Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 4:14

Ο Αθανάσιος είπε: Πρόσεξε· μη μάχεσαι ενάντια στην αλήθεια. Διότι το ρητό του Παύλου, το οποίο νομίζεις ότι ισχύει για τον Θεό Πατέρα, θα βρεις να λέγεται από τον ίδιο τον Απόστολο και για τον Υιό· διότι λέει: «Και αυτός έθεσε στην Εκκλησία, πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, άλλους ευαγγελιστές, άλλους ποιμένες και διδασκάλους, για τον καταρτισμό των λαών, για έργο διακονίας, για την οικοδομή του σώματος του Χριστού, μέχρι να φτάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, ώστε να μην είμαστε πλέον νήπιοι, κλυδωνιζόμενοι και περιφερόμενοι από κάθε άνεμο διδασκαλίας, μέσω της απάτης των ανθρώπων, με πανουργία που εξυπηρετεί τις μεθοδείες της πλάνης, αλλά, μένοντας στην αλήθεια με αγάπη, να αυξηθούμε σε όλα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, δηλαδή ο Χριστός· από τον οποίο ολόκληρο το σώμα, συναρμολογούμενο και συνδεόμενο μέσω κάθε συνδέσμου που το επιχορηγεί», και τα εξής. Βλέπεις ότι η διατύπωση αποδίδεται από κοινού στον Πατέρα και στον Υιό, και εσύ την έχεις εκλάβει μονομερώς μόνο για τον Πατέρα;

Του εν αγίοις πατρός ημών Βασιλείου του Μεγάλου, Αρχιεπισκόπου Καισαρείας της Καππαδοκίας. Στο: Μη δώσεις ύπνο στους οφθαλμούς σου, ούτε να νυστάξουν τα βλέφαρά σου. Δεν με λυπεί η μείωση αυτών που συγκεντρώθηκαν σε αυτήν την πνευματική πανήγυρη. Διότι βλέπω ότι το θορυβώδες πλήθος μειώθηκε, ενώ το φιλήκοο είναι παρόν. Και μάλιστα, δεν έχω καμία απολύτως ανάγκη από εκείνους που απλώς περιηχούν εξωτερικά τηρώντας τον τύπο· αλλά επιζητώ ψυχές φιλήκοες, που περιστοιχίζουν με ευπρέπεια το πνευματικό ακροατήριο, που δέχονται με κοσμιότητα τις υπομνήσεις του Πνεύματος και διαφυλάσσουν στη μνήμη τους τα σωτήρια διδάγματα· ιδιότητες που εύχομαι να υπάρχουν στους παρόντες. Επειδή και για τον ποιμένα είναι ασφαλέστερη η εργασία σε λίγα παρά στο πλήθος των ποιμνίων, και για τον κυβερνήτη είναι πιο εύκολα διαχειρίσιμο το πλοίο, ιδίως όταν υπάρχει κλυδωνισμός που κατακλύζει τα πάντα από παντού και καθιστά δύσκολη την κυβέρνηση για τον επιφορτισμένο με το έργο αυτό. Διότι, ένεκα της αγάπης μου για τον καθένα, θα ήθελα να είναι παρόντες όλοι οι άνθρωποι· αλλά, επειδή μέσα στο πλήθος έχει διασπαρεί και το νόθο, εύχομαι να παρευρίσκεται μαζί μας μόνο το καθαρό, το οποίο έχει διαχωριστεί με ακρίβεια και έχει αποκοπεί από το βλαβερό· ένα πλήθος που δεν στέκεται τριγύρω για να προκαλεί όχληση, αλλά παρακολουθεί την ακρόαση εν αληθεία. Εύχομαι το σιτάρι να είναι χωρισμένο από το άχυρο. Διότι το μεν άχυρο παρασύρεται από κάθε άνεμο διδασκαλίας· ενώ το σιτάρι, που είναι βαρύ, ευσταθές και κατακάθεται από το ίδιο του το βάρος, καθώς διαχωρίζεται από το Πνεύμα, αξιώνεται να εισέλθει στην αποθήκη. Τι να πω; Πώς να σας προσφωνήσω;

Διότι το Θείο είναι παντελώς απαλλαγμένο από γένος και ειδοποιό διαφορά· αλλά εάν επρόκειτο να παραιτηθούμε από εκείνα μέσω των οποίων θα μπορούσε κανείς να οδηγηθεί έστω και σε μια στοιχειώδη γνώση της ουσίας που υπέρκειται των πάντων, θα καταστούμε εξ αυτού άπιστοι και αμαθείς, μη διδασκόμενοι από πουθενά ποιος είναι ο φύσει και αληθώς Θεός, «κλυδωνιζόμενοι και περιφερόμενοι από κάθε άνεμο», κατά το γεγραμμένο. Εάν δε φοβηθούμε και αποβάλουμε παντελώς ακόμη και αυτό, το να βλέπουμε δηλαδή έστω «μέσα από καθρέφτη και αινιγματικά» και να γνωρίζουμε «εκ μέρους», θα γίνουμε όλοι ίσοι με κωφούς και αναίσθητους λίθους, ..... ένα ανώφελο βάρος της γης, όπως είπε κάποιος από τους ποιητές των Ελλήνων. Β. Αλλά πού, λένε, αναφέρει η Γραφή το ομοούσιο; Α. Μας πείθεις να επιστρέψουμε στο ίδιο επιχείρημα, φίλε μου. Διότι πού ονόμασε η Γραφή τον Θεό των όλων ασώματο και ασχημάτιστο, απεριόριστο και αβασίλευτο;

Το ότι, εφόσον ο Σωτήρας έχει ταχθεί ως κεφαλή, η Εκκλησία ονομάζεται πλέον σώμα, όντας συναρμοσμένη από τα επιμέρους μέλη, θα το αποδείξει ο Παύλος λέγοντας: «Για να μην είμαστε πλέον νήπιοι, που κλυδωνίζονται και περιφέρονται από κάθε άνεμο διδασκαλίας εξαιτίας της δολιότητας των ανθρώπων, με πανουργία προς τη μεθοδεία της πλάνης, αλλά, ζώντας την αλήθεια με αγάπη, να αυξηθούμε σε όλα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός, από τον οποίο όλο το σώμα, συναρμολογούμενο και συνδεόμενο μέσω κάθε άρθρωσης που παρέχει τη χορηγία, σύμφωνα με την ενέργεια στο μέτρο του καθενός μέλους, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος για την οικοδομή του με αγάπη». Και το ότι κερδίζουμε την ένωση που νοείται κατά το σώμα, εννοώ δηλαδή την ένωση με τον Χριστό, εμείς που έχουμε γίνει μέτοχοι της αγίας του σάρκας, θα το μαρτυρήσει πάλι ο Παύλος για το μυστήριο της ευσέβειας, λέγοντας: «Το οποίο σε άλλες γενιές δεν έγινε γνωστό στους υιούς των ανθρώπων, όπως τώρα αποκαλύφθηκε στους αγίους αποστόλους του και στους προφήτες δια του Πνεύματος, ότι τα έθνη είναι συγκληρονόμα και συμμέτοχα της επαγγελίας εν Χριστώ». Αν λοιπόν είμαστε όλοι σύσσωμοι μεταξύ μας εν Χριστώ, και όχι μόνο μεταξύ μας, αλλά προφανώς και με αυτόν που ενοικεί μέσα μας μέσω της δικής του σάρκας· πώς δεν είμαστε ήδη σαφώς όλοι ένα, και μεταξύ μας και εν Χριστώ;

Βεβαίως, ο καθένας λαμβάνει τη μνα προς πολλαπλασιασμό, καλλιέργεια και αύξηση, όπως αναφέρεται στο Ευαγγέλιο. Όπως ακριβώς το βρέφος που γεννιέται σε αυτόν τον κόσμο δεν παραμένει πάντοτε στη νηπιακή ηλικία, αλλά καθημερινά αυξάνεται, ακολουθώντας μια αναγκαιότητα σύμφωνα με τους άρρητους νόμους της φύσεως, μέχρι να φτάσει σε τέλειο άνδρα και στην πλήρη ανάπτυξη των λογικών ικανοτήτων· με τον ίδιο τρόπο και εκείνος που αναγεννάται άνωθεν από ύδωρ και Πνεύμα δεν πρέπει να παραμένει στη νηπιακή κατάσταση της πνευματικής ηλικίας, αλλά ασκούμενος καθημερινά με αγώνα, κόπο και πολλή υπομονή εξαιτίας της πάλης προς τον νοητό αντίπαλο, οφείλει να προκόβει και να αυξάνεται μέχρι την ολοκλήρωση της πνευματικής ηλικίας, σύμφωνα με όσα αναφέρονται από τον Απόστολο: μέχρι να καταντήσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, ώστε να μην είμαστε πλέον νήπια, που κλυδωνίζονται και παρασύρονται από κάθε άνεμο διδασκαλίας, μέσα στην πανουργία για τη μεθοδεία της πλάνης, αλλά, ζώντας την αλήθεια με αγάπη, να αυξήσουμε τα πάντα προς αυτόν, ο οποίος είναι ο Χριστός.

Λέει, λοιπόν, προς αυτούς: Οι 〈άγγελοι〉 των αγαθών, εσείς οι μαθητές του Χριστού, 〈πορευθείτε〉, όπως ακριβώς σας διέταξε και ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «να 〈πορεύεστε〉 δε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ», και: «〈αφού πορευθείτε〉, κάντε μαθητές μου όλα τα έθνη στο όνομά μου». 〈Πορευόμενοι〉 δε, λέει, να γίνετε 〈ελαφροί〉 και ευκίνητοι, ώστε να κάνετε την πορεία σας εύκολη, πράγμα το οποίο και ο ίδιος πάλι τους συμβούλευε λέγοντας: «να μην πάρετε τίποτα για τον δρόμο», και: «να μην αποκτήσετε χρυσό ούτε άργυρο ούτε χαλκό στις ζώνες σας, να μην έχετε σακίδιο για τον δρόμο ούτε δύο χιτώνες ούτε υποδήματα ούτε ραβδί». Γι' αυτόν τον λόγο με απόλυτη ευστοχία τους ονόμασε 〈ελαφρούς αγγέλους〉, και προστάζει «να 〈πορεύονται προς έθνος μετέωρο και ξένο και προς λαό σκληρό〉»· διότι δεν 〈αποστέλλονταν〉 προς γνωστούς, ούτε προς κάποιους οικείους και αδελφούς, αλλά προς κάποιους αποξενωμένους, άγνωστους άνδρες και αλλογενείς ανάμεσα σε όλα τα έθνη, όπου ήταν πραγματικά 〈μετέωροι〉, καθώς δεν στέκονταν σε τίποτα το σταθερό, αλλά περιπλανιόνταν «και παρασύρονταν από κάθε άνεμο» της πολυθεϊστικής πλάνης. Αυτοί, επίσης, αποτελούσαν και 〈σκληρό έθνος〉, καθώς διάκειντο εχθρικά και πολεμικά προς τον λόγο της θεοσέβειας. Ωστόσο, προς αυτούς ακριβώς παρακινεί να απευθυνθούν οι 〈άγγελοι〉 οι 〈ελαφροί〉 και σε αυτούς να κηρύξουν, και να διαβούν έως τα πέρατα της γης.

Αλλ᾽ όπως ακριβώς ο σαρκικός έρωτας δεν αγγίζει αυτούς που βρίσκονται ακόμη στη νηπιακή ηλικία (διότι η νηπιότητα δεν χωρά το πάθος), ούτε βέβαια είναι δυνατόν να δει κανείς όσους έχουν καταπονηθεί από τα βαθιά γηρατειά να ασχολούνται με τέτοια, έτσι και σε ό,τι αφορά το θείο κάλλος, τόσο εκείνος που είναι ακόμη νήπιος και κλυδωνίζεται και περιφέρεται από κάθε άνεμο της διδασκαλίας, όσο και εκείνος που έχει παλιώσει και γεράσει και έχει πλησιάσει προς τον αφανισμό, παραμένουν ακίνητοι απέναντι σε αυτή την επιθυμία· διότι το αόρατο κάλλος δεν αγγίζει τέτοιους ανθρώπους. Μόνο δε η ψυχή εκείνη, η οποία έχει ξεπεράσει τη νηπιακή κατάσταση και έχει φθάσει στην ακμή της μέσω της πνευματικής ηλικίας, χωρίς να έχει προσλάβει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι παρόμοιο, αυτή που ούτε μένει αναίσθητη λόγω νηπιότητας ούτε αδρανεί λόγω γηρατειών, και την οποία ο λόγος ονομάζει νεάνιδα, αυτή υπακούει στη μεγάλη και πρώτη εντολή του νόμου, αγαπώντας με όλη της την καρδιά και τη δύναμη εκείνο το κάλλος, του οποίου περιγραφή, υπόδειγμα και ερμηνεία δεν μπορεί να βρει η ανθρώπινη διάνοια. Τέτοιες λοιπόν νεάνιδες, που έχουν αυξηθεί πνευματικά μέσω των αρετών και έχουν φτάσει πλέον στην κατάλληλη ώρα για τα μυστήρια του θείου νυμφώνα, αγαπούν το κάλλος του Νυμφίου και μέσω της αγάπης τον ελκύουν προς τον εαυτό τους. Διότι τέτοιος είναι ο Νυμφίος, ώστε να ανταποδίδει τον πόθο σε όσους τον αγαπούν, αυτός που έχει πει εκ προσώπου της Σοφίας: «Εγώ αγαπώ εκείνους που με αγαπούν»· και ότι: «Θα μοιράσω σε αυτούς που με αγαπούν ύπαρξη (ενώ ο Ίδιος είναι η ύπαρξη) και θα γεμίσω τους θησαυρούς τους με αγαθά».

Δεν υπάρχει πλέον γι' αυτούς φόβος ναυαγίου, ούτε η υποψία των υφάλων, ούτε κίνδυνος από πειρατές, ούτε ταραχή των ανέμων, ούτε φουσκώνει από τα βάθη η θάλασσα εξαιτίας των ανέμων, αλλά βρίσκονται εκτός όλων αυτών των κινδύνων όσοι δοκιμάζονται από τις φουρτούνες του πελάγους, γαληνεύοντας μέσα στον όρμο. Εάν, λοιπόν, κάποιος καταστήσει την ψυχή του με τέτοιον τρόπο, ώστε και η ίδια να έχει γαλήνη μέσα σε ακύμαντη ησυχία, χωρίς να παρασύρεται καθόλου από τα πνεύματα της πονηρίας, ούτε να φουσκώνει από υπερηφάνεια, ούτε να αφρίζει από τα κύματα του θυμού, ούτε να κλυδωνίζεται από κάποιο άλλο πάθος και να περιφέρεται από κάθε άνεμο που σηκώνει τα ποικίλα κύματα των παθών, εάν, λοιπόν, και η ίδια βρίσκεται σε αυτήν την κατάσταση και αναπαύει μέσα της όσους θαλασσοδέρνονται στο πέλαγος του βίου από τις παντοδαπές τρικυμίες των κακών, απλώνοντας μπροστά τους ομαλή και ακύμαντη τη ζωή της αρετής, έτσι ώστε όσοι βρεθούν μέσα σε αυτήν να παραμείνουν εκτός των δεινών του ναυαγίου, τότε ορθώς παρομοιάζεται από τον λόγο με τους όρμους, καθώς ο πληθυντικός αριθμός υποδηλώνει την τελειότητα σε κάθε είδος αρετής. Διότι, εάν παρομοιαζόταν με έναν μόνο όρμο, ο έπαινος θα ήταν οπωσδήποτε ατελής, εφόσον δεν θα παρείχε την ίδια μαρτυρία και για τις υπόλοιπες αρετές· τώρα όμως, η παρομοίωση με το πλήθος των όρμων περιλαμβάνει στον λόγο τη μαρτυρία όλων των αρετών.

Επειδή, λοιπόν, και σε όλα τα άλλα μαθαίνουμε από τη θεία φιλοσοφία αυτό το δόγμα, ότι δηλαδή το θείο γίνεται πάντοτε για εμάς τέτοιο, ανάλογα με το πώς θα δείξουμε τον εαυτό μας στον Θεό μέσω της προαιρέσεώς μας (διότι ο Δαβίδ στην προφητεία μαρτυρεί ότι Αυτός είναι αγαθός προς τους αγαθούς, ενώ για εκείνους που έχουν αποκτηνωθεί κατά τον βίο τους κάποιος άλλος από τους προφήτες Τον ονομάζει άρκτο και πάρδαλη, προεκθέτοντας με αινιγματικό τρόπο τα ευαγγελικά δόγματα, στα οποία διαφορετικός φαίνεται ο χαρακτήρας των λόγων του βασιλιά προς αυτούς που βρίσκονται στα δεξιά και διαφορετικός προς αυτούς που βρίσκονται στα αριστερά, στους μεν όντας αγαθός και μειλίχιος, στους δε φοβερός και αμείλικτος, προσαρμόζοντας τον Εαυτό Του καταλλήλως προς την προαίρεση εκείνων που κρίνονται), για τον λόγο αυτό και τώρα γίνεται από τον Λόγο η ταιριαστή ανταπόδοση στη νύμφη· διότι για τα όσα εκείνη ύμνησε το κάλλος του Δεσπότη, με παρόμοιο τρόπο ο Κύριος της ανταπέδωσε τον έπαινο. Διότι αποδέχεται και ο Ίδιος τη μεταβολή των μαστών της, η οποία συντελέστηκε προς το καλύτερο μέσω της ενέργειάς τους, επειδή, έχοντας πάψει να γαλακτοφορούν, αναβλύζουν οίνο και όχι γάλα, μέσω του οποίου επέρχεται η ευφροσύνη στις πιο τέλειες καρδιές, εκείνων που δεν κλυδωνίζονται πλέον από τη νηπιότητα, αλλά δύνανται να εμφορούνται και να ελκύουν με το στόμα τα αγαθά από τον κρατήρα της σοφίας.

Εδώ όμως, η ανάβαση επιτελείται μέσω της σταθερής στάσης. Και τούτο σημαίνει ότι, όσο πιο σταθερός και αμετακίνητος παραμένει κανείς στο αγαθό, τόσο περισσότερο διανύει τον δρόμο της αρετής. Διότι εκείνος που είναι επισφαλής και ολισθηρός ως προς το θεμέλιο των λογισμών του, έχοντας αβέβαιη τη στάση του στο καλό, κλυδωνιζόμενος και περιφερόμενος, όπως λέει ο Απόστολος, γεμάτος αμφιβολίες και κλονιζόμενος στις αντιλήψεις του για τα όντα, δεν θα μπορούσε ποτέ να ανέλθει στο ύψος της αρετής.

Γι' αυτό και η φύση των νηπίων, καθώς γεννιέται και έρχεται από το σκοτάδι στο φως, φανερώνει αμέσως ότι έχει την ψυχή κατά τον τύπο του Θεού και Πατέρα, η οποία είναι μεν εν δυνάμει νοερή και έχει μέσα της τον λόγο και τον νου· καθώς δε το σώμα σταδιακά προοδεύει και αυξάνεται, εμφανίζει σε δεύτερο χρόνο τον λόγο, και αυτόν όχι μονομιάς ούτε ξαφνικά, αλλά ψελλίζοντας στην αρχή, σαν να σκιαγραφεί και να προμηνύει τη διά της σαρκός γέννηση του Λόγου· και η παρουσία του νου φανερώνεται, όταν το νήπιο προκόψει σε τέλειο άνδρα.

Πρέπει λοιπόν πάντοτε να προάγει κανείς τον εαυτό του σε τέλειο άνδρα κατά τον απόστολο: «Μέχρι να φθάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, ώστε να μην είμαστε πλέον νήπια, που κλυδωνίζονται και περιφέρονται από κάθε άνεμο της διδασκαλίας με την πανουργία των ανθρώπων, που μεθοδεύει την πλάνη, αλλά, ζώντας την αλήθεια, να αυξηθούμε σε όλα προς Αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός»· και αλλού ο ίδιος λέει: «Μη συμμορφώνεστε με τον αιώνα τούτο, αλλά να μεταμορφώνεστε με την ανακαίνιση του νου σας, ώστε να διακρίνετε ποιο είναι το θέλημα του Θεού, το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο», ονομάζοντας τέλειο θέλημα του Θεού το να διαμορφωθεί η ψυχή από την ευσέβεια, την οποία ανθίζει σε ύψιστο κάλλος η χάρις του Πνεύματος, όταν αυτή συμπράττει με τους κόπους εκείνου που διαμορφώνεται. Η μεν ανάπτυξη του σώματος ως προς το ύψος δεν εξαρτάται καθόλου από εμάς· διότι η φύση δεν ρυθμίζει το μέγεθος σύμφωνα με τη θέληση και την επιθυμία του ανθρώπου, αλλά με τη δική της ορμή και αναγκαιότητα· αντίθετα, το μέτρο και το κάλλος της ψυχής κατά την ανανέωση της αναγέννησης, το οποίο παρέχει η χάρις του Πνεύματος μέσω της προθυμίας αυτού που τη δέχεται, εξαρτάται από τη δική μας θέληση. Διότι όσο περισσότερο εντείνεις τους αγώνες υπέρ της ευσέβειας, τόσο συναυξάνεται και το μέγεθος της ψυχής, μέσα από τους αγώνες και τους κόπους, για τους οποίους δίνει εντολή και ο Κύριός μας λέγοντας.

Αλλά ας ενδιατρίψουμε ακόμη γύρω από την πίστη και τη θεία και ευχάριστη στους χριστιανούς θεωρία που πηγάζει από αυτήν, την πίστη, το όχημα της ευαγγελικής δύναμης, την αποστολική ζωή, τη δικαίωση του Αβραάμ, την πίστη, από την οποία τώρα αρχίζει και στην οποία καταλήγει κάθε δικαιοσύνη και από την οποία «κάθε δίκαιος θα ζήσει», ενώ εκείνος που δειλιάζει θα εκπέσει από τη θεία ευδοκία, διότι «χωρίς πίστη είναι αδύνατον να ευαρεστήσει κανείς τον Θεό», την πίστη, που ελευθερώνει πάντοτε το γένος μας από κάθε λογής πλάνη και εδραιώνει εμάς στην αλήθεια και την αλήθεια σε εμάς, από την οποία απολύτως κανείς δεν θα μας απομακρύνει, ακόμη κι αν μας θεωρήσει παράφρονες, επειδή μέσω της αληθινής πίστης βιώνουμε την υπέρλογη έκσταση, μαρτυρώντας με έργο και με λόγο ότι δεν «παρασυρόμαστε από κάθε άνεμο διδασκαλίας», αλλά κρατάμε σταθερά την ενιαία αληθογνωσία των χριστιανών και πρεσβεύουμε την πιο απλή και θεϊκή και αληθινά αλάνθαστη θεωρία. Προκειμένου, λοιπόν, αφήνοντας προς το παρόν τα μελλοντικά, να εξετάσουμε την υπέρλογη θεωρία που πηγάζει από την πίστη ξεκινώντας από τα γεγονότα που συνέβησαν εξ αρχής, «με την πίστη κατανοούμε ότι οι αιώνες δημιουργήθηκαν με τον λόγο του Θεού, έτσι ώστε αυτά που βλέπουμε να μην έχουν γίνει από ορατά πράγματα». Ποιος νους θα μπορούσε να συλλάβει ότι αυτό το σύμπαν δημιουργήθηκε από το απόλυτο μηδέν, και μάλιστα μόνο με τον λόγο; Διότι εκείνο που είναι κατανοητό από τις νοερές ενέργειες, οπωσδήποτε δεν τις υπερβαίνει.

Όταν όλοι πιστεύουμε με τον ίδιο τρόπο, τότε υπάρχει ενότητα. Διότι είναι φανερό ότι αυτό εννοεί όταν αναφέρεται σε άνδρα τέλειο. Και βέβαια, αλλού μας ονομάζει νήπια, ακόμη και όταν είμαστε τέλειοι, αλλά αποβλέποντας σε διαφορετικό κριτήριο. Διότι εκεί μας ονόμασε νήπια σε σύγκριση με τη μελλοντική γνώση· αφού δηλαδή είπε, «γνωρίζουμε εκ μέρους», πρόσθεσε και το, «σαν μέσα από αινίγματα», και όλα τα παρόμοια. Εδώ όμως μίλησε αποβλέποντας σε κάτι άλλο, σε σχέση δηλαδή με το ευμετάβλητο· όπως λέει και αλλού: «Η στερεά τροφή προορίζεται για τους τελείους». Βλέπεις πώς και εκεί τους ονομάζει τελείους; Δες επίσης πώς τους ονόμασε τελείους εδώ, μέσα από όσα ακολουθούν, λέγοντας: «Για να μην είμαστε πλέον νήπια». Σημαίνει δηλαδή, αυτό το μικρό μέτρο που λάβαμε, να το διακρατήσουμε με κάθε προθυμία, με σταθερότητα και βεβαιότητα. Το «για να μην... πλέον». Η λέξη «πλέον» αποδεικνύει ότι παλαιότερα το είχαν πάθει αυτό, και τοποθετεί και τον εαυτό του στη θέση εκείνων που επιδέχονται διόρθωση, και επιδιορθώνεται. Γι' αυτό λέει: Αναδείχθηκαν τόσοι πολλοί οικοδόμοι, ώστε η οικοδομή να μην κλονίζεται, να μην περιφέρεται από εδώ και από εκεί, αλλά οι λίθοι να είναι σταθερά πακτωμένοι. Διότι το να κλυδωνίζονται, να περιφέρονται και να σαλεύονται, είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα εκείνων (των νηπίων).

Ε΄. Αυτά ας έχουν λεχθεί από εμένα προς εκείνους που παραδίδουν αδιάφορα τον εαυτό τους σε αυτούς που κατασχίζουν την Εκκλησία. Διότι, εάν μεν έχουν αντίθετα δόγματα, γι' αυτόν τον λόγο δεν πρέπει κανείς να αναμειγνύεται μαζί τους· εάν όμως πιστεύουν τα ίδια, οφείλει να το αποφεύγει πολύ περισσότερο. Για ποιο λόγο; Επειδή πάσχουν από τη νόσο της φιλαρχίας. Δεν γνωρίζετε τι έπαθαν όσοι ήταν με τον Κορέ, τον Δαθάν και τον Αβειρών; Άραγε τιμωρήθηκαν μόνο αυτοί, και όχι και εκείνοι που ήταν μαζί τους; Τι λες; Η πίστη είναι η ίδια, ορθόδοξοι είναι και εκείνοι. Για ποιο λόγο, λοιπόν, δεν βρίσκονται μαζί μας; «Ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα». Εάν τα δικά τους γίνονται σωστά, τα δικά μας είναι λανθασμένα· εάν όμως τα δικά μας είναι σωστά, τα δικά τους είναι λανθασμένα. «Νήπια», λέει, «που κλυδωνίζονται και παρασύρονται από κάθε άνεμο». Πείτε μου, θεωρείτε ότι αρκεί το να λέτε ότι είναι ορθόδοξοι, ενώ το μυστήριο της χειροτονίας τους έχει καταλυθεί και εκλείψει; Και ποιο είναι το όφελος των άλλων, εάν αυτή δεν τηρείται με ακρίβεια; Διότι, όπως ακριβώς πρέπει να αγωνιζόμαστε για την πίστη, έτσι οφείλουμε να αγωνιζόμαστε και για αυτήν. Επειδή, εάν επιτρέπεται στον καθένα να περιβάλλει μόνος του τον εαυτό του με ιερατική εξουσία, σύμφωνα με τους παλαιούς, και να γίνεται ιερέας, τότε ας προσέλθουν όλοι· μάταια έχει οικοδομηθεί αυτό εδώ το θυσιαστήριο, μάταια υπάρχει το πλήρωμα της Εκκλησίας, μάταια και ο αριθμός των ιερέων· ας τα καταργήσουμε αυτά και ας τα καταστρέψουμε.

Έπειτα, εκθέτοντας την απόδειξη του σκότους και της μωρίας, πρόσθεσε: «Αντάλλαξαν τη δόξα του άφθαρτου Θεού με ομοίωμα εικόνας φθαρτού ανθρώπου, και πτηνών, και τετράποδων, και ερπετών». Αλλά όλο αυτό το σκότος η πίστη, όταν εισήλθε, το διέλυσε από την ψυχή εκείνου που την υποδέχθηκε. Και όπως ακριβώς ένα πλοίο, που κλυδωνίζεται από την ορμή των ανέμων και κατακλύζεται από την έγερση των κυμάτων, μία άγκυρα που ρίχνεται το σταθεροποιεί από παντού και το ριζώνει στη μέση του πελάγους, έτσι ακριβώς και τον δικό μας νου, όταν τον κλυδωνίζουν οι λογισμοί που προσπίπτουν από έξω, η πίστη, εισερχόμενη πιο ασφαλής από άγκυρα, τον απαλλάσσει από το ναυάγιο, αγκυροβολώντας το σκάφος με την πλήρη βεβαιότητα της συνειδήσεως σαν σε γαλήνιο λιμάνι. Και αυτό ακριβώς δηλώνοντας πάλι ο Παύλος έλεγε, ότι για αυτόν τον λόγο έδωσε ο Θεός αποστόλους προς καταρτισμό των αγίων, μέχρι να φτάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού· ώστε να μην είμαστε πλέον νήπια, που κλυδωνίζονται και παρασύρονται από κάθε άνεμο. Βλέπεις το κατόρθωμα της πίστεως, ότι όπως μία ασφαλής άγκυρα, έτσι διώχνει την τρικυμία; Αυτό λοιπόν γράφει και ο ίδιος πάλι σε επιστολή του προς τους Εβραίους, λέγοντας τα εξής για την πίστη: «Αυτήν την έχουμε ως άγκυρα της ψυχής, ασφαλή και βεβαία, η οποία εισέρχεται στο εσωτερικό του καταπετάσματος».

Ζ΄. Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτά, ας επιδείξουμε μεγάλη προθυμία και ζήλο, εφόσον βρισκόμαστε στο αλώνι. Διότι είναι δυνατόν, όσο βρισκόμαστε εδώ, να μεταβληθεί κάποιος από άχυρο σε σιτάρι, όπως ακριβώς και πολλοί από σιτάρι έχουν γίνει άχυρο. Ας μην πέσουμε, επομένως, σε ραθυμία, ούτε να παρασυρόμαστε από κάθε άνεμο, ούτε να αποσχιζόμαστε από τους αδελφούς μας, έστω και αν φαίνονται μικροί και ευτελείς· επειδή και το σιτάρι είναι μικρότερο από το άχυρο ως προς τον όγκο, αλλά ανώτερο ως προς τη φύση. Μην παρασύρεσαι, λοιπόν, από τις εξωτερικές εντυπώσεις, διότι αυτές είναι προορισμένες για τη φωτιά· αλλά να βλέπεις την κατά Θεόν ταπεινοφροσύνη, αυτήν που είναι στερεά και αδιάλυτη, η οποία δεν μπορεί να διαιρεθεί ούτε να κατακαεί από το πυρ. Διότι χάρη σε αυτούς δείχνει μακροθυμία ο Θεός και στο άχυρο, ώστε μέσα από τη συναναστροφή μαζί τους να γίνουν καλύτεροι.

Επειδή, λοιπόν, σε εμάς έφτασαν τα τέλη των αιώνων, όπως λέει ο Απόστολος, και ανέκυψαν οι δύσκολοι καιροί, και πληθύνθηκε η ανομία, και ψυχράνθηκε η αγάπη των πολλών, και εκείνοι που πλανούν είναι πολλοί, και εκείνοι που πλανώνται περισσότεροι· ας ανοίξουμε, λοιπόν, τα ιερά βιβλία, στα οποία, αφού βρούμε την οδό της αλήθειας, ας βαδίσουμε, ανεβαίνοντας στα άγια όρη, εννοώ τους προφήτες και τους αποστόλους, ώστε να μην πλανηθούμε, και παρασυρόμαστε από κάθε άνεμο της διδασκαλίας, μέσα από την απάτη των ανθρώπων, με πανουργία που αποσκοπεί στις μεθοδεύσεις της πλάνης. Ας μην μείνουμε κάτω, αλλά ας ανεβούμε μαζί με τους αγίους μαθητές στο μακάριο όρος, και ας ακούσουμε τον δικό μας ποιμένα να λέει: Προσέχετε να μην πλανηθείτε· Προσέχετε μήπως σας πλανήσει κάποιος· παντού προσέχετε. Και ο Ιωάννης τα ίδια λέει: Για να μην χάσετε αυτά που εργαστήκατε· και ο Παύλος: Προσέχετε τους σκύλους· Προσέχετε πώς συμπεριφέρεστε. Αυτό δε το «Προσέχετε» και «Προσέχετε», δεν είναι τίποτε άλλο, παρά λόγος που έχει ειπωθεί για τη δική σας ασφάλεια απέναντι σε εκείνους που πλανούν φορώντας προβιά, ενώ υποκρύπτουν τον λύκο και εξαπατούν τους πιο αμελείς.

Επειδή λοιπόν κατέβηκε από τον ουρανό, ανεβαίνει υπεράνω όλων των ουρανών· έχοντας κατέβει όχι μόνο στη γη, αλλά και κάτω από τη γη. Και κατέβηκε γι' αυτόν τον λόγο, ώστε τα πάντα να είναι γεμάτα από τη θεότητα. «Και αυτός έδωσε άλλους μεν ως αποστόλους, άλλους ως προφήτες, άλλους ως ευαγγελιστές και άλλους ως ποιμένες και διδασκάλους, για τον καταρτισμό των αγίων στο έργο της διακονίας, προς οικοδομή του σώματος του Χριστού, μέχρι να φτάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού· ώστε να μην είμαστε πλέον νήπιοι, που κλυδωνίζονται και παρασύρονται από κάθε άνεμο διδασκαλίας, μέσα από την απάτη των ανθρώπων και την πανουργία τους που μεθοδεύει την πλάνη».

Αποβάλλοντας, λοιπόν, κάθε κακία και μισώντας όλα τα έργα του παλαιού ανθρώπου, τα οποία φθείρονται σύμφωνα με τις επιθυμίες της απάτης, σαν νεογέννητο βρέφος πόθησε να πιεις το λογικό και άδολο γάλα των αρετών, ώστε με αυτό να αυξηθείς, και να φτάσεις στην επίγνωση των εντολών του Υιού του Θεού, σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού. Έτσι δεν θα είσαι πλέον νήπιος στο φρόνημα, κλυδωνιζόμενος και περιφερόμενος στη ζάλη και την τρικυμία των παθών, αλλά στη μεν κακία θα είσαι νήπιος, ενώ προς το αγαθό θα έχεις τον νου σταθερό και παγιωμένο. Να πορεύεσαι επάξια της κλήσεως με την οποία κλήθηκες, τηρώντας τις εντολές του Κυρίου, αποτινάσσοντας από πάνω σου και αποξενώνοντας τη ματαιότητα της προηγούμενης διαγωγής σου, όπως πορεύονται τα έθνη στη ματαιότητα του νου τους, τα οποία είναι σκοτισμένα στη διάνοια και αποξενωμένα από τη δόξα του Θεού, υποταγμένα στις επιθυμίες τους και στις άλογες ορμές. Εσύ, όμως, όπως ακριβώς προσήλθες στον ζωντανό και αληθινό Θεό, έτσι λοιπόν να πορεύεσαι και ως υιός φωτός.

Και παρακάτω πάλι: Και αυτός έδωσε άλλους μεν ως αποστόλους, άλλους ως προφήτες, άλλους ως ευαγγελιστές και άλλους ως ποιμένες και διδασκάλους, για τον καταρτισμό των αγίων στο έργο της διακονίας, για την οικοδομή του σώματος του Χριστού, μέχρι να φτάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, ώστε να μην είμαστε πλέον νήπιοι, που κλυδωνίζονται και παρασύρονται από κάθε άνεμο της διδασκαλίας, εξαιτίας της δολιότητας των ανθρώπων, με πανουργία προς μεθόδευση της πλάνης, αλλά, ακολουθώντας την αλήθεια με αγάπη, να αυξηθούμε σε όλα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός, από τον οποίο ολόκληρο το σώμα, καθώς συναρμολογείται και συνδέεται διαμέσου κάθε άρθρωσης που το τροφοδοτεί, σύμφωνα με την ενέργεια του κάθε ενός μέλους χωριστά, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος για την οικοδομή του με αγάπη.

Ώστε να είναι δυνατόν και σε εμάς να συμφωνήσουμε με τις προφητικές φωνές: Αν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας άφηνε σπέρμα, θα γινόμασταν σαν τα Σόδομα και θα μοιάζαμε με τα Γόμορρα. 16. Διότι, εκείνο το μέρος της ιερωσύνης που κατέχει τη δεύτερη θέση, φαίνεται ήδη να δείχνει δειλία και να μεταβάλλεται, να συμμορφώνεται με τον καιρό και τα πράγματα και να μετασχηματίζεται, όπως ακριβώς λένε για τον χαμαιλέοντα που εύκολα αλλάζει χρώμα και προσαρμόζει την ταχύτητα της φύσης του στην ορμή της κίνησής του, ώστε να περνάει απαρατήρητος σε όσους τυχαίνει να τον βλέπουν εξαιτίας της ποικιλίας της όψης του. Έτσι υποκύπτουν σε εκείνον που υπερισχύει, σαν να μη διαθέτουν ελευθερία γνώμης, αλλά σαν να έχουν βρεθεί υπό την εξουσία αυτών που τους σέρνουν. Μερικοί από αυτούς έφτασαν σε τέτοιο σημείο εμπάθειας και φιλαυτίας, και, ορμώμενοι σαν από νηπιώδη νου, κλυδωνιζόμενοι και περιφερόμενοι από κάθε άνεμο διδασκαλίας, μέσα από την απάτη των ανθρώπων, με πανουργία σύμφωνα με τη μεθοδεία της πλάνης, καθώς έχει γραφτεί, ώστε, έχοντας να επιλέξουν ένα από τα δύο, είτε να ζημιώσουν την ψυχή τους είτε να εκπέσουν από τους θρόνους, επιλέγουν, τολμούν να λένε, το πρώτο, και να κινδυνεύουν στο πιο καίριο σημείο, και να νομίζουν ότι δεν θα υποστούν κανένα δεινό. Αυτά άραγε ποιών δακρύων δεν είναι άξια; Ποιας κατήφειας και θρήνων δεν είναι πλήρη; Και αν οι άνθρωποι δεν κλάψουν για αυτά, τότε η ίδια η άψυχη κτίση θα συνωδίνει και θα συστενάξει. Διότι σε ποια κρίση δεν είναι υπόλογοι; «

Διότι με την πίστη, λέει, ο Άβελ μαρτυρήθηκε από τον Θεό ως δίκαιος, όπως και ο Νώε, ο Αβραάμ και ο Μωυσής· και μετά από αυτούς οι άγιοι της εποχής τους, με αυτήν ευαρέστησαν τον Θεό. Από αυτούς, άλλοι κατατρόπωσαν βασίλεια, πέτυχαν την εκπλήρωση υποσχέσεων, και αποδείχθηκαν ανώτεροι από τη φωτιά, τα θηρία και τους πολέμους· άλλοι δε, λιθοβολούμενοι και μαστιγούμενοι, και περνώντας μέσα από κάθε είδους δυσχερή δοκιμασία, παρέμειναν ακατανίκητοι και αποδείχθηκαν σταθεροί στην πίστη. Και αυτά συνέβησαν, παρόλο που δεν έλαβαν την υπόσχεση, ούτε θα είχαν δικαιωθεί ή θα είχαν λάβει την καλή μαρτυρία, αν δεν είχαν πιστέψει. Με αυτήν η θάλασσα σχίζεται, ο ήλιος σταματά, ο ποταμός ανακόπτεται, και τα τείχη γκρεμίζονται από μόνα τους, και όλα τα άλλα που ακούμε ότι κατορθώνονται μέσω της πίστης. Εκείνοι όμως που παρασύρονται από τον Αντίδικο, και έχουν κατρακυλήσει στο ολίσθημα της απιστίας, έχοντας απομακρυνθεί πολύ από την αγιότητα και έχοντας αποτύχει ολοκληρωτικά ως προς την τελειότητα αυτής, κλυδωνίζονται σαν νήπια και περιφέρονται από κάθε άνεμο, παρασυρόμενοι από την απάτη των ανθρώπων, με πανουργία, σύμφωνα με τη μεθοδεία της πλάνης, περιπατώντας στη ματαιότητα του νου τους, έχοντας σκοτισμένη τη διάνοια, και όντας αποξενωμένοι από τη δόξα του Θεού, εξαιτίας της άγνοιας που υπάρχει μέσα τους, λόγω της πώρωσης της καρδιάς τους.

Διότι, όπως ακριβώς το βρέφος που γεννιέται σε αυτόν τον κόσμο δεν παραμένει πάντοτε στη νηπιακή ηλικία, αλλά καθημερινά αυξάνεται ακολουθώντας μια φυσική αναγκαιότητα σύμφωνα με τους άρρητους νόμους της φύσεως, μέχρι να φτάσει να γίνει ώριμος άνδρας και να ολοκληρωθεί ως προς τις λογικές του ικανότητες, με τον ίδιο τρόπο και εκείνος που έχει γεννηθεί άνωθεν από ύδωρ και Πνεύμα δεν οφείλει να παραμένει στη νηπιακή κατάσταση της πνευματικής του ηλικίας, αλλά χρησιμοποιώντας καθημερινά αγώνα, κόπο και πολλή υπομονή εξαιτίας της πάλης εναντίον του αντιπάλου, πρέπει να προκόβει και να αυξάνεται προς την ολοκλήρωση της πνευματικής του ηλικίας, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί από τον απόστολο: «Μέχρι να φθάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, ώστε να μην είμαστε πλέον νήπια, που κλυδωνίζονται και παρασύρονται από κάθε άνεμο της διδασκαλίας με πανουργία που αποσκοπεί στη μεθόδευση της πλάνης, αλλά, ζώντας την αλήθεια με αγάπη, να αυξηθούμε σε όλα προς Αυτόν, ο Οποίος είναι ο Χριστός». Και πάλι αλλού λέγει ο ίδιος: «Μη συμμορφώνεσθε με τον αιώνα τούτο, αλλά να μεταμορφώνεσθε με την ανακαίνιση του νου σας, ώστε να δοκιμάζετε ποιο είναι το θέλημα του Θεού, το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο», υποστηρίζοντας ότι στο τέλειο θέλημα του Θεού φθάνουν εκείνοι που έχουν έλθει στο μέτρο της ηλικίας και της λογικής ολοκληρώσεως του πνεύματος.

Έτσι, λοιπόν, έζησαν όλοι οι άγιοι, με τέτοιες προθέσεις θριάμβευσαν τον θεϊκό τους πόθο· ο μεν Ιερεμίας λέγοντας: «Εγώ όμως δεν κουράστηκα να σε ακολουθώ, και ημέρα ανθρώπου δεν επιθύμησα, Κύριε»· ο δε Δαβίδ: «Τι να ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα μου έχει ανταποδώσει; Ποτήρι σωτηρίας θα λάβω, και το όνομα του Κυρίου θα επικαλεστώ»· ο Απόστολος πάλι λέγοντας: «Διότι σε εμάς δόθηκε από τον Θεό για χάρη του Χριστού, όχι μόνο να πιστεύουμε σε αυτόν, αλλά και να πάσχουμε για αυτόν». Ομοίως και οι απόστολοι, όταν μαστιγώθηκαν, χαίρονταν, λέει η Γραφή, «Επειδή αξιώθηκαν να υποστούν ατίμωση για το όνομα του Χριστού». Και γενικά ο καθένας από τους αγίους με τέτοια λόγια φανερώνει τον έρωτά του προς τον Χριστό. Γι' αυτό λοιπόν και εμείς, αδελφοί, ας ακούμε με προθυμία τα λεγόμενα, και ας αγαπάμε με αγάπη τον αγαπητό Θεό μας, ευχαριστώντας τον πάντοτε για όλα τα αγαθά που μας έκανε, επειδή μας εξέλεξε εξαρχής για σωτηρία μέσω του αγιασμού της παρούσας αφιέρωσης· επειδή μας χάρισε να τον λατρεύουμε με ορθόδοξη πίστη, και να μην παρασυρόμαστε μέσα στην πλάνη· διότι πόσοι έχουν πλανηθεί εξαπατώμενοι «από τον δόλο των ανθρώπων, με πανουργία, σύμφωνα με τις μεθοδείες της πλάνης»! Πόσοι λιμοκτονούν «όχι από πείνα για ψωμί ούτε από δίψα για νερό, αλλά από πείνα για να ακούσουν τον λόγο του Θεού», σύμφωνα με τα γεγραμμένα!