Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 4:1

Έβδομη, του Ιούδα. Αυτήν την Επιστολή, όπως άλλωστε επιγράφεται, ο Ιούδας τη γράφει προς εκείνους που έχουν ήδη πιστέψει. Η δε αφορμή είναι η εξής: Επειδή παρεισέφρησαν κάποιοι και δίδασκαν ότι η αμαρτία είναι κάτι το αδιάφορο, και αρνούνταν τον Κύριο, αισθάνθηκε την ανάγκη να γράψει και να προφυλάξει τους αδελφούς. Και πρώτα μεν τους προτρέπει να αγωνίζονται και να εμμένουν στην πίστη που τους παραδόθηκε· έπειτα αποκηρύσσει τους ανθρώπους αυτούς ως πλάνους, και παραγγέλλει να μην έχουν καμία κοινωνία με τέτοιου είδους άτομα, γνωρίζοντας ότι δεν αρκεί μόνο το να κληθούμε, εάν δεν πορευθούμε και αξίως της κλήσεως.

Ερώτηση ΣΚΕ΄. Αφού ο Κύριος είπε: «Όπου είναι δύο ή τρεις συναγμένοι στο δικό μου όνομα, εκεί είμαι ανάμεσά τους», πώς θα μπορέσουμε να αξιωθούμε κάτι τέτοιο; Απόκριση. Όσοι συνάγονται στο όνομα κάποιου, οφείλουν οπωσδήποτε να γνωρίζουν τον σκοπό εκείνου που τους συγκέντρωσε και, σύμφωνα με αυτόν, να καταρτίζουν τους εαυτούς τους, ώστε να βρουν τη χάρη της ευαρέστησης και να μην υποπέσουν σε κατάκριση εξαιτίας κακίας ή αμέλειας. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που προσκαλούνται από κάποιον, εάν ο σκοπός αυτού που τους κάλεσε είναι ο θερισμός, προετοιμάζουν τους εαυτούς τους για αυτό· εάν πάλι ο σκοπός είναι το χτίσιμο, ετοιμάζονται για την οικοδομή· έτσι και εμείς, που κληθήκαμε από τον Κύριο, οφείλουμε να θυμόμαστε τα λόγια του Αποστόλου: «Σας παρακαλώ, λοιπόν, εγώ, ο δέσμιος για χάρη του Κυρίου, να περπατήσετε άξια της κλήσεως με την οποία κληθήκατε, με κάθε ταπεινοφροσύνη και πραότητα, με μακροθυμία, ανεχόμενοι ο ένας τον άλλον με αγάπη, φροντίζοντας με ζήλο να διατηρείτε την ενότητα του πνεύματος με τον σύνδεσμο της ειρήνης. Ένα σώμα και ένα πνεύμα, όπως ακριβώς προσκληθήκατε με μία ελπίδα της κλήσεώς σας». Πιο ξεκάθαρα, όμως, μας τα παρουσιάζει όλα ο Κύριος μέσω της υποσχέσεως που δίνει προς τον καθένα άτομο ξεχωριστά, λέγοντας: «Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και θα έρθουμε σε αυτόν και θα κάνουμε την κατοικία μας μαζί του».

Προς Εφεσίους. Σας παρακαλώ, λοιπόν, εγώ, ο δέσμιος για χάρη του Κυρίου, να πορευθείτε επάξια της κλήσεως με την οποία κληθήκατε, με κάθε ταπεινοφροσύνη και πραότητα, με μακροθυμία, ανεχόμενοι ο ένας τον άλλον με αγάπη, φροντίζοντας με ζήλο να διατηρείτε την ενότητα του Πνεύματος μέσω του συνδέσμου της ειρήνης. Ένα είναι το σώμα και ένα το Πνεύμα, όπως ακριβώς κληθήκατε με μία ελπίδα της κλήσεώς σας. Προς Εφεσίους. Να είστε, λοιπόν, μεταξύ σας χρηστοί, εύσπλαχνοι, συγχωρώντας ο ένας τον άλλον, όπως ακριβώς και ο Θεός σας συγχώρεσε διά του Χριστού. Γίνετε, λοιπόν, μιμητές του Θεού, ως τέκνα αγαπητά, και να πορεύεσθε με αγάπη, όπως ακριβώς και ο Χριστός μάς αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό Του για χάρη μας ως προσφορά και θυσία στον Θεό, για οσμή ευωδίας.

Ως συνεργάτες του Θεού, λοιπόν, σας παρακαλούμε να μη δεχθείτε μάταια τη χάρη του Θεού· και όσοι έχουν κληθεί σε θέση αδελφών του Κυρίου να μην προσβάλουν μια τέτοια χάρη του Θεού, ούτε να προδώσουν ένα τόσο μεγάλο αξίωμα εξαιτίας της αμέλειας των θελημάτων του Θεού, αλλά μάλλον να υπακούσουν στον ίδιο τον Απόστολο που λέει: Σας παρακαλώ εγώ, ο φυλακισμένος για τον Κύριο, να πορευθείτε επάξια της κλήσεως με την οποία κληθήκατε.

Ελάτε λοιπόν, αγαπητοί, εφόσον υπάρχει ακόμα καιρός σωτηρίας, ας φροντίσουμε να αποβάλουμε κάθε ρυπαρότητα και κάθε κακία, και ας αγωνιστούμε τον καλόν αγώνα, ώστε να επιτύχουμε την αιώνια ζωή, στην οποία και κληθήκαμε, και ομολογήσαμε την καλή ομολογία, έχοντας λάβει το σχήμα της αγιωσύνης. Ας πολιτευθούμε, λοιπόν, επάξια αυτής της κλήσεως, και με κάθε ταπεινοφροσύνη και μακροθυμία ας ανεχόμαστε ο ένας τον άλλον μέσα στην αγάπη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, και ας σπεύσουμε να διατηρούμε την ενότητα του Πνεύματος μέσω του συνδέσμου της ειρήνης. Ας μην κάνουμε τίποτα από εριστικότητα ή κενοδοξία. Ας μη φυτρώσει μέσα μας ρίζα πικρίας, ούτε να υποδουλώσουμε τους εαυτούς μας στα πονηρά πάθη, δηλαδή στη γαστριμαργία, η οποία είναι μητέρα της ακολασίας. Κανείς μας ας μη μιμείται τον Ησαύ, ο οποίος, αγαπώντας την κοπριά των εντέρων, πούλησε τα πρωτοτόκιά του, θεωρώντας ως θεό την κοιλιά του. Διότι αυτά που ήταν αφιερωμένα στον Θεό, τα πρόδωσε για τη γαστριμαργία, έχοντας βεβηλωθεί με αυτά και έχοντας γίνει ξένος προς τον Θεό. Ας μην του μοιάσουμε, λοιπόν, αυτόν που ονομάστηκε από τον Απόστολο πόρνος και βέβηλος. Διότι λέει, να μην υπάρχει κανένας πόρνος ή βέβηλος όπως ο Ησαύ, αλλά ας ζηλώσουμε τον απλό και άκακο βίο του Ιακώβ, ώστε μαζί του να κληρονομήσουμε την ευλογία· διότι, λέει, ο Ιακώβ ήταν άνθρωπος άκακος και ειλικρινής, που κατοικούσε σε σπίτι.

Ο Κύριος έκανε τα δεσμά μου ελαφριά και αβαρή, αφού έμαθα ότι ειρηνεύετε και ζείτε σε κάθε ομόνοια, σαρκική και πνευματική. Σας παρακαλώ, λοιπόν, εγώ ο δέσμιος εν Κυρίω, να πορευθείτε επάξια της κλήσεως με την οποία κληθήκατε, προφυλασσόμενοι από τις αιρέσεις του πονηρού που έχουν παρεισφρήσει προς απάτη και απώλεια εκείνων που τον υπακούουν. Να προσέχετε δε τη διδαχή των αποστόλων και να πιστεύετε στον νόμο και στους προφήτες, να απορρίψετε κάθε ιουδαϊκή και ελληνική πλάνη και ούτε να εισάγετε πλήθος θεών, ούτε να αρνείστε τον Χριστό με την πρόφαση του ενός Θεού.

Ομιλία Η΄. Σας παρακαλώ, λοιπόν, εγώ ο δέσμιος εν Κυρίω, να πορευθείτε αξίως της κλήσεως με την οποία προσκληθήκατε, με κάθε ταπεινοφροσύνη και πραότητα. Αρετή των διδασκάλων είναι να μην αναζητούν τιμή, ούτε δόξα από εκείνους που καθοδηγούν, αλλά τη σωτηρία τους, και να πράττουν τα πάντα για τον σκοπό αυτό· διότι όποιος αναζητά το πρώτο, δεν θα ήταν διδάσκαλος, αλλά τύραννος. Επειδή ο Θεός δεν σε κατέστησε προϊστάμενό τους γι' αυτό, για να απολαμβάνεις εσύ μεγαλύτερη περιποίηση, αλλά για να παραμελούνται μεν τα δικά σου, και να οικοδομούνται τα πάντα που αφορούν εκείνους. Αυτό είναι γνώρισμα του διδασκάλου· τέτοιος ήταν ο μακάριος Παύλος, ο οποίος ήταν απηλλαγμένος από κάθε αλαζονεία, και συμπεριφερόταν σαν να ήταν ένας από τους πολλούς, ή μάλλον ο ελάχιστος από αυτούς. Γι' αυτό και αποκαλεί τον εαυτό του δούλο τους, και τα περισσότερα τα εκφράζει με τη μορφή ικεσίας. Παρατήρησε, λοιπόν, και τώρα, ότι δεν γράφει τίποτε προστακτικό, τίποτε αυταρχικό, αλλά με ύφος συνεσταλμένο και ταπεινό. Σας παρακαλώ, λοιπόν, εγώ, λέγει, ο δέσμιος εν Κυρίω, να πορευθείτε αξίως της κλήσεως με την οποία προσκληθήκατε. Γιατί παρακαλείς, πες μου; Για να αποκομίσεις ο ίδιος κάτι; Σε καμία περίπτωση, λέγει, αλλά για να σώσω άλλους. Μολονότι εκείνοι που παρακαλούν, παρακαλούν για τα δικά τους συμφέροντα. Αλλά και για μένα αυτό έχει ύψιστη σημασία, λέγει, όπως ακριβώς έλεγε γράφοντας και σε άλλο σημείο: Τώρα ζούμε, εάν εσείς στέκεστε σταθεροί εν Κυρίω. Διότι πάντοτε επιθυμούσε σφοδρά τη σωτηρία των μαθητευομένων. Εγώ ο δέσμιος εν Κυρίω.

Δεν τον μακαρίζω τόσο επειδή άκουσε άρρητα ρήματα, όσο επειδή υπέμεινε τα δεσμά· δεν τον μακαρίζω τόσο επειδή αρπάχθηκε έως τον τρίτο ουρανό, όσο τον μακαρίζω για τα δεσμά. Διότι το ότι αυτά είναι ανώτερα από εκείνα, άκουσε πώς το γνωρίζει και ο ίδιος. Διότι δεν είπε: «Σας παρακαλώ εγώ που άκουσα άρρητα ρήματα», αλλά τι; «Σας παρακαλώ εγώ, ο δέσμιος εν Κυρίω».

Αποδείχθηκε ότι η ισχύς της αλυσίδας του Παύλου είναι και μεγάλη και πιο λαμπρή από τα σημεία. Δεν την προβάλλει, λοιπόν, μάταια εδώ, όπως φαίνεται, ούτε τυχαία, αλλά για να τους δυσωπήσει κυρίως μέσω αυτής. Και τι λέει; «Σας παρακαλώ, λοιπόν, εγώ, ο δέσμιος εν Κυρίω, να πορευθείτε αξίως της κλήσεως με την οποία κληθήκατε».

Πώς; Με κάθε ταπεινοφροσύνη, με πραότητα και μακροθυμία, δείχνοντας ανοχή ο ένας στον άλλον με αγάπη. Δεν είναι απλώς καλό το να είναι κανείς δέσμιος, αλλά το να είναι δέσμιος για τον Χριστό. Γι' αυτό λέει: «Ο δέσμιος εν Κυρίω», δηλαδή, για τον Χριστό. Τίποτα δεν είναι ίσο με αυτό.

Όταν μεν γράφεις στους Εφεσίους, λες: «Παρακαλώ, λοιπόν, εσάς, εγώ ο δέσμιος για τον Κύριο, να ζήσετε αξίως της κλήσεως την οποία λάβατε»· και όταν απευθύνεσαι στον Τιμόθεο: «Για το οποίο κακοπαθώ μέχρι και τα δεσμά, ως κακούργος»· και όταν πάλι γράφεις προς τον Φιλήμονα: «Παύλος, δέσμιος του Ιησού Χριστού»· και όταν απολογείσαι στους Ιουδαίους, λες: «Εξαιτίας της ελπίδας του Ισραήλ φέρω αυτήν την αλυσίδα»· και γράφοντας στους Φιλιππησίους έλεγες: «Ώστε οι περισσότεροι από τους αδελφούς, έχοντας πάρει θάρρος από τα δεσμά μου, να τολμούν περισσότερο να κηρύττουν άφοβα τον λόγο». Παντού περιφέρεις την αλυσίδα, παντού προβάλλεις τα δεσμά και καυχάσαι για το γεγονός· ερχόμενος όμως στο δικαστήριο, πρόδωσες την ανώτερη αυτή στάση, τότε ακριβώς που έπρεπε να μιλήσεις με μεγαλύτερη παρρησία, και λες στον δικαστή: «Θα ευχόμουν να γίνεις Χριστιανός χωρίς αυτά τα δεσμά»; Και όμως, αν τα δεσμά είναι καλά, και τόσο καλά ώστε να δίνουν θάρρος και σε άλλους για το κήρυγμα της ευσεβείας (διότι εσύ ο ίδιος μόλις προηγουμένως είπες αυτό ακριβώς, ότι οι περισσότεροι από τους αδελφούς, παίρνοντας θάρρος από τα δεσμά μου, κήρυτταν τον λόγο άφοβα), για ποιον λόγο μπροστά στον δικαστή δεν καμαρώνεις για το γεγονός, αλλά κάνεις ακριβώς το αντίθετο; Άραγε δεν φαίνεται να αποτελεί εύλογο ερώτημα αυτό που αναφέρεται; Αλλά πολύ σύντομα παραθέτω τη λύση. Διότι ο Παύλος δεν το έπραξε αυτό από αγωνία ούτε από δειλία, αλλά από πολλή σοφία και πνευματική σύνεση· και το πώς, θα το εξηγήσω εγώ.

Στη μετάληψη του Χριστού βρίσκεται η αληθινή γνώση. Μέσω δε της γνώσεως, η αγάπη, η οποία υπάρχει μέσα στην ψυχή και γίνεται αντιληπτή, δημιουργεί μια άρρητη γνώση, την οποία μάλιστα ονομάζει ανώτερη από τη φανερή και από εκείνη που αποκτάται μέσω των λόγων. «Για να πληρωθείτε με όλο το πλήρωμα του Θεού.» Ώστε, λέει, με την προσθήκη της αγιαζόμενης ουράνιας Εκκλησίας, να συγκροτείται όλο το πλήρωμα του Θεού τόσο μέσω των επουρανίων όσο και των επιγείων. «Σε Εκείνον δε που δύναται να πράξει τα πάντα υπερεκπερισσού από όσα ζητούμε ή σκεπτόμαστε, σύμφωνα με τη δύναμη που ενεργείται μέσα μας, σε Αυτόν ανήκει η δόξα μέσα στην Εκκλησία και εν Χριστώ Ιησού, σε όλες τις γενεές του αιώνος των αιώνων. Αμήν.» ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄. «Σας παρακαλώ, λοιπόν, εγώ ο δέσμιος εν Κυρίω.» Ούτε στον εαυτό του αποδίδει ο Παύλος την πλήρη κατανόηση των πάντων, αλλά την αναθέτει στον Θεό, ο Οποίος και χαρίζει ανώτερα από όσα ζητούμε· επειδή και η δύναμη που μας χορηγείται τώρα δεν μας αποδίδει ακόμη το σύνολο της χάριτος. Λέγοντας δε εν Χριστώ Ιησού, εννοεί την αληθινή δόξα, και στην Εκκλησία το ομοίωμα. «Να πορευθείτε αξίως της κλήσεως με την οποία προσκληθήκατε, με κάθε ταπεινοφροσύνη και πραότητα· με μακροθυμία να ανέχεστε ο ένας τον άλλον με αγάπη, επιδεικνύοντας σπουδή στο να τηρείτε την ενότητα του Πνεύματος μέσω του συνδέσμου της ειρήνης.» Έχετε κληθεί σε άγια ζωή, λέει, και αυτή η κλήση απαιτεί το πνευματικό· το οποίο και αναγνωρίζεται ως το αντίθετο του σαρκικού.

Αποβάλλοντας, λοιπόν, κάθε κακία και μισώντας όλα τα έργα του παλαιού ανθρώπου, τα οποία φθείρονται σύμφωνα με τις επιθυμίες της απάτης, σαν νεογέννητο βρέφος πόθησε να πιεις το λογικό και άδολο γάλα των αρετών, ώστε με αυτό να αυξηθείς, και να φτάσεις στην επίγνωση των εντολών του Υιού του Θεού, σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού. Έτσι δεν θα είσαι πλέον νήπιος στο φρόνημα, κλυδωνιζόμενος και περιφερόμενος στη ζάλη και την τρικυμία των παθών, αλλά στη μεν κακία θα είσαι νήπιος, ενώ προς το αγαθό θα έχεις τον νου σταθερό και παγιωμένο. Να πορεύεσαι επάξια της κλήσεως με την οποία κλήθηκες, τηρώντας τις εντολές του Κυρίου, αποτινάσσοντας από πάνω σου και αποξενώνοντας τη ματαιότητα της προηγούμενης διαγωγής σου, όπως πορεύονται τα έθνη στη ματαιότητα του νου τους, τα οποία είναι σκοτισμένα στη διάνοια και αποξενωμένα από τη δόξα του Θεού, υποταγμένα στις επιθυμίες τους και στις άλογες ορμές. Εσύ, όμως, όπως ακριβώς προσήλθες στον ζωντανό και αληθινό Θεό, έτσι λοιπόν να πορεύεσαι και ως υιός φωτός.

Ας μην έχουμε, λοιπόν, πεποίθηση μόνο σε κάποιες άλλες πνευματικές εργασίες και αρετές – εννοώ σε νηστείες ή αγρυπνίες ή χαμευνίες και άλλες ποικίλες κακοπάθειες – καταφρονώντας την εργασία αυτή των εντολών του Κυρίου, με την ιδέα ότι μπορούμε να σωθούμε μέσω εκείνων και χωρίς αυτήν. Διότι αυτό είναι αδύνατον, αδύνατον! Και ας σε πείσουν για αυτό οι πέντε μωρές παρθένες και εκείνοι που έκαναν πολλά σημεία και θαύματα στο όνομα του Χριστού, οι οποίοι, επειδή δεν είχαν μέσα τους την αγάπη και τη χάρη του Παναγίου Πνεύματος, άκουσαν από τον Κύριο: «Φύγετε από εμένα, οι εργάτες της ανομίας! Διότι δεν γνωρίζω από πού είστε». Και όχι μόνο αυτοί, αλλά μαζί με τούτους και πολλοί άλλοι, οι οποίοι, αν και βαπτίστηκαν από τους αγίους αποστόλους και από τους μετέπειτα αγίους, επειδή δεν αξιώθηκαν της χάριτος του Αγίου Πνεύματος εξαιτίας της υπερβολικής πονηρίας τους, ούτε επέδειξαν βίο άξιο της κλήσεως με την οποία προσκλήθηκαν, ούτε έγιναν τέκνα Θεού, αλλά παρέμειναν να είναι σάρκες και αίματα, χωρίς ποτέ να πιστέψουν ότι υπάρχει Πνεύμα, ούτε να το ζητήσουν, ούτε να προσδοκήσουν να το λάβουν.

Αλλά επειδή, ω μητέρα, κανείς δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί νομίμως, και νόμιμο είναι το να αριστεύσει κανείς μέχρι τέλους και στην πίστη και στον βίο, παρακαλώ και υπενθυμίζω να πορευτούμε επάξια της κλήσεως με την οποία κληθήκαμε, με κάθε ταπεινοφροσύνη και πραότητα, με ασφάλεια στο εξής, ώστε ούτε να κυριευθούμε από την αρνησίχριστη αίρεση που ακόμη μαίνεται, ούτε να παρεκκλίνουμε σε οτιδήποτε αφορά τον ασκητικό βίο που οφείλουμε να τηρούμε, αλλά να τα πράττουμε όλα προς δόξαν Θεού, και να λάμπουμε παντοιοτρόπως με τον φωτισμό των εντολών. Αυτό πιστεύω ότι εφαρμόζετε προς έπαινο της δόξας του Χριστού, προς αιώνιο καύχημά σας, και, ας μου επιτραπεί να πω, και ημών των αμαρτωλών. Διότι, εάν έχουμε έναν Πατέρα, όλοι ονομαζόμαστε αδελφοί αναμεταξύ μας και τις προσπάθειες όλων θεωρούμε δικαιολογημένα ως καύχημα όλων μας.

Σας παρακαλώ εγώ, ο δέσμιος των αμαρτιών, να πορευθούμε επάξια της κλήσεως την οποία λάβαμε, ώστε να μη βρει χώρο εναντίον μας ο τύραννος. Κρατήστε την υπομονή σας, υποφέροντας τον κόπο των έργων των χειρών σας, είτε μέσω του σκαψίματος, είτε της κατασκευής ενδυμάτων, είτε της καλλιγραφίας, είτε της μαγειρικής, είτε μέσω οποιασδήποτε άλλης τέχνης και διακονίας έχει ανατεθεί. Και για αυτά, πολύς είναι ο μισθός σας που έχει αποταμιευθεί στους ουρανούς. Ιδού, σαν δρομέας διέρχεται ο βίος μας, σαν πέταγμα πουλιών περνάει· ούτε τα ευχάριστα διαρκούν, ούτε τα λυπηρά παραμένουν μόνιμα. Ας κάνουμε το καλό εμπόριο, αδελφοί· μέσα σε μια στιγμή του χρόνου ας κληρονομήσουμε ολόκληρους αιώνες. Διότι μια στιγμή είναι, αληθινά, ολόκληρος ο χρόνος της ζωής μας σε σχέση με τον μέλλοντα άπειρο αιώνα.

Γι' αυτό, σας παρακαλώ, μην κλέβετε σακοράφες, βελόνες, πιατάκια, κεράκια, λουριά, μικρά μαχαίρια, ζώνες, και θα προσθέσω ακόμη κρεμμύδια και σύκα και ψωμάκια και χόρτα και τα παρόμοια με αυτά· διότι όσοι κλέβουν τέτοια πράγματα, το λέω και πάλι, δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού. Δεν σας φοβίζει ο αποστολικός κανόνας; Μήπως εγώ ο ταλαίπωρος σας απειλώ; Γνωρίζετε αυτά που αναγιγνώσκονται. Γι' αυτό, λοιπόν, σας παρακαλώ, ας πορευθούμε επάξια της κλήσεως με την οποία κληθήκαμε, με καθαρότητα, οσιότητα και δικαιοσύνη, απαλλαγμένοι από όλα όσα προαναφέρθηκαν, ώστε να γίνουμε κληρονόμοι των αιώνιων αγαθών εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.