Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 4:10

Τέτοιο λοιπόν θεωρώ ότι είναι το νόημα του ρητού, και μάλιστα είναι κατεξοχήν εκκλησιαστικό. Δεύτερον, όμως, θα μπορούσε κάποιος να επιχειρήσει να ερμηνεύσει το ρητό λέγοντας παράλληλα τα εξής: ότι δεν σημαίνει πως υψώνεται ο ίδιος ο Λόγος, ως Λόγος που είναι· διότι είναι, όπως ειπώθηκε λίγο νωρίτερα, ύψιστος, όντας όμοιος με τον Πατέρα. Αλλά λόγω της ενανθρωπήσεώς του, το ρητό δηλώνει την εκ νεκρών ανάστασή του. Λέγοντας, λοιπόν, «ταπείνωσε τον εαυτό του μέχρι θανάτου», αμέσως πρόσθεσε το «για τον λόγο αυτόν τον υπερύψωσε», θέλοντας να δείξει ότι, αν και λέγεται πως πέθανε ως άνθρωπος, εντούτοις, επειδή είναι η Ζωή, υψώθηκε με την ανάσταση· «διότι αυτός που κατέβηκε είναι ο ίδιος με αυτόν που ανέβηκε». Κατέβηκε, δηλαδή, σωματικά· αναστήθηκε όμως, διότι ο ίδιος ήταν Θεός εν σώματι. Και για τον λόγο αυτόν, πάλι, πρόσθεσε υπό αυτήν την έννοια τον σύνδεσμο «γι' αυτό» («διό»), όχι για να δηλώσει «μισθό αρετής» ούτε προκοπής, αλλά για να δηλώσει την αιτία για την οποία συνετελέσθη η ανάσταση· και την αιτία για την οποία οι μεν άλλοι άνθρωποι, από τον Αδάμ μέχρι σήμερα, πέθαναν και παρέμειναν νεκροί, ενώ αυτός μόνος αναστήθηκε ολόκληρος εκ νεκρών. Η αιτία δε αυτή είναι εκείνη που ο ίδιος προανέφερε, ότι δηλαδή «όντας Θεός» έγινε άνθρωπος.

Περί χειροτονίας. Για τον Πατέρα ο Παύλος λέει: «Έθεσε ο Θεός στην Εκκλησία πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον διδασκάλους», και τα εξής. Για τον Υιό ο ίδιος Απόστολος αναφέρει: «Εκείνος που κατέβηκε, είναι ο ίδιος που ανέβηκε υπεράνω των ουρανών, για να πληρώσει τα πάντα. Και αυτός έδωσε τους μεν αποστόλους, τους δε προφήτες, τους δε ποιμένες και διδασκάλους». Για το Πνεύμα, ο ίδιος προσκαλεί από τη Μίλητο τους πρεσβυτέρους και τους λέει: «Προσέχετε τους εαυτούς σας και όλο το ποίμνιο, στο οποίο το Άγιο Πνεύμα σας έθεσε επισκόπους, για να ποιμαίνετε την Εκκλησία του Θεού».

Περί του Υιού. «Αυτός που ανήλθε, είναι ο ίδιος που και κατήλθε στα κατώτερα μέρη της γης, για να πληρώσει τα πάντα.»

Η Γραφή, βέβαια, ονομάζει σημεία τα παράδοξα γεγονότα και όσα παρασταίνουν κάποιο μυστικό νόημα. Και τι θα μπορούσε να είναι πιο παράδοξο ή πιο θείο άκουσμα ή θέαμα από τη γέννηση του Θεού μας διά της Παρθένου; Γι' αυτό «Ζήτησε από τον Κύριο, τον Θεό σου (επειδή κανένας άλλος δεν μπορεί να το δώσει) σημείο στο βάθος ή στο ύψος». Στη διάταξη, λοιπόν, του κόσμου, υπάρχει αφενός η γη, στην οποία έλαχε από τη φύση της η κάτω χώρα· και αφετέρου ο ουρανός, που είναι το ανώτατο από όλα τα ορατά. Επειδή, λοιπόν, ο Λόγος έγινε σάρκα, η προφητεία, μέσω του «στο βάθος», υποδηλώνει τη γη και τη Σάρκα που ελήφθη από αυτήν· ενώ μέσω του «στο ύψος», τον υπερουράνιο Λόγο, αυτόν που βρίσκεται υπεράνω κάθε αρχής και εξουσίας, τον Λόγο που βρισκόταν εξαρχής προς τον Πατέρα και ο οποίος είναι Θεός. — Ή ίσως το βάθος σημαίνει τα κατώτατα του άδη, και το ύψος την υπερουράνια χώρα, όπως μας το παρουσιάζει ο Απόστολος λέγοντας: Μην πεις στην καρδιά σου «Ποιος θα ανεβεί στον ουρανό;», δηλαδή για να κατεβάσει τον Χριστό· ή «Ποιος θα κατεβεί στην άβυσσο;», δηλαδή για να ανεβάσει τον Χριστό από τους νεκρούς. — Επειδή, λοιπόν, Εκείνος που κατέβηκε είναι ο ίδιος με Εκείνον που ανέβηκε, το σημείο στο βάθος και στο ύψος θα μπορούσε να λέγεται για την κάθοδο του Κυρίου· Και Εκείνος που ανέβηκε, είναι ο ίδιος υπεράνω όλων των ουρανών.

«Ποιος μπορεί να συγχωρεί αμαρτίες, παρά μόνο ο Θεός;» Αυτός λοιπόν που είναι Κύριος και του νόμου και της κρίσης, και διανομέας των στεφάνων, και πρύτανης της δικαιοσύνης, και Εκείνος που συγχωρεί αμαρτίες, μολονότι σε κανένα από όσα συγκαταλέγονται στα κτίσματα δεν ανήκει το να το πράττει αυτό, πώς να μην είναι Θεός κατά φύση; Άραγε σου φαίνεται ότι τα φρονώ αυτά ορθά; Β. Πολύ εύστοχα, και απέχουν πολύ από το να είναι επιδεκτικά χλευασμού. Α. Εφόσον, λοιπόν, ο Θεός υπάρχει στα πάντα και δεν απουσιάζει από τίποτα, αλλά με τη θεοπρεπή του ενέργεια γεμίζει τα πάντα, και γι' αυτό λέει προς τον Ισραήλ: «Ο ουρανός είναι θρόνος μου, και η γη υποπόδιο των ποδιών μου· τι είδους οίκο θα μου οικοδομήσετε, λέει ο Κύριος; Ή ποιος είναι ο τόπος της ανάπαυσής μου;», μεταφέροντας το νόημα αυτό, και μάλιστα πολύ ορθά, στον Λόγο που φανερώθηκε από τον Θεό Πατέρα, ο θεσπέσιος Παύλος μάς γράφει: «Όπου δεν υπάρχει Έλληνας και Ιουδαίος, περιτομή και ακροβυστία, βάρβαρος, Σκύθης, δούλος, ελεύθερος, αλλά τα πάντα και σε όλα είναι ο Χριστός.» Και πάλι επιπρόσθετα σε αυτά: «Αυτός που κατέβηκε είναι ο ίδιος που και ανέβηκε υπεράνω όλων των ουρανών, για να γεμίσει τα πάντα.» Άραγε, το να γεμίζει κανείς τα πάντα, να διεισδύει σε όλα και να βρίσκεται μέσα σε όλα, δεν αποτελεί ιδίωμα ανώτερο από την κτιστή φύση; Β. Πώς να μην είναι; Α.

Διότι είπε κάπου μέσω ενός από τους προφήτες ο Θεός, ο οποίος είναι τα πάντα εν πάσι: «Μήπως εγώ δεν γεμίζω τον ουρανό και τη γη, λέγει ο Κύριος;». Αποδίδοντας δε αυτή την ιδιότητα στον Υιό, μας έγραψε ο Παύλος: «Εκείνος που κατέβηκε, είναι ο ίδιος που και ανέβηκε υπεράνω των ουρανών, για να γεμίσει τα πάντα». Ψάλλει δε προς τον Θεό και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Πού να πορευθώ μακριά από το Πνεύμα σου, και από το πρόσωπό σου πού να φύγω;».

Και πάλι: «Αυτός που κατέβηκε, είναι ο ίδιος που και ανέβηκε υπεράνω όλων των ουρανών, για να γεμίσει τα πάντα.» <Διότι βασιλιάς όλης της γης είναι ο Θεός, ψάλτε με σύνεση.> (B f. 180, I f. 253 b) Ο Υιός δεν αναγνωρίζεται ως Θεός και βασιλιάς μόνο στην Ιουδαία, αλλά ήδη και σε όλη τη γη. Διότι έχει υποταχθεί κάτω από τον ζυγό της βασιλείας Του το μεγάλο και αμέτρητο πλήθος των εθνών που βρίσκονται παντού κάτω από τον ουρανό. Ψάλτε λοιπόν με σύνεση, δηλαδή χρησιμοποιώντας αγιοπρεπή σύνεση και κατανοώντας σωστά το μυστήριο του Χριστού· διότι απαιτεί σοφό νου και σοφή καρδιά. Έτσι κάπου λέει και ο προφήτης: «Ποιος είναι σοφός, για να τα κατανοήσει αυτά; Και συνετός, για να τα γνωρίσει;» Νομίζω όμως ότι πρέπει να προσεγγίσουμε τα προκείμενα και με μια άλλη έννοια. Ψάλτε λοιπόν και δοξολογείτε· διότι ο Θεός βασίλευσε με σύνεση πάνω σε όλα τα έθνη. Το «με σύνεση», σημαίνει «με σοφία και με κάποια ανερμήνευτη οικονομία». Διότι πραγματικά το μυστήριο του Χριστού είναι γεμάτο σοφία. <Ο Θεός κάθεται στον άγιο θρόνο Του.> (I f. 253 b) Η θεόπνευστη Γραφή ονομάζει τον ουρανό θρόνο του Θεού· και όχι για να εννοήσουμε κάτι σωματικό (διότι το Θείο δεν ανήκει στη δική μας τάξη πραγμάτων· είναι εντελώς ασώματο και ακατάληπτο), αλλά συνηθίζει να ονομάζει μέσω του θρόνου τη βασιλεία. Όταν λοιπόν λέγεται ότι έχει ως θρόνο τον ουρανό, πρέπει να γνωρίζουμε ότι μέσω αυτού πρέπει να νοείται η εξουσία Του πάνω στους άγιους αγγέλους.

Αυτά με κανέναν τρόπο δεν θα μπορέσουν να τα διαστρεβλώσουν οι σοφιστές της κακίας, όσο κι αν φιλοσοφήσουν το ψεύδος του πατέρα τους. Διότι ο Κύριος, ο οποίος ανυψώθηκε και υψώθηκε πάνω από τους ουρανούς, είναι βέβαιο ότι, αφού πρώτα κατέβηκε στη γη, κατόπιν ανέβηκε στους ουρανούς.

Διότι μυστικά τα πάντα τα οικονομεί ο Θεός Λόγος, ο οποίος εστάλη από τον Πατέρα εν σαρκί, και, δείχνοντας τον σύνδεσμο της πνευματικής αγάπης, προσλαμβάνει σάρκα, σμικρύνοντας τον εαυτό του αν και είναι μέγας Θεός, ο ίδιος ο Λόγος που γεννήθηκε από Παρθένο διά του Αγίου Πνεύματος, όντας ένας Υιός Θεού, έχοντας καταστήσει τον εαυτό του ένα με σάρκα και πνεύμα, όπως λέει: «Εκείνος που κατέβηκε, αυτός είναι και εκείνος που ανέβηκε, ο Υιός του Ανθρώπου, ο οποίος βρίσκεται στον ουρανό». 8. Τι θα πει λοιπόν ο Νόητος μέσα στην ανοησία του; Μήπως υπήρχε σάρκα στον ουρανό; Είναι φανερό ότι δεν υπήρχε. Πώς λοιπόν αυτός που κατέβηκε από τον ουρανό είναι ο ίδιος με αυτόν που ανέβηκε; Αλλά, για να υποδηλώσει ότι ο Λόγος που ήλθε δεν βρισκόταν κάτω, αλλά κατέβηκε από πάνω, επειδή ενανθρώπησε εν σαρκί, όχι από σπέρμα ανδρός, αλλά εκ Πνεύματος και σαρκός εκπληρώνοντας την οικονομία του, γι' αυτόν τον λόγο, υποδηλώνοντας τη μία ενότητα της συνενώσεως του Λόγου και της ενανθρωπήσεως, λέει ότι αυτός που ήλθε από πάνω ανεβαίνει προς τα πάνω εν τελειώσει θεότητος. Διότι και τώρα, αυτός που δεν ήταν ποτέ σάρκα, αλλά πνεύμα, έγινε σάρκα εκ Πνεύματος και Παρθένου, ο τέλειος Λόγος που προσφέρθηκε στον Πατέρα, ο οποίος πριν από αυτό δεν ήταν σάρκα στον ουρανό. Τι ήταν λοιπόν αυτό στον ουρανό, παρά ο Λόγος που εστάλη από τον ουρανό, έχοντας την ένωση σε μία θεότητα συνενωμένη σύμφωνα με τη δύναμη του Πατρός, για να δείξει ότι επί της γης και εν τω ουρανώ ο ίδιος Θεός Λόγος υπήρχε, όντας άτρεπτος και αναλλοίωτος.

Γι' αυτό και τους έλεγε ο Κύριος: «Εγώ είμαι ο πρώτος και ο μετά ταύτα», για να τους αποτρέψει από την πλάνη των μύθων των εθνικών, οι οποίοι προσκυνούν την πολυθεΐα. Και επειδή επρόκειτο να απορρίψουν την παρουσία του ίδιου του Υιού, του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, είπε προς τους Ιουδαίους: «Εγώ είμαι ο πρώτος και ο μετά ταύτα», ο πρώτος που επεδήμησε εν σαρκί και αυτός που έρχεται έπειτα να κρίνει ζώντας και νεκρούς, ο οποίος έπαθε επί του σταυρού, ετάφη και ανέστη, και ανελήφθη εν δόξη με αυτό το ίδιο του το σώμα, το οποίο ενώθηκε με τη θεότητά του μέσα στη δόξα και λαμπρύνθηκε, ώστε να μην υπόκειται πλέον στην αφή, ούτε να έχει πλέον μετοχή στον θάνατο· διότι «ανέστη ο Χριστός», όπως αναφέρει η Γραφή· «ο θάνατος δεν τον κυριεύει πλέον», λέει ο Απόστολος. Και δες πώς η ακρίβεια καθοδηγεί τον άνθρωπο, για να μην εκπέσει από την αλήθεια προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση, ώστε, όταν ο νους θελήσει να επινοήσει πολυθεΐα, να ακούσει ότι «Κύριος ο Θεός σου είναι ένας Κύριος»· όταν, πάλι, οι υιοί του Ισραήλ προσδοκούν άλλον Χριστό αντί για εκείνον που ήλθε, να ακούσουν «εγώ είμαι ο πρώτος και ο μετά ταύτα» και «εγώ είμαι το Άλφα και το Ωμέγα», το Άλφα που βλέπει προς τα κάτω και το Ωμέγα που βλέπει προς τα πάνω, ώστε να εκπληρωθεί το ρηθέν: «αυτός που κατέβηκε είναι ο ίδιος με εκείνον που ανέβηκε υπεράνω κάθε αρχής και εξουσίας και κυριότητας και κάθε ονόματος που ονομάζεται».

Πόσο μάλλον η διαθήκη της ζωής θα περιβάλλεται με δόξα, εφόσον ο λίθος αποκυλίστηκε, οι πέτρες σχίστηκαν, τα μνήματα ανοίχθηκαν, οι άγγελοι άστραψαν, οι γυναίκες μετέφεραν το χαρμόσυνο άγγελμα, δόθηκε η ειρήνη, δόθηκε το Πνεύμα από τον ίδιο στους αποστόλους, κηρύχθηκε η βασιλεία των ουρανών, και το ευαγγέλιο φώτισε την οικουμένη; «Εκείνος που κατέβηκε είναι ο ίδιος που και ανέβηκε υπεράνω όλων των ουρανών» και κάθεται στα δεξιά του Πατρός. Δεν προξενούσε τον θάνατο η διαθήκη, αλλά ήταν διαθήκη κατά του θανάτου. Και είχε μεν δόξα εκείνη που επέφερε τον θάνατο, προκειμένου η υπερβάλλουσα δόξα να στραφεί εναντίον του θανάτου. 74. Έπειτα πάλι λέγει ο ίδιος ο Μάνης: «Δεν είναι δυνατόν η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη να ανήκουν σε έναν διδάσκαλο. Διότι η μεν μία παλαιώνει μέρα με τη μέρα, ενώ η άλλη ανακαινίζεται μέρα με τη μέρα· γιατί καθετί που παλαιώνει και γερνάει βρίσκεται κοντά στον αφανισμό του· αλλά εκείνη είναι άλλου θεού και άλλου διδασκάλου, και τούτη διαφορετικού θεού και διαφορετικού διδασκάλου». Και αν μεν είχε να επιδείξει δύο παλαιές διαθήκες, θα μπορούσε το λεγόμενό του να θεωρηθεί πειστικό, με το σκεπτικό ότι ήταν δύο εκείνοι που τις συνήψαν τότε. Ομοίως δε, αν είχε να επιδείξει δύο καινές διαθήκες, θα μπορούσε κανείς να συλλάβει νοητά το προλεχθέν.

Μετά δε την απαλλαγή από τα επίγεια, οι μεν θεοφιλείς θα έχουν ως κατοικία τον ουρανό, αφού υψωθούν στα ανώτερα και αρπαγούν μέσα σε νεφέλες σε συνάντηση του Κυρίου, και έτσι θα βρίσκονται πάντοτε μαζί με τον Κύριο. Οι δε ασεβείς και οι αμαρτωλοί θα κατέβουν στα κατώτατα της γης. Έχοντάς τα αυτά υπόψη του, ο Απόστολος έλεγε: «Εκείνος που κατέβηκε στα κατώτερα της γης, αυτός είναι που ανέβηκε υπεράνω όλων των ουρανών, για να γεμίσει τα πάντα». Διότι και μέχρι τα κατώτατα της γης κατέβηκε ο Σωτήρας και Κύριός μας, για να γεμίσει τα πάντα με τη σωτήρια δύναμή Του. Αυτό φανερώνει και στον Ιώβ ο Κύριος όταν του ομιλεί, λέγοντας: «Ήλθες στη γη της θάλασσας, και περπάτησες στα ίχνη της αβύσσου. Σου ανοίγονται με φόβο οι πύλες του θανάτου, και οι πυλωροί του άδη, βλέποντάς σε, έφριξαν». Όμως, Αυτός μεν κατέβηκε μέχρις εκεί κάτω, για να αξιώσει ελευθερίας τις ψυχές των αγίων που από παλιά κρατούνταν εκεί· οι δε ασεβείς, αφού κατέλθουν στα κατώτατα της γης, θα παραδοθούν στην εξουσία της ρομφαίας.

Γι' αυτό προσθέτει: «Ο Κύριος είναι ανάμεσά τους». Το ποιος Κύριος είναι αυτός, το φανερώνει προχωρώντας και λέγοντας: «Στο Σινά, στο άγιο». Διότι αυτός ακριβώς, λέει, είναι ο Κύριος που εμφανίστηκε στο άγιο όρος Σινά· και αυτός ήταν ο Λόγος του Θεού, δηλαδή σε αυτούς που ήταν ζεγμένοι στο άρμα του Θεού. Γι' αυτό η εβραϊκή λέξη δεν χρησιμοποιεί το τετραγράμματο, αλλά με κοινά γράμματα περιλαμβάνει τον Κύριο στη φράση: «Ο Κύριος είναι ανάμεσά τους». Διότι, για να τον παρουσιάσει ως διαφορετικό από τον Θεό που δηλώθηκε πιο πάνω με το τετραγράμματο, όταν μεν λεγόταν «το άρμα του Θεού», αυτό δηλωνόταν με τα γράμματα που είναι ανεκφώνητα στους Εβραίους· τώρα όμως (δηλώνεται) με τους πιο κοινούς χαρακτήρες, με τους οποίους γράφεται και η λέξη κύριος για τους ανθρώπους. Και με ακρίβεια επισημαίνει και τον τόπο, το «στο Σινά», για να δηλώσει τον Κύριο που εμφανίστηκε πάνω στη γη. Και με πολλή λογική ακολουθία προσθέτει στη συνέχεια: «Ανέβηκες στα ύψη, αιχμαλώτισες αιχμαλωσία· έλαβες δώρα μεταξύ των ανθρώπων». Υπαινίσσεται δε την κάθοδό του, με το να πει, «ανέβηκες»· διότι διαφορετικά δεν θα είχε ανέβει, αν δεν είχε κατεβεί προηγουμένως. «Επειδή αυτός που κατέβηκε, είναι ο ίδιος και αυτός που ανέβηκε υπεράνω όλων των ουρανών, για να γεμίσει τα πάντα». Και αφού ανέβηκε, τι έπραξε; Αιχμαλώτισε αιχμαλωσία, και έλαβε δώρα μεταξύ των ανθρώπων. Και ποια αιχμαλωσία αιχμαλώτισε παρά τα λάφυρα που προαναφέρθηκαν, τα οποία μοιράστηκαν οι στρατιώτες του;

Αναζητούμε τίνος βγήκε ο φθόγγος σε όλη τη γη, και τα λόγια έως τα πέρατα της οικουμένης, έτσι ώστε να μην έχουν απομείνει σε κάποιους λόγοι και λαλιές στους οποίους να μην ακούστηκαν και οι δικές τους φωνές· αλλά κανείς δεν θα μπορούσε να υποδείξει άλλους εκτός από τους ιερούς αποστόλους, στους οποίους έχει εκπληρωθεί η προφητεία, αφού η διδασκαλία τους για τον Χριστό έγινε ξακουστή σε όλη την υφήλιο, όταν, ενώ διέμεναν στον παρόντα βίο με τη θεία δύναμη να συνεργεί μαζί τους, κήρυτταν σε όλη την οικουμένη την πίστη στον Χριστό του Θεού· για τον οποίο, μετά την προφητεία του κηρύγματος των αποστόλων του, στη συνέχεια ο λόγος διδάσκει ότι έθεσε το σκήνωμά του στον ήλιο. Ως ήλιος νοείται η θεότητα, στην οποία έθεσε τη μονή του και την οιονεί κατασκήνωσή του, ή και το σώμα το οποίο έλαβε από την Παρθένο, το οποίο ήταν σαν ένα σκήνωμα της θείας δύναμης που κατοικούσε μέσα του. Αυτός, εξάλλου, σαν νυμφίος που εξέρχεται από τον παστό του, αγαλλιάστηκε σαν γίγαντας για να τρέξει τον δρόμο του· διότι, σαν ένας νυμφίος, για χάρη της νύμφης του, της Εκκλησίας, αφού σηκώθηκε από τους πατρικούς κόλπους, και σαν ένας γίγαντας, ανδρείος και ισχυρός, αφού έφερε εις πέρας τον αγώνα που βρισκόταν μπροστά του, και αφού νίκησε και κατατρόπωσε τους αντιπάλους, αγαλλιάστηκε λαμβάνοντας τη σύζυγο και νύμφη του· έχει δε γίνει και η έξοδός του από το άκρο του ουρανού· και πάλι, η κατάληξή του έως το άκρο αυτού. Επειδή κανείς άλλος δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνον αυτός που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου· και πάλι, αυτός που κατέβηκε, είναι ο ίδιος με αυτόν που ανέβηκε υπεράνω όλων των ουρανών, σύμφωνα με τον ιερό απόστολο. Αλλά και δεν υπάρχει κανείς που θα κρυφτεί από τη θέρμη του· για την οποία και ο ίδιος είπε: «φωτιά ήρθα να βάλω στη γη, και τι άλλο θέλω αν ήδη άναψε;»

Ο θείος απόστολος, λοιπόν, διδάσκοντάς μας γι' αυτόν, λέει ότι αυτός που κατέβηκε στα κατώτερα μέρη της γης, ο ίδιος είναι και εκείνος που ανέβηκε υπεράνω των ουρανών. Αφού προέταξε το ότι κατέβηκε, και έπειτα προσέθεσε το ότι ανέβηκε, αναφέρει ότι στη συνέχεια κατέβηκε· διότι, μετά την εκ νεκρών ανάσταση, αφού είπε στη Μαρία: «Μη με αγγίζεις, γιατί δεν έχω αναβεί ακόμη προς τον Πατέρα μου», ύστερα από αυτά εμφανίστηκε στους μαθητές επί σαράντα ημέρες συναναστρεφόμενος μαζί τους· έχοντας δηλαδή αναβεί προς τον Πατέρα, και κατελθώντας πάλι χάριν της οικονομίας που επιτελούσε.

Τα δε άστρα έλαμψαν στις θέσεις τους και ευφράνθηκαν· τα κάλεσε και απάντησαν: «Είμαστε παρόντα»· έλαμψαν με χαρά για τον Δημιουργό τους. Αυτός είναι ο Θεός μας, κανένας άλλος δεν θα θεωρηθεί ίσος προς αυτόν. Ανακάλυψε κάθε οδό της γνώσης και την έδωσε στον Ιακώβ τον δούλο του, και στον Ισραήλ τον αγαπημένο του· μετά από αυτά εμφανίστηκε στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους. «Ποιος ανέβηκε στον ουρανό», λέει, «και την πήρε, και την κατέβασε», και τα εξής· διδασκόμαστε δε από τον ιερό απόστολο ότι ο Ιησούς Χριστός που κατέβηκε, είναι ο ίδιος που ανέβηκε υπεράνω όλων των ουρανών· ο οποίος, αφού έλαβε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος, την κατέβασε και την εξέχεε στις ψυχές εκείνων που την αποδέχθηκαν· γι' αυτό και στους Ψαλμούς έχει λεχθεί το: «Ανεβαίνοντας στα ύψη, αιχμαλώτισες αιχμαλωσία, έλαβες δώρα μεταξύ των ανθρώπων».

Αυτήν, λοιπόν, την κληρονομία που του δόθηκε από τον Πατέρα, την υπέταξε στους αποστόλους και τους προφήτες του, με το να υποταχθούν στα λόγια τους εκείνοι που πίστεψαν σε αυτόν, σύμφωνα με τα προαναφερθέντα θεσπίσματα. Και αφού τα κατόρθωσε όλα αυτά κατά την παρουσία του ανάμεσα στους ανθρώπους ο Θεός Λόγος, για τον οποίο έχουμε πραγματευτεί πάρα πολλά, «ανέβηκε με αλαλαγμό». Ερμηνεύοντας δε αυτό το χωρίο, ο απόστολος λέει: «Το δε "ανέβηκε" τι άλλο σημαίνει, παρά ότι κατέβηκε πρώτα στα κατώτατα της γης; Αυτός που κατέβηκε είναι ο ίδιος με αυτόν που ανέβηκε υπεράνω των ουρανών». Και αναφέρει ότι ανέβηκε «με αλαλαγμό» εξαιτίας της θεολογίας προς αυτόν από τους αγγέλους που τον συνόδευαν τιμητικά κατά την άνοδό του, οι οποίοι και έλεγαν: «Σηκώστε τις πύλες σας, άρχοντες, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξης». Ως «φωνή σάλπιγγας», εξάλλου, δεν θα έσφαλλες αν ονόμαζες το ευαγγελικό κήρυγμα που αντήχησε σε όλη την οικουμένη.

Μάθετε λοιπόν, ανόητοι, ότι ο Ιησούς που έπαθε για εμάς, που κατοίκησε ανάμεσά μας, αυτός ο ίδιος είναι ο Λόγος του Θεού. Διότι, αν κάποιος άλλος από τους Αιώνες είχε γίνει σάρκα για τη δική μας σωτηρία, θα ήταν φυσικό να έχει μιλήσει ο Απόστολος για κάποιον άλλον. Αν όμως ο Λόγος του Πατρός που κατέβηκε, είναι ο ίδιος που και ανέβηκε, ο μονογενής Υιός του μόνου Θεού, ο οποίος σαρκώθηκε σύμφωνα με την ευδοκία του Πατρός για χάρη των ανθρώπων, τότε δεν έκανε λόγο για κανέναν άλλον, ούτε για κάποια ογδοάδα, παρά μόνο για τον Κύριο Ιησού Χριστό. Διότι, σύμφωνα με αυτούς, ούτε ο Λόγος έγινε προηγουμένως σάρκα. Λένε δε ότι ο Σωτήρας ενδύθηκε σώμα ψυχικό, το οποίο κατασκευάστηκε βάσει της οικονομίας με άρρητη πρόνοια, προκειμένου να γίνει ορατός και ψηλαφητός.

Κοίταξε πόσο χαμηλά βρισκόταν πεσμένος και πού ανέβηκε· ούτε ήταν δυνατόν να κατέβει σε χαμηλότερο σημείο από εκείνο που κατέβηκε ο άνθρωπος, ούτε να ανεβεί σε ψηλότερο από εκείνο στο οποίο τον ανέβασε και πάλι. Και δηλώνοντας αυτά, ο Παύλος έλεγε: «Εκείνος που κατέβηκε είναι ο ίδιος με εκείνον που ανέβηκε». Και πού κατέβηκε; Στα κατώτερα μέρη της γης, και ανέβηκε υπεράνω όλων των ουρανών. Μάθε ποιος ανέβηκε, ή ποια φύση, ή σε ποια κατάσταση βρισκόταν πριν από αυτό· διότι με ευχαρίστηση ενδιατρίβω στην ευτέλεια του γένους μας, ώστε να κατανοήσω σε ύψιστο βαθμό την τιμή που προήλθε από τη φιλανθρωπία του Δεσπότη.

Λόγος του αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως Ιωάννου του Χρυσοστόμου εις την Ανάληψη του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Ευλόγησον, πάτερ. Δεν γνωρίζω ποια γλώσσα να χρησιμοποιήσω για τον εγκωμιασμό της παρούσας εορτής, και με ποιο στόμα να αναφωνήσω τα όσα αρμόζουν στο ουράνιο θαύμα. Διότι είναι ουράνιο, όπως γνωρίζετε, το σημερινό μυστήριο, επειδή από άνω έχει λάβει την αρχή του. Διότι από εκεί όπου κατέβηκε, εκεί πάλι ανέβηκε ο Χριστός· «διότι αυτός που κατέβηκε», λέγει, «αυτός είναι και εκείνος που ανέβηκε». Και όταν λέω ότι κατέβηκε και ανέβηκε, δεν περιορίζω σε τόπο τον απεριόριστο, ούτε τοποθετώ σε ένα μέρος αυτόν που βρίσκεται παντού, αλλά πιστεύουμε ότι με τον τρόπο της θείας οικονομίας έγινε προσιτός σε εμάς ο ακατάληπτος. Διότι ούτε όταν κατέβηκε απουσίαζε από τον ουρανό, ούτε όταν ανέβηκε χωρίστηκε από τη γη και μας εγκατέλειψε. «Διότι εγώ πληρώ τον ουρανό και τη γη», λέγει ο Κύριος, ώστε το θαύμα να είναι άξιο τιμής και δέους. Διότι αυτό που υπερβαίνει τη φύση γεννά φόβο στη φύση. Όπως ακριβώς ένας άνθρωπος, βλέποντας άγγελο επί της γης, σκύβει το κεφάλι, του σηκώνονται οι τρίχες και αναζητά μέσα του ποια είναι η αιτία του οράματος, έτσι ακριβώς συνέβη τότε και με τα τάγματα των ασωμάτων δυνάμεων. Έβλεπαν με φόβο ένα σώμα να επιβαίνει πάνω σε νεφέλη και αναζητούσαν το παράδοξο τούτου του θαύματος· και απόδειξη αυτής της αναζήτησης αποτελεί για εμάς το λόγιο του Δαβίδ, το οποίο, ωσάν να ρωτούσαν οι άνω δυνάμεις, αναφωνήθηκε από τον προφήτη: «Ποιος είναι αυτός ο βασιλεύς της δόξης;»

Ανέβηκε ο Θεός εκεί όπου βρισκόταν, αναλήφθηκε εκεί από όπου δεν είχε αποχωριστεί, διότι «αυτός που κατέβηκε είναι ο ίδιος που και ανέβηκε υπεράνω όλων των ουρανών»· δεν είναι άλλος αυτός που φανερώθηκε στους προφήτες και άλλος αυτός που συναναστράφηκε με τους αποστόλους· δεν είναι άλλος αυτός που κάθεται στους κόλπους του Πατρός και άλλος αυτός που δικάζεται από τον Πιλάτο· δεν είναι άλλος αυτός που καρφώνεται επάνω στον σταυρό με τα καρφιά και άλλος αυτός που εποχείται στα χερουβείμ, δηλαδή που επιβαίνει σε αυτά· δεν είναι άλλος αυτός που τυλίγεται με το σεντόνι από τον Ιωσήφ και άλλος αυτός που κρατά σφιχτά μέσα στην παλάμη του ολόκληρη την κτίση, δηλαδή τον ουρανό και τη γη· δεν είναι άλλος αυτός που εναποτίθεται στο μνημείο και άλλος αυτός που ανυμνείται από τα σεραφείμ· αλλά είναι ο ίδιος που κάθεται μαζί με τον Πατέρα, αυτός που βλάστησε ασπόρως μέσα στη μήτρα της παρθένου. «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό», ο ποιητής των αιώνων, αυτός που έφερε τα σύμπαντα από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, ο πλάστης του Αδάμ, ο δημιουργός της ανθρώπινης φύσης, αυτός που μετέστησε τον ευάρεστο Ενώχ στον τόπο της ζωής, αυτός που διαφύλαξε τον Νώε μέσα στην παγκόσμια βροχή, αυτός που προσκάλεσε τον πατριάρχη Αβραάμ από τη γη των Χαλδαίων, αυτός που προτύπωσε στον Ισαάκ το μυστήριο του σταυρού, αυτός που χάρισε τη δωδεκάκλωνη γενεά των υιών του Ισραήλ, αυτός που έδωσε την υπομονή στον Ιώβ, αυτός που ανέδειξε τον Μωυσή ηγέτη του λαού, αυτός που γέμισε τον Σαμουήλ με προφητεία από την κοιλιά της μητέρας του, αυτός που πήρε τον Δαβίδ από τα πρόβατα για να γίνει βασιλιάς, αυτός που έδωσε τη σοφία στον Σολομώντα, αυτός που ανέλαβε τον Ηλία μέσα σε συσσεισμό με πύρινο άρμα, αυτός που ενέπνευσε στους προφήτες την πρόγνωση, αυτός που χάρισε στους αποστόλους το χάρισμα των ιαμάτων, αυτός που φώναξε προς τους ίδιους: «έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο».

Αυτός ο Ιησούς, ο οποίος αναλήφθηκε από εσάς στον ουρανό, έτσι πάλι θα έλθει, με τον ίδιο τρόπο που τον είδατε να πορεύεται προς τον ουρανό· αυτός ο Ιησούς, ο οποίος επέδειξε το πλήθος των σημείων. Η ημέρα λοιπόν της Δεσποτικής αναλήψεως, όπως έχει λεχθεί, έκανε τον μεν διάβολο να θρηνεί, τους δε πιστούς να φαιδρύνονται. Διότι τώρα ανέτειλε η τερπνή άνοιξη και βλάστησαν τα κάλλη των ανθέων· τα κλήματα της αμπέλου κοσμούνται από καρπούς, τα δέντρα της ελιάς ανθίζουν, οι συκιές έβγαλαν τα πρώιμα σύκα τους, και κινούνται με τον ζέφυρο τα πυκνά σπαρτά, μιμούμενα την ομορφιά των κυμάτων της θάλασσας· τα πάντα φαιδρύνονται μαζί μας με τη Δεσποτική ανάληψη. Εμπρός λοιπόν, κι εγώ θα ψάλω σε εσάς τα λόγια του Δαβίδ, τα οποία μόλις τώρα βροντοφώναζε προς εμάς για τη Δεσποτική ανάληψη: Όλα τα έθνη, χτυπήστε τα χέρια σας, αλαλάξτε προς τον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως. Ο Κύριος ανέβηκε με φωνή σάλπιγγας, εκεί όπου ήδη ήταν· αναλήφθηκε, από εκεί όπου ποτέ δεν είχε αποχωριστεί. Διότι αυτός που κατέβηκε, είναι ο ίδιος που και ανέβηκε υπεράνω των ουρανών.

Ο Ιωσήφ πουλήθηκε στους Ισμαηλίτες· ο Κύριος από τον Ιούδα στους Φαρισαίους. Ο Ιωσήφ ρίχτηκε σε άδειο λάκκο και βγήκε ατραυμάτιστος· ο Κύριος τάφηκε σε καινό μνημείο και αναστήθηκε τριήμερος. Αλλά προς τι να μακρηγορώ; Ο Ιωσήφ στηλίτευσε την Αιγύπτια· ο Κύριος εξέθεσε τη συναγωγή. Ο Ιωσήφ αναγνωρίστηκε στους αδελφούς του· ο Κύριος μετά την ανάσταση εμφανίστηκε στους μαθητές Του. Ο Ιωσήφ, αφού φυλακίστηκε μαζί με δύο ευνούχους, τους ερμήνευσε τα όνειρα· ο ένας από αυτούς έγινε βορά των ορνέων, ενώ ο άλλος αποκαταστάθηκε στην πατρίδα του. Ο Κύριος, αφού σταυρώθηκε μαζί με δύο ληστές, τον μεν άπιστο παρέδωσε ως βορά στη γέεννα, τον δε πιστό κατέστησε πρώτο πολίτη του παραδείσου... ο δε Κύριος έκανε γνωστό στον Πατέρα το τέθριππο άρμα των ευαγγελιστών. Για τον Ιωσήφ αναγγέλθηκε ότι κατασπαράχτηκε από θηρία, και κηρύχθηκε βασιλιάς· ο Κύριος σταυρώθηκε ως άνθρωπος, και δοξάστηκε ως Θεός. Άκουσε όμως και μία άλλη προφητεία που αναφέρεται στον σταυρό: «Ανεβαίνοντας στο ύψος αιχμαλώτισες την αιχμαλωσία, και έδωσες δώρα στους ανθρώπους». Τι είναι το ύψος; Ποιος είναι αυτός που ανέβηκε; Ποια είναι η αιχμαλωσία; Ποια είναι τα δώρα στους ανθρώπους; Ύψος είναι ο τίμιος σταυρός, λόγω του ακατάληπτου μυστηρίου· αυτός που ανέβηκε είναι ο Δεσπότης Χριστός. Διότι αυτός που κατέβηκε, είναι ο ίδιος με αυτόν που ανέβηκε. Τι σημαίνει όμως το, «Αιχμαλώτισες την αιχμαλωσία»;

«Αυτός που κατέβηκε είναι ο ίδιος που και ανέβηκε υπεράνω όλων των ουρανών, για να πληρώσει τα πάντα». Όταν τα ακούς αυτά, μην θεωρείς ότι πρόκειται για τοπική μετάβαση. Διότι αυτό που αναπτύσσει στην Προς Φιλιππησίους Επιστολή, το ίδιο πράττει και εδώ. Όπως ακριβώς εκεί, προτρέποντας στην ταπεινοφροσύνη, προβάλλει ως παράδειγμα τον Χριστό, έτσι ακριβώς κάνει και εδώ, λέγοντας: «Κατέβηκε στα κατώτερα μέρη της γης». Διότι, εάν δεν εννοούσε αυτό, θα ήταν περιττός αυτός ο λόγος που λέει: «Αφού έγινε υπήκοος μέχρι θανάτου».

Το δε «ανέβηκε» τι άλλο σημαίνει, παρά ότι και κατέβηκε; Αυτό στρέφεται εναντίον των οπαδών του Παύλου του Σαμοσατέως. Αυτός που κατέβηκε, είναι ο ίδιος που ανέβηκε υπεράνω των ουρανών, για να πληρώσει τα πάντα. Κατέβηκε, λέει, στα κατώτερα μέρη της γης, κάτω από τα οποία δεν υπάρχουν άλλα· και ανέβηκε υπεράνω όλων, πάνω από το οποίο δεν υπάρχει τίποτε άλλο.

Αυτό είναι γνώρισμα της ενέργειας και της δεσποτείας του· διότι και στο παρελθόν τα πάντα είχαν πληρωθεί. Και αυτός έδωσε άλλους μεν ως αποστόλους, άλλους ως προφήτες, άλλους ως ευαγγελιστές, άλλους δε ως ποιμένες και διδασκάλους, για τον καταρτισμό των αγίων, για το έργο της διακονίας, για την οικοδομή του σώματος του Χριστού. Αυτό που λέει αλλού, «Γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε», αυτό ακριβώς λέει και εδώ: Εκείνος που κατέβηκε, αυτός είναι και εκείνος που ανέβηκε. Σε τίποτα δεν τον έβλαψε το ότι κατέβηκε στα κατώτερα μέρη της γης, ούτε τον εμπόδισε στο να ανέλθει υπεράνω των ουρανών.

Λέγοντας δε το «έδωσε», αντί για το «έλαβε» που αναφέρεται στον ψαλμό, αποδεικνύει ότι όσα λέγονται για τον Χριστό κατά τη σάρκα δεν αναιρούν τα πνευματικά και θεία, ούτε ότι το «έλαβε», που λέγεται ανθρωπίνως, αναιρεί το «έδωσε», που λέγεται θεϊκώς. «Το δε "ανέβηκε", τι άλλο σημαίνει, παρά ότι και κατέβηκε πρώτα στα κατώτερα μέρη της γης; Εκείνος που κατέβηκε είναι ο ίδιος που και ανέβηκε υπεράνω των ουρανών, για να πληρώσει τα πάντα». Δεν είναι δυνατόν, λέει, να ανέβει ο Θεός, εάν δεν έχει κατέβει, και είναι φανερό ότι εκεί γίνεται η ανάβαση, από όπου προήλθε η κατάβαση.

Επειδή λοιπόν κατέβηκε από τον ουρανό, ανεβαίνει υπεράνω όλων των ουρανών· έχοντας κατέβει όχι μόνο στη γη, αλλά και κάτω από τη γη. Και κατέβηκε γι' αυτόν τον λόγο, ώστε τα πάντα να είναι γεμάτα από τη θεότητα. «Και αυτός έδωσε άλλους μεν ως αποστόλους, άλλους ως προφήτες, άλλους ως ευαγγελιστές και άλλους ως ποιμένες και διδασκάλους, για τον καταρτισμό των αγίων στο έργο της διακονίας, προς οικοδομή του σώματος του Χριστού, μέχρι να φτάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού· ώστε να μην είμαστε πλέον νήπιοι, που κλυδωνίζονται και παρασύρονται από κάθε άνεμο διδασκαλίας, μέσα από την απάτη των ανθρώπων και την πανουργία τους που μεθοδεύει την πλάνη».

Ή πώς Αυτός που κατέβηκε είναι ο ίδιος με Αυτόν που ανέβηκε; Διότι κατέβηκε μεν ως προς τη θεότητα, όχι τοπικά, αλλά συγκαταβατικά· ανέβηκε δε σωματικά, όντας ένας και ο αυτός Θεός και άνθρωπος. Ή πώς ο άνθρωπος που ομιλεί και φαίνεται λέει: Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα;

Έτσι, λοιπόν, αφού ο θεοφάντορας αποφαίνεται κατ' αυτόν τον τρόπο, οι θεολόγοι, τοποθετώντας τον Υιό μεταξύ του Πατρός και του Πνεύματος, επιδιώκουν να παραστήσουν ότι η χάρη των αγαθών που έρχονται σε εμάς από τον Πατέρα, καθώς και η δική μας οικείωση με τον Πατέρα, ενεργούνται μέσω αυτού, και όχι για να αποδείξουν ότι αυτός είναι το αίτιο του Πνεύματος. Επιπλέον, παραδίδοντας στην Εκκλησία του Χριστού την τάξη της ομολογίας και της μυήσεως, ώστε να μην βαπτίζουν κάποιοι με αλλόκοτο έθιμο, ή να προφέρουν άτακτα την ομολογία της πίστεως, δεν αναφέρονται στη στάση και την τάξη εντός της υπέρθεης Τριάδας, η οποία γνωρίζεται μόνο από την ίδια. Διότι λέει ο Γρηγόριος ο Θεολόγος στον δεύτερο από τους Ειρηνικούς του λόγους: «σχετικά με τα θεία πρόσωπα, έτσι φρονούμε και αυτή την άποψη έχουμε, ότι δηλαδή το πώς έχουν αυτά ως προς τη φύση και την τάξη, το παραχωρούμε να το γνωρίζει μόνο η ίδια η Τριάδα, καθώς και εκείνοι οι κεκαθαρμένοι στους οποίους η Τριάδα θα το αποκαλύψει, είτε τώρα είτε ύστερα»· λέγοντας «ύστερα», εννοεί τον άπλετο αιώνα που ακολουθεί μετά τον παρόντα αιώνα. Πώς άλλωστε θα δώσουμε γενικά χώρο σε μια τέτοια τάξη όσον αφορά την αχώρητη Τριάδα, την οποία τόσο στο σύνολό της συγχρόνως, όσο και το κάθε πρόσωπό της ξεχωριστά, ολόκληρος αυτός ο κόσμος και όλος ο υπερουράνιος χώρος πάνω από εμάς δεν αντέχει να χωρέσει; Ή μήπως ξεχάσαμε ότι ο μεν Πατέρας λέει για τον εαυτό του «τον ουρανό και τη γη εγώ τα πληρώ»· ο δε απόστολος λέει για τον Υιό, «αυτός που ανέβηκε είναι ο ίδιος που κατέβηκε στα κατώτερα μέρη της γης, για να τα πληρώσει όλα;».

Διότι πάντοτε ο Ιησούς, που διήλθε τους ουρανούς, ο Λόγος του Θεού, και βρέθηκε υπεράνω όλων των ουρανών, μεταβιβάζει και μεταθέτει εκείνους που τον ακολουθούν διά της πράξεως και της θεωρίας από τα κατώτερα στα ανώτερα, και από αυτά πάλι σε εκείνα που είναι ακόμη ανώτερα, και με λίγα λόγια, δεν θα μου φτάσει ο χρόνος για να διηγούμαι τις θείες αναβάσεις και αποκαλύψεις των αγίων, κατά την αλλοίωσή τους από δόξα σε δόξα, μέχρις ότου ο καθένας δεχθεί τη θέωση που αρμόζει στο δικό του τάγμα.

Γίνεται δε Άγγελος της Μεγάλης Βουλής του Θεού εκείνος που γνώρισε τον λόγο του μυστηρίου και υψώνεται τόσο πολύ, με έργο και με λόγο, μέσα από όλα ακατάπαυστα, μέχρι να φθάσει Εκείνον που κατήλθε τόσο πολύ προς αυτόν. κδ. Εάν για εμάς ο Λόγος του Θεού κατήλθε κατ' οικονομίαν στα κατώτερα μέρη της γης και ανήλθε υπεράνω όλων των ουρανών, Εκείνος που είναι απολύτως ακίνητος κατά τη φύση Του μέσα στον εαυτό Του, προενεργώντας κατ' οικονομίαν ως άνθρωπος τα όσα πρόκειται να συμβούν, ας αναλογιστεί με μυστική χαρά εκείνος που αγαπά τη φιλία της γνώσης, ποιο είναι το, σύμφωνα με την επαγγελία, τέλος εκείνων που αγαπούν τον Κύριο. κε. Εάν γι' αυτόν τον λόγο ο Θεός Λόγος του Θεού και Πατρός έγινε Υιός ανθρώπου και άνθρωπος, για να κάνει τους ανθρώπους θεούς και υιούς του Θεού, ας πιστέψουμε ότι θα βρεθούμε εκεί όπου είναι τώρα ο ίδιος ο Χριστός ως κεφαλή ολόκληρου του σώματος, ο οποίος έγινε για εμάς πρόδρομος προς τον Πατέρα αναλαμβάνοντας την ανθρώπινη φύση μας. Διότι μέσα στη σύναξη των θεών που σώζονται θα ίσταται στο μέσο ο Θεός, διανέμοντας τα αξιώματα της εκεί μακαριότητας, χωρίς να τον χωρίζει καμία τοπική απόσταση από τους αξίους.

Επειδή, λοιπόν, οι αιώνες που είχαν προοριστεί σύμφωνα με τη θεία πρόθεση για την πραγμάτωση του να γίνει ο Θεός άνθρωπος έχουν φτάσει στο τέλος τους σε εμάς, καθώς ο Θεός ενέργησε αληθινά και εκπλήρωσε την τέλεια ενανθρώπησή Του, πρέπει στο εξής να αναμένουμε τους άλλους αιώνες που πρόκειται να έρθουν για την πραγμάτωση της μυστικής και απόρρητης θέωσης των ανθρώπων, κατά τους οποίους ο Θεός θα δείξει σε εμάς τον υπερβάλλοντα πλούτο της χρηστότητάς Του, ενεργώντας τελείως τη θέωση σε όσους είναι άξιοι. Διότι, εάν ο Ίδιος έφερε εις πέρας τη μυστική ενέργεια της ενανθρώπησης, αφού εξομοιώθηκε με εμάς κατά πάντα εκτός μόνο από την αμαρτία και κατέβηκε στα κατώτερα μέρη της γης, εκεί όπου η τυραννία της αμαρτίας είχε εξωθήσει τον άνθρωπο, οπωσδήποτε θα φέρει εις πέρας και τη μυστική ενέργεια της θέωσης του ανθρώπου, εξομοιώνοντας τον άνθρωπο με τον Εαυτό Του κατά πάντα, εκτός βέβαια μόνο από την κατ' ουσίαν ταύτιση προς Αυτόν, και θα τον ανεβάσει υπεράνω όλων των ουρανών, εκεί όπου το εκ φύσεως μεγαλείο της χάριτος, λόγω της άπειρης αγαθότητας, προσκαλεί τον άνθρωπο που βρίσκεται κάτω· πράγμα το οποίο διδάσκοντας μυστικά ο μέγας Απόστολος λέει, ότι στους επερχόμενους αιώνες θα φανερωθεί σε εμάς ο υπερβάλλων πλούτος της χρηστότητας του Θεού.

Εύχεται λοιπόν να τα κατανοήσουν αυτά, και όχι μόνο αυτά, αλλά και το βάθος και το ύψος της, ότι δηλαδή μέχρι τα ταμεία του άδη επέδειξε την άφατη δύναμη και ευεργεσία του, καταργώντας και αιχμαλωτίζοντας εκείνον, και λυτρώνοντας και ελευθερώνοντας τους αιχμαλώτους. Έπειτα και το ύψος, ότι αυτός που κατέβηκε είναι ο ίδιος που ανέβηκε, ότι ανέβασε την απαρχή μας υπεράνω των ουρανών, ότι την έθεσε υπεράνω κάθε αρχής και εξουσίας και δύναμης και κυριότητας. Βλέπεις το άφατο ύψος της οικονομίας του Χριστού και της γνώσης του; Αυτά εύχεται ο Παύλος να τα κατανοήσουν, αυτά να αντιληφθούν. Και αν τα αντιληφθούν, τι ακολουθεί; Τότε θα γνωρίσουν την υπερβάλλουσα αγάπη του για εμάς. Και αν τη γνωρίσουμε, τι ακολουθεί; Ποιος θα αντιλέξει στο ότι είμαστε οφειλέτες να πληρωθούμε με όλο το πλήρωμα του Θεού, δηλαδή να δεχθούμε μέσα από τα έργα μας ολόκληρο Εκείνον που μας αγάπησε τόσο πολύ;

Εφ. 4,4 Ή ως όντες «ένα πνεύμα» και «ένα σώμα»· διότι έτσι προσκληθήκατε. Εφ. 4,8 «Αναβαίνοντας σε ύψος». Εννοεί το ύψος του σταυρού, όπως ο ίδιος υποσχέθηκε: «όταν υψωθώ, θα τους ελκύσω όλους προς τον εαυτό μου». «Αιχμαλώτισε» μεν τον διάβολο, «έδωσε» δε αντί για τιμωρία «δώρα» και χαρίσματα στους αιχμαλωτισθέντες, επειδή αυτός που αναβαίνει, είτε κατά το ότι αναβαίνει λαμβάνει την αρχή του να βρεθεί ψηλά, όπως όταν κάποιος αρχίζει να ανεβαίνει μη όντας από την αρχή ψηλά, είτε δεν λαμβάνει τώρα την αρχή της ανόδου αλλά από την αρχή ήταν ψηλά, και αφού κατέβηκε από εκεί τώρα πάλι ανεβαίνει. Και λέγοντας «αναβάς», ερμηνεύει πώς πρέπει να νοηθεί το «αναβάς»: ότι δεν ανεβαίνει έχοντας αρχίσει τώρα, λέει —διότι ήταν εξ αρχής στο ύψος της θεϊκής αξίας και της πατρικής δόξας— αλλά επειδή, από την κατά την οικονομία συγκατάβαση και μέχρι την κάθοδο στον άδη, ανήλθε πάλι στην πρέπουσα φανέρωση του θεϊκού ύψους, λέγεται ότι «ανέβηκε». Εφ. 4,10 «Ο ίδιος», λέει, «είναι που κατέβηκε και που ανέβηκε»· διότι κατεβαίνει στην σάρκωση ως Θεός, αλλά ανεβαίνει ως άνθρωπος. Και κατεβαίνει στον άδη ως άνθρωπος, αλλά ανασταίνεται ως Θεός. Και όχι μόνο αυτό, αλλά γίνεται και «υπεράνω των ουρανών», και όχι απλώς, αλλά «πάνω από όλους», αξιώνοντας το ανθρώπινο πρόσλημμά μας της εκεί διαμονής και καθέδρας.