Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 3:6

Διότι ο Θεός δεν παρουσιάζει αρχή γεννήσεως από τη Ναζαρέτ· αλλά ο προαιώνιος Θεός Λόγος εμφανίστηκε ως άνθρωπος από τη Ναζαρέτ, αφού γεννήθηκε από την Παρθένο Μαρία και το Άγιο Πνεύμα στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας, από το σπέρμα του Δαβίδ και του Αβραάμ και του Αδάμ, καθώς είναι γεγραμμένο· λαμβάνοντας από την Παρθένο όλα όσα εξ αρχής έπλασε και εποίησε ο Θεός για τη σύσταση του ανθρώπου, χωρίς την αμαρτία· όπως ακριβώς λέει και ο Απόστολος: σε όλα καθ' ομοιότητα, χωρίς αμαρτία, μη επιδεικνύοντας κάποια μεταβολή της θεότητας, αλλά απεργαζόμενος την ανακαίνιση της ανθρωπότητας, σύμφωνα με το θέλημά του· ώστε να είναι τα έθνη σύσσωμα και συμμέτοχα του Χριστού, όπως γράφει και ο Απόστολος· για να είναι και ο άνθρωπος αληθινά Θεός, και ο Θεός αληθινά άνθρωπος, για να είναι δηλαδή και αληθινός άνθρωπος και αληθινός Θεός· όχι κάποιου ανθρώπου που βρισκόταν απλώς σε σχέση με τον Θεό, όπως εσείς συκοφαντώντας ισχυρίζεστε, διασύροντας το μυστήριο των Χριστιανών· αλλά του μονογενούς Θεού, ο οποίος ευδόκησε, με το πλήρωμα της θεότητάς του, να αναστήσει για τον εαυτό του την αρχέτυπη πλάση του ανθρώπου και τη νέα δημιουργία από τη μήτρα της Παρθένου, με φυσική γέννηση και αδιάλυτη ένωση· για να επιτελέσει το σωτήριο έργο υπέρ των ανθρώπων, κατεργαζόμενος τη σωτηρία των ανθρώπων με το πάθος, τον θάνατο και την ανάσταση.

Διότι Παιδίον γεννήθηκε για εμάς, Υιός δόθηκε σε εμάς, του οποίου η εξουσία τέθηκε πάνω στον ώμο του. Το όνομά του καλείται Μεγάλης Βουλής Άγγελος. Το πόσα ονόματα του Κυρίου έχουμε ήδη διδαχθεί, το ακούσαμε προηγουμένως. Ιδού η Παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ. Εδώ το όνομά του καλείται Μεγάλης Βουλής Άγγελος. Αυτός είναι που έκανε γνωστή τη μεγάλη βουλή, η οποία ήταν αποκρυμμένη από τους αιώνες και δεν είχε φανερωθεί στις άλλες γενεές. Αυτός, που ανήγγειλε και φανέρωσε τον ανεξιχνίαστο πλούτο Του στα έθνη, το ότι δηλαδή τα έθνη είναι συγκληρονόμα και σύσσωμα, διότι αυτού ακριβώς η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του, που σημαίνει ότι η βασιλεία και η δύναμή του βρίσκονται στον σταυρό. Επειδή, αφού υψώθηκε πάνω στον σταυρό, τους είλκυσε όλους προς τον Εαυτό Του.

Ας μας πει λοιπόν κάποιος την αιτία, και ας προσέλθει να μας διδάξει τη δύναμη της μυστικής ευλογίας. Γιατί άραγε γίνεται μέσα μας; Άραγε δεν ενοικίζει σε εμάς τον Χριστό και σωματικά, με τη μετοχή και κοινωνία της αγίας Του σάρκας; Αλλά νομίζω ότι μιλώ ορθά· διότι ο Παύλος γράφει ότι τα έθνη έγιναν «σύσσωμα και συμμέτοχα και συγκληρονόμα» του Χριστού. Με ποιον τρόπο λοιπόν αναδείχθηκαν σύσσωμα; Επειδή αξιώθηκαν να μετάσχουν στη μυστική ευλογία, έγιναν ένα σώμα μαζί Του, όπως ακριβώς και ο καθένας από τους αγίους αποστόλους. Αλλιώς, για ποιαν αιτία ονόμασε τα δικά μας μέλη, ή μάλλον τα μέλη όλων, ως μέλη του Χριστού; Διότι γράφει τα εξής: «Δεν γνωρίζετε ότι τα μέλη σας είναι μέλη του Χριστού; Να πάρω λοιπόν τα μέλη του Χριστού και να τα κάνω μέλη πόρνης; Μη γένοιτο». Αλλά και ο ίδιος ο Σωτήρας λέει: «Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, μένει μέσα μου και εγώ μέσα του». Διότι σε αυτό κυρίως αξίζει να παρατηρήσει κανείς, ότι ο Χριστός λέει πως θα είναι μέσα μας όχι μόνο κατά κάποια σχέση, η οποία νοείται ως εσωτερική διάθεση, αλλά και κατά μετοχή φυσική. Διότι, όπως ακριβώς αν κάποιος αναμείξει κερί με άλλο κερί και τα λιώσει μαζί στη φωτιά, δημιουργεί κάτι ενιαίο και από τα δύο, έτσι και μέσα από τη μετάληψη του σώματος του Χριστού και του τιμίου αίματος, ενωνόμαστε, Αυτός μεν μέσα σε εμάς, και εμείς πάλι μέσα σε Αυτόν.

Αλλά νομίζω ότι πρέπει να πούμε ως προς αυτό, ότι βεβαίως ο λόγος του Σωτήρος θα είναι πάντοτε αληθινός· διότι η γνώση είναι ζωή, εφόσον κυοφορεί ολόκληρη τη δύναμη του μυστηρίου και εισάγει τη μέθεξη της μυστικής ευλογίας, μέσω της οποίας οικειωνόμαστε τον ζώντα και ζωοποιό Λόγο. Διότι νομίζω ότι για αυτή την αιτία λέει και ο Παύλος πως τα έθνη έγιναν σύσσωμα και συμμέτοχα του Χριστού, επειδή ακριβώς συμμετείχαν στην αγία Του σάρκα και στο αίμα Του. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσαν να νοηθούν και τα δικά μας μέλη ως μέλη Χριστού. Επομένως, η γνώση είναι ζωή, η οποία εισάγει επιπλέον την ευλογία μέσω του Πνεύματος. Διότι το Πνεύμα κατοικεί στις καρδιές μας, αναμορφώνοντας προς υιοθεσία εκείνους που το δέχονται, και αναπλάθοντάς τους προς αφθαρσία και ευσέβεια μέσω της ευαγγελικής πολιτείας. Γνωρίζοντας, λοιπόν, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός τη γνώση προς τον έναν και αληθινό Θεό ως πρόξενο και τρόπον τινά προμνήστρια των προαναφερθέντων αγαθών, λέει ότι αυτή είναι η αιώνια ζωή, εφόσον είναι μητέρα και τροφός της αιώνιας ζωής, κυοφορώντας κατά κάποιον τρόπο με τη δική της δύναμη και φύση τα αίτια της ζωής και οδηγώντας προς αυτήν.

Το ότι, εφόσον ο Σωτήρας έχει ταχθεί ως κεφαλή, η Εκκλησία ονομάζεται πλέον σώμα, όντας συναρμοσμένη από τα επιμέρους μέλη, θα το αποδείξει ο Παύλος λέγοντας: «Για να μην είμαστε πλέον νήπιοι, που κλυδωνίζονται και περιφέρονται από κάθε άνεμο διδασκαλίας εξαιτίας της δολιότητας των ανθρώπων, με πανουργία προς τη μεθοδεία της πλάνης, αλλά, ζώντας την αλήθεια με αγάπη, να αυξηθούμε σε όλα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός, από τον οποίο όλο το σώμα, συναρμολογούμενο και συνδεόμενο μέσω κάθε άρθρωσης που παρέχει τη χορηγία, σύμφωνα με την ενέργεια στο μέτρο του καθενός μέλους, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος για την οικοδομή του με αγάπη». Και το ότι κερδίζουμε την ένωση που νοείται κατά το σώμα, εννοώ δηλαδή την ένωση με τον Χριστό, εμείς που έχουμε γίνει μέτοχοι της αγίας του σάρκας, θα το μαρτυρήσει πάλι ο Παύλος για το μυστήριο της ευσέβειας, λέγοντας: «Το οποίο σε άλλες γενιές δεν έγινε γνωστό στους υιούς των ανθρώπων, όπως τώρα αποκαλύφθηκε στους αγίους αποστόλους του και στους προφήτες δια του Πνεύματος, ότι τα έθνη είναι συγκληρονόμα και συμμέτοχα της επαγγελίας εν Χριστώ». Αν λοιπόν είμαστε όλοι σύσσωμοι μεταξύ μας εν Χριστώ, και όχι μόνο μεταξύ μας, αλλά προφανώς και με αυτόν που ενοικεί μέσα μας μέσω της δικής του σάρκας· πώς δεν είμαστε ήδη σαφώς όλοι ένα, και μεταξύ μας και εν Χριστώ;

Επειδή δε η αγία σκηνή ήταν πάρα πολύ στενή, δεν είναι καθόλου παράλογο να φαίνεται ότι η λυχνία παρατίθεται σχεδόν δίπλα στην τράπεζα, ακόμη και αν κατέχει τη νότια θέση. Ο τύπος αυτός μας φανερώνει επίσης και με άλλον τρόπο ότι, με την έκλαμψη του θείου φωτός, θα γινόταν δυνατό στους αξίους να μπορέσουν να μετάσχουν στον Χριστό, ως τον ζωντανό και αληθινό άρτο. Τα δε έθνη έγιναν σύσσωμα και συμμέτοχα του Χριστού. Γράφει δε πάλι ο θεσπέσιος Παύλος: Τα έθνη έγιναν σύσσωμα και συμμέτοχα του φωτός, δηλαδή του νοητού, καθώς γεμίζουν από αυτό, «όταν αρχίσει να διαυγάζει η ημέρα και να ανατέλλει ο Φωσφόρος στον νου», όπως είπε κάποιος από τους μαθητές του Σωτήρα. Αφού λοιπόν είχαν έτσι η θέση και η κατασκευή των όσων βρίσκονταν στα Άγια των αγίων, πρόσταξε να γίνει επίσπαστρο, δηλαδή καταπέτασμα, από υάκινθο και πορφύρα, και κόκκινο κλωσμένο νήμα, και λινάρι στριμμένο. Και ανέφερε ότι ήταν αναγκαίο αυτό να απλώνεται στις εισόδους της σκηνής, κρεμασμένο σε πέντε χρυσούς στύλους, των οποίων οι βάσεις ήταν χάλκινες. Και ονομάζει μεν επίσπαστρο το παραπέτασμα της θύρας, διότι, νομίζω, συρόταν προς τα πίσω με λεπτούς κρίκους όταν επρόκειτο να ανοίξει η είσοδος, και αντιθέτως πάλι συρόταν και απλωνόταν σε όλο το πλάτος των θυρών, για να κρύβει τα Άγια.

Το να γνωρίζουν όμως κάποιοι περισσότερα ή λιγότερα ανάλογα με τη σύνεσή τους δεν έγκειται στο να αλλάζουν την ίδια την υπόθεση της πίστεως και να επινοούν άλλον Θεό πέρα από τον Δημιουργό, Ποιητή και Τροφό αυτού του σύμπαντος, σαν να μην αρκούνται σε αυτόν, ούτε άλλον Χριστό ή άλλον Μονογενή, αλλά στο να επεξεργάζονται πληρέστερα όσα έχουν ειπωθεί μέσα από παραβολές και να τα εναρμονίζουν με την υπόθεση της πίστεως. Έγκειται επίσης στο να εκδιηγούνται αναλυτικά την πραγματεία και την οικονομία του Θεού που έγινε για την ανθρωπότητα, και στο να αποσαφηνίζουν ότι ο Θεός μακροθύμησε τόσο για την αποστασία των παραβατών αγγέλων όσο και για την παρακοή των ανθρώπων· και στο να εξηγούν γιατί ένας και ο αυτός Θεός δημιούργησε άλλα μεν πράγματα πρόσκαιρα και άλλα αιώνια, και άλλα επουράνια και άλλα επίγεια· και στο να κατανοούν γιατί ο Θεός, όντας αόρατος, φανερώθηκε στους προφήτες όχι με μία μόνο μορφή, αλλά διαφορετικά στον καθένα· και στο να φανερώνουν γιατί δόθηκαν περισσότερες διαθήκες στην ανθρωπότητα, και να διδάσκουν ποιος είναι ο χαρακτήρας της κάθε διαθήκης· και στο να εξερευνούν γιατί ο Θεός συνέκλεισε τα πάντα στην απείθεια, ώστε να ελεήσει τους πάντες· και στο να ευχαριστούν για το ότι ο Λόγος του Θεού έγινε σάρκα και έπαθε· και στο να αναγγέλλουν γιατί η παρουσία του Υιού του Θεού συνέβη στους έσχατους καιρούς, δηλαδή (γιατί) στο τέλος φανερώθηκε η αρχή· και στο να ερμηνεύουν όσα αναφέρονται στις Γραφές για το τέλος και για τα μέλλοντα· και στο να μην αποσιωπούν γιατί ο Θεός κατέστησε τα απελπισμένα έθνη συγκληρονόμα, σύσσωμα και συμμέτοχα των αγίων· και στο να διακηρύσσουν πώς αυτό το θνητό σαρκίο θα ενδυθεί την αθανασία και το φθαρτό την αφθαρσία· και στο να κηρύσσουν πώς θα πει: «Ο μη λαός λαός και η μη αγαπημένη αγαπημένη», και πώς «είναι περισσότερα τα τέκνα της έρημης, παρά εκείνης που έχει τον άνδρα» — διότι για αυτά και για τα παρόμοιά τους αναφώνησε ο απόστολος: «Ω, βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσης του Θεού, πόσο ανεξερεύνητα είναι τα κρίματά του και ανεξιχνίαστοι οι δρόμοι του». Δεν έγκειται (η σύνεση) στο να επινοούν πάνω από τον Κτίστη και Δημιουργό τη Μητέρα του, καθώς και την Ενθύμηση κάποιου πλανημένου Αιώνα, και να φτάνουν σε τέτοιο βαθμό βλασφημίας· ούτε στο να πλάθουν ψεύδη ότι πάνω από αυτήν υπάρχει πάλι το Πλήρωμα (που αποτελούνταν) άλλοτε μεν από τριάντα, ενώ τώρα από αναρίθμητο πλήθος Αιώνων, όπως λένε αυτοί οι δάσκαλοι που είναι πραγματικά στερημένοι από θεία σύνεση, ενώ ολόκληρη η Εκκλησία που υπάρχει διακρατεί μία και την αυτή πίστη σε όλο τον κόσμο, όπως προαναφέραμε. 32.

Διότι αυτός, πεθαίνοντας για εμάς, έγινε οδός ζωής, «ώστε αυτοί που ζουν, να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για εμάς» ως αίτιος της ζωής· «ενθυμούμενος τον όρκο πριν από πολλές γενεές», σύμφωνα με τον Δαβίδ, «ο Θεός ήταν εν Χριστώ, συμφιλιώνοντας τον κόσμο με τον εαυτό του, χωρίς να τους λογαριάζει τα παραπτώματά τους». «Διότι σε αυτόν ευδόκησε να κατοικήσει όλο το πλήρωμα και δι' αυτού να συμφιλιώσει τα πάντα προς τον εαυτό του, φέρνοντας την ειρήνη διά του αίματος του σταυρού». Ήλθε λοιπόν «για την οικονομία του πληρώματος των καιρών», όπως ακριβώς είχε υποσχεθεί στον Αβραάμ και στους άλλους αγίους, «για να ανακεφαλαιώσει τα πάντα εν αυτώ, όσα είναι στους ουρανούς και όσα είναι στη γη». Υπήρχε δε διάσταση και έχθρα «κατά την ανοχή του Θεού», «αλλά συμφιλίωσε τα πάντα στο σώμα της σάρκας του, κάνοντας δι' αυτού τα δύο ένα». Διότι ήλθε «αυτός που είναι η ειρήνη μας», και «αφού γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, δηλαδή την έχθρα, καταργώντας με τη σάρκα του τον νόμο των εντολών που συνίστατο σε διατάξεις, για να δημιουργήσει εντός του τους δύο σε έναν καινό άνθρωπο», έδωσε εντολή «να γίνουν τα έθνη σύσσωμα και συμμέτοχα και συγκληρονόμα της επαγγελίας», λέγοντας: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». Επομένως, «εκεί όπου εγώ ήμουν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας», μου εστάλη Σωτήρας «με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας», εκπληρώνοντας μια τέτοια οικονομία, ώστε να με «εξαγοράσει» από τη δουλεία, από τη φθορά, από τον θάνατο.

Αφήνοντας κατά μέρος τα ενδιάμεσα, μέσω των οποίων νομίζει ότι όσοι δεν συμμερίζονται τα φρονήματά του αρνούνται τα σχετικά με το μυστήριο, θα αναφερθώ σε ένα από όσα ειπώθηκαν στην επίθεσή του με σκοπό να μας συκοφαντήσει. Λέει δηλαδή 〈ότι εμείς, αν δεν πούμε εκείνο, δεν λέμε ούτε ότι προϋπάρχει της επίγειας γέννησής του, ούτε ότι υπάρχει προ πάντων, ούτε ότι είναι σύμφυλος του Θεού〉. Εμείς, όμως, ομολογούμε μεν ότι αυτός προϋπάρχει της επίγειας γέννησής του, εφόσον δεν αμφισβητείται ότι η σάρκα προέρχεται από γήινη σύσταση· όσο για το ότι είναι σύμφυλος του Θεού, άπαγε της βλασφημίας, κανείς μεταξύ των Χριστιανών δεν πρέπει να επινοεί τέτοιες ταπεινές και ξένες προς τη θεία μεγαλοπρέπεια εκφράσεις, ώστε να ανακηρύσσει τον όντως όντα Θεό ως σύμφυλο του Θεού και όχι ως αληθινό Θεό. Ούτε καν ο Ευνόμιος δεν θα δίσταζε ενδεχομένως να χρησιμοποιήσει μια τέτοια έκφραση για τον Κύριο. Διότι θα μπορούσε να πει και εκείνος, μη αποδεχόμενος την αληθινή θεότητά Του, ότι είναι σύμφυλος του Θεού, κατά τον ίδιο τρόπο που όσοι αποδέχθηκαν την πίστη σε Αυτόν γίνονται σύσσωμοι και συμμέτοχοι του Χριστού, χωρίς να είναι οι ίδιοι αυτό που είναι ο Κύριος, αλλά επειδή μετέχουν σε Εκείνον και προσλαμβάνουν το όνομα Εκείνου στον οποίο μετέχουν. Επομένως, εκείνος που μας κατηγορεί ότι δεν λέμε αυτά τα οποία ομολογούνται από τους ευσεβείς, κατέθεσε επιπλέον μαρτυρία υπέρ της ευσέβειας και του ακατηγόρητου της διδασκαλίας μας. Έπειτα, για να στηρίξει το επιχείρημα ότι η σάρκα είναι θεότητα, προσθέτει στα προλεχθέντα και τα εξής. 〈Ποιος〉, λέει, είναι 〈άγιος εκ γενετής〉;

αναγγέλλοντας: Διότι Αυτός κήρυξε στους ανθρώπους τη βουλή του Πατέρα και τη ζωή. Κύριος είπε: Με το να πει ο Πατέρας, «αυτός είναι ο αγαπητός μου Υιός». εγώ σήμερα: Το «σήμερα» σημαίνει το άναρχο και το ότι φανερώθηκε στο τέλος των αιώνων. ζήτησε: Εννοεί τον λαό που προέρχεται από τα έθνη, ο οποίος σώθηκε μέσω της παρουσίας του Χριστού, όπως λέει και ο Παύλος για αυτούς: τα έθνη είναι σύσσωμα και συγκληρονόμα. και την ιδιοκτησία: Διότι Αυτός είναι βασιλιάς και κηδεμόνας όλης της γης (κτίσης). θα ποιμάνεις: Με τα προστάγματα του νόμου· διότι όλα, όσα προστάζει ο Θεός, είναι ισχυρά σαν σίδερο. Οι Ιουδαίοι, όμως, επειδή δεν τα φύλαξαν, συντρίφθηκαν σαν άχρηστο σπασμένο αγγείο (άχρηστα αγγεία). Να εννοείς δε ως σιδερένια ράβδο (και) τον σταυρό, ως κάτι ισχυρό. και τώρα: Δηλαδή, μετά την πτώση εκείνων, του εβραϊκού λαού, εσείς, που βασιλεύσατε από τα έθνη, κατανοήστε καλά. Και δίνει εντολή στις αρχές και στις εξουσίες, ώστε να κατανοούν τα θαύματα και να διαπαιδαγωγούνται με τις εντολές του Θεού, για να μην κρίνετε άδικα και πρόκειται να κριθείτε (θα κριθείτε δίκαια και θα κατακριθείτε). δουλέψτε: [Με φόβο, δηλαδή δουλεύοντας στον Κύριο]. και να αγαλλιάζεστε: Δηλαδή, με χαρά και ευφροσύνη να τρέμετε από τον φόβο του Θεού και όχι από (αυστηρότητα ή από) ανάγκη <και όχι από υπερηφάνεια>. αδράξτε: Δίκαια, λέει (δηλαδή), να κρατάτε και να διδάσκετε.

Εις το τέλος· υπέρ των υιών Κορέ ψαλμός. Διότι ο Θεός, ως αγαθός, δεν ήθελε να αποβάλει τον Ιουδαϊσμό, αλλά, επειδή είδε τη σκληροκαρδία τους, εισήγαγε στη θέση του τα έθνη. Πάντα τα έθνη: Προτροπή προς τα έθνη, ώστε να συνδεθούν στενά, κρατώντας το ένα το άλλο και προτρέποντας το ένα το άλλο προς την πίστη. Αλαλάξατε: Ψάλλοντας, λέει, με ψαλμούς και ύμνους στις καρδιές σας, καθώς λέει ο απόστολος. Ότι Κύριος: Φοβερός ως Θεός, προερχόμενος από τους κόλπους του Πατρός· βασιλιάς, καθώς συγκρατεί (κρατά) ολόκληρη τη γη στη χούφτα του. Υπέταξεν: Ο λόγος αναφέρεται στους αποστόλους· διότι σε αυτούς υποτάχθηκαν όλα τα έθνη και οι λαοί μέσω του κηρύγματος. Εξελέξατο: Εννοεί τα έθνη, επειδή έγιναν σύσσωμα και συγκληρονόμα, σύμφωνα με τον απόστολο Παύλο. Την καλλονήν: Τον πιστό λαό.

«και την κληρονομιά»: Διότι κληρονομιά του Θεού είναι τα έθνη, σύμφωνα με τον απόστολο· καλώντας τα έθνη να γίνουν συγκληρονόμα και σύσσωμα. «έως ότου»: Έως ότου έλθει πάλι ο Χριστός εκ δευτέρου για να κρίνει ζώντες και νεκρούς· διότι ο Χριστός είναι η αληθινή δικαιοσύνη. «και οι παρακείμενοι»: Διότι όλοι οι δίκαιοι και οι θεοφοβούμενοι θα σταθούν τότε γύρω από τον θρόνο μαζί με τους αγγέλους, περιμένοντας τον μισθό τους.

Το να γνωρίζουν όμως ορισμένοι περισσότερα ή λιγότερα σε ό,τι αφορά τη σύνεση δεν έγκειται στο να αλλάζουν την ίδια τη βάση της πίστεως και να επινοούν άλλον Θεό πέρα από τον Δημιουργό και Ποιητή και Τροφοδότη αυτού του σύμπαντος, σαν να μην αρκούνται σε αυτούς, ή άλλον Χριστό, ή άλλον Μονογενή, αλλά στο να επεξεργάζονται βαθύτερα όσα έχουν ειπωθεί με παραβολές και να τα εναρμονίζουν με το θεμέλιο της πίστεως, και στο να διηγούνται αναλυτικά το σχέδιο και την οικονομία του Θεού που τελέστηκε για την ανθρωπότητα, και στο να διασαφηνίζουν ότι ο Θεός μακροθύμησε και για την αποστασία των αγγέλων που παρέβησαν τις εντολές, και για την παρακοή των ανθρώπων, και στο να εξηγούν γιατί ο ένας και ο αυτός Θεός έκανε άλλα μεν πρόσκαιρα, άλλα δε αιώνια, και άλλα μεν επουράνια, άλλα δε επίγεια, και στο να κατανοούν γιατί, ενώ είναι αόρατος ο Θεός, φανερώθηκε στους προφήτες όχι με μία μορφή, αλλά διαφορετικά στον καθένα, και στο να φανερώνουν γιατί δόθηκαν περισσότερες διαθήκες στην ανθρωπότητα, και να διδάσκουν ποιος είναι ο χαρακτήρας της καθεμιάς από τις διαθήκες, και στο να ερευνούν γιατί ο Θεός τα συνέκλεισε όλα στην απείθεια για να τους ελεήσει όλους, και στο να ευχαριστούν για τον λόγο που ο Λόγος του Θεού έγινε σάρκα και έπαθε, και στο να αναγγέλλουν γιατί η παρουσία του Υιού του Θεού έλαβε χώρα στους έσχατους καιρούς, δηλαδή γιατί στο τέλος φανερώθηκε η αρχή, και στο να αναπτύσσουν όσα αναφέρονται στις Γραφές περί του τέλους και των μελλόντων, και να μη σιωπούν για το γεγονός ότι ο Θεός κατέστησε τα απελπισμένα έθνη συγκληρονόμα, σύσσωμα και συμμέτοχα με τους αγίους, και να διακηρύσσουν πώς αυτό το θνητό σαρκίο θα ντυθεί την αθανασία και το φθαρτό την αφθαρσία, και να κηρύσσουν πώς θα πει: «Ο μη λαός, λαός» και «η μη αγαπημένη, αγαπημένη», και πώς «περισσότερα είναι τα τέκνα της ερήμου παρά εκείνης που έχει τον άνδρα».

ΡϟΕ΄. ΣΤΟΝ ΚΟΜΗΤΑ ΕΡΜΙΝΟ. Περί της χάριτος του αγίου βαπτίσματος. Επειδή η μεγαλονοιά σου μού έγραψε επιθυμώντας να μάθει για ποια αιτία τα βρέφη, αν και είναι αναμάρτητα, βαπτίζονται, θεώρησα αναγκαίο να απαντήσω με επιστολή. Μερικοί λοιπόν, σμικρύνοντας το ζήτημα, λένε ότι αποπλένουν τον ρύπο που μεταδόθηκε στη φύση λόγω της παραβάσεως του Αδάμ. Εγώ όμως πιστεύω ότι και αυτό συμβαίνει, όχι όμως μόνο αυτό (διότι δεν θα ήταν κάτι τόσο μεγάλο), αλλά ότι έχουν δοθεί και πολλά άλλα χαρίσματα, τα οποία υπερβαίνουν κατά πολύ τη δική μας φύση. Διότι η ανθρώπινη φύση δεν έλαβε μόνο όσα χρειαζόταν για την εξάλειψη της αμαρτίας, αλλά στολίστηκε και με θεία δώρα. Διότι όχι μόνο απαλλάχθηκε από την κόλαση και απεκδύθηκε κάθε πονηρία, αλλά και αναγεννήθηκε άνωθεν (μέσω μιας θείας παλιγγενεσίας, που υπερβαίνει τη λογική, σαν να επινοήθηκε από κάποια θεία επέμβαση), και απολυτρώθηκε, και αγιάσθηκε, και οδηγήθηκε στην υιοθεσία, και δικαιώθηκε, και έγινε συγκληρονόμος του Μονογενούς, και κατέστη σύσσωμη με Αυτόν μέσω της συμμετοχής στα ιερά μυστήρια, και ενσωματώθηκε στη δική Του σάρκα· και όπως ακριβώς το σώμα ενώνεται με την κεφαλή, έτσι ενώθηκε μαζί Του.

Γράφει δε την Επιστολή από τη Ρώμη ως δεσμώτης, καθώς και ο ίδιος αναφέρει: «Προσεύχεστε για εμένα, ώστε να μου δοθεί λόγος όταν ανοίξω το στόμα μου, για να κάνω γνωστό με παρρησία το μυστήριο του Ευαγγελίου, για το οποίο είμαι πρεσβευτής δεμένος με αλυσίδες». Και είναι γεμάτη από νοήματα πάρα πολύ υψηλά και μεγαλειώδη. Διότι πράγματα που σχεδόν πουθενά αλλού δεν εξέφρασε, αυτά τα φανερώνει εδώ, όπως όταν λέει: «Για να γίνει γνωστή τώρα στις αρχές και στις εξουσίες στα επουράνια, διά της Εκκλησίας, η πολυποίκιλη σοφία του Θεού»· και πάλι: «Μας συνανέστησε και μας συνεκάθισε στα επουράνια»· και: «Αυτό το οποίο σε άλλες γενεές δεν έγινε γνωστό, τώρα αποκαλύφθηκε στους αγίους αποστόλους του και στους προφήτες διά του Πνεύματος, ότι δηλαδή τα έθνη είναι συγκληρονόμα, σύσσωμα και συμμέτοχα της κληρονομίας του εν Χριστώ».

Τι λοιπόν, πες μου, δεν τα γνώριζαν οι προφήτες; Πώς λοιπόν λέει ο Χριστός, ότι ο Μωυσής και οι προφήτες αυτά έγραψαν για εμένα; Και πάλι: Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε σε εμένα. Και πάλι: Ερευνάτε τις Γραφές, επειδή νομίζετε ότι σε αυτές έχετε ζωή αιώνια, και εκείνες είναι που μαρτυρούν για εμένα; Αυτό το λέει, είτε επειδή δεν αποκαλύφθηκε σε όλους τους ανθρώπους —διότι πρόσθεσε: «Το οποίο σε άλλες γενεές δεν έγινε γνωστό στους υιούς των ανθρώπων, όπως αποκαλύφθηκε τώρα»— είτε επειδή δεν έγινε γνωστό με τέτοια σαφήνεια, μέσω των ίδιων των πραγμάτων και των έργων, «Όπως τώρα αποκαλύφθηκε στους αγίους αποστόλους του και στους προφήτες εν Πνεύματι». Συλλογίσου, δηλαδή: ο Πέτρος, αν δεν άκουγε από το Πνεύμα, δεν θα πήγαινε στα έθνη. Άκουσε, πράγματι, τι λέει: «Άρα ο Θεός έδωσε σε αυτούς το Άγιο Πνεύμα, όπως ακριβώς και σε εμάς». Αυτό εννοεί όταν λέει «εν Πνεύματι», ότι δηλαδή μέσω του Πνεύματος τους αξίωσε ο Θεός να λάβουν τη χάρη. Έλεγαν, βέβαια, αυτά οι προφήτες, αλλά δεν τα γνώριζαν με τόση ακρίβεια, εφόσον ούτε καν οι απόστολοι τα κατάλαβαν αμέσως μετά το άκουσμά τους· διότι ξεπερνούσε κατά πολύ τον ανθρώπινο λογισμό και την κοινή ελπίδα: Το να είναι τα έθνη συγκληρονόμα, σύσσωμα και συμμέτοχα.

Τι σημαίνει, «Συγκληρονόμα και συμμέτοχα της επαγγελίας, και σύσσωμα»; Αυτό είναι το σπουδαίο: το να αποτελούν ένα σώμα, η πολλή εγγύτητα. Διότι, το ότι βέβαια θα κληθούν, το γνώριζαν· το ότι όμως με αυτούς τους όρους, δεν το γνώριζαν. Αυτό λοιπόν αποκαλεί μυστήριο της επαγγελίας. Μετείχαν οι Ισραηλίτες, αλλά συμμετείχαν μαζί τους και τα έθνη στην επαγγελία του Θεού. Εν Χριστώ διά του ευαγγελίου.

Β΄. Βλέπεις ότι η αμαρτία δημιουργεί την απιστία; Διότι, όπως ακριβώς η απιστία γεννά πονηρό βίο, έτσι και η ψυχή, όταν φτάσει στα βάθη των κακών, φτάνει στην καταφρόνηση· και εφόσον έχει πλέον καταφρονήσει τα πάντα, δεν ανέχεται ούτε να πιστεύει, ώστε να απαλλάξει τον εαυτό της από τον φόβο. Διότι είπαν, λέει η Γραφή: «Δεν θα δει ο Κύριος, ούτε θα καταλάβει ο Θεός του Ιακώβ»· και πάλι: «Τα χείλη μας είναι δικά μας· ποιος είναι ο Κύριός μας;» και πάλι: «Γιατί εξόργισε ο ασεβής τον Θεό;» και πάλι: «Είπε ο άφρων στην καρδιά του, δεν υπάρχει Θεός. Διαφθάρηκαν και έγιναν βδελυροί στις πράξεις τους». Και πάλι: «Δεν υπάρχει φόβος Θεού απέναντι από τα μάτια του»· και πάλι: «Επειδή ενήργησε δόλια ενώπιόν Του, ώστε να βρεθεί η ανομία του και να μισηθεί». Και ο Χριστός επίσης το ίδιο ακριβώς δηλώνει λέγοντας: «Καθένας που πράττει φαύλα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως». Έπειτα προσθέτει: «Διότι έχουμε γίνει μέτοχοι του Χριστού». Τι σημαίνει «έχουμε γίνει μέτοχοι του Χριστού»; Μετέχουμε σε Αυτόν, λέει· έχουμε γίνει ένα εμείς και Αυτός· εφόσον Αυτός μεν είναι η κεφαλή, εμείς δε το σώμα, συγκληρονόμοι και σύσσωμοι. Είμαστε ένα σώμα, από τη σάρκα Του, λέει, και από τα οστά Του. Εάν βεβαίως κρατήσουμε σταθερή μέχρι τέλους την αρχή της υποστάσεως.

Και αυτό πάλι από τα ίδια τα αποστολικά λόγια θα αποδείξουμε, ότι δηλαδή ορισμένες από τις οικονομίες Του τις έμαθαν μαζί με εμάς και πριν από εμάς δεν τις γνώριζαν· και όχι μόνο τις έμαθαν μαζί με εμάς, αλλά και μέσω ημών. «Διότι σε άλλες γενεές δεν έγινε γνωστό», λέει, «όπως τώρα αποκαλύφθηκε στους αγίους αποστόλους και προφήτες Του, ότι τα έθνη είναι συγκληρονόμα και σύσσωμα και συμμέτοχα της επαγγελίας Του —οι δε επαγγελίες είχαν δοθεί στους Ιουδαίους— μέσω του Ευαγγελίου, του οποίου έγινα εγώ ο Παύλος διάκονος». Και από πού είναι φανερό αυτό, ότι δηλαδή τώρα το έμαθαν οι άνω δυνάμεις; Επειδή τα όσα ειπώθηκαν αφορούν τους ανθρώπους. Άκου λοιπόν. «Σε εμένα τον ελαχιστότερο από όλους τους αγίους», λέει, «δόθηκε η χάρη αυτή, να ευαγγελιστώ στα έθνη τον ανεξιχνίαστο πλούτο του Χριστού». Τι σημαίνει «ανεξιχνίαστον»; Αυτό που δεν μπορεί να ερευνηθεί· και όχι μόνο δεν μπορεί να βρεθεί, αλλά ούτε καν να ανιχνευθεί. Ας ακούσουν πάλι πώς πυκνά και αλλεπάλληλα τους καταφέρει τα βέλη. Διότι, εάν ο πλούτος είναι ανεξιχνίαστος, πώς Εκείνος που δώρισε τον πλούτο δεν είναι ανεξιχνίαστος; «...και να φωτίσω όλους ποια είναι η οικονομία του μυστηρίου που ήταν αποκεκρυμμένο στον Θεό, ώστε να γίνει τώρα γνωστή στις αρχές και στις εξουσίες μέσω της Εκκλησίας η πολυποίκιλη σοφία του Θεού». Άκουσες πώς τώρα, και όχι πριν από αυτό, γνώρισαν τα πράγματα αυτά οι δυνάμεις εκείνες; Διότι, όσα αποφασίζει ο βασιλιάς, ο υπασπιστής δεν τα γνωρίζει, «...

Σύντομος είναι ο λόγος, λέει, και περιεκτική η διδασκαλία, και με λίγα λόγια δίδαξα τα πολλά σε σπερματική μορφή, έχοντας αποκαλύψει τόσα, όσα μπορείτε και να κατανοήσετε. Η δε κατανόηση προέρχεται από τη συχνότερη ανάγνωση, όχι περιστασιακά ή επιφανειακά. «Το οποίο σε άλλες γενεές δεν έγινε γνωστό στους υιούς των ανθρώπων, όπως τώρα αποκαλύφθηκε στους αγίους αποστόλους του και στους προφήτες εν Πνεύματι, ότι δηλαδή τα έθνη είναι συγκληρονόμα και σύσσωμα και συμμέτοχα της επαγγελίας του εν Χριστώ μέσω του Ευαγγελίου, του οποίου έγινα διάκονος σύμφωνα με τη δωρεά της χάριτος του Θεού, η οποία μου δόθηκε κατά την ενέργεια της δυνάμεώς του». Διότι και όταν εξαγγελλόταν από τους προφήτες, παρέμενε μυστήριο· γι' αυτό άλλωστε εκπλήσσονταν εκείνοι που ήταν μαζί με τον Πέτρο. Αλλά και ο ίδιος ο Πέτρος τότε κατανόησε μέσω της αποκαλύψεως του Πνεύματος, ότι ο Θεός έχει προσδεχθεί και τα έθνη. Επειδή τα λόγια των προφητών βρίσκονταν ακόμη στην αφάνεια, και τα περισσότερα διατυπώνονταν με αινίγματα και ανέμεναν την επίγνωσή τους μέσω της εμπειρίας.

Διότι, επειδή στο πρόσωπο του Αβραάμ το αγαθό της φύσεως, το οποίο είχε απωλεσθεί στον προπάτορα εξαιτίας της παρακοής, ανασώθηκε μέσω της επιγνώσεως, ο Θεός του δίνει την επαγγελία ότι θα γίνει πατέρας πολλών εθνών, εκείνων δηλαδή που μέσω της επιγνώσεως φθάνουν σε όμοια πίστη με αυτόν και υιοθετούνται από αυτόν· διότι είναι φανερό ότι, εφόσον υιοθετούνται, ανήκουν και στον οίκο του Ισραήλ και είναι συγκληρονόμοι και σύσσωμοι.

Ότι ο άνδρας είναι κεφαλή της γυναίκας, έτσι και ο Χριστός είναι κεφαλή της Εκκλησίας. Επειδή, λοιπόν, ο ιερός Απόστολος ανέδειξε τον Χριστό ως κεφαλή και αρχή των πάντων, και τον αποδεικνύει βασιλιά των όλων, τον παρουσιάζει επίσης να χαρίζει βασιλεία σε όσους έχουν πιστέψει σε αυτόν, στα χωρία όπου λέει: Γι' αυτό, παραλαμβάνοντας μια ασάλευτη βασιλεία, έχουμε χάρη, μέσω της οποίας λατρεύουμε ευάρεστα τον Θεό, με σεβασμό και ευλάβεια. Και: Ευχαριστώντας τον Πατέρα, ο οποίος μας κατέστησε ικανούς για τη μερίδα της κληρονομιάς των αγίων στο φως· αυτός μας ελευθέρωσε από την εξουσία του σκότους και μας μετέφερε στη βασιλεία του Υιού της αγάπης του, στον οποίο έχουμε την απολύτρωση, την άφεση των αμαρτιών. Εφόσον δε οι ίδιοι είναι τέκνα, αδελφοί και κληρονόμοι, πρέπει να προσέξουμε: Όπως αποκαλύφθηκε τώρα στους αγίους αποστόλους και προφήτες μέσω του Πνεύματος, ότι δηλαδή τα έθνη είναι συγκληρονόμα, σύσσωμα και συμμέτοχα της επαγγελίας του εν Χριστώ, μέσω του Ευαγγελίου του οποίου έγινα διάκονος. — Σας έγραψα όμως, αδελφοί, κάπως πιο τολμηρά σε μερικά σημεία, για να σας τα υπενθυμίσω, εξαιτίας της χάρης που μου δόθηκε από τον Θεό, ώστε να είμαι λειτουργός του Ιησού Χριστού στα έθνη, ιερουργώντας το Ευαγγέλιο του Θεού, για να γίνει η προσφορά των εθνών ευπρόσδεκτη, αγιασμένη με το Άγιο Πνεύμα.

«Και αμέσως», λέγει, «θα τον δοξάσει»· επειδή κανένας χρόνος δεν διακόπτει τον αμοιβαίο δοξασμό, ή μάλλον επειδή είναι μία και η αυτή δόξα του ιδίου και ενός που ταυτόχρονα δοξάζει και δοξάζεται διά της υπέρ ημών θυσίας Του, την οποία προσφέρει μεν ως άνθρωπος, αποδέχεται δε ως Θεός. Διότι ο Θεός είχε αθετηθεί από εμάς και είχε στερηθεί την οφειλόμενη σε αυτόν δόξα ως Πλάστης και Δεσπότης και Ευεργέτης, αφότου παλαιότερα στο πρόσωπο εκείνου του παλαιού Αδάμ παραβήκαμε τη θεία εντολή και αποδεχθήκαμε την επίβουλη συμβουλή του εχθρού και υποδουλωθήκαμε σε αυτόν· έτσι λοιπόν και εμείς ατιμαστήκαμε, για να χρησιμοποιήσω αποστολική έκφραση, σε όσα λατρέψαμε, προσκυνώντας ως θεούς αυτούς που δεν είναι θεοί, και υποκύπτοντας στα πάθη της ατιμίας. Αφότου όμως ο Χριστός, ο νέος Αδάμ, έχοντας αναλάβει αναμάρτητα την ανθρώπινη φύση, έγινε υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού, και διά της υπακοής Του αυτής έλυσε για εμάς την καταδίκη της παρακοής, προσφέροντας ο ίδιος τον εαυτό Του θυσία ζωντανή, άγια υπέρ ημών, από τότε αφενός δοξάζεται ο Θεός στο πρόσωπό Του, αποδεχόμενος τη θυσία Του υπέρ ημών και γνωριζόμενος και λατρευόμενος ως ο μόνος όντως Θεός· αφετέρου δε, δοξάζεται και η δική μας φύση στο πρόσωπό Του, επειδή κάθισε στα δεξιά του Θεού, και εμείς οι ίδιοι, απαλλαγμένοι πλέον από τη δουλεία του εχθρού, αναδεικνυόμενοι σύσσωμοι και συμμέτοχοι και συγκληρονόμοι του Χριστού, και αξιωνόμενοι της θείας υιοθεσίας.

Αυτό, λοιπόν, είναι εκείνο που και ο θείος Παύλος λέει ότι καθορίστηκε και προγνώστηκε προ αιώνων από τον Θεό που προγνωρίζει τα πάντα, ώστε όλα τα έθνη από την ανατολή μέχρι τη δύση να προσκληθούν και όσοι μεν πιστέψουν να ενωθούν με τον Χριστό τον Θεό, ο οποίος σαρκώθηκε από την πλευρά του πατέρα τους, τον Υιό του Θεού και υιό του Αδάμ· και έτσι θα γίνουν και οι δύο ένα, δηλαδή σύσσωμοι και συμμέτοχοι και αδελφοί και συγκληρονόμοι του Χριστού, ο ίδιος ο Χριστός και τα έθνη που μετοίκησαν και διασκορπίστηκαν μακριά· όσοι δε απιστήσουν να μείνουν έξω μαζί με εκείνους που προέρχονται από το υπόλειμμα της πίστεως, δηλαδή τους Ιουδαίους εννοώ, οι οποίοι εξαιτίας της απιστίας εκβλήθηκαν και απορρίφθηκαν. Και αυτό είναι φανερό σε όσους ακούνε από τα ευαγγελικά λόγια· διότι λέει ο Κύριος προς τους μαθητές του: «Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και στη γη. Πηγαίνετε σε όλο τον κόσμο και κηρύξτε το ευαγγέλιο της βασιλείας· όποιος πιστέψει και βαπτιστεί θα σωθεί, ενώ όποιος απιστήσει θα κατακριθεί.» Αλλά, επαναλαμβάνοντας τον λόγο, θα διηγηθούμε ξανά συνοπτικά τα όσα ειπώθηκαν παραπάνω, ώστε να γίνουν τώρα πιο ευκολονόητα σε όλους.

Ας φοβηθούμε, λοιπόν, το παράδειγμα, ας αγωνιστούμε για τις ψυχές μας πριν έλθει η ώρα του θανάτου, για να μην αποκοπούμε ως άκαρποι και ατελεσφόρητοι από την αγαθή άμπελο, που είναι ο Χριστός. Γι' αυτό ήλθα, λέει ο Κύριος, όχι για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να τον σώσω· και πάλι λέει: εάν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν δικαιολογία για την αμαρτία τους· και πάλι: ο λόγος, τον οποίο ελάλησα, εκείνος θα τον κρίνει κατά την εσχάτη ημέρα. Ήδη, αγαπητέ, ο καλός Θεός μας εξεπλήρωσε τα πάντα για εμάς· εμφανίστηκε επί της γης, έλαβε μορφή δούλου, έγινε υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού, και αυτά ενώ είναι ο Κύριος της δόξης και συγκρατεί τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεώς του, ανακαλώντας μας από τη φθορά που μας επήλθε εξαιτίας του πρωτοπλάστου, και όχι μόνο αυτό, αλλά και θεώνοντάς μας διά της αγίας του σαρκός, του οποίου αξιωθήκαμε να ονομαζόμαστε αδελφοί και σύσσωμοι και συμμέτοχοι και συγκληρονόμοι. Πρέπει, λοιπόν, να φυλάσσουμε τους εαυτούς μας με κάθε προσοχή. Ανάμεσα σε παγίδες διαβαίνεις καθώς περπατάς μέσα στην πόλη· πρόσεξε να μην πιαστείς. Με φόβο Κυρίου ας είναι η συναναστροφή σου, μαζί με αγαθούς άνδρες· απόφευγε αυτούς που ζουν απρόσεκτα, απόφευγε τα παιχνίδια και τους νεανικούς αστεϊσμούς, απόφευγε τις κραιπάλες και την φθοροποιό πολυποσία. Κανένας σάπιος λόγος ας μην βγαίνει από το στόμα σου, παρά μόνο ό,τι είναι καλό για την οικοδομή αυτών που ακούν.

Βλέπεις, πνευματική αδελφή και μητέρα, πώς η κατά Θεόν αγάπη με ανάγκασε να απευθυνθώ σε σας με παρρησία; Τίποτε περισσότερο δεν θα έκανα, αν επρόκειτο να μιλήσω προς τη δική μου μητέρα και προς τις κατά σάρκα αδελφές μου. Πλην όμως, όλοι είμαστε σώμα Χριστού και επικαλούμαστε έναν Πατέρα, τον αγαθό Θεό μας. Επομένως, είμαστε όλοι αδελφοί μεταξύ μας και σύσσωμοι και συμμέτοχοι και συγκληρονόμοι, και από αυτό πηγάζει το να σας αγαπούμε και το να σώζεστε εσείς, όπως ακριβώς αγαπά και έχει δώσει εντολή ο Κύριος. Ειρήνη σε εσένα, την κυρία μητέρα, ειρήνη στις αδελφές εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Αμήν.