Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 3:8

Διότι Παιδίον γεννήθηκε για εμάς, Υιός δόθηκε σε εμάς, του οποίου η εξουσία τέθηκε πάνω στον ώμο του. Το όνομά του καλείται Μεγάλης Βουλής Άγγελος. Το πόσα ονόματα του Κυρίου έχουμε ήδη διδαχθεί, το ακούσαμε προηγουμένως. Ιδού η Παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ. Εδώ το όνομά του καλείται Μεγάλης Βουλής Άγγελος. Αυτός είναι που έκανε γνωστή τη μεγάλη βουλή, η οποία ήταν αποκρυμμένη από τους αιώνες και δεν είχε φανερωθεί στις άλλες γενεές. Αυτός, που ανήγγειλε και φανέρωσε τον ανεξιχνίαστο πλούτο Του στα έθνη, το ότι δηλαδή τα έθνη είναι συγκληρονόμα και σύσσωμα, διότι αυτού ακριβώς η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του, που σημαίνει ότι η βασιλεία και η δύναμή του βρίσκονται στον σταυρό. Επειδή, αφού υψώθηκε πάνω στον σταυρό, τους είλκυσε όλους προς τον Εαυτό Του.

Και τι είναι αυτό που εμποδίζει, ω άριστοι, θα μπορούσε να πει κανείς, τον ομοούσιο Υιό να αποδέχεται και να επαινεί τον Πατέρα του, ο οποίος σώζει μέσω Αυτού την υφήλιο; Αν όμως νομίζεις ότι εξαιτίας της δοξολογίας είναι κατώτερος, άκουσε τα εξής. Αποκαλεί τον Πατέρα του Κύριο του ουρανού και της γης. Ο Υιός δε του Θεού που εξουσιάζει τα πάντα, ασφαλώς κυριαρχεί μαζί με Αυτόν στα πάντα και βρίσκεται υπεράνω όλων ως Θεός εκ Θεού, έχοντας απόλυτη ισότητα προς Αυτόν ουσιωδώς. (A f. 137 b. B f. 104) Σε εμάς αποκάλυψε ο Θεός και Πατέρας το μυστήριο που ήταν κρυμμένο και αποσιωπημένο σε Αυτόν πριν από τη δημιουργία του κόσμου. Είναι δε φανερό, ότι πρόκειται για το μυστήριο της ενανθρώπησης του Μονογενούς, το οποίο προγνώστηκε μεν πριν από τη δημιουργία του κόσμου, αλλά φανερώθηκε στους ανθρώπους στη γη κατά τους έσχατους καιρούς. Γράφει λοιπόν ο μακάριος Παύλος, ότι «Σε εμένα, τον ελαχιστότερο από όλους τους αγίους, δόθηκε η χάρη αυτή, να ευαγγελιστώ στα έθνη τον ανεξιχνίαστο πλούτο του Χριστού, και να φωτίσω τους πάντες ποια είναι η οικονομία του μυστηρίου που ήταν αποκρυμμένο από τους αιώνες στον Θεό, ο οποίος έκτισε τα πάντα.» Επομένως, στη γνώση του Πατέρα ήταν κρυμμένο και πριν από τη δημιουργία του κόσμου το σεπτό και μέγα μυστήριο του Σωτήρα μας. Έτσι και εμείς προγνωστήκαμε και προοριστήκαμε για υιοθεσία.

ΑΛΛΟ. «Σε εμένα, λέει, τον ελαχιστότερο από όλους τους αγίους, δόθηκε αυτή η χάρη, να ευαγγελιστώ στα έθνη τον ανεξιχνίαστο πλούτο του Χριστού, και να φωτίσω ποια είναι η οικονομία του μυστηρίου, του αποκρυμμένου από τους αιώνες στον Θεό που έκτισε τα πάντα». Έπειτα πάλι σε προηγούμενο σημείο λέει: «Όπως σας προέγραψα με συντομία, από όπου διαβάζοντας μπορείτε να κατανοήσετε τη σύνεσή μου στο μυστήριο του Χριστού, το οποίο σε άλλες γενεές δεν έγινε γνωστό στους υιούς των ανθρώπων, όπως τώρα αποκαλύφθηκε στους αγίους αποστόλους του και τους προφήτες εν Πνεύματι». Εάν λοιπόν είναι αληθινός ο προφήτης που αναφωνεί: «Ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου;», είναι ολοφάνερο ότι κανένα από τα δημιουργήματα δεν γνωρίζει τη θεία βουλή. Όταν λοιπόν αυτό λέγεται για τους ανθρώπους, νομίζω πως και ένα παιδί θα συμφωνήσει. Αλλά ας εξετάσουμε, αν θέλετε, και τις άγιες δυνάμεις στους ουρανούς, μήπως στερούνται και αυτές μιας τέτοιας τιμής. Φέρε στο νου σου λοιπόν τον άγγελο στο βιβλίο του Ζαχαρία, ο οποίος προσεύχεται και λέει: «Κύριε παντοκράτορ, έως πότε δεν θα ελεήσεις την Ιερουσαλήμ και τις πόλεις του Ιούδα, τις οποίες παραβλέπεις εδώ και εβδομήντα έτη;» Πώς λοιπόν, εάν γνώριζε, θα προσερχόταν ζητώντας να μάθει; Αλλά είναι φανερό ότι αγνοεί.

Ότι ο Υιός είναι δύναμη του Θεού και Πατρός. Στον Απόστολο: Σύμφωνα με την ενέργεια της δυνάμεώς του, σε εμένα, τον ελαχιστότερο από όλους τους αγίους, δόθηκε η χάρη αυτή. Και ο λόγος μου και το κήρυγμά μου δεν στηρίχθηκαν σε πειστικά λόγια σοφίας, αλλά σε απόδειξη Πνεύματος και δυνάμεως.

Τότε λοιπόν, και εκείνος που στον παρόντα βίο είναι «λιγοστός, θα γίνει χιλιάδες», σύμφωνα με τις σωτήριες επαγγελίες, μέσω των οποίων υπόσχεται ότι θα τους καταστήσει άρχοντες, λέγοντάς τους τότε: «έχε εξουσία επάνω σε πέντε πόλεις», και: «έχε εξουσία επάνω σε δέκα πόλεις». Έτσι, λοιπόν, θα γίνουν «σε χιλιάδες», σαν να καθίσταται κάποιος χιλίαρχος όσων πρόκειται να σωθούν, αλλά και εκείνος που τώρα είναι «ελάχιστος, θα γίνει» τότε «μέγα έθνος»· όπως, για παράδειγμα, ο Παύλος, ο οποίος είπε: «Σε εμένα δε, τον ελαχιστότερο από όλους τους αγίους, δόθηκε αυτή η χάρη». Αυτός θα είναι τότε άρχων κάποιου μεγάλου ουράνιου έθνους που λογίζεται ενώπιον του Θεού. Όλα αυτά, λέγει, θα συμβούν, όταν «εγώ ο Κύριος, κατά» τον ορισμένο από εμένα «καιρό, θα τους συνάξω». Διότι, έστω και αν τα της επαγγελίας δεν έχουν κατά κύριο λόγο εκπληρωθεί ακόμη, εντούτοις θα έλθει ο άπαξ καθορισμένος «καιρός», κατά τον οποίο όλα αυτά θα γίνουν μέσω της δικής μου συνάξεως: «Διότι τότε θα αποστείλει τους αγγέλους του και θα επισυνάξουν προς αυτόν όλους τους αγίους από τα άκρα των ουρανών έως τα άκρα τους».

Ομιλία Ζ΄. Σε εμένα, τον ελαχιστότερο από όλους τους αγίους, δόθηκε η χάρη αυτή, να κηρύξω στα έθνη το ευαγγέλιο του ανεξιχνίαστου πλούτου του Χριστού, και να φωτίσω τους πάντες ως προς το ποια είναι η οικονομία του μυστηρίου που ήταν αποκρυμμένο από τους αιώνες στον Θεό, ο οποίος δημιούργησε τα πάντα διά του Ιησού Χριστού· ώστε να γίνει τώρα γνωστή στις αρχές και στις εξουσίες στα επουράνια, μέσω της Εκκλησίας, η πολυποίκιλη σοφία του Θεού, σύμφωνα με τον προαιώνιο σκοπό, τον οποίο εκπλήρωσε στον Χριστό Ιησού τον Κύριό μας.

Τι σημαίνει λοιπόν; Επειδή επρόκειτο να αναφέρει το μέγεθος της χάριτος του Θεού, άκου τι λέει: «Σε εμένα, τον ελαχιστότερο από όλους τους αγίους, δόθηκε η χάρη αυτή». Ήταν βέβαια δείγμα ταπεινοφροσύνης και το να θρηνεί για τα προηγούμενα αμαρτήματα, παρόλο που είχαν εξαλειφθεί, και να τα θυμάται, και να μετριοπαθεί, όπως όταν αποκαλεί τον εαυτό του βλάσφημο, διώκτη και υβριστή· αλλά τίποτα δεν συγκρίνεται με αυτό. Διότι, λέει, προηγουμένως ήμουν τέτοιος, και αποκαλεί μάλιστα τον εαυτό του έκτρωμα. Το να μετριοπαθεί όμως μετά από τόσα κατορθώματα και στην παρούσα κατάσταση, και να αποκαλεί τον εαυτό του ελαχιστότερο από όλους, είναι γνώρισμα πολλής και υπερβάλλουσας μετριοφροσύνης. «Σε εμένα τον ελαχιστότερο από όλους τους αγίους». Δεν είπε: «των αποστόλων»· ώστε και εκείνο υπολείπεται αυτού. Διότι εκεί είπε: «Δεν είμαι άξιος να ονομάζομαι απόστολος»· εδώ όμως λέει ότι είναι ελαχιστότερος και από όλους τους αγίους. «Σε εμένα», λέει, «τον ελαχιστότερο από όλους τους αγίους, δόθηκε η χάρη αυτή». Ποια; Να ευαγγελιστώ στα έθνη τον ανεξιχνίαστο πλούτο του Χριστού, και να φωτίσω όλους ποια είναι η οικονομία του μυστηρίου που έχει αποκαλυφθεί από τους αιώνες στον Θεό, ο οποίος έκτισε τα πάντα διά του Ιησού Χριστού, ώστε να γίνει γνωστή τώρα στις αρχές και στις εξουσίες στα επουράνια, διά της Εκκλησίας, η πολυποίκιλη σοφία του Θεού. Έστω, στους ανθρώπους δεν αποκαλύφθηκε· εσύ όμως φωτίζεις και αγγέλους και αρχαγγέλους, και αρχές και εξουσίες;

Όταν εμείς το μάθαμε, τότε το έμαθαν και εκείνοι μέσω ημών. Διότι, άκουσε τον άγγελο που λέει στον Ιωσήφ: «Θα καλέσεις το όνομά του Ιησού· διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους». Αυτός απεστάλη στα έθνη, ενώ εκείνοι στην περιτομή. Ώστε, το πιο θαυμαστό και εκπληκτικό, λέει, δόθηκε σε εμένα τον ελαχιστότερο. Και αυτό ήταν έργο χάριτος, το να ανατεθούν τα μεγαλύτερα σε έναν μικρό, το να γίνει ευαγγελιστής αυτών. Διότι αυτός που έγινε ευαγγελιστής των μεγαλύτερων πραγμάτων, εξαιτίας τούτου είναι μεγάλος. Να ευαγγελιστώ στα έθνη τον ανεξιχνίαστο πλούτο του Χριστού. Αν ο πλούτος Του είναι ανεξιχνίαστος, ακόμη και μετά τη φανέρωσή του, πόσο μάλλον η ουσία Του. Αν εξακολουθεί να είναι μυστήριο, πόσο μάλλον ήταν πριν γίνει γνωστό. Διότι γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο το ονομάζει μυστήριο, επειδή ούτε οι άγγελοι το γνώριζαν ούτε σε κανέναν άλλον ήταν φανερό. Και να φωτίσω όλους, λέει, για το ποια είναι η οικονομία του μυστηρίου που ήταν αποκρυμμένο από τους αιώνες στον Θεό, ο οποίος έκτισε τα πάντα διά του Ιησού Χριστού. Οι άγγελοι γνώριζαν μόνο τούτο, ότι έγινε μερίδα του Κυρίου ο λαός Του· και πάλι, «ο άρχων των Περσών», λέει, «μου αντιστάθηκε». Ώστε δεν είναι καθόλου θαυμαστό εάν αγνοούσαν και τούτο.

Διότι εγώ είμαι, λέγει, ο ελάχιστος των αποστόλων, ο οποίος δεν είμαι άξιος να ονομάζομαι απόστολος· και όχι μόνο των αποστόλων, αλλά γενικά όλων ανεξαιρέτως των αγίων. Διότι σε εμένα, λέγει, τον ελάχιστο από όλους τους αγίους, δόθηκε η χάρις αυτή.

Αυτός ακριβώς ο άγιος, χωρίς να τον πιέζει κανείς, συνεχώς αναλογιζόταν και ομολογούσε δημόσια τα αμαρτήματά του, άλλοτε μεν λέγοντας: «Ο Ιησούς Χριστός ήλθε στον κόσμο για να σώσει τους αμαρτωλούς, από τους οποίους πρώτος είμαι εγώ»· άλλοτε δε λέγοντας: «Οφείλω χάρη στον Χριστό που με ενδυνάμωσε, διότι με θεώρησε πιστό, θέτοντάς με στη διακονία, εμένα που προηγουμένως ήμουν βλάσφημος, διώκτης και υβριστής· αλλά ελεήθηκα, επειδή το έπραξα από άγνοια, ευρισκόμενος σε απιστία»· και πάλι: «Έσχατο δε από όλους, σαν σε έκτρωμα, εμφανίστηκε και σε μένα· διότι εγώ είμαι ο ελάχιστος των αποστόλων, ο οποίος δεν είμαι ικανός να ονομάζομαι απόστολος, επειδή καταδίωξα την Εκκλησία του Θεού»· και πάλι: «Σε εμένα τον ελαχιστότερο από όλους τους αγίους δόθηκε αυτή η χάρη». Βλέπεις πώς ονομάζει τον εαυτό του έσχατο, όχι μόνο μεταξύ των αποστόλων, αλλά και όλων γενικά των πιστών, λέγοντας, «Σε εμένα τον ελαχιστότερο από όλους τους αγίους δόθηκε αυτή η χάρη»; Έτσι, δηλώνει ότι δεν είναι άξιος ούτε για τη σωτηρία μέσω της οποίας σώθηκε· διότι, αφού είπε ότι «ο Ιησούς Χριστός ήλθε στον κόσμο για να σώσει τους αμαρτωλούς, από τους οποίους πρώτος είμαι εγώ»· άκουσε και για ποιο λόγο το λέει αυτό: «Αλλά γι' αυτό ακριβώς ελεήθηκα, ώστε σε εμένα πρώτον να δείξει ο Ιησούς Χριστός όλη τη μακροθυμία Του, ως παράδειγμα για εκείνους που πρόκειται να πιστέψουν σε Αυτόν, ώστε να αποκτήσουν την αιώνια ζωή».

Από αυτόν τον μεγάλο υπάρχει άλλος μεγαλύτερος, ο οποίος δεν έχει ακόμη πιστέψει, δεν έχει ακόμη αναδειχθεί για να κηρύξει. Δεν έχει ακόμη χειροτονηθεί στην αποστολική διακονία, δεν του έχω εμφανιστεί ακόμη ενώ διώκει, αλλά εξακολουθεί να βρίσκεται στην κατάσταση του διώκτη. Διότι σε σχέση με εκείνους που έχουν ήδη αναδειχθεί ο Ιωάννης είναι πράγματι μεγαλύτερος, σε σχέση όμως με εκείνον που πρόκειται να αναδειχθεί, είναι ελάχιστος· διότι ο μικρότερος εδώ είναι μεγαλύτερός του στη βασιλεία, και όποιος μέλλει να είναι μεγαλύτερος ανάμεσά σας, ας είναι διάκονος και έσχατος όλων σας. Ας δούμε, λοιπόν, ποιος είναι ο ελάχιστος και έσχατος όλων, για να γνωρίσουμε και τον μεγαλύτερο, επειδή η ιδιότητα του εσχάτου είναι, τρόπον τινά, δηλωτική του μεγαλύτερου. Τι λέει λοιπόν ο Απόστολος; «Και σε εμένα, τον ελαχιστότερο από όλους τους αγίους, δόθηκε η χάρη αυτή», και, «έσχατο από όλους, σαν σε έκτρωμα, εμφανίστηκε και σε εμένα». Εάν, λοιπόν, αυτός αποδείχθηκε έσχατος και ελάχιστος όλων, είναι φανερό ότι είναι μεγαλύτερος όλων, επειδή έτσι αποφάνθηκε ο Κύριος. Και δεν είναι μεγαλύτερος μόνο από τον Ιωάννη, αλλά και από όλους τους αγίους. «Εβραίοι είναι; Και εγώ. Σπέρμα του Αβραάμ είναι; Και εγώ. Διάκονοι του Χριστού είναι; Εγώ περισσότερο». Τι είναι πιο φανερό από αυτό; Και όσον αφορά τους Εβραίους και τους Ισραηλίτες, επειδή ήταν ιδιότητες ελάχιστες, αποσιώπησε το «περισσότερο», για να μην πει κανείς ότι είναι μεγαλύτερος από εκείνους, αλλά ίσος με τούτους· στο πιο τιμητικό, όμως, από όλα, πρόσθεσε το μεγαλύτερο, για να καταστήσει το ζήτημα αναμφίβολο.

Και αυτό πάλι από τα ίδια τα αποστολικά λόγια θα αποδείξουμε, ότι δηλαδή ορισμένες από τις οικονομίες Του τις έμαθαν μαζί με εμάς και πριν από εμάς δεν τις γνώριζαν· και όχι μόνο τις έμαθαν μαζί με εμάς, αλλά και μέσω ημών. «Διότι σε άλλες γενεές δεν έγινε γνωστό», λέει, «όπως τώρα αποκαλύφθηκε στους αγίους αποστόλους και προφήτες Του, ότι τα έθνη είναι συγκληρονόμα και σύσσωμα και συμμέτοχα της επαγγελίας Του —οι δε επαγγελίες είχαν δοθεί στους Ιουδαίους— μέσω του Ευαγγελίου, του οποίου έγινα εγώ ο Παύλος διάκονος». Και από πού είναι φανερό αυτό, ότι δηλαδή τώρα το έμαθαν οι άνω δυνάμεις; Επειδή τα όσα ειπώθηκαν αφορούν τους ανθρώπους. Άκου λοιπόν. «Σε εμένα τον ελαχιστότερο από όλους τους αγίους», λέει, «δόθηκε η χάρη αυτή, να ευαγγελιστώ στα έθνη τον ανεξιχνίαστο πλούτο του Χριστού». Τι σημαίνει «ανεξιχνίαστον»; Αυτό που δεν μπορεί να ερευνηθεί· και όχι μόνο δεν μπορεί να βρεθεί, αλλά ούτε καν να ανιχνευθεί. Ας ακούσουν πάλι πώς πυκνά και αλλεπάλληλα τους καταφέρει τα βέλη. Διότι, εάν ο πλούτος είναι ανεξιχνίαστος, πώς Εκείνος που δώρισε τον πλούτο δεν είναι ανεξιχνίαστος; «...και να φωτίσω όλους ποια είναι η οικονομία του μυστηρίου που ήταν αποκεκρυμμένο στον Θεό, ώστε να γίνει τώρα γνωστή στις αρχές και στις εξουσίες μέσω της Εκκλησίας η πολυποίκιλη σοφία του Θεού». Άκουσες πώς τώρα, και όχι πριν από αυτό, γνώρισαν τα πράγματα αυτά οι δυνάμεις εκείνες; Διότι, όσα αποφασίζει ο βασιλιάς, ο υπασπιστής δεν τα γνωρίζει, «...

Σε αυτούς λοιπόν που μετέχουν, λέει, στη χάρη του Πνεύματος, έχει πλέον αποκαλυφθεί με σαφήνεια η κοινωνία των εθνών με τον Ισραήλ, καθώς και τα έθνη εισάγονται στην ίδια επαγγελία, μέσω της μίας προσαγωγής προς τον Χριστό. «Σε εμένα, τον ελαχιστότερο από όλους τους αγίους, δόθηκε η χάρη αυτή, να ευαγγελιστώ στα έθνη». Ονομάζει τον εαυτό του ελάχιστο των αγίων, επειδή προηγουμένως κατεδίωξε την Εκκλησία, τοποθετώντας σε ανώτερη θέση από τον εαυτό του εκείνους που είχαν κληθεί νωρίτερα, και στους οποίους είχε ανατεθεί η αποστολή πριν από τη χύση αγίων αιμάτων. «Τον ανεξιχνίαστο πλούτο του Χριστού, και να φωτίσω τους πάντες ποια είναι η οικονομία του μυστηρίου που ήταν αποκρυμμένο από τους αιώνες στον Θεό, ο οποίος έκτισε τα πάντα διά του Ιησού Χριστού». Ονομάζει αμέτρητο πλούτο του Χριστού τη σωτηρία όλου του κόσμου· και οικονομία του μυστηρίου την ανάληψη όλων των ανθρώπων στον έναν Χριστό.

Εφεσίους 2,16 〈Και να συμφιλιώσει και τους δύο.〉 Με το 〈σε ένα σώμα〉 φανερώνει τη μεταξύ τους συμφιλίωση, ενώ με το 〈με τον Θεό〉 τη συμφιλίωση και των δύο με τον Θεό. Εφεσίους 3,1 〈Γι' αυτόν τον λόγο εγώ, ο Παύλος, είμαι ο δέσμιος του Χριστού Ιησού για χάρη εσάς των εθνικών.〉 Διότι είναι δυνατόν κάποιος να είναι μεν 〈δέσμιος του Χριστού〉, δηλαδή να είναι δεμένος και να τιμωρείται για την αμετάτρεπτη πίστη του σε αυτόν, αλλά όχι και 〈για χάρη των εθνών〉, δηλαδή για τη διδασκαλία και το κήρυγμα που κηρύττει κάποιος στα έθνη, όπως ακριβώς πολλοί από τους μάρτυρες· διότι δεν τιμωρούνταν επειδή δίδασκαν τα έθνη, αλλά επειδή δεν απαρνούνταν την πίστη. Ο Παύλος όμως και για τα δύο, και 〈υπέρ του Χριστού και υπέρ των εθνών〉. Εφεσίους 3,8 〈Σε εμένα τον ελαχιστότερο από όλους.〉 Λείπει η λέξη ‹διότι› (γαρ), δηλαδή: διότι σε εμένα. Ή μάλλον δεν λείπει τίποτα, αλλά αποτελεί τη συνέχεια της φράσης 〈γι' αυτόν τον λόγο〉, όπως: 〈γι' αυτόν τον λόγο σε εμένα, τον ελαχιστότερο από όλους τους αγίους, δόθηκε〉 και τα εξής. Πρόσεξε δε ότι, ενώ ξεκίνησε την περίοδο με ονομαστική πτώση (ορθό σχήμα), στην απόδοση πέρασε σε πλάγια πτώση, διαμορφώνοντας την απόδοση σύμφωνα με τον τύπο των παρενθέσεων. Έτσι κάνουν συχνά και ο Θουκυδίδης και ο Δημοσθένης. Και το 〈γι' αυτόν τον λόγο〉 σημαίνει: για τον λόγο ότι συνοικοδομούμαστε για να γίνουμε κατοικητήριο του Θεού.