Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 3:5

Το ότι, εφόσον ο Σωτήρας έχει ταχθεί ως κεφαλή, η Εκκλησία ονομάζεται πλέον σώμα, όντας συναρμοσμένη από τα επιμέρους μέλη, θα το αποδείξει ο Παύλος λέγοντας: «Για να μην είμαστε πλέον νήπιοι, που κλυδωνίζονται και περιφέρονται από κάθε άνεμο διδασκαλίας εξαιτίας της δολιότητας των ανθρώπων, με πανουργία προς τη μεθοδεία της πλάνης, αλλά, ζώντας την αλήθεια με αγάπη, να αυξηθούμε σε όλα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός, από τον οποίο όλο το σώμα, συναρμολογούμενο και συνδεόμενο μέσω κάθε άρθρωσης που παρέχει τη χορηγία, σύμφωνα με την ενέργεια στο μέτρο του καθενός μέλους, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος για την οικοδομή του με αγάπη». Και το ότι κερδίζουμε την ένωση που νοείται κατά το σώμα, εννοώ δηλαδή την ένωση με τον Χριστό, εμείς που έχουμε γίνει μέτοχοι της αγίας του σάρκας, θα το μαρτυρήσει πάλι ο Παύλος για το μυστήριο της ευσέβειας, λέγοντας: «Το οποίο σε άλλες γενιές δεν έγινε γνωστό στους υιούς των ανθρώπων, όπως τώρα αποκαλύφθηκε στους αγίους αποστόλους του και στους προφήτες δια του Πνεύματος, ότι τα έθνη είναι συγκληρονόμα και συμμέτοχα της επαγγελίας εν Χριστώ». Αν λοιπόν είμαστε όλοι σύσσωμοι μεταξύ μας εν Χριστώ, και όχι μόνο μεταξύ μας, αλλά προφανώς και με αυτόν που ενοικεί μέσα μας μέσω της δικής του σάρκας· πώς δεν είμαστε ήδη σαφώς όλοι ένα, και μεταξύ μας και εν Χριστώ;

ΑΛΛΟ. «Σε εμένα, λέει, τον ελαχιστότερο από όλους τους αγίους, δόθηκε αυτή η χάρη, να ευαγγελιστώ στα έθνη τον ανεξιχνίαστο πλούτο του Χριστού, και να φωτίσω ποια είναι η οικονομία του μυστηρίου, του αποκρυμμένου από τους αιώνες στον Θεό που έκτισε τα πάντα». Έπειτα πάλι σε προηγούμενο σημείο λέει: «Όπως σας προέγραψα με συντομία, από όπου διαβάζοντας μπορείτε να κατανοήσετε τη σύνεσή μου στο μυστήριο του Χριστού, το οποίο σε άλλες γενεές δεν έγινε γνωστό στους υιούς των ανθρώπων, όπως τώρα αποκαλύφθηκε στους αγίους αποστόλους του και τους προφήτες εν Πνεύματι». Εάν λοιπόν είναι αληθινός ο προφήτης που αναφωνεί: «Ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου;», είναι ολοφάνερο ότι κανένα από τα δημιουργήματα δεν γνωρίζει τη θεία βουλή. Όταν λοιπόν αυτό λέγεται για τους ανθρώπους, νομίζω πως και ένα παιδί θα συμφωνήσει. Αλλά ας εξετάσουμε, αν θέλετε, και τις άγιες δυνάμεις στους ουρανούς, μήπως στερούνται και αυτές μιας τέτοιας τιμής. Φέρε στο νου σου λοιπόν τον άγγελο στο βιβλίο του Ζαχαρία, ο οποίος προσεύχεται και λέει: «Κύριε παντοκράτορ, έως πότε δεν θα ελεήσεις την Ιερουσαλήμ και τις πόλεις του Ιούδα, τις οποίες παραβλέπεις εδώ και εβδομήντα έτη;» Πώς λοιπόν, εάν γνώριζε, θα προσερχόταν ζητώντας να μάθει; Αλλά είναι φανερό ότι αγνοεί.

Και πάλι ο ίδιος λέει: αυτό που σε άλλες γενεές δεν έγινε γνωστό στους υιούς των ανθρώπων, όπως αποκαλύφθηκε τώρα στους αγίους του αποστόλους και προφήτες μέσω του Πνεύματος, και τα εξής. Και πάλι: γι' αυτό, καθώς λέει το Άγιο Πνεύμα. Και πάλι: μαρτυρεί σε εμάς και το Άγιο Πνεύμα. Και πάλι απευθύνεται στους οπλίτες της δικαιοσύνης λέγοντας: και δεχθείτε την περικεφαλαία της σωτηρίας και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού, με κάθε προσευχή και δέηση. Και πάλι: μη μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει ασωτία, αλλά να πληρούστε με το Πνεύμα, μιλώντας μεταξύ σας με ψαλμούς και ύμνους και πνευματικές ωδές. Και πάλι: η χάρη του Κυρίου Ιησού και η αγάπη του Θεού και η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος να είναι μαζί με όλους σας.

Επειδή λοιπόν, σύμφωνα με αυτούς, έχει ολοκληρωθεί ολόκληρος ο κόσμος και τα υπερκόσμια, και δεν λείπει τίποτα, απομένει στην πανσπερμία η τρίτη υιότητα, η οποία έχει εγκαταλειφθεί για να ευεργετεί και να ευεργετείται μέσα στο σπέρμα. Και έπρεπε η υιότητα που είχε απομείνει να αποκαλυφθεί και να αποκατασταθεί και να ανέλθει προς τα πάνω, υπεράνω από το μεθόριο Πνεύμα, προς τη λεπτομερή και μιμητική υιότητα και προς τον μη όντα, όπως ακριβώς είναι γραμμένο, λέει: «και η ίδια η κτίση συστενάζει και συνωδίνει μέχρι τώρα», «απεκδεχόμενη την αποκάλυψη των υιών του Θεού». Και υιοί του Θεού, λέει, είμαστε εμείς οι πνευματικοί, οι οποίοι έχουμε αφεθεί εδώ για να διακοσμήσουμε, να διαμορφώσουμε, να διορθώσουμε και να τελειοποιήσουμε τις ψυχές που έχουν από τη φύση τους τον προορισμό να παραμένουν σε αυτό το διάστημα. «Μέχρι λοιπόν τον Μωυσή από τον Αδάμ βασίλευσε η αμαρτία στον κόσμο», καθώς είναι γραμμένο, λέει· διότι βασίλευσε ο μέγας άρχοντας, ο οποίος έχει το πέρας του μέχρι το στερέωμα, αυτός που νομίζει ότι «αυτός μόνος είναι Θεός και πάνω από αυτόν δεν υπάρχει κανένας». Διότι τα πάντα, λέει, φυλάσσονταν σε απόκρυφη σιωπή. Αυτό, λέει, είναι «το μυστήριο, το οποίο δεν έγινε γνωστό στις προηγούμενες γενεές». Αλλά σε εκείνα τα χρόνια βασιλιάς και κύριος των όλων, όπως φαινόταν, ήταν ο μέγας άρχοντας, η Ογδοάδα.

Γράφει δε την Επιστολή από τη Ρώμη ως δεσμώτης, καθώς και ο ίδιος αναφέρει: «Προσεύχεστε για εμένα, ώστε να μου δοθεί λόγος όταν ανοίξω το στόμα μου, για να κάνω γνωστό με παρρησία το μυστήριο του Ευαγγελίου, για το οποίο είμαι πρεσβευτής δεμένος με αλυσίδες». Και είναι γεμάτη από νοήματα πάρα πολύ υψηλά και μεγαλειώδη. Διότι πράγματα που σχεδόν πουθενά αλλού δεν εξέφρασε, αυτά τα φανερώνει εδώ, όπως όταν λέει: «Για να γίνει γνωστή τώρα στις αρχές και στις εξουσίες στα επουράνια, διά της Εκκλησίας, η πολυποίκιλη σοφία του Θεού»· και πάλι: «Μας συνανέστησε και μας συνεκάθισε στα επουράνια»· και: «Αυτό το οποίο σε άλλες γενεές δεν έγινε γνωστό, τώρα αποκαλύφθηκε στους αγίους αποστόλους του και στους προφήτες διά του Πνεύματος, ότι δηλαδή τα έθνη είναι συγκληρονόμα, σύσσωμα και συμμέτοχα της κληρονομίας του εν Χριστώ».

Γιατί, πες μου; Ο ίδιος ο Παύλος, ο μέγας και θαυμαστός, ο νομομαθής, ο οποίος εκπαιδεύτηκε με ακρίβεια στα πόδια του Γαμαλιήλ, δεν σώθηκε κατά χάριν; Δικαίως, λοιπόν, το ονομάζει αυτό μυστήριο· διότι είναι μυστήριο το να ανυψωθούν ξαφνικά τα έθνη σε μεγαλύτερη ευγένεια από τους Ιουδαίους. «Όπως προέγραψα», λέει, «εν ολίγοις», δηλαδή με συντομία. «Με βάση το οποίο μπορείτε, διαβάζοντάς το, να κατανοήσετε». Ω του θαύματος! Ώστε δεν τα έγραφε όλα, ούτε όσα έπρεπε να γράψει. Αλλά εδώ μεν η ίδια η φύση του πράγματος το προκαλούσε αυτό, αλλού δε η κακία, όπως στην περίπτωση των Εβραίων και των Κορινθίων. «Με βάση το οποίο μπορείτε, διαβάζοντάς το, να κατανοήσετε τη σύνεσή μου», λέει, «στο μυστήριο του Χριστού»· δηλαδή, πώς συνέλαβα, πώς κατενόησα, είτε αυτά που είπε ο Θεός, είτε το ότι κάθεται εκ δεξιών. Έπειτα παραθέτει και το αξίωμα, ότι: «Δεν έπραξε έτσι ο Θεός σε κανένα έθνος»· και δηλώνοντας ποιο είναι αυτό το έθνος, στο οποίο έπραξε έτσι ο Θεός, προσθέτει: «Το οποίο σε άλλες γενεές δεν έγινε γνωστό στους υιούς των ανθρώπων, όπως τώρα αποκαλύφθηκε στους αγίους αποστόλους του και τους προφήτες εν Πνεύματι».

Τι λοιπόν, πες μου, δεν τα γνώριζαν οι προφήτες; Πώς λοιπόν λέει ο Χριστός, ότι ο Μωυσής και οι προφήτες αυτά έγραψαν για εμένα; Και πάλι: Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε σε εμένα. Και πάλι: Ερευνάτε τις Γραφές, επειδή νομίζετε ότι σε αυτές έχετε ζωή αιώνια, και εκείνες είναι που μαρτυρούν για εμένα; Αυτό το λέει, είτε επειδή δεν αποκαλύφθηκε σε όλους τους ανθρώπους —διότι πρόσθεσε: «Το οποίο σε άλλες γενεές δεν έγινε γνωστό στους υιούς των ανθρώπων, όπως αποκαλύφθηκε τώρα»— είτε επειδή δεν έγινε γνωστό με τέτοια σαφήνεια, μέσω των ίδιων των πραγμάτων και των έργων, «Όπως τώρα αποκαλύφθηκε στους αγίους αποστόλους του και στους προφήτες εν Πνεύματι». Συλλογίσου, δηλαδή: ο Πέτρος, αν δεν άκουγε από το Πνεύμα, δεν θα πήγαινε στα έθνη. Άκουσε, πράγματι, τι λέει: «Άρα ο Θεός έδωσε σε αυτούς το Άγιο Πνεύμα, όπως ακριβώς και σε εμάς». Αυτό εννοεί όταν λέει «εν Πνεύματι», ότι δηλαδή μέσω του Πνεύματος τους αξίωσε ο Θεός να λάβουν τη χάρη. Έλεγαν, βέβαια, αυτά οι προφήτες, αλλά δεν τα γνώριζαν με τόση ακρίβεια, εφόσον ούτε καν οι απόστολοι τα κατάλαβαν αμέσως μετά το άκουσμά τους· διότι ξεπερνούσε κατά πολύ τον ανθρώπινο λογισμό και την κοινή ελπίδα: Το να είναι τα έθνη συγκληρονόμα, σύσσωμα και συμμέτοχα.

Και αυτό πάλι από τα ίδια τα αποστολικά λόγια θα αποδείξουμε, ότι δηλαδή ορισμένες από τις οικονομίες Του τις έμαθαν μαζί με εμάς και πριν από εμάς δεν τις γνώριζαν· και όχι μόνο τις έμαθαν μαζί με εμάς, αλλά και μέσω ημών. «Διότι σε άλλες γενεές δεν έγινε γνωστό», λέει, «όπως τώρα αποκαλύφθηκε στους αγίους αποστόλους και προφήτες Του, ότι τα έθνη είναι συγκληρονόμα και σύσσωμα και συμμέτοχα της επαγγελίας Του —οι δε επαγγελίες είχαν δοθεί στους Ιουδαίους— μέσω του Ευαγγελίου, του οποίου έγινα εγώ ο Παύλος διάκονος». Και από πού είναι φανερό αυτό, ότι δηλαδή τώρα το έμαθαν οι άνω δυνάμεις; Επειδή τα όσα ειπώθηκαν αφορούν τους ανθρώπους. Άκου λοιπόν. «Σε εμένα τον ελαχιστότερο από όλους τους αγίους», λέει, «δόθηκε η χάρη αυτή, να ευαγγελιστώ στα έθνη τον ανεξιχνίαστο πλούτο του Χριστού». Τι σημαίνει «ανεξιχνίαστον»; Αυτό που δεν μπορεί να ερευνηθεί· και όχι μόνο δεν μπορεί να βρεθεί, αλλά ούτε καν να ανιχνευθεί. Ας ακούσουν πάλι πώς πυκνά και αλλεπάλληλα τους καταφέρει τα βέλη. Διότι, εάν ο πλούτος είναι ανεξιχνίαστος, πώς Εκείνος που δώρισε τον πλούτο δεν είναι ανεξιχνίαστος; «...και να φωτίσω όλους ποια είναι η οικονομία του μυστηρίου που ήταν αποκεκρυμμένο στον Θεό, ώστε να γίνει τώρα γνωστή στις αρχές και στις εξουσίες μέσω της Εκκλησίας η πολυποίκιλη σοφία του Θεού». Άκουσες πώς τώρα, και όχι πριν από αυτό, γνώρισαν τα πράγματα αυτά οι δυνάμεις εκείνες; Διότι, όσα αποφασίζει ο βασιλιάς, ο υπασπιστής δεν τα γνωρίζει, «...

Σύντομος είναι ο λόγος, λέει, και περιεκτική η διδασκαλία, και με λίγα λόγια δίδαξα τα πολλά σε σπερματική μορφή, έχοντας αποκαλύψει τόσα, όσα μπορείτε και να κατανοήσετε. Η δε κατανόηση προέρχεται από τη συχνότερη ανάγνωση, όχι περιστασιακά ή επιφανειακά. «Το οποίο σε άλλες γενεές δεν έγινε γνωστό στους υιούς των ανθρώπων, όπως τώρα αποκαλύφθηκε στους αγίους αποστόλους του και στους προφήτες εν Πνεύματι, ότι δηλαδή τα έθνη είναι συγκληρονόμα και σύσσωμα και συμμέτοχα της επαγγελίας του εν Χριστώ μέσω του Ευαγγελίου, του οποίου έγινα διάκονος σύμφωνα με τη δωρεά της χάριτος του Θεού, η οποία μου δόθηκε κατά την ενέργεια της δυνάμεώς του». Διότι και όταν εξαγγελλόταν από τους προφήτες, παρέμενε μυστήριο· γι' αυτό άλλωστε εκπλήσσονταν εκείνοι που ήταν μαζί με τον Πέτρο. Αλλά και ο ίδιος ο Πέτρος τότε κατανόησε μέσω της αποκαλύψεως του Πνεύματος, ότι ο Θεός έχει προσδεχθεί και τα έθνη. Επειδή τα λόγια των προφητών βρίσκονταν ακόμη στην αφάνεια, και τα περισσότερα διατυπώνονταν με αινίγματα και ανέμεναν την επίγνωσή τους μέσω της εμπειρίας.

Και αυτό είναι αναγκαίο να ρωτήσουμε από αυτούς: Πώς ο Θεός Λόγος, μη έχοντας τότε σάρκα, ιερούργησε; Και υπέρ τίνος ιερούργησε; Αν λες υπέρ του κόσμου, τότε πού είναι το θύμα; Διότι, όπως άκουσες, «χωρίς αιματοχυσία δεν γίνεται άφεση». Και ποιοι είναι οι κήρυκες και οι μάρτυρες αυτής της ιερωσύνης; Αν πάλι ισχυριστούν ότι ήταν μεν ο ίδιος, αλλά αποτέλεσε τύπο των μελλοντικών γεγονότων, επομένως ο άσαρκος ήταν τύπος εκείνου που επρόκειτο να σαρκωθεί; Ή μάλλον έγινε ο ίδιος τύπος του εαυτού του; Όπου όμως είναι παρών ο ίδιος, αυτό δεν ονομάζεται τύπος, αλλά αλήθεια. Αν λοιπόν τότε ήταν η αλήθεια, για την ενσάρκωση τι θα πούμε; Πώς όμως η Γραφή λέει ότι «σε άλλες γενεές το μυστήριο αυτό δεν έγινε γνωστό, όπως αποκαλύφθηκε τώρα στους αγίους αποστόλους και προφήτες»; Τότε, όμως, ούτε προφήτες διακήρυξαν γι' αυτό, ούτε απόστολοι.

Ότι ο άνδρας είναι κεφαλή της γυναίκας, έτσι και ο Χριστός είναι κεφαλή της Εκκλησίας. Επειδή, λοιπόν, ο ιερός Απόστολος ανέδειξε τον Χριστό ως κεφαλή και αρχή των πάντων, και τον αποδεικνύει βασιλιά των όλων, τον παρουσιάζει επίσης να χαρίζει βασιλεία σε όσους έχουν πιστέψει σε αυτόν, στα χωρία όπου λέει: Γι' αυτό, παραλαμβάνοντας μια ασάλευτη βασιλεία, έχουμε χάρη, μέσω της οποίας λατρεύουμε ευάρεστα τον Θεό, με σεβασμό και ευλάβεια. Και: Ευχαριστώντας τον Πατέρα, ο οποίος μας κατέστησε ικανούς για τη μερίδα της κληρονομιάς των αγίων στο φως· αυτός μας ελευθέρωσε από την εξουσία του σκότους και μας μετέφερε στη βασιλεία του Υιού της αγάπης του, στον οποίο έχουμε την απολύτρωση, την άφεση των αμαρτιών. Εφόσον δε οι ίδιοι είναι τέκνα, αδελφοί και κληρονόμοι, πρέπει να προσέξουμε: Όπως αποκαλύφθηκε τώρα στους αγίους αποστόλους και προφήτες μέσω του Πνεύματος, ότι δηλαδή τα έθνη είναι συγκληρονόμα, σύσσωμα και συμμέτοχα της επαγγελίας του εν Χριστώ, μέσω του Ευαγγελίου του οποίου έγινα διάκονος. — Σας έγραψα όμως, αδελφοί, κάπως πιο τολμηρά σε μερικά σημεία, για να σας τα υπενθυμίσω, εξαιτίας της χάρης που μου δόθηκε από τον Θεό, ώστε να είμαι λειτουργός του Ιησού Χριστού στα έθνη, ιερουργώντας το Ευαγγέλιο του Θεού, για να γίνει η προσφορά των εθνών ευπρόσδεκτη, αγιασμένη με το Άγιο Πνεύμα.