Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 3:18

Αυτό θέλοντας να δηλώσει και ο Παύλος, λέει: «Όντας ριζωμένοι και θεμελιωμένοι στην αγάπη, ώστε να μπορέσετε να κατανοήσετε μαζί με όλους τους αγίους ποιο είναι το πλάτος και το μήκος και το ύψος και το βάθος, και να γνωρίσετε την αγάπη του Χριστού που υπερβαίνει κάθε γνώση, για να γεμίσετε με όλο το πλήρωμα του Θεού». Διότι, καθώς ο Λόγος έχει απλώσει τον εαυτό του παντού, και πάνω και κάτω και στο βάθος και στο πλάτος: πάνω μεν στην κτίση, κάτω δε στην ενανθρώπηση, στο βάθος δε στον Άδη, και στο πλάτος στον κόσμο· τα πάντα έχουν πληρωθεί από τη γνώση του Θεού.

Και το ότι το Πνεύμα Του, που ενοικεί στους αγίους, αναπληρώνει την παρουσία και τη δύναμη του ίδιου του Χριστού, και διδάσκει όλα όσα ο Ίδιος μάς έχει πει, μας το διασαφηνίζει πάλι εξίσου ο Παύλος λέγοντας: «Γι' αυτόν τον λόγο κάμπτω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα, από τον οποίο κάθε πατριά στον ουρανό και πάνω στη γη παίρνει το όνομά της, ώστε να σας δώσει, σύμφωνα με τον πλούτο της δόξας Του, να κραταιωθείτε με δύναμη μέσω του Πνεύματός Του στον εσωτερικό άνθρωπο, για να κατοικήσει ο Χριστός μέσω της πίστης στις καρδιές σας. Και, όντας ριζωμένοι και θεμελιωμένοι στην αγάπη, να μπορέσετε να κατανοήσετε, μαζί με όλους τους αγίους, ποιο είναι το πλάτος, το μήκος, το βάθος και το ύψος, και να γνωρίσετε την αγάπη του Χριστού, η οποία υπερβαίνει κάθε γνώση, ώστε να γεμίσετε με όλο το πλήρωμα του Θεού».

«Συγκλίνοντας προς τα πάνω θα κατασκευάσεις την κιβωτό, και σε άνοιγμα ενός πήχη θα την ολοκληρώσεις άνωθεν.» Το ότι αυτή η κατασκευή υποδηλώνει το μυστήριο του Χριστού, έστω και πολύ αμυδρά, θα μπορούσε να γίνει σαφές στον καθένα με μεγάλη ευκολία, από τα γραφόμενα του θεσπέσιου Παύλου προς εκείνους που δικαιώθηκαν μέσω της πίστης, καθώς αναφέρει ότι προσεύχεται αδιαλείπτως γι' αυτούς: «Για να μπορέσετε να κατανοήσετε πλήρως μαζί με όλους τους αγίους ποιο είναι το πλάτος, και το μήκος, και το ύψος, και το βάθος, και να γνωρίσετε την αγάπη του Χριστού που υπερβαίνει κάθε γνώση.»

Το με ποιον τρόπο αναχωρεί από τη γενέτειρά του ο Αβραάμ, πώς να μην αξίζει να το εξετάσουμε; «Διότι πήρε», λέγει, «τη Σάρρα τη γυναίκα του, και τον Λωτ, τον γιο του αδελφού του, και όλα τα υπάρχοντά τους, όσα είχαν αποκτήσει, και κάθε ψυχή που είχαν αποκτήσει στη Χαρράν. Και εξήλθαν για να πορευθούν προς τη γη Χαναάν, και διέσχισε ο Αβραάμ τη γη σε όλο το μήκος της, έως τον τόπο της Συχέμ, στην υψηλή δρυ». Διότι αναχωρούσε από τη Χαρράν χωρίς να αφήσει πίσω του κανένα δικό του κατάλοιπο, αλλά μεταβαίνοντας με μεγάλη προθυμία παγγενεί και πανοικί στη γη Χαναάν, την οποία του υπέδειξε ο Θεός. Έπειτα διασχίζει τη γη στο μήκος της, και φτάνει στην υψηλή γη. Επομένως, εκείνος που επιθυμεί να ακολουθεί απόλυτα τα θεία προστάγματα, και να θεωρεί την άνωθεν κλήση άξια της υπέρτατης φροντίδας, ας εξέλθει από τη ζωή των κοσμικών ηδονών ολοκληρωτικά, και σαν να λέμε παγγενεί, χωρίς να αφήσει κανένα ίχνος του παλαιού του φρονήματος σε εκείνα όπου βρισκόταν κάποτε. Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο αναχωρεί ορθά, και θα διασχίσει τη γη, αφού έχει κληθεί από τον Θεό, ώστε, όπως γράφει ο μακάριος Παύλος, να μπορέσει να κατανοήσει πλήρως μαζί με όλους τους αγίους, ποιο είναι το πλάτος, και το μήκος, και το ύψος, και το βάθος του μυστηρίου του Χριστού.

Και πάλι στην ίδια επιστολή, προχωρώντας λίγο πιο κάτω, επιθυμώντας να φτάσουν αυτοί σε υψηλότερη αύξηση και προκοπή πνευματικής τελειότητας, προσεύχεται λέγοντας: γι' αυτόν τον λόγο κλίνω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, από τον οποίο παίρνει το όνομά της κάθε πατριά στον ουρανό και στη γη, για να σας δώσει, σύμφωνα με τον πλούτο της δόξας του, να κραταιωθείτε με δύναμη μέσω του Πνεύματός του στον εσωτερικό άνθρωπο, να κατοικήσει ο Χριστός μέσω της πίστης στις καρδιές σας, ώστε, όντας ριζωμένοι και θεμελιωμένοι στην αγάπη, να μπορέσετε να κατανοήσετε μαζί με όλους τους αγίους, ποιο είναι το πλάτος και το μήκος και το βάθος και το ύψος, και να γνωρίσετε την αγάπη του Χριστού που ξεπερνά κάθε γνώση, για να γεμίσετε με όλο το πλήρωμα του Θεού.

Ας απαντήσει σε αυτά ο Μάρκελλος, εάν είναι σε θέση να παρουσιάσει τη διδασκαλία αυτών μέσα από τις παλαιές Γραφές. Εάν όμως δεν τη βρίσκει, ας εξηγήσει την αιτία για την οποία είχαν αποσιωπηθεί από τους προφήτες του Θεού όλα αυτά και άλλα μύρια παρόμοια με αυτά, για τα οποία ο ίδιος ο απόστολος παρακαλούσε τον Θεό υπέρ ημών, «για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε μαζί με όλους τους αγίους ποιο είναι το πλάτος και το μήκος και το βάθος και το ύψος, και να γνωρίσουμε την αγάπη του Θεού που υπερβαίνει κάθε γνώση». Επίσης, και ο ίδιος ο Σωτήρας μας, πάρα πολλά μυστήρια για τη βασιλεία των ουρανών, για τη συντέλεια του σύμπαντος και για τις επαγγελίες, άλλοτε με παραβολές και άλλοτε μυστικά τα αποκάλυπτε στους μαθητές του, προς τους οποίους έλεγε: «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια του Θεού». Παρόμοια με αυτά δεν θα μπορούσε να βρει κανείς στον Μωυσή ούτε στους υπόλοιπους προφήτες. Τι λοιπόν; Επειδή αυτά δεν παραδόθηκαν στον ιουδαϊκό λαό, αλλά φυλάσσονταν για τον κατάλληλο καιρό για την Εκκλησία του Χριστού, μήπως εξαιτίας αυτού θα έπρεπε εμείς να αθετούμε τη χάρη που μας δωρήθηκε, ή αντίθετα να ευχαριστούμε ακόμη περισσότερο Εκείνον που μας αξίωσε τέτοιας γνώσης; Με τον ίδιο λοιπόν τρόπο ταιριάζει να αντλούμε και τις διδασκαλίες περί του Υιού από την Καινή Του Διαθήκη, χωρίς να παραξενευόμαστε καθόλου αν οι άνθρωποι του Θεού δεν αποκάλυπταν τη γνώση γι' αυτόν στον σκληρόκαρδο λαό, αλλά διαφύλασσαν τον λόγο περί αυτού για την κατάλληλη εποχή.

Μόνο στον μεγάλο Παύλο ανήκει —ο οποίος διδάχθηκε από εκείνα τα άρρητα ρήματα, τα οποία άκουσε όταν μυήθηκε στα άδυτα του παραδείσου— το να διασαφηνίσει και το μυστήριο περί αυτού, όπως ακριβώς υπαινίχθηκε εν μέρει το απόκρυφο αυτό νόημα μέσω των λόγων του προς τους Εφεσίους, λέγοντας: «Για να καταστείτε ικανοί να κατανοήσετε μαζί με όλους τους αγίους, ποιο είναι το πλάτος και το μήκος και το βάθος και το ύψος, και να γνωρίσετε την αγάπη του Χριστού που υπερβαίνει κάθε γνώση, ώστε να πληρωθείτε με όλο το πλήρωμα του Θεού».

Διότι καθόλου άσκοπα δεν παρατήρησε το σχήμα του σταυρού εκείνος ο θείος οφθαλμός του Αποστόλου, αλλά έδειξε σαφώς και μέσω αυτού ότι, αφού απέβαλε από τα μάτια του όλα τα λέπια της άγνοιας, αντικρίζει καθαρά την ίδια την αλήθεια των όντων. Διότι είδε ότι αυτό το σχήμα, το οποίο διαιρείται σε τέσσερις προβολές από το σημείο της συμβολής τους στο μέσο, υποδηλώνει τη δύναμη και την πρόνοια Εκείνου που φανερώθηκε πάνω σε αυτό, η οποία διήκει μέσα από τα πάντα. Και για τον λόγο αυτόν κατονομάζει την κάθε προβολή με ιδιαίτερες λέξεις, ονομάζοντας «βάθος» το τμήμα από το μέσο και κάτω και «ύψος» το υπερκείμενο, «πλάτος» δε και «μήκος» αυτό που εκτείνεται πλαγίως μετά τη συμβολή εκατέρωθεν, ώστε το ένα μέρος από το μέσο να το ονομάσει πλάτος και το άλλο μήκος. Μέσω αυτών μου φαίνεται ότι υποδηλώνει σαφώς με τον λόγο του πως δεν υπάρχει κανένα απολύτως ον το οποίο να μη συγκρατείται πλήρως από τη θεία φύση, είτε υπερουράνιο, είτε υποχθόνιο, είτε αυτό που εκτείνεται πλαγίως από παντού προς τα πέρατα των όντων. Διότι με το «ύψος» σημαίνει το υπερκείμενο, με το «βάθος» το υποχθόνιο, και με το «μήκος» και το «πλάτος» τα ενδιάμεσα πέρατα που κατέχονται από τη δύναμη η οποία συγκρατεί τα πάντα. Ας αποτελέσουν δε απόδειξη των λεγομένων όσα λαμβάνουν χώρα στην ψυχή σου κατά την περί Θεού έννοια.

Αν λοιπόν αναλογιστείς τη σύσταση των επουρανίων ή των υποχθονίων ή των περάτων σε κάθε πλευρά του σύμπαντος, παντού συναντά τον λογισμό σου η θεότητα, η οποία μόνη θεωρείται σε κάθε μέρος μέσα στα όντα και συγκρατεί τα πάντα στην ύπαρξή τους. Είτε βέβαια πρέπει να ονομάζεται αυτή η φύση θεότητα, είτε λόγος, είτε δύναμη, είτε σοφία, είτε κάτι άλλο από τα υψηλά ονόματα που μπορούν περισσότερο να υποδείξουν αυτό που υπερέχει, ο λόγος μας δεν διαφωνεί καθόλου ως προς τη λέξη ή το όνομα ή τον τύπο των λέξεων. Επειδή λοιπόν όλη η κτίση βλέπει προς αυτόν, και υπάρχει γύρω από αυτόν, και μέσω αυτού συνενώνεται με τον εαυτό της, καθώς τα άνω ενώνονται με τα κάτω και τα πλάγια μεταξύ τους μέσω αυτού, έπρεπε να μην οδηγούμαστε στην κατανόηση της θεότητας μόνο μέσω της ακοής, αλλά και η όραση να γίνει δάσκαλος των υψηλότερων νοημάτων. Από εκεί ορμώμενος και ο μέγας Παύλος μυσταγωγεί τον λαό στην Έφεσο, ενσταλάζοντας σε αυτούς δύναμη μέσω της διδασκαλίας, ώστε να γνωρίσουν τι είναι το βάθος και το ύψος, καθώς και το πλάτος και το μήκος. Διότι ονομάζει κάθε προεξοχή του σταυρού με ξεχωριστή λέξη, αποκαλώντας ύψος το ανώτερο μέρος, βάθος το κατώτερο, και πλάτος και μήκος τις πλάγιες εκτάσεις. Και νομίζω ότι κάνει πιο σαφές ένα τέτοιο νόημα κάπου αλλού, προς τους Φιλιππησίους, στους οποίους λέει ότι στο όνομα του Ιησού Χριστού θα κάμψει κάθε γόνατο επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων.

Ομιλεί σαφώς για τη μετοχή στο Πνεύμα και για την ενέργεια αυτού προς εκείνους που μετέχουν, «ώστε», όπως λέει, «να δεχθείτε και εσείς με τον ίδιο τρόπο τη βεβαιότητά του». Έπειτα, προχωρώντας λίγο πιο κάτω στην επιστολή, τους απευθύνει μια σπουδαιότερη ευχή, ζητώντας να έλθει επάνω τους πιο τέλεια η δύναμη του Πνεύματος: «Γι’ αυτόν τον λόγο κλίνω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, από τον οποίο κάθε πατριά στον ουρανό και στη γη λαμβάνει το όνομά της, για να σας αξιώσει, σύμφωνα με τον πλούτο της δόξας Του, να κραταιωθείτε με δύναμη μέσω του Πνεύματός Του στον εσωτερικό άνθρωπο, ώστε να κατοικήσει ο Χριστός διά της πίστεως στις καρδιές σας, όντας ριζωμένοι και θεμελιωμένοι στην αγάπη· για να αποκτήσετε τη δύναμη να κατανοήσετε μαζί με όλους τους αγίους ποιο είναι το πλάτος και το μήκος και το βάθος και το ύψος, και να γνωρίσετε την αγάπη του Χριστού που υπερβαίνει κάθε γνώση, προκειμένου να γεμίσετε από όλο το πλήρωμα του Θεού».

Διότι αυτός που είχε τη δυνατότητα να αναδείξει τον εαυτό του μέσω τόσων και τέτοιων θαυμάτων αναφέρει: «μη γένοιτο να καυχηθώ για τίποτε άλλο, παρά μόνο για τον σταυρό του Χριστού», και προς τους Κορινθίους λέγει ότι ο λόγος του σταυρού είναι δύναμη Θεού για όσους σώζονται. Στους Εφεσίους, εξάλλου, αποτυπώνει τη δύναμη που συγκρατεί και συνέχει τα πάντα με το σχήμα του σταυρού· στους οποίους επιθυμεί, αφού εξυψωθούν, να γνωρίσουν την υπερβάλλουσα δόξα αυτής της δυνάμεως, κατονομάζοντας την ως ύψος και πλάτος και βάθος και μήκος, και αποκαλώντας με ιδιαίτερα ονόματα καθεμία από τις κεραίες που θεωρούνται ότι συνιστούν το σχήμα του σταυρού. Έτσι το μεν άνω μέρος το ονομάζει ύψος, το δε τμήμα που βρίσκεται κάτω από το σημείο συμβολής το ονομάζει βάθος, και την εγκάρσια κεραία, και ως προς τα δύο άκρα της, την υποδηλώνει με τα ονόματα του μήκους και του πλάτους. Με αυτόν τον τρόπο θα φανερωνόταν μέσα από αυτό το μέγα μυστήριο, ότι δηλαδή και τα επουράνια και τα καταχθόνια και όλα τα πέρατα των όντων συγκρατούνται και συνέχονται από Εκείνον που κατέδειξε αυτή την άρρητη και μεγάλη δύναμη μέσω του τύπου του σταυρού. Αλλά νομίζω πως δεν χρειάζεται πλέον να αγωνίζομαι εναντίον αυτών των αιτιάσεων, θεωρώντας περιττό να αναλώνω ζήλο σε ελέγχους κατά της συκοφαντίας, εφόσον η αλήθεια καταδείχθηκε και με λίγα λόγια. Επομένως, ας προχωρήσει ο λόγος μας σε άλλη κατηγορία.

Αυτή, λοιπόν, είναι η σοφία και η δύναμη του Θεού: το να νικήσει διά της αδυναμίας, να υψωθεί διά της ταπεινώσεως, να πλουτίσει διά της πτωχείας. Και όχι μόνο ο λόγος του Σταυρού και το μυστήριο, αλλά και ο τύπος του είναι θείος και προσκυνητός, αποτελώντας σφραγίδα ιερή, σωστική και σεβάσμια, η οποία αγιάζει και τελειώνει τα υπερφυή και απόρρητα αγαθά που χορηγήθηκαν από τον Θεό στο γένος των ανθρώπων, αναιρεί την κατάρα και την καταδίκη, καταργεί τη φθορά και τον θάνατο, παρέχει αιώνια ζωή και ευλογία, ξύλο σωτήριο, βασιλικό σκήπτρο, θείο τρόπαιο κατά των ορατών και αοράτων εχθρών, έστω και αν τα τέκνα των αιρετικών δυσαρεστούνται παράφρονα. Διότι δεν εκπληρώθηκε σε αυτούς η αποστολική ευχή, ώστε να μπορέσουν να κατανοήσουν μαζί με όλους τους αγίους, ποιο είναι το πλάτος και το μήκος και το ύψος και το βάθος. Δηλαδή ότι ο Σταυρός του Κυρίου φανερώνει ολόκληρη την οικονομία της ένσαρκης παρουσίας Του και εμπεριέχει όλο το σχετικό με αυτήν μυστήριο, και εκτείνεται προς όλα τα πέρατα και περιλαμβάνει τα πάντα: τα άνω, τα κάτω, τα ολόγυρα και τα ενδιάμεσα.

Αυτό είναι, λέει, που είναι γραμμένο στην Γραφή: «για τον λόγο αυτό κλίνω τα γόνατά μου προς τον Θεό και Πατέρα και Κύριο του Κυρίου μας Ιησού Χριστού», «για να σας δώσει» ο Θεός την χάρη «να κατοικήσει ο Χριστός» «στον εσωτερικό άνθρωπο», δηλαδή τον ψυχικό, όχι τον σωματικό, «για να μπορέσετε να κατανοήσετε» «ποιο είναι το βάθος», το οποίο είναι ο Πατέρας των όλων, «και ποιο το πλάτος», το οποίο είναι ο Σταυρός, ο Όρος του πληρώματος, «και ποιο το μήκος», δηλαδή το πλήρωμα των αιώνων. Γι' αυτό «ο ψυχικός», λέει, «άνθρωπος δεν δέχεται τα του Πνεύματος του Θεού· διότι του φαίνονται μωρία». Μωρία δε, λέει, είναι η δύναμη του δημιουργού· διότι ήταν μωρός και ανόητος, και νόμιζε ότι ο ίδιος δημιουργεί τον κόσμο, αγνοώντας ότι τα πάντα η Σοφία, η Μητέρα, η Ογδοάδα, τα ενεργούσε μέσω αυτού για την κτίση του κόσμου, ενώ εκείνος δεν γνώριζε τίποτα.

«Για να μπορέσετε πλήρως», λέει. Επομένως, χρειάζεται πολλή δύναμη. Και φανερώνοντας πού μας χρειάζεται αυτή, προσθέτει: «Να κατανοήσετε μαζί με όλους τους αγίους, ποιο είναι το βάθος και το ύψος, και να γνωρίσετε την αγάπη του Χριστού που ξεπερνά κάθε γνώση. Ώστε να πληρωθείτε με όλο το πλήρωμα του Θεού». Και αυτό που λέει, είναι το εξής: Αν και η αγάπη του Χριστού βρίσκεται πάνω από κάθε ανθρώπινη γνώση, εσείς όμως θα τη γνωρίσετε, εάν έχετε τον Χριστό να κατοικεί μέσα σας· και όχι μόνο θα το γνωρίσετε αυτό εξαιτίας Του, αλλά και θα πληρωθείτε με όλο το πλήρωμα του Θεού. Λέγοντας δε «πλήρωμα Θεού», εννοεί είτε το να γνωρίσουμε ότι ο Θεός λατρεύεται ως Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα, είτε μας προτρέπει να αγωνιζόμαστε έτσι, ώστε να γεμίσουμε από κάθε αρετή, από την οποία είναι πλήρης ο Θεός. «Σε Εκείνον δε που μπορεί να κάνει τα πάντα, ασύγκριτα περισσότερα από όσα ζητούμε ή σκεπτόμαστε, σύμφωνα με τη δύναμη που ενεργεί μέσα μας». Πολύ σωστά είπε: «Σύμφωνα με τη δύναμη»· διότι αποτελεί έργο δύναμης το να λάβουμε αυτά που ποτέ δεν ελπίσαμε. Το ότι δε έκανε υπερβολικά περισσότερα από όσα ζητούμε ή σκεπτόμαστε, είναι φανερό από όσα ο ίδιος έγραφε. Εγώ μεν, λέει, προσεύχομαι· Εκείνος όμως, ακόμη και χωρίς τη δική μου προσευχή, θα κάνει μεγαλύτερα πράγματα από τα αιτήματά μας, και όχι απλώς μεγαλύτερα ή περισσότερα, αλλά «ασύγκριτα περισσότερα», φανερώνοντας έτσι το μέγεθος της δωρεάς. Από πού όμως είναι φανερό αυτό; «Από τη δύναμη», λέει, «που ενεργεί μέσα μας». Διότι ούτε τα ζητήσαμε ποτέ αυτά, ούτε τα προσδοκήσαμε.

Τέτοιος ήταν ο δάσκαλος του Ισραήλ, ο άγγελος που έφερε τον νόμο. Υπάρχουν δε πολλά πνεύματα που είναι και μεγαλύτερα από τους αγγέλους και έχουν μεγαλύτερη εξουσία· όπως δηλώνει ο Ησαΐας λέγοντας: «Ούτε πρέσβης, ούτε άγγελος», υποδηλώνοντας ότι ο πρέσβης είναι κάτι μεγαλύτερο από τον άγγελο, τον οποίο είναι φυσικό να ονομάζει και Πατέρα ο Απόστολος. «Για να σας δώσει, σύμφωνα με τον πλούτο της δόξας του, να κραταιωθείτε με δύναμη μέσω του Πνεύματός του στον εσωτερικό άνθρωπο, ώστε να κατοικήσει ο Χριστός μέσω της πίστης στις καρδιές σας· όντας ριζωμένοι και θεμελιωμένοι στην αγάπη, για να μπορέσετε να κατανοήσετε μαζί με όλους τους αγίους». Το αίτημα είναι μεγάλο, επειδή, όπως λέει, προέρχεται από μεγάλο δωρητή. Διότι τώρα πραγματικά διδαχθήκαμε να αναπέμπουμε προσευχές αντάξιες της δόξας του Θεού, εφόσον εκπαιδευτήκαμε να μη ζητάμε γήινα, αλλά ουράνια. Και το αίτημα αυτό είναι η ανακαίνιση της ψυχής και η αποκατάστασή της στη δύναμη του Πνεύματος, η οποία μας είχε εγκαταλείψει όταν απομακρυνθήκαμε από τον Θεό. «Ποιο είναι το πλάτος, και το μήκος, και το βάθος, και το ύψος». Το ασώματο βέβαια είναι αμέτρητο, αλλά μέσω των μετρήσιμων σωμάτων υπέδειξε το άπειρο και το απερίληπτο αυτού. Λέει δε «ύψος και βάθος», σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν από τον άγγελο: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη». Διότι άπλωσε τη χάρη του και σε όσους βρίσκονται στη γη μέσω της παρουσίας του Λόγου. «Και να γνωρίσετε την αγάπη του Χριστού, η οποία υπερβαίνει κάθε γνώση».

Εφεσ. 3,13 «Γι' αυτό παρακαλώ να μην αποθαρρύνεστε από τις θλίψεις μου για χάρη σας»· διότι η σύνταξη είναι καθ' υπερβατόν. Εφεσ. 3,18-19 «Να είστε ριζωμένοι στην αγάπη. Το "ἐρριζωμένοι καὶ τεθεμελιωμένοι"» είτε είναι αντιγραφικό σφάλμα, οπότε θα έπρεπε να γραφτεί σε αιτιατική «ἐρριζωμένους καὶ τεθεμελιωμένους»· είτε, αν δεν ισχύει αυτό, ο θείος Παύλος έκανε χρήση, κατά τη συνήθεια της αρχαϊκής σύνταξης, ονομαστικής πτώσης στη μετοχή αντί για αιτιατική. Είναι δε πολύ συνηθισμένο ένα τέτοιο σχήμα και στους θύραθεν συγγραφείς, και μάλιστα στον Θουκυδίδη. Αν όμως πρέπει να εκλάβουμε την ονομαστική ως ονομαστική και όχι ως εναλλαγή πτώσεων (αντίπτωση), ακόμη και έτσι διατηρείται η λογική ακολουθία, εφόσον θεωρήσουμε τη σύνταξη καθ' υπερβατόν, σχήμα το οποίο φαίνεται να έχει χρησιμοποιήσει κατεξοχήν ο θείος Παύλος, ώστε το χωρίο να συντάσσεται ως εξής: «για να μπορέσετε, όντας ριζωμένοι και θεμελιωμένοι στην αγάπη, να κατανοήσετε μαζί με όλους τους αγίους ποιο είναι το πλάτος και το μήκος και το βάθος» και τα λοιπά.

Από κοινού το «ίνα εξισχύσητε», δηλαδή: για να μπορέσετε να κατανοήσετε και να γνωρίσετε. «Τι είναι το πλάτος και το μήκος». Τίνος πράγματος «πλάτος και μήκος και βάθος και ύψος»; Είτε του μυστηρίου, ώστε να έχει διατυπωθεί ελλειπτικά· είτε και χωρίς έλλειψη, αλλά με υπερβατό σχήμα: «για να μπορέσετε», λέει, «να κατανοήσετε τι είναι το πλάτος και το μήκος και το βάθος και το ύψος της γνώσης του Χριστού, και να γνωρίσετε την υπερβάλλουσα αγάπη Του για εμάς». Και «γνώση του Χριστού» είναι η φανέρωση της θείας οικονομίας Του για εμάς. Είναι δε «γνώση του Χριστού», διότι ο Ίδιος και όχι κάποιος άλλος πραγματοποίησε για χάρη μας το υπερθαύμαστο έργο Του, και διότι Αυτός είναι για εμάς ο χορηγός αυτής της γνώσης, και διότι μέσω αυτής πρωτίστως επιγνώσαμε τον Χριστό. Αυτή λοιπόν είναι η «γνώση του Χριστού». «Μήκος» της δε είναι το ότι έχει προοριστεί «από τους αιώνες». Και «πλάτος», το ότι η ευεργεσία της εξαπλώνεται σε όλους, σε αυτούς προ του Νόμου, σε αυτούς κατά τον Νόμο και μετά τον Νόμο, στους ζώντες, στους κεκοιμημένους, στους Ιουδαίους, στους Έλληνες, στους βαρβάρους, σε όλα τα έθνη, στα επουράνια, στα επίγεια· διότι ο Χριστός έφερε ειρήνη ανάμεσα στους αγγέλους και στους ανθρώπους, οι οποίοι προηγουμένως βρίσκονταν σε εχθρότητα μεταξύ τους.

15. Και βεβαίως στο χωρίο «για να σας δώσει κατά τον πλούτο της δόξας του να κραταιωθείτε με δύναμη διά του Πνεύματός του στον εσωτερικό άνθρωπο, να κατοικήσει ο Χριστός διά της πίστεως στις καρδιές σας, ριζωμένοι και θεμελιωμένοι στην αγάπη, για να μπορέσετε να κατανοήσετε μαζί με όλους τους αγίους ποιο είναι το πλάτος και το μήκος και το βάθος και το ύψος» — σε αυτό λοιπόν το χωρίο, εάν κάποιος δεν συνδέσει το «ριζωμένοι και θεμελιωμένοι στην αγάπη» με την επόμενη φράση, επαναφέροντας έτσι τη σύνταξη στη φυσική της σειρά, θα προσάψει στον θείο Παύλο την κατηγορία ότι βαρβαρίζει. Η ορθά διαρθρωμένη μορφή, ωστόσο, θα ήταν η εξής: «για να μπορέσετε, ριζωμένοι και θεμελιωμένοι στην αγάπη, να κατανοήσετε» και τα εξής. Και πρόσεξε πώς προηγουμένως, σε όσους δεν διέκριναν το βαθύ και σοφό νόημα των λέξεων, το ρητό φαινόταν βάρβαρο, ενώ όταν αποκαλύφθηκε το ρητορικό σχήμα, φανερώθηκε μαζί και η μεθοδικότητά του.

Σημειώνοντας δε με ακρίβεια τον τρόπο της μετουσίας και της μετάληψης του Πνεύματος, η οποία συντελείται με πλήρη πληροφορία, λέει: «Σύμφωνα με την ενέργεια της δυνάμεώς του, την οποία ενήργησε στον Χριστό, όταν τον ανέστησε από τους νεκρούς». Σύμφωνα με εκείνη την ενέργεια του Πνεύματος, λέει, ώστε να δεχθείτε και εσείς την πλήρη πληροφορία. Και πάλι στην ίδια επιστολή, προχωρώντας λίγο πιο κάτω, επιθυμώντας να φθάσουν σε κάποια υψηλότερη αύξηση και προκοπή της πνευματικής τελειότητας, προσεύχεται λέγοντας: «Γι' αυτό τον λόγο κάμπτω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, από τον οποίο ονομάζεται κάθε πατριά στους ουρανούς και πάνω στη γη, ώστε να σας δώσει, σύμφωνα με τον πλούτο της δόξας του, τη δύναμη να κραταιωθείτε μέσω του Πνεύματός του στον εσωτερικό άνθρωπο, να κατοικήσει ο Χριστός μέσω της πίστεως στις καρδιές σας, όντας ριζωμένοι και θεμελιωμένοι στην αγάπη, για να μπορέσετε να κατανοήσετε, μαζί με όλους τους αγίους, ποιο είναι το πλάτος και το μήκος και το βάθος και το ύψος, και να γνωρίσετε την αγάπη του Χριστού που υπερβαίνει τη γνώση, ώστε να γεμίσετε με όλο το πλήρωμα του Θεού».

Αυτό αναφέρει ο απόστολος: «για να μπορέσετε να κατανοήσετε μαζί με όλους τους αγίους ποιο είναι το πλάτος και το μήκος και το ύψος και το βάθος, και να γνωρίσετε την αγάπη του Χριστού που υπερβαίνει κάθε γνώση, ώστε να πληρωθείτε με όλο το πλήρωμα του Θεού». Στοχάσου τα άρρητα μυστήρια της ψυχής, από την οποία ο Κύριος αφαιρεί το επικείμενο σκοτάδι και την αποκαλύπτει, και αποκαλύπτεται σε αυτήν. Πώς διευρύνει και εκτείνει τα φρονήματα του νου της στα πλάτη και τα μήκη και τα βάθη και τα ύψη όλης της ορατής και αόρατης κτίσης. Μέγα, λοιπόν, και θεϊκό και πράγματι θαυμαστό έργο είναι η ψυχή.

Αυτό λέει ο απόστολος: «για να μπορέσετε να κατανοήσετε μαζί με όλους τους αγίους ποιο είναι το πλάτος και το μήκος και το βάθος και το ύψος, και να γνωρίσετε την αγάπη του Χριστού που υπερβαίνει κάθε γνώση, ώστε να γεμίσετε με όλο το πλήρωμα του Θεού». Αναλογίσου τα άρρητα μυστήρια της ψυχής, από την οποία ο Κύριος αφαιρεί το σκοτάδι που την επικαλύπτει και την αποκαλύπτει και της αποκαλύπτεται, πώς πλαταίνει και εκτείνει τα φρονήματα του νου της στα πλάτη και τα μήκη και τα βάθη και τα ύψη όλης της ορατής και αόρατης κτίσης. Μέγα, λοιπόν, και θαυμαστό και θείο έργο είναι η ψυχή. Και όπως φαίνεται, την εδημιούργησε και πριν από την πλάση του σώματος. Διότι με το να πει: «ας φτιάξουμε άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας», η ψυχή πλάστηκε από τον Θεό και έτσι, παίρνοντας «χώμα από τη γη», έπλασε το σώμα «και εμφύσησε» δια του Πνεύματος την ψυχή που έκτισε μέσα στο σώμα. Κατά τη δημιουργία της ψυχής την έφτιαξε ως εξής: δεν έθεσε μέσα στη φύση της κακία, η φύση της δεν γνώριζε κακία, αλλά την έφτιαξε σύμφωνα με την εικόνα των αρετών του Πνεύματος. Έθεσε μέσα της νόμους αρετών, διάκριση, γνώση, φρόνηση, πίστη, αγάπη και τις υπόλοιπες αρετές σύμφωνα με την «εικόνα» του Πνεύματος. Διότι ακόμη και τώρα, μέσω της γνώσης και της φρόνησης και της αγάπης και της πίστης, βρίσκεται και φανερώνεται σε αυτήν ο Κύριος.