθείτε με δύναμη μέσω του Πνεύματός Του ως προς τον εσωτερικό άνθρωπο, ώστε να κατοικήσει ο Χριστός μέσω της πίστεως στις καρδιές σας. Πρόσεξε με πόση ακόρεστη επιθυμία εύχεται για αυτούς τα αγαθά, ώστε να μην περιφέρονται ασταθείς. Πώς όμως γίνεται αυτό; Μέσω του Αγίου Πνεύματος στον εσωτερικό σας άνθρωπο, ώστε να κατοικήσει ο Χριστός στις καρδιές μέσω της πίστεως.

Διότι τίποτε δεν είναι πιο πλατύ από την καρδιά του Παύλου, η οποία αγαπούσε όλους τους πιστούς τόσο σφοδρά, όπως κάποιος θα αγαπούσε ένα αγαπημένο πρόσωπο, χωρίς η αγάπη του να διαιρείται και να γίνεται πιο αδύναμη, αλλά παραμένοντας ακέραιη για τον καθένα. Και τι το θαυμαστό υπάρχει όταν πρόκειται για τους πιστούς, από τη στιγμή που ακόμη και για τους απίστους η καρδιά του Παύλου χωρούσε ολόκληρη την οικουμένη; Γι' αυτό δεν είπε «Σας αγαπώ», αλλά πιο εμφατικά: «Το στόμα μας έχει ανοίξει, η καρδιά μας έχει πλατυνθεί· σας έχουμε όλους μέσα»· και ούτε αυτό το είπε απλώς, αλλά με πολλή ευρυχωρία. Διότι αυτός που αγαπιέται, βαδίζει μέσα στην καρδιά εκείνου που αγαπά με πολλή άνεση· γι' αυτό λέει: «Δεν αισθάνεστε στενότητα σε εμάς, αλλά αισθάνεστε στενότητα στα δικά σας σπλάχνα». Και πρόσεξε ότι η επίπληξη γίνεται με φειδώ, πράγμα που είναι γνώρισμα εκείνων που αγαπούν σφοδρά. Δεν είπε, «Δεν μας αγαπάτε», αλλά, «Όχι με το ίδιο μέτρο»· διότι δεν θέλει να τους επικρίνει έντονα. Και παντού θα μπορούσε να δει κανείς πώς φλέγεται από αγάπη για τους πιστούς, σταχυολογώντας τα λόγια από κάθε επιστολή του. Στους Ρωμαίους, για παράδειγμα, λέει: «Επιποθώ να σας δω»· και, «Πολλές φορές έθεσα ως σκοπό να έλθω προς εσάς»· και, «Αν τυχόν κατευοδωθώ πια κάποτε να έλθω προς εσάς». Στους Γαλάτες λέει: «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες»· και στους Εφεσίους πάλι: «Γι' αυτό τον λόγο κάμπτω τα γόνατά μου υπέρ υμών».

Εμπρός λοιπόν, ας σας μιλήσουμε και για εκείνους από τους δικαίους που κατόρθωσαν μέσω των προσευχών τους να σώσουν και έθνη, και πόλεις, και ολόκληρη την οικουμένη. Και όταν γίνεται μνεία της προσευχής, ο Παύλος είναι ο πρώτος που αξίζει να μνημονευθεί, ο Παύλος που υπήρξε αχόρταγος για τη λατρεία του Θεού, ο κοινός πατέρας και πρόγονος των δούλων του Χριστού. Εκείνος, λοιπόν, ο φύλακας της οικουμένης, διά της προσευχής και της συνεχούς δεήσεως διέσωσε όλα τα έθνη, λέγοντας πάντοτε προς εμάς: «Γι' αυτόν τον λόγο λυγίζω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, από τον οποίο λαμβάνει το όνομά της κάθε πατριά στον ουρανό και στη γη, ώστε να σας δώσει, σύμφωνα με τον πλούτο της χάριτός Του, να κραταιωθείτε με δύναμη μέσω του Πνεύματός Του ως προς τον εσωτερικό άνθρωπο, για να κατοικήσει ο Χριστός μέσω της πίστεως στις καρδιές σας». Βλέπεις, λοιπόν, πόση δύναμη έχει η προσευχή και η δέηση;

Εκείνον που δεν τον χωρούν οι ουρανοί, Αυτός εισέρχεται σε ψυχή που ζει με προσευχές. «Ο ουρανός είναι θρόνος μου», λέει, «και η γη υποπόδιο των ποδιών μου. Ποιον οίκο θα μου οικοδομήσετε; λέει ο Κύριος· ή ποιος είναι ο τόπος της αναπαύσεώς μου;» Και όμως, ο Παύλος οικοδομεί οίκο μέσω των αγίων προσευχών. «Κάμπτω», λέει, «τα γόνατά μου προς τον Πατέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ώστε να κατοικήσει ο Χριστός μέσω της πίστεως στις καρδιές σας». Και βέβαια, και από αυτό θα μπορούσε κανείς να διαπιστώσει τη δύναμη των αγίων προσευχών: ότι ο Παύλος, ο οποίος διέτρεχε ολόκληρη την οικουμένη σαν να ήταν φτερωτός, και κατοικούσε σε δεσμωτήριο, και υπέμενε μαστιγώσεις, και φορούσε αλυσίδα, και ζούσε μέσα στο αίμα και στους κινδύνους, και εκδίωκε δαίμονες, και ανέσταινε νεκρούς, και θεράπευε ασθένειες, δεν στηρίχθηκε σε κανένα από αυτά για τη σωτηρία των ανθρώπων, αλλά περιτείχισε τη γη με τις προσευχές· και μετά τα θαύματα και την ανάσταση των νεκρών, κατέφευγε στις προσευχές, όπως ακριβώς ένας αθλητής που σπεύδει στην παλαίστρα έπειτα από τη στέψη του.

Διότι σε εμάς υπάρχει η κάθαρση, ενώ σε αυτόν η καθαρότητα· και η ένωση μέσω της πίστεως μας μεταδίδει την παρρησία που αποκτάται δι' αυτού. «Γι' αυτό τον λόγο κλίνω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, από τον οποίο λαμβάνει το όνομά της κάθε πατριά στους ουρανούς και στη γη». Το έργο των αποστόλων είναι διπλό, διδασκαλία και προσευχή, σύμφωνα με όσα λέγουν ο Πέτρος και οι συν αυτώ: «Εμείς δε θα αφοσιωθούμε στην προσευχή και στη διακονία του λόγου». Και η κλίση των γονάτων φανερώνει αυτόν που προσπίπτει στον Θεό. Οι πατριές, εξάλλου, τώρα πάνω στη γη ονομάζονται με δύο τρόπους, καθώς υπάρχουν πατέρες κατά σάρκα και πατέρες κατά πνεύμα. Στον ουρανό, όμως, μόνο πνευματικά μπορούν να ονομάζονται.

Και πρέπει να γνωρίζουμε και τούτο, ότι το όνομα της πατρότητας, της υιότητας και της εκπόρευσης δεν μεταφέρθηκε από εμάς στη μακάρια θεότητα, αλλά, αντίθετα, από εκεί μεταδόθηκε σε εμάς, όπως λέει ο θείος απόστολος: «Γι' αυτό κάμπτω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα, από τον οποίο κάθε πατριά στον ουρανό και στη γη».

Και ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός στο δέκατο τρίτο κεφάλαιο των Δογματικών του γράφει: «εικόνα του Πατρός είναι ο Υιός, και του Υιού το Πνεύμα· μέσω του οποίου ο Χριστός, όταν κατοικεί μέσα στον άνθρωπο, του δίνει το κατ' εικόνα». Μάλλον δε, πριν από αυτά, στην προς Εφεσίους επιστολή ο μακάριος Παύλος λέγει: «γι' αυτόν τον λόγο κάμπτω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, για να σας δώσει, κατά τον πλούτο της δόξας Του, να κραταιωθείτε με δύναμη δια του Πνεύματός Του ως προς τον εσωτερικό άνθρωπο, ώστε να κατοικήσει ο Χριστός στις καρδιές σας». Και βέβαια, και από τις ιερές τελετές, δια του Πνεύματος λαμβάνουμε τον ίδιο τον Χριστό, εννοώ τη χάρη του Χριστού· διότι κανείς που έχει σώο τον νου του δεν θα μπορούσε να πει ότι λαμβάνουμε την ουσία ή την υπόστασή Του. Επομένως, ή και ο Χριστός προέρχεται εκ του Πνεύματος, επειδή δίδεται μέσω αυτού, ή ούτε το Πνεύμα προέρχεται εξ Αυτού, επειδή δίδεται μέσω Αυτού. Αυτό λοιπόν που πριν από λίγο είπα με συντομία, το ίδιο αναπτύσσω εδώ πιο εκτενώς, εάν θέλεις και σε αυτό το ζήτημα να σκέφτεσαι με ευσέβεια.

Είτε, λοιπόν, επιθυμούμε να φτάσουμε γρήγορα στην τελειότητα είτε αργά, οφείλουμε να πιστέψουμε τέλεια στον Χριστό και να εφαρμόσουμε όλες τις εντολές του, έχοντας λάβει από αυτόν τη δύναμη για μια τέτοια εργασία, και αυτό δεν σημαίνει ότι οφείλουμε να εφαρμόσουμε την κάθε εντολή ξεχωριστά τη μία μετά την άλλη και μονομερώς, αλλά μέσα από τις πιο περιεκτικές να συμπεριλάβουμε τις επιμέρους και έτσι να τις εκπληρώσουμε όλες μαζί σύντομα. Διότι υπάρχουν εντολές πιο θεμελιώδεις, οι οποίες περιέχουν μέσα τους μεγάλο πλήθος από τις υπόλοιπες. Αυτόν μόνο τον αγώνα οφείλουμε εμείς, δηλαδή να νικήσουμε τη δική μας απιστία και να μην αμελήσουμε τις περιεκτικές εντολές, μέσω των οποίων η χάρη που μας δόθηκε αποκαλύπτεται έμπρακτα. Αυτό ακριβώς εύχεται να γίνει σε εμάς και ο άγιος Παύλος λέγοντας: «Για τον λόγο αυτόν λυγίζω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, για να σας δώσει ο Κύριος δύναμη ώστε να κραταιωθείτε μέσω του Πνεύματός του στον εσωτερικό άνθρωπο, να κατοικήσει ο Χριστός με κάθε βεβαιότητα και αίσθηση στις καρδιές σας διά της πίστεως». Και θα ήταν καιρός, όπως προείπαμε, να επιβεβαιώσουμε αυτή τη μαρτυρία και με τα ίδια τα πράγματα στην πράξη· διότι ιδού, στον βαθμό που πιστεύοντας εφαρμόζουμε τις εντολές του Χριστού, σε ανάλογο βαθμό και το Άγιο Πνεύμα ενεργεί μέσα μας τους δικούς του καρπούς. «

Σημειώνοντας δε με ακρίβεια τον τρόπο της μετουσίας και της μετάληψης του Πνεύματος, η οποία συντελείται με πλήρη πληροφορία, λέει: «Σύμφωνα με την ενέργεια της δυνάμεώς του, την οποία ενήργησε στον Χριστό, όταν τον ανέστησε από τους νεκρούς». Σύμφωνα με εκείνη την ενέργεια του Πνεύματος, λέει, ώστε να δεχθείτε και εσείς την πλήρη πληροφορία. Και πάλι στην ίδια επιστολή, προχωρώντας λίγο πιο κάτω, επιθυμώντας να φθάσουν σε κάποια υψηλότερη αύξηση και προκοπή της πνευματικής τελειότητας, προσεύχεται λέγοντας: «Γι' αυτό τον λόγο κάμπτω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, από τον οποίο ονομάζεται κάθε πατριά στους ουρανούς και πάνω στη γη, ώστε να σας δώσει, σύμφωνα με τον πλούτο της δόξας του, τη δύναμη να κραταιωθείτε μέσω του Πνεύματός του στον εσωτερικό άνθρωπο, να κατοικήσει ο Χριστός μέσω της πίστεως στις καρδιές σας, όντας ριζωμένοι και θεμελιωμένοι στην αγάπη, για να μπορέσετε να κατανοήσετε, μαζί με όλους τους αγίους, ποιο είναι το πλάτος και το μήκος και το βάθος και το ύψος, και να γνωρίσετε την αγάπη του Χριστού που υπερβαίνει τη γνώση, ώστε να γεμίσετε με όλο το πλήρωμα του Θεού».